საქმე №ას-1150-2020 29 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ.ხ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ბ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 14 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად მესაკუთრედ ცნობა, ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. თ.ხ–ძის (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ბ–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, გაუქმდეს მოსარჩელესა და ა.ხ–ძეს (შემდგომ – მოსარჩელის, მხარეთა ძმა) შორის 2012 წლის 2 ივლისს დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, მოსარჩელე ცნობილ იქნას აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის – 33000 ლარის, 3074 ევროს ნახევრის – 1537 ევროს ეკვივალენტი 4733 ლარის, ასევე, დაეკისროს მოსარჩელის ძმის გასვენებაში შემოსული 3810 ლარის ნახევრის – 1905 ლარის, მისივე მაღაზიიდან წაღებული 400 ლარის ნახევრის – 200 ლარისა და მოსარჩელის ძმისვე კუთვნილი ბინის გაქირავების შედეგად მიღებული 4000 ლარის ნახევრის – 2000 ლარის, სულ – 41838 ლარის გადახდა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წელს უსინათლოთა საზოგადოებაში 17%-იანი წილის შესყიდვასთან დაკავშირებით შეექმნა ფინანსური პრობლემები. ვინაიდან თავად სესხი ვერ გამოჰქონდა, მისი კუთვნილი სადავო ბინა გადაუფორმა თავის ძმას, რომელსაც უნდა გამოეტანა იპოთეკური სესხი და თანხა გადაეცა მისთვის, რითაც შეძლებდა პრობლემის მოგვარებას, მაგრამ მოვლენები სხვაგვარად განვითარდა. მოსარჩელის ძმამ სესხი ორჯერ გამოიტანა და არც ერთხელ მოსარჩელეს თანხა არ გადასცა. აღნიშნული ვალების გასტუმრება კი მოსარჩელეს მოუხდა, კერძოდ, 654 ევრო უშუალოდ მოსარჩელემ დაუფარა, დარჩენილი 2693 ევრო კი მისმა ცოლისძმამ გადაიხადა. 2016, 2017 და 2018 წლებში აღნიშნული ვალი ცოლისძმას მან 2420 ევრომდე დაუბრუნა. საცხოვრებელი ბინის იპოთეკით მეორედ დატვირთვის შედეგად აღებული სესხიდან – 17000 ლარიდან მოსარჩელეს გადასცეს 300 ლარი, 6200 ლარიდან მისმა ძმამ ბანკის ვალი – 900 ლარი გადაფარა, 5000 ლარი თვითონ დაიტოვა, ხოლო დარჩენილი თანხა სხვა ორ ფიზიკურ პირს მისცა. აღნიშნულით ძმამ მოსარჩელის მიმართ გამოიჩინა დიდი უმადურობა. საწარმოში მოსარჩელის, 33 000 ლარად შეფასებული, 17 %-იანი წილი გაიყიდა და იგი დარჩა წილის გარეშე.

3. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ძმის გარდაცვალების შემდეგ ბანკმა გადასახდელად დააკისრა 7756 ლარი. მოპასუხემ გააქირავა მათი ძმის კუთვნილი ბინა ქ. თბილისში 2015 წლის ივლისისიდან 2017 წლის მარტის ჩათვლით და ქირის სახით თვეში იღებდა 200 ლარს, სულ აიღო 4400 ლარი. აქედან მას ორჯედ მისცა 100-100 ლარი, ხოლო 200 ლარი გადაიხადა ბინაში კანალიზაციის შესაკეთებლად. მოსარჩელის ძმის გასვენების ხარჯი გაიღო მოპასუხემ. გასვენებაში შემოსულმა თანხამ შეადგინა 3810 ლარი, რაც მთლიანად მოპასუხეს ერგო, ასევე მანვე წაიღო გარდაცვლილის მაღაზიიდან დარჩენილი 400 ლარი. მოსარჩელის ძმის საკრედიტო ვალდებულებებიდან გამომდინარე, მის მიერ გადახდილმა თანხამ შეადაგინა 3074 ევრო, რომლის ნახევარიც შეადგენს 1537 ევროს. მან ვერ გამოიყენა თავისი ბინა, რითაც 33 000 ლარის ზიანი მიადგა. მოსარჩელის ძმის მიერ ნაკისრი ვალდებულების გასტუმრებაში მოპასუხეს, როგორც მათ დას და აწ გარდაცვლილის მეორე მემკვიდრეს არავითარი წვლილი არ მიუღია. ამ ხნის განმავლობაში მოსარჩელეს დიდი ზიანი მიადგა, რაც უნდა აუნაზღაუროს მოპასუხემ და გაინაწილოს ყველა ის პასუხისმგებლობა, რაც მასაც გააჩნია. ამასთან, მოპასუხემ მოსარჩელის მიმართ გამოიჩინა უმადურობა, რის გამოც ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო ბინა ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, თუმცა ძმის მიმართ არსებული ვალის – 10 000 აშშ დოლარის ანგარიშში გადაუფორმა იგი. გარდაცვლილი ძმის კუთვნილი ქ. თბილისის ბინა მოპასუხემ, მართლაც, გააქირავა, თუმცა აღებული თანხის ნაწილი გასვენების ხარჯის ანაზღაურებას, ხოლო ნაწილი – ისევ ამ ბინის კეთილმოწყობას მოხმარდა. 2017 წლიდან კი ბინაში მოსარჩელის შვილი ცხოვრობდა და, სურვილის მიუხედავად, მოპასუხეს მისი გაქირავების შესაძლებლობას არ აძლევდა.

5. მოპასუხემ განმარტა, რომ გარდაცვალებამდე მხარეთა ძმა ავადმყოფობდა, გარდაცვალებამდე მასთან, ქ.თბილისში იმყოფებოდა. მისი გადასვენების, ქელეხის და დაკრძალვის ხარჯიც მოპასუხემ გაიღო. მთლიანობაში ამ ხარჯებმა შეადგინა 5 500 ლარი. ძმის დანაშთ ყველა უძრავ და მოძრავ ქონებას ფაქტობრივად დაეუფლა მოსარჩელე თავის ოჯახთან ერთად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 14 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეები არიან გარდაცვლილის ძმა და და. დასაჩუქრებული მხარეთა ძმა 2015 წლის 8 ივნისს ქ. თბილისში გარდაიცვალა.

9. 2012 წლის 2 ივლისს მოსარჩელესა და მის ძმას შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მას საკუთრებაში გადასცა კუთვნილი ბინა.

10. 2012 წლის 29 აგვისტოს მოსარჩელის ძმასა და საკრედიტო დაწესებულებას შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის ძმის საკუთრებაში რეგისტრირებული ბინა, ხოლო საკრედიტო თანხად განისაზღვრა 2400 ევრო. აღნიშნული სესხი მთლიანდ მოიხმარა მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ. პერიოდულად ისინი, სესხის გასტუმრების მიზნით, იხდიდნენ ყოველთვიურ შენატანებს. სულ მათ მიერ გადახდილია 654 ევრო. ასევე, მოსარჩელის მეუღლის ძმამ, დის თხოვნით, გადაიხადა საკრედიტო დაწესებულების მიმართ არსებული დავალიანება – 2693 ევრო.

11. მოსარჩელისა და მისი მეუღლის ინტერესებისათვის, მხარეთა ძმის სახელით, 2013 წლის 21 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით, სხვა ბანკიდან კვლავ იქნა გამოტანილი სესხი. კვლავ იპოთეკით დაიტვირთა მხარეთა ძმის საკუთრებაში რეგისტრირებული ბინა. სესხის თანხად განისაზღვრა 17000 ლარი. ეს თანხა მხარეთა ძმამ, მოსარჩელის მეუღლის მითითებით, გადასცა სხვა ფიზიკურ პირს. სესხის თანხით მხარეთა ძმას არ უსარგებლია.

12. მოსარჩელის ძმის ქ. თბილისიდან ჩამოსვენების, დაკრძალვისა და ქელეხის ხარჯები სრულად გაიღო მხოლოდ მოპასუხემ და ამ ხარჯმა შეადგინა 5500 ლარი. გარდაცვლილი ძმის დაკრძალვაზე, ოჯახის დახმარების მიზნით, შემოწირულობის, ე.წ. „გადასახურავის“ სახით შემოვიდა 3800 ლარი, რომელიც წაიღო მოპასუხემ, მის მიერ ძმის დაკრძალვაზე გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ. ასევე, გარდაცვლილს ჰქონდა საკუთარი სავაჭრო ჯიხური, რომელშიც დარჩენილი პროდუქტები ჩააბარეს 400 ლარად, რაც მოპასუხემ წაიღო გასვენების ხარჯის ასანაზღაურებლად, ანუ მთლიანად (3800 + 400 =4200 ლარი) მის მიერ გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ, მოპასუხემ მიიღო 4200 ლარი.

13. მხარეთა ძმას პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია. მისი მეორე რიგის მემკვიდრეები არიან და-ძმა – მხარეები, რომლებმაც 2019 წლის 15 თებერვლის სამკვიდრო მოწმობით მიიღეს გარდაცვლილი ძმის დანაშთი სამკვიდრო ქონება – ქ.თბილისში და რაიონში მდებარე ბინები, ასევე, სამკვიდრო მოწმობაში არ არის მითითებული, თუმცა მამკვიდრებელს საკუთრებაში (რეესტრში დაურეგისტრირებელი) გააჩნდა მიწის ნაკვეთი და ორსართულიანი, აგურის, კაპიტალური საცხოვრებელი სახლი რაიონში, სადაც იგი მუდმივად ცხოვრობდა. სამკვიდროში შევიდა მოძრავი ქონება, მათ შორის: 400 ლარის ღირებულების დახლ-მაცივარი, 800 ლარის ღირებულების კარადა-მაცივარი და 1200 ლარის ღირებულების საოჯახო მაცივარი, ასევე, რკინის მაღაზია - ჯიხური.

14. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით ბანკის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები – ამჟამად მხარეები აღიარებულ იქნენ მათი გარდაცვლილი ძმის უფლებამონაცვლეებად, გარდაცვლილის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთები, რაიონში მდებარე უძრავი ქონება აღიარებულ და საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულ იქნა მოპასუხეების – მხარეების თანასაკუთრებად, მოპასუხეებს – მოსარჩელეს, მოპასუხეს (მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში), ასევე, სხვა ორ ფიზიკურ პირს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ დავალიანების – 7756 ლარის გადახდა; დავალიანების გადახდის უზრუნველყოფის მიზნით, დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია. თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი დავალიანების სრულად დასაფარად, აღსრულება მიქცეულ უნდა იქნეს მოსარჩელისა და მოპასუხის (მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში), ასევე, სხვა ორი ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი ქონების მიმართ. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და მასზე მიმდინარეობს აღსრულება.

15. მხარეთა ძმის გარდაცვალების შემდეგ, ქ. თბილისში მდებარე მისი კუთვნილი ბინა 2015 წლის ივლისიდან 2017 წლის მარტის ჩათვლით მოპასუხემ გააქირავა თვეში 200 ლარად. 22 თვის მანძილზე ქირის სახით შემოსული თანხიდან – 4400 ლარიდან 1300 ლარით მოპასუხემ აინაზღაურა ძმის გასვნებისათვის მის მიერ გაწეული ხარჯის დარჩენილი თანხა და, საბოლოოდ, სრულად აინაზღაურა გასვენების ხარჯი – 5500 (3800 +400 +1300) ლარი, 200 ლარი გადასცა მოსარჩელეს, ხოლო 200 ლარი დახარჯა ბინის კანალიზაციის შესაკეთებლად. რაიონში მდებარე, მამკვიდრებლის დანაშთ ბინაში ცხოვრობს მოსარჩელე თავისი ოჯახით.

16. ქ. თბილისში მდებარე სამკვიდრო ბინაში, ქირავნობის დასრულების შემდეგ, 2017 წლის აპრილიდან, მოსარჩელის ნებართვითა და სურვილით, დღემდე ცხოვრობს მისი ქალიშვილი. რაიონში მდებარე მამკვიდრებლის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში ამჟამად ცხოვრობს მოსარჩელის მეორე ქალიშვილი თავის ოჯახთან ერთად. მოძრავი სამკვიდრო ქონებიდან სამივე მაცივარი წაღებული აქვს და ფლობს მოსარჩელე.

17. მოპასუხეს სურდა და სურს გააქირაოს მემკვიდრეობით მიღებული ქ.თბილისში მდებარე ბინა, მაგრამ ვერ აქირავებს და ვერ იღებს შემოსავალს, ვინაიდან ბინაში მამიდის – მოპასუხის თანხმობით ცხოვრობს მეორე მემკვიდრის – მოსარჩელის შვილი. აღნიშნული ბინა გაქირავებული იყო 22 თვის განმავლობაში.

18. ქ. თბილისში, ბიძის კუთვნილ ბინაში ცხოვრებისას, მოსარჩელის შვილმა, მამის კუთვნილი თანხით, ჩაატარა გარკვეული სარემონტო სამუშოები, როგორც ხელოსანი, ამაში მას ეხმარებოდა დედის ძმა. გაწეული ხარჯის თაობაზე მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

19. სააპელაციო პალატის მითითებით, წინამდებარე სარჩელში დავის საგანს წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება, (იმ ვითარებაში, როცა დასაჩუქრებული გარდაცვლილია) გაჩუქებულ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა და მემკვიდრისათვის – მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება.

20. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 529-530-ე მუხლებით, და განმარტა, რომ მოსარჩელეს ძმის სიცოცხლეში რაიმე საფუძვლით ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება არ მოუთხოვია.

21. ამავე 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1334-ე, 953-ე 954-ე, 955-ე, 959-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და დამატებით მიუთითა ამავე კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 1488-ე მუხლზე, და განმარტა, რომ მხარეთა ძმის სამკვიდრო გაიხსნა 2015 წლის 8 ივნისს, მისი გარდაცვალების დღეს. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე, მიუხედავად არაერთი შეკითხვისა, აპელანტის წარმომადგენელმა ვერ გასცა პასუხი კითხვას, სადავო ჩუქების ხელშეკრულების დადებიდან, 2012 წლის 2 ივლისიდან სარჩელის წარდგენამდე (18.07.19წ.) თუ წარუდგინა, და თუ არა, რატომ არ წარუდგინა მოთხოვნა მოსარჩელემ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობის ან სხვა ქონებრივი პრეტენზია გარდაცვლილის მემკვიდრეს – მოპასუხეს. აპელანტის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მოსარჩელეს ძმის გარდაცვალებიდან ე.ი სამკვიდროს გახნიდან 6-თვიან ვადაში არ წარუდგენია პრეტენზიები მოპასუხისათვის.

22. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 1488-ე მუხლით დადგენილ დანაწესში კანონმდებელი გულისხმობს არა სასარჩელო ხანდაზმულობის, არამედ მემკვიდრისათვის მოთხოვნის წარდგენის ვადებს, რაც განსხვავებული ცნებებია. მოცემული მუხლით დადგენილი ექვსთვიანი ვადა არის მამკვიდრებლის კრედიტორთა მიერ მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის (პრეტენზიის) წარდგენისა და არა სასამართლოში სარჩელის შეტანის ვადა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ, თუ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ზემოხსენებული ვადის დაცვით არ წარუდგინეს მოთხოვნა მემკვიდრეებს, ისინი კარგავენ მოთხოვნის უფლებას, რაც, შემდგომში, სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, ამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

23. სააპელაციო პალატამ მიუთითა ზემოაღნიშნული ნორმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოსეულ განმარტებაზე: ,,მითითებული ნორმით დადგენილია პრეტენზიის მოთხოვნის წარდგენის ვადა და არა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც, სასამართლოსათვის მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. მოთხოვნა კი, როგორც წესი, წარედგინება უშუალოდ მხარეს. საპრეტენზიო ვადაში მოთხოვნის წარუდგენლობა სასამართლოში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. საპრეტენზიო ვადაში წარდგენილი მოთხოვნა კი, შეიძლება, არ დააკმაყოფილოს სასამართლომ, თუ გავიდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და მოვალე მიუთითებს ამის თაობაზე“ (შდრ. სუსგ-ები 07.10.2010წ., საქმე №ას-143-136-2010; სუსგ, 22.02.2008წ., საქმე №ას-968-1269-2007).

24. მნიშვნელოვანია საკითხის გარკვევა, თუ როდიდან იწყება სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის (და არა სასარჩელო მოთხოვნის) წარდგენის ვადის ათვლა. მითითებული ნორმა ადგენს, რომ ამ ვადის ათვლა იწყება იმ დღიდან, როცა მამკვიდრებლის კრედიტორებმა შეიტყვეს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუმცა ამავე ნორმის მიხედვით, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ იმ მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. სამოქალაქო კოდექსის 1499-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამკვიდრო მოწმობას გასცემს ნოტარიუსი. შესაბამისად, კრედიტორმა, რომლისთვისაც ცნობილი გახდება მოვალის გარდაცვალების შესახებ უნდა შეასრულოს შემდეგი იურიდიული მოქმედება - მან უნდა მიმართოს ნებისმიერ ნოტარიუსს, გარდაცვლილის მემკვიდრეების მიმართ მოთხოვნის წარდგენის მოთხოვნით. ნოტარიუსი კი ვალდებულია, მიიღოს მამკვიდრებლის კრედიტორის წერილობითი განცხადება, კრედიტორის მოთხოვნის შესახებ, განცხადება უნდა შედგეს კერძო ან საჯარო აქტის ფორმით, განცხადება მიიღება მიუხედავად იმისა, დადგა თუ არა მოთხოვნის ვადა. ამასთან, ნოტარიუსი ვალდებულია, მამკვიდრებლის კრედიტორის მოთხოვნების შესახებ აცნობოს პირებს, რომლებსაც სანოტარო ბიუროში წარდგენილი აქვთ განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ.

25. კონკრეტულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და უდავოა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების, შესაბამისად, სამკვიდროს გახსნის თაობაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, მისთვის ცნობილი იყო ისიც, რომ ძმის გარდაცვალების შემდგომ მისი მემკვიდრე – მოპასუხე დაეუფლა გარდაცვლილი ძმის დანაშთ სამკვიდროს, როცა მან მოსარჩელესთან ერთად მიიღო ძმის დანაშთი სამკვიდრო. მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა, (არც მიუთითებია) ისეთ გარემოებაზე, რომელიც დაადასტურებდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ე.ი სამკვიდროს გახსნიდან 6-თვიან ვადაში ერთ-ერთი მემკვიდრის – მოსარჩელის მიერ მეორე მემკვიდრისათვის - მოპასუხისათვის პრეტენზიის წაყენებას 6-თვიან ვადაში გარდაცვლილი მამკვიდრებლის ვალდებულებების გამო.

26. რაც შეეხება მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომი პერიოდის პრეტენზიას არა უშუალოდ მამკვიდრებლის ვალების, არამედ თავად მოპასუხის მიმართ, რაც გამოიხატება გასვენებაში შემოსული 1905 ლარის, ძმის მაღაზიიდან წაღებული 200 ლარის, თბილისში ბინის გაქირავების შედეგად აღებული 2000 ლარის ნაწილში, სააპელაციო პალატამ აღნიშნული მოთხოვნები უსაფუძვლოდ მიიჩნია და ამ ნაწილში იგი სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორმა განმარტა, რომ სამკვიდრო მოწმობა მოპასუხისა და მოსარჩელის სახელზე გაიცა 2019 წლის 15 თებერვალს, თუმცა უცნობია, მოპასუხემ როდის მიიღო სამკვირდო მაშინ, როცა კანონი განმარტავს, რომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილას სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას. სააპელაციო სასამართლოს კი, არ დაუკონკრეტებია, როდის მიიღო სამკვიდრო მოპასუხემ. სარჩელი სასამართლოში შეტანილ იქნა 2020 წლის ივლისში, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მოთხოვნა ხანდაზმულად არასწორად შეაფასა, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ სარჩელი სასამართლოში შეტანილია სამკვიდრო მოწმობის გაცემიდან ხუთ თვეში და ასევე დაუდგენელია, როდის შეუდგა იგი სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას.

29. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ 2020 წლის 14 ივლისის განჩინებაში გაიმეორა ის ფაქტობრივი უსწორობანი, რაც სააპელაციო საჩივარში იყო მითითებული. გასაჩივრებული განჩინების ქვეპუნქტები დანომრილია შეცდომით, რაზე დაყრდნობითაც სასამართლომ არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

30. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებას იმ საკითხზე, რომ აპელანტმა ვერ წარადგინა ფინანსური მდგომარეობის ამსახველი რაიმე მტკიცებულება, რადგან სააპელაციო სასამართლოსთვის ცნობილი იყო ზესტაფონში მდებარე საცხოვრებელი ბინაზე აღსრულების მიქცევისა და იძულებით აუქციონზე გასაყიდად გატანის შესახებ. მოსალოდნელია, კასატორის ოჯახი ყოველგვარი საცხოვრებლის გარეშე დარჩეს. ასევე, ცნობილია ისიც, რომ რაიონსა და ქ.თბილისში არსებული უძრავი ქონება მოსარჩელის ძმის დანაშთი ქონებაა.

31. დამატებით წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრით კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტებს, რომ რაიონში, ძმის სახლში ცხოვრობს მხოლო მოსარჩელის შვილი. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხეს შეგებებული სარჩელით საზიარო საკუთრების უფლების გაუქმება არ მოუთხოვია. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ ძმის მიერ გამოტანილი 17 000 ლარიდან მოსარჩელესა და მის მეუღლეს გადაეცა მხოლოდ 300 ლარი, ბანკიდან გამოტაილი თანხა კი სხვა პირს გაატანა, არასწორად დაანგარიშდა ბინის რემონტის ხარჯი და მხედველობაში არ იქნა მიღებული მოსარჩელის მიერ ძმის ორმოცისა და წლისთავის ხარჯის გაღებია ფაქტი 3450 ლარის ოდენობით. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და მოწმეთა ჩვენებები.

32. კასატორის მითითებით, მან ძმის სიცოცხლეში არ მოითხოვა სადავო ჩუქების გაუქმება, რადგან კვლავაც არსებობდა აღნიშნული გარიგების დადების წინაპირობები. სწორედ ამ დროს დაკარგა მოსარჩელემ კომპანიაში წილი.

33. კასატორმა წარმოადგინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილების ასლი, რომელიც შეეხება მოსარჩელის სარჩელს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, მესამე პირის - ამჟამინდელი მოპასუხის და ბანკის მიმართ. მისი მითითებით, აღნიშნული გადაწყვეტილებით სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა, საქმე რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა საჯარო რეესტრს და დაავალა ახალი აქტის მიღება.

34. კასატორმა იშუამდგომლა მოცემული საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

36. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

37. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

38. მხარეები არიან გარდაცვლილის ძმა და და. დასაჩუქრებული მხარეთა ძმა 2015 წლის 8 ივნისს ქ. თბილისში გარდაიცვალა.

39. 2012 წლის 2 ივლისს მოსარჩელესა და მის ძმას შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მას საკუთრებაში გადასცა კუთვნილი ბინა.

40. 2012 წლის 29 აგვისტოს მოსარჩელის ძმასა და საკრედიტო დაწესებულებას შორის გაფორმდა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის ძმის საკუთრებაში რეგისტრირებული ბინა, ხოლო საკრედიტო თანხად განისაზღვრა 2400 ევრო. აღნიშნული სესხი მთლიანდ მოიხმარა მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ. პერიოდულად ისინი, სესხის გასტუმრების მიზნით, იხდიდნენ ყოველთვიურ შენატანებს. სულ მათ მიერ გადახდილია 654 ევრო. ასევე, მოსარჩელის მეუღლის ძმამ, დის თხოვნით, გადაიხადა საკრედიტო დაწესებულების მიმართ არსებული დავალიანება – 2693 ევრო.

41. მოსარჩელისა და მისი მეუღლის ინტერესებისათვის, მხარეთა ძმის სახელით, 2013 წლის 21 მაისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით, სხვა ბანკიდან კვლავ იქნა გამოტანილი სესხი. კვლავ იპოთეკით დაიტვირთა მხარეთა ძმის საკუთრებაში რეგისტრირებული ბინა. სესხის თანხად განისაზღვრა 17000 ლარი. ეს თანხა მხარეთა ძმამ, მოსარჩელის მეუღლის მითითებით, გადასცა სხვა ფიზიკურ პირს. სესხის თანხით მხარეთა ძმას არ უსარგებლია.

42. მოსარჩელის ძმის ქ. თბილისიდან ჩამოსვენების, დაკრძალვისა და ქელეხის ხარჯები სრულად გაიღო მხოლოდ მოპასუხემ და ამ ხარჯმა შეადგინა 5500 ლარი. გარდაცვლილი ძმის დაკრძალვაზე, ოჯახის დახმარების მიზნით, შემოწირულობის, ე.წ. „გადასახურავის“ სახით შემოვიდა 3800 ლარი, რომელიც წაიღო მოპასუხემ, მის მიერ ძმის დაკრძალვაზე გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ. ასევე, გარდაცვლილს ჰქონდა საკუთარი სავაჭრო ჯიხური, რომელშიც დარჩენილი პროდუქტები ჩააბარეს 400 ლარად, რაც მოპასუხემ წაიღო გასვენების ხარჯის ასანაზღაურებლად, ანუ მთლიანად (3800 + 400 =4200 ლარი) მის მიერ გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ, მოპასუხემ მიიღო 4200 ლარი.

43. მხარეთა ძმას პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია. მისი მეორე რიგის მემკვიდრეები არიან და-ძმა – მხარეები, რომლებმაც 2019 წლის 15 თებერვლის სამკვიდრო მოწმობით მიიღეს გარდაცვლილი ძმის დანაშთი სამკვიდრო ქონება – ქ.თბილისში და რაიონში მდებარე ბინები, ასევე, სამკვიდრო მოწმობაში არ არის მითითებული, თუმცა მამკვიდრებელს საკუთრებაში (რეესტრში დაურეგისტრირებელი) გააჩნდა მიწის ნაკვეთი და ორსართულიანი, აგურის, კაპიტალური საცხოვრებელი სახლი რაიონში, სადაც იგი მუდმივად ცხოვრობდა. სამკვიდროში შევიდა მოძრავი ქონება, მათ შორის: 400 ლარის ღირებულების დახლ-მაცივარი, 800 ლარის ღირებულების კარადა-მაცივარი და 1200 ლარის ღირებულების საოჯახო მაცივარი, ასევე, რკინის მაღაზია - ჯიხური.

44. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით ბანკის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეები – ამჟამად მხარეები აღიარებულ იქნენ მათი გარდაცვლილი ძმის უფლებამონაცვლეებად, გარდაცვლილის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთები, რაიონში მდებარე უძრავი ქონება აღიარებულ და საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულ იქნა მოპასუხეების – მხარეების თანასაკუთრებად, მოპასუხეებს – მოსარჩელეს, მოპასუხეს (მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში), ასევე, სხვა ორ ფიზიკურ პირს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ დავალიანების – 7756 ლარის გადახდა; დავალიანების გადახდის უზრუნველყოფის მიზნით, დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია. თუ იპოთეკის საგნის რეალიზაციით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი დავალიანების სრულად დასაფარად, აღსრულება მიქცეულ უნდა იქნეს მოსარჩელისა და მოპასუხის (მიღებული სამკვიდროს ფარგლებში), ასევე, სხვა ორი ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული ნებისმიერი ქონების მიმართ. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და მასზე მიმდინარეობს აღსრულება.

45. მხარეთა ძმის გარდაცვალების შემდეგ, ქ. თბილისში მდებარე მისი კუთვნილი ბინა 2015 წლის ივლისიდან 2017 წლის მარტის ჩათვლით მოპასუხემ გააქირავა თვეში 200 ლარად. 22 თვის მანძილზე ქირის სახით შემოსული თანხიდან – 4400 ლარიდან 1300 ლარით მოპასუხემ აინაზღაურა ძმის გასვენებისათვის მის მიერ გაწეული ხარჯის დარჩენილი თანხა და, საბოლოოდ, სრულად აინაზღაურა გასვენების ხარჯი – 5500 (3800 +400 +1300) ლარი, 200 ლარი გადასცა მოსარჩელეს, ხოლო 200 ლარი დახარჯა ბინის კანალიზაციის შესაკეთებლად. რაიონში მდებარე, მამკვიდრებლის დანაშთ ბინაში ცხოვრობს მოსარჩელე თავისი ოჯახით.

46. ქ. თბილისში მდებარე სამკვიდრო ბინაში, ქირავნობის დასრულების შემდეგ, 2017 წლის აპრილიდან, მოსარჩელის ნებართვითა და სურვილით, დღემდე ცხოვრობს მისი ქალიშვილი. რაიონში მდებარე მამკვიდრებლის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში ამჟამად ცხოვრობს მოსარჩელის მეორე ქალიშვილი თავის ოჯახთან ერთად. მოძრავი სამკვიდრო ქონებიდან სამივე მაცივარი წაღებული აქვს და ფლობს მოსარჩელე.

47. მოპასუხეს სურდა და სურს გააქირაოს მემკვიდრეობით მიღებული ქ.თბილისში მდებარე ბინა, მაგრამ ვერ აქირავებს და ვერ იღებს შემოსავალს, ვინაიდან ბინაში მამიდის – მოპასუხის თანხმობით ცხოვრობს მეორე მემკვიდრის – მოსარჩელის შვილი. აღნიშნული ბინა გაქირავებული იყო 22 თვის განმავლობაში.

48. ქ. თბილისში, ბიძის კუთვნილ ბინაში ცხოვრებისას, მოსარჩელის შვილმა, მამის კუთვნილი თანხით, ჩაატარა გარკვეული სარემონტო სამუშოები, როგორც ხელოსანი, ამაში მას ეხმარებოდა დედის ძმა. გაწეული ხარჯის თაობაზე მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

49. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად და არ დაუდგენია, კონკრეტულად როდის მიიღო სამკვიდრო მოპასუხემ. კასატორმა პრეტენზია განაცხადა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართაც და მიიჩნია, რომ პალატამ მხედველობაში არ მიიღო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

51. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ სსკ-ის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ექვსთვიანი ვადა არის მამკვიდრებლის კრედიტორთა მიერ უშუალოდ მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის (პრეტენზიის) წარდგენის და არა სასამართლოში სარჩელის შეტანის ვადა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ, თუ მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ზემოხსენებული ვადის დაცვით არ წარუდგინეს მოთხოვნა მემკვიდრეებს, ისინი კარგავენ მოთხოვნის უფლებას, რაც, შემდგომში, სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, ამ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი შეიძლება გახდეს. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „მითითებული ნორმით დადგენილია პრეტენზიის – მოთხოვნის წარდგენის ვადა და არა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც სასამართლოსათვის მიმართვის გზით კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა. ამ ვადის გასვლის შემდეგ მოვალეს შეუძლია უარი თქვას კრედიტორის დაკმაყოფილებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით. მოთხოვნა კი, როგორც წესი, წარედგინება უშუალოდ მხარეს. საპრეტენზიო ვადაში მოთხოვნის წარუდგენლობა სასამართლოში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. საპრეტენზიო ვადაში წარდგენილი მოთხოვნა კი, შეიძლება არ დააკმაყოფილოს სასამართლომ, თუ გავიდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და მოვალე მიუთითებს ამის თაობაზე“ (იხ. სუსგ-ები: № ას-143-136-2010, 07.10.2010წ; № ას-968-1269-2007, 22.02.2008წ.).

52. სსკ-ის 1488-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ მემკვიდრეების კრედიტორებმა არ იცოდნენ სამკვიდროს გახსნის შესახებ, მაშინ მათ უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს ერთი წლის განმავლობაში მოთხოვნის ვადის დადგომიდან, ხოლო ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად ამ წესების დაუცველობა გამოიწვევს კრედიტორების მიერ მოთხოვნის უფლების დაკარგვას;

53. ამდენად,ხანდაზმულობის ვადების გარდა, კანონი ადგენს ვადებს, რა დროშიც სამართალურთიერთობის სუბიექტს შეუძლია უფლების დაცვა უშუალოდ მეორე მხარეს მოთხოვოს. ასეთი ვადები კანონმდებლობაში ზოგ შემთხვევაში პირდაპირ არის მითითებული, ასეთია 1488-ე მუხლი. უფლებადარღვეული პირისათვის უფლების დაცვა დროის გარკვეულ პერიოდშია შესაძლებელი, ხოლო ამ ვადის გასვლის შედეგად მოთხოვნა ხანდაზმულად ჩაითვლება, რაც მოთხოვნის სასარჩელო წესით დაცვას (მატერიალურად და არა პროცესუალურად) გამორიცხავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ვალდებული პირი, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მიუხედავად, შესრულებაზე თანახმაა (შდრ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 1, თბილისი, 2017, „მერიდიანი“, გვ: 721-722, სუსგ 15.09.2017წ. საქმე №ას-170-159-2017).

54. სხვა საქმეშიც საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1488-ე მუხლში საუბარია არა სასარჩელო ხანდაზმულობის, არამედ პრეტენზიის წარდგენის ვადებზე, რაც განსხვავებული ცნებებია.

55. სსკ-ის 1487-ე მუხლის მიხედვით, მემკვიდრეები ვალდებული არიან, შეატყობინონ მამკვიდრებლის კრედიტორებს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუ მათთვის ცნობილია გარდაცვლილის ვალების შესახებ. ამავე კოდექსის 1488-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა ექვსი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, რაც მათთვის ცნობილი გახდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, უნდა წარუდგინონ მოთხოვნა მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო, მოთხოვნის ვადის დადგომის მიუხედავად. აღნიშნული ნორმების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრედიტორს მოვალის მემკვიდრეებისათვის მოთხოვნის წარდგენა ევალება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მისთვის ცნობილი გახდება მოვალის გარდაცვალების (სამკვიდროს გახსნის) შესახებ (სსკ-ის 1487) და იმ მემკვიდრეების შესახებ, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. ასეთ შემთხვევაში მოთხოვნის წარმოშობის დროს მნიშვნელობა არ გააჩნია, რადგან შეუძლებელია მოთხოვნის წარდგენა, თუ არ არის განსაზღვრული ამ მოთხოვნაზე პასუხისმგებელ პირთა წრე (მემკვიდრეები, რომლებმაც მიიღეს მოვალის სამკვიდრო) (სუსგ 18.04.2017წ. საქმე №ას-171-160-2017).

56. ამდენად, პრაქტიკული მნიშვნელობისაა იმ საკითხის გარკვევა, თუ როდიდან იწყება სსკ-ის 1488-ე მუხლით გათვალისწინებული პრეტენზიის წარდგენის ვადის ათვლა. მითითებული ნორმა ადგენს, რომ ამ ვადის ათვლა იწყება იმ დღიდან, როცა მამკვიდრებლის კრედიტორებმა შეიტყვეს სამკვიდროს გახსნის შესახებ, თუმცა ამავე ნორმის მიხედვით, მამკვიდრებლის კრედიტორებმა მოთხოვნა უნდა წარუდგინონ იმ მემკვიდრეებს, რომლებმაც მიიღეს სამკვიდრო. სსკ-ის 1499-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სამკვიდრო მოწმობას გასცემს ნოტარიუსი. შესაბამისად, კრედიტორმა, რომლისთვისაც ცნობილი გახდება მოვალის გარდაცვალების შესახებ უნდა შეასრულოს შემდეგი იურიდიული მოქმედება – მან უნდა მიმართოს ნებისმიერ ნოტარიუსს, გარდაცვლილის მემკვიდრეების მიმართ მოთხოვნის წარდგენის პრეტენზიით. ნოტარიუსი კი ვალდებულია, მიიღოს მამკვიდრებლის კრედიტორის წერილობითი განცხადება, კრედიტორის პრეტენზიების შესახებ, განცხადება უნდა შედგეს კერძო ან საჯარო აქტის ფორმით, განცხადება მიიღება მიუხედავად იმისა, დადგა თუ არა მოთხოვნის ვადა. ამასთან, ნოტარიუსი ვალდებულია, მამკვიდრებლის კრედიტორის პრეტენზიების შესახებ აცნობოს პირებს, რომლებსაც სანოტარო ბიუროში წარდგენილი აქვთ განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ („სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის 79-ე მუხლი) (სუსგ 18.04.2017წ. საქმე №ას-171-160-2017).

57. განსახილველ შემთხვევაში სადავო ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო 2012 წლის 2 ივლისს. მხარეთა დასაჩუქრებული ძმა 2015 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა.

58. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, ხოლო კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელისათვის ძმის სიკვდილის მომენტიდან ცნობილი იყო მისი სამკვიდროს გახსნის შესახებ, 2019 წლის 15 თებერვლის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე კი მხარეებმა მიიღეს გარდაცვლილი ძმის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, ამდენად, მოსარჩელემ შეიტყო ძმის მემკვიდრის არსებობაც.

59. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მსურველ პირს - მოსარჩელეს, აღნიშნულთან დაკავშირებით მოპასუხისათვის პრეტენზია კანონის ზემოთ დასახელებული დანაწესით გათვალისწინებულ ვადაში არ წარუდგენია. მითითებული ფაქტი დაადასტურა თავად კასატორმაც, მისი განმარტებით, გარემოება, რომელიც ჩუქების გაფორმების საფუძველი გახდა, სადავო პერიოდისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა. მსგავსი მიზეზით მოთხოვნის წარდგენის ვადის გაშვებას მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა რამე შეღავათს არ უკავშირებს. ამდენად, წინამდებარე განჩინების პ. 20-ში ასახული სააპელაციო პალატის დასაბუთება გასაზიარებელია.

60. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა და სამართლებრივი თვალსაზრისით შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი, რის გამოც საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების წინაპირობის არსებობა კასატორმა ვერ დაადასტურა.

61. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის შუამდგლომლობას მოცემული საქმის ზეპირი განხილვის შესახებ და განმარტავს, რომ, სსსკ-ის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს), საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა.

62. 66. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლით დადგენილი მოწესრიგება ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი, რომლის შესაბამისად: „საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა -განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები“. ამ დანაწესის მიხედვით, საკასაციო სასამართლოს შემოსაზღვრული აქვს კანონმდებლის მიერ ის პროცესუალურსამართლებრივი ფარგლები, რომელშიც უნდა იმსჯელოს საბოლოო ინსტანციის სასამართლომ. ამგვარი პროცესუალური ჩარჩოა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა გადაწყვეტილებები, მხარეთა ის განმარტებები, რომლებიც ასახულია სხდომის ოქმებში და სასამართლოების გადაწყვეტილებებში.

63. მოხმობილი ნორმის მეორე ნაწილის დეფინიციით: „სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)“. განმცხადებლის არგუმენტები განსახილველი დავის ზეპირი მოსმენით დანიშვნის აუცილებლობის თაობაზე ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან საკასაციო სასამართლოს „მინიჭებული აქვს პროცესუალური უფლებამოსილება საკასაციო საჩივარი განიხილოს და გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე, სასამართლოს ამ უფლებამოსილების წყაროა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში და მიიჩნია, რომ ”საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას” (იხ. საქმე N2/6/205.232, 03.07.2003წ.).

64. საკასაციო პალატისათვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების როლის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს, თუ ამას სასამართლო მიიჩნევს საჭიროდ“ (სუსგ # ა-1915-ბ-8-2015, 22.07.2015წ.).

65. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა ერთ-ერთი განმცხადებლის პრეტენზია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმითა (საკუთრების უფლება) და კონვენციის მე-6 მუხლით მინიჭებულ (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) უფლებათა დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ. Fredin v. Sweden, 18.02.1991წ., განაცხადის N12033/86). განმცხადებლის პრეტენზია იმ არგუმენტს ეფუძნებოდა, რომ მას შეეზღუდა საქმის განხილვაში მონაწილეობის საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობა, ხოლო სამოქალაქო უფლებათა სრულყოფილად რეალიზებისათვის, ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო ზეპირი მოხსენებით წარდგომისა და, შესაბამისად, საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა. აღნიშნულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დადგინა, რომ ვინაიდან მატერიალური თვალსაზრისით, განმცხადებლის მოთხოვნა შეეხებოდა საკუთრების უფლებას, რომელიც სამართლებრივი ბუნებით „სამოქალაქო“ ხასიათისა იყო, ამიტომ კონვენციის მე-6 მუხლით მინიჭებული უფლების დარღვევის საკითხიც სამოქალაქო ჭრილში უნდა განხილულიყო. ეს ყოველივე კი, ნათელს ჰფენდა იმას, რომ „წრფელი და ღრმააზროვანი“ კამათი (შეჯიბრი) მხარეთა შორის და საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე, გადამწყვეტი იყო თითოეულის უფლებათა დასადგენად. თუმცა საკვანძო საკითხი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ იმაში მდგომარეობდა, რომ „წრფელ და ღრმააზროვან“ ზეპირ განხილვაზე სავალდებულო მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა ზემდგომ და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოზე.

66. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48).

67. საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 2006 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე; (5ECtHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

68. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე და საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვის წინაპირობები არ არსებობს.

69. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

70. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

71. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

72. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე