საქმე №ას-656-2021 29 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ც-ს“ (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში), ფულადი ვადებულების შესრულება, პირგასამტეხლოს გაუქმება (ძირითად სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ც-ს-მ“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა 23 082.87 ლარის გადახდა, ასევე, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 2018 წლის №635-1 აქტის გაუქმება მოსარჩელისათვის 4 694.36 ლარის – პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2017 წლის 25 ოქტომბერს, მხარეთა შორის გაფორმდა №635 ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა 121 საპოხი ლიტას შეძენა. ხელშეკრულების ღირებულებამ შეადგინა 23 471.8048 ლარი.

3. 2018 წლის 15 იანვარს მოსარჩელემ მოპასუხეს მიაწოდა შესყიდული საქონელი. მოპასუხის მიერ დაცლის პროცესში გამოითქვა პრეტენზია. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2 ცალი ბიდონი მართლაც უნდა შეფასებულიყო დაზიანებულ (გატეხილ) მდგომარეობაში, ხოლო 33 ბიდონი სრულად აკმაყოფილებდა ხელშეკრულებით დადგენილ მახასიათებელ პირობებს. მოსარჩელე არ დაეთანხმა მოპასუხის შეფასებას იმის შესახებ, რომ „მოწოდებული პროდუქციიდან 33 ცალი ვედროს ხუფი (თავსახური) არ იყო ქარხნული წესით დალუქული“. შესაბამისად, მხარეთა შორის გაფორმდა ორი აქტი. ერთი აქტი გაფორმდა პროდუქციის მიღების პროცესში, რომელსაც ხელი მოაწერა შესყიდვის მიღებაზე პასუხისმგებელმა პირებმა და რომელზედაც აღინიშნა მოსარჩელის პრეტენზია არანაბეჭდი სახით, ხოლო მეორე აქტში ჩაიწერა, რომ 33 ცალ ბიდონზე ლუქი იყო დარღვეული და 2 ცალი ბიდონი იყო დაზიანებული (გატეხილი).

4. მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამართლებრივი პრეტენზიები მდგომარეობდა შემდეგში: კერძოდ, საპოხის შეფუთვა ვერ აკმაყოფილებს ს–დარტის „ГОСТ 1510-84“ 2.4. პუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, ს–დარტის მიხედვით, საქართველოსთვის ნავთობპროდუქტები შეფუთული უნდა იყოს მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან ხის კასრებში პოლიეთილენის ჩანართებით, ხოლო ხელშეკრულების ფარგლებში მიწოდებული პროდუქცია უნდა შეესაბამებოდეს ტექნიკურ დოკუმენტაციაში მითითებულ პირობებს, საქონლის ტექნიკური მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს ამ ხელშეკრულებისა და შემსყიდველის მიერ განსაზღვრულ ტექნიკურ პირობებს, პარამეტრებსა და წარმოდგენილ ნიმუშებს.

5. მოსარჩელემ აღნიშნულის გასაბათილებლად წარადგინა ყველა ვარგისი მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელის მიერ ვალდებულების შესრულების ნამდვილობას და ტექნიკურ მოთხოვნებთან შესაბამისობაში არსებობას მიუთითებს. ამასთან, მოსარჩელეს პროდუქცია მოპასუხისათვის უნდა მიეწოდებინა 2017 წლის 3 დეკემბრის მდგომარეობით, თუმცა მიწოდების პროცესში შექმნილი ცალკეული სირთულეების გამო, მოსარჩელემ მოპასუხეს დაუყოვნებლივ აცნობა, მხარეთა შორის არსებობდა მუდმივი კომუნიკაცია.

6. მოსარჩელემ მოპასუხეს პროდუქცია მიაწოდა 2018 წლის 15 იანვარს, თუმცა მოპასუხეს არ წარმოშობია მოსარჩელის მიმართ პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნა 15 იანვრის მდგომარეობით, ვინაიდან ამის იურიდიული საფუძვლები არსებობდა, თანახმად ხელშეკრულების მე-14 მუხლის 14.2. პუნქტისა.

7. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნა გაუჩნდა მხოლოდ იმ პირობებში, როდესაც, სამინისტროს სამართლებრივი პრეტენზიების გამო, 2018 წლის 8 აგვისტოს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა თანხის დაკისრება შესრულებული ვალდებულების გამო.

მოპასუხისა და შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა პირგასამტეხლოს – 4 694.36 ლარის გადახდა, მოსარჩელისათვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ტერიტორიიდან 2017 წლის 25 ოქტომბრის №635 ხელშეკრულების ფარგლებში, 2018 წლის 5 იანვრის №6 დროებითი შენახვის აქტით წარმოდგენილი მისი კუთვნილი საქონლის გატანა.

9. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №635 ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 2017 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის დაფინანსების ფარგლებში ხელშეკრულებით და ხელშეკრულების №1 დანართით განსაზღვრული საქონლის საწვავ-საპოხი ლიტას შესყიდვა. ხელშეკრულების ღირებულებამ შეადგინა 23 471.8048 ლარი, ხოლო 2018 წლის 5 ივლისის №635/3 შეთანხმების ოქმით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2018 წლის 16 აგვისტოს ჩათვლით.

10. ხელშეკრულების 8.1. პუნქტის თანახმად, მიმწოდებელმა იკისრა ვალდებულება, ხელშეკრულების გაფორმებიდან 40 კალენდარული დღის განმავლობაში (2017 წლის 4 დეკემბრის ჩათვლით) მიეწოდებინა საქონელი, ხოლო 11.9 პუნქტის მიხედვით, მიმწოდებელი ვალდებული იყო, შემსყიდველისათვის გადაეცა უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. ამავე ხელშეკრულების 11.7 პუნქტის შესაბამისად, მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერამდე ყველა ქონებრივი უფლება საქონელზე ეკუთვნოდა მიმწოდებელს და პასუხისმგებელი იყო მის შემთხვევით დაღუპვაზე ან დაზიანებაზე, ხოლო 11.1 და 11.3 პუნქტების მიხედვით, მიმწოდებლის მიერ საქონლის გადაცემა და შემსყიდველის მიერ მისი მიღება დასტურდებოდა ორივე მხარის უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ ხელმოწერილი მიღება-ჩაბარების აქტით და საქონლის დროებით შენახვაზე გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტი არ წარმოადგენდა საქონლის საბოლოოდ მიღების დამადასტურებელ დოკუმენტს და არ წარმოშობდა ანგარიშსწორების ვალდებულებას.

11. ხელშეკრულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების ფარგლებში მიწოდებული პროდუქცია უნდა შეესაბამებოდეს ტექნიკურ დოკუმენტაციაში მითითებულ პირობებს, ხოლო მე-9 პუნქტის მიხედვით, საქონლის ტექნიკური მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს ამ ხელშეკრულებისა და შემსყიდველის მიერ განსაზღვრულ ტექნიკურ პირობებს, პარამეტრებს და წარმოდგენილ ნიმუშს, კერძოდ, წარმოდგენილი ტექნიკური პირობის „TU 38.101.808-90-ის“ 1.3. პუნქტის მიხედვით, საცხის შეფუთვა და მარკირება უნდა აკმაყოფილებდეს ს–დარტ „ГОСТ 1510-84“, რომლის 2.10 პუნქტში მითითებულია, რომ ტარის ნავთობპროდუქტით შევსების შემდგომ, მისი კონსტრუქციის და სახეობის გათვალისწინებით, ნავთობპროდუქტზე არსებული ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაციის მოთხოვნების შესაბამისად, ჰერმეტულად უნდა დაიხუროს დასაგმანი საშუალებით.

12. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, 2017 წლის 25 ოქტომბრის №635 ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ პლასტმასის ჭურჭლით მიწოდებული იქნა საპოხი „ლიტა“. საპოხის შეფუთვა ვერ აკმაყოფილებდა ს–დარტ „ГОСТ 1510-84“ 2.4 პუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, ს–დარტის მიხედვით, საქართველოსათვის (ს–დარტის დანართი №3) ნავთობპროდუქტები შეფუთული უნდა იყოს მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან ხის კასრებში პოლიეთილენის ჩანართებით. შესაბამისად, შემსყიდველმა გამოიყენა ხელშეკრულების 11.6 პუნქტით გათვალისწინებული უფლება და უარი განაცხადა მის მიღებაზე. მეტიც, მოსარჩელეს ეთხოვა მისი უკან გატანა, რაც დღემდე არ განუხორციელებია. იმის გამო, რომ მან ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით განსაზღვრული ხარისხის საქონლის მიწოდება, ხელშეკრულების 16.8 პუნქტის თანახმად, 2018 წლის 31 აგვისტოს №635-1 აქტით მას დაეკისრა სამინისტროს (სახელმწიფო ბიუჯეტის) სასარგებლოდ 4694.36 ლარის ოდენობის პირგასამტეხლოს გადახდა. მოსარჩელის განმარტებით, პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მოთხოვნით მოპასუხეს გაეგზავნა შეტყობინება, მაგრამ თანხა დღემდე არ ანაზღაურებულა.

პირველი ინს–ციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 16 294 ლარის, სასამართლოს გარეშე ხარჯის – 28 ლარისა და იურიდიული მომსახურებისათვის გადახდილი 500 ლარის გადახდა, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოსარჩელეს მოპასუხის (შეგებებული სარჩელის ავტორის) სასარგებლოდ დაეკისრა ჯარიმის სახით 1000 ლარის გადახდა, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებულ სარჩელს ეთქვა უარი, ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უკვე დაკისრებულ 16294 ლართან ერთად დაეკისრა 6 788,87 ლარის გადახდა, ასევე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, სარჩელისთვის – 833,48 ლარის, სააპელაციო საჩივრისთვის – 312 ლარს, სულ – 1145,48 ლარის, სასამართლოს გარეშე ხარჯის – 28 ლარისა და იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული 1000 ლარის, სულ – 1028 ლარის ანაზღაურება შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს, 2017 წლის 25 ოქტომბრის სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების ფარგლებში, 2018 წლის 15 იანვარს მიაწოდა 121 პლასტმასის ბიდონი საპოხი „ლიტა“, სულ – 1210 კგ. აღნიშნული ბიდონებიდან 2 ცალი იყო გატეხილი, 35 ცალს მომძვრალი ჰქონდა პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“. 84 ცალი იყო დაუზიანებელი. შემსყიდველმა უარი განაცხადა მიწოდებული საქონლის ხელშეკრულებით დადგენილი საფასურის ანაზღაურებაზე მათი ნივთობრივი ნაკლის გამო. წარმოდგენილი სარჩელით მხარემ მოითხოვა მხოლოდ 119 ბიდონის საფასურის ანაზღაურება და მოთხოვნა არ შეეხება 2 ბიდონს, რომელიც იყო გატეხილი.

16. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის შედეგად სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოპასუხისათვის მიწოდებული საქონლის შესაბამისობა მხარეთა შორის 2017 წლის 25 ოქტომბერს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობებთან, კერძოდ, წარმოადგენს თუ არა მიღებული პროდუქტი ნაკლის მქონეს, რაც მისცემდა შემსყიდველს უფლებას, უარი ეთქვა ღირებულების ანაზღაურებაზე. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ ვერ განხორციელდა მისთვის მიწოდებული საპოხი „ლიტას“ ნაკლის დადასტურება.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

18. იმავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

19. სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

20. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის პრეროგატივაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი“ (იხ. სუსგ-ებები: №ას-1326-1252-2012, 25 მარტი 2013 წელი; № ას-1142-1071-2012, 7 მარტი, 2013 წელი).

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მიმწოდებლის მხრიდან ნაკლიანი შესრულების დადასტურების ვალდებულება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ეკისრებოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორს შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით სარწმუნოდ უნდა დაედასტურებინა, რომ მოსარჩელის მიერ მისთვის მიწოდებული 121 ბიდონი საპოხი „ლიტა“ არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პირობებსა და ხარისხს.

22. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 487-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. იმავე კოდექსის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის.

23. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს პრეტენზია მიწოდებული პროდუქტის მიმართ გამომდინარეობს რამდენიმე გარემოებიდან, კერძოდ, როგორც მოპასუხე უთითებს, მისთვის მიწოდებული საპოხის შეფუთვა ვერ აკმაყოფილებდა „„ГОСТ 1510-84“ 2.4. პუნქტის ს–დარტს, რომლის მიხედვით საქართველოსთვის (ს–დარტის დანართი №3) ნავთობპროდუქტები შეფუთული უნდა იყოს მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან ხის კასრებში პოლიეთილენის ჩანართებით, შესაბამისად, მოპასუხის განმარტებით, საპოხი „ლიტას“ პლასტმასის შეფუთვით მიწოდება არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით დადგენილ ხარისხს. მხარეთა შორის ასევე სადავოა შეფუთვის ჰერმეტულობის აუცილებლობა.

24. მოპასუხემ მისი პოზიციის დასადასტურებლად მიუთითა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 15 თებერვლის №000943618 და 2018 წლის 4 ივლისის №004605818 დასკვნებზე. 2018 წლის 4 ივლისის დასკვნის მიხედვით, ექსპერტებმა დაადგინდეს, რომ საპოხი „ლიტას“ შეფუთვა (პოლიმერული მასალისგან დამზადებული ტარა) ვერ აკმაყოფილებს ს–დარტ „ГОСТ 1510-84-ის“ 2.4. პუნქტის მოთხოვნებს. კვლევის ობიექტის შეფუთვასთან დაკავშირებულ დანარჩენ მახასიათებლებზე კვლევის ჩატარება სასაქონლო ექსპერტის მიერ მიზანშეწონილად არ იქნა მიჩნეული. 2018 წლის 15 თებერვლის დასკვნით დადგინდა, რომ 121 ბიდონიდან: 02 ცალი ბიდონის მთლიანობა დარღვეულია; 35 ცალი ბიდონი ნაწილობრივ დაზიანებულია (მომძვრალი აქვს პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“); 84 ცალ ბიდონს შენარჩუნებული აქვს პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“, რომელიც ვერ უზრუნველყოფს ბიდონის ხუფზე არსებული სალტის ჩაკეტვას და თავსახურის ახდის შემდეგაც შესაძლოა დარჩეს მიმაგრებული ბიდონზე. შემთხვევითი შერჩევის წესით აღებულ სამ ბიდონს თავსახური ეხდება და ეხურება დაზიანების გარეშე. ზემოაღნიშნული დაკვირვების შედეგი გავრცელებულ იქნა დანარჩენ ბიდონებზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასაქონლო და ნავთობპროდუქტების ექსპერტების მიერ მიზანშეწონილად არ ჩაითვალა გაერთიანებული ნიმუშის აღება, რის გამოც შემკვეთს საქმე დაუბრუნდა შეუსრულებლად. 2018 წლის 15 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია, რომ დამკვეთის (საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო) მიერ წარდგენილი ტექნიკური პირობის „TY 38.101808-90“ 1.3 პუნქტის მიხედვით, საცხის შეფუთვა და მარკირება უნდა აკმაყოფილებდეს ს–დარტ „ГОСТ 1510-84 Нефт и нефтепродукты. Маркировка, упаковка, транспортирование и хранение”, რომლის 2.10. პუნქტში მითითებულია, რომ ტარის ნავთობპროდუქტით შევსების შემდგომ, მისი კონსტრუქციის და სახეობის გათვალისწინებით, ნავთობპროდუქტზე არსებული ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაციის მოთხოვნების შესაბამისად ჰერმეტულად უნდა დაიხუროს დასაგმანი საშუალებით. რაც შეეხება ბიდონების ქარხნული წესით შეფუთვის დადგენას, აღნიშნული საკითხი სცილდება ნავთობპროდუქტების და სასაქონლო ექსპერტიზის კომპეტენციას.

25. მოსარჩელის მიერ მისი პოზიციის გასამყარებლად წარმოდგენილია შემსყიდველისთვის მიწოდებული პროდუქციის მწარმოებელი ქარხნის შპს „ს–ის“ 2018 წლის 26 თებერვლის საინფორმაციო წერილი, რომლის თანახმად, 2017 წლის მეოთხე კვარტალში მოსარჩელემ შეიძინა მათი წარმოებული პლასტმასებში დაფასოებული (პლასტმასის ვედროები 10 კგ-იანი - 121 ც.) პროდუქცია „ТУ 38.101808-90-ის“ მიხედვით – 1210 კგ რაოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ საინფორმაციო წერილით დაადგინა შემდეგი: მოსარჩელის მიერ შეძენილი თითოეული პლასტმასის ვედროს შეფუთვა და შემადგენლობა (121ც.) მთლიანად შეესაბამება „ТУ 38.101808-90-ის“ მოთხოვნებს - 1.3. ქვეპუნქტს „საპოხის შეფუთვას და მარკირებას აწარმოებენ „ГОСТ 1510-84-ის“ შესაბამისად, ასევე შეესაბამება „ГОСТ-ის“ ზემოხსენებულ 2.10. ქვეპუნქტს „ნავთობპროდუქტით შევსების შემდეგ ტარას ჰერმეტულ სახურავს უკეთებენ თავის დასაცობი საშუალებების მეშვეობით ტარის კონსტრუქციისა და, სახეობიდან გამომდინარე, ნავთობპროდუქტის ნორმატიული ტექნიკური დოკუმენტის შესაბამისად“ - ანუ „ГОСТ 1510-84“ არ მოითხოვს პროდუქციის ჰერმეტულ შეფუთვას, თუ ამას არ მოითხოვს ТУ (ტექნიკური პირობა). ამასთან, მწარმოებელმა დაადასტურა, რომ მათი წარმოების საპოხი „ლიტას“ შეფუთვა, რომელიც შეისყიდა მოსარჩელემ, პროდუქციის სახეობიდან (საპოხი „ლიტა“) გამომდინარე არ მოითხოვს ჰერმეტულ შეფუთვას „ТУ 38.101808-90-ის“ მოთხოვნების შესაბამისად.

26. მოსარჩელის მიერ ასევე წარმოდგენილია საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორების 2018 წლი 20 მარტის დასკვნა, რომლის თანახმად შემოწმდა შპს „ს–ის“ მიერ წარმოებულ საპოხ მასალასთან „ლიტა“ დაკავშირებული დოკუმენტაცია: ტექნიკური პირობები „TY 38.101808-90“, მწარმოებლის წერილი №103 26.02.2018, ს–დარტი „ГОСТ 1510-84“. ს–დარტში მითითებულია საპოხი მასალის ჰერმეტულად შეფუთვის აუცილებლობაზე, თუ ამას მოითხოვს აღნიშნულ პროდუქტზე არსებული ტექნიკური პირობები (TY 38.101808-90). ტექნიკურ პირობებში არ არის ცალსახად მოთხოვნილი საპოხი მასალის ჰერმეტულად შეფუთვის აუცილებლობა და გადამისამართებულია სახელმწიფო ს–დარტზე. მწარმოებლის მიერ გადმოგზავნილ წერილში ადასტურებენ, რომ პროდუქცია, სახეობიდან და ტარას კონსტრუქციიდან გამომდინარე, არ საჭიროებს ჰერმეტულ შეფუთვას. ამას არ ითხოვს „ნტდ“ (нтд (TY 38.101808-90)). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოწოდებული მასალა არ საჭიროებს ჰერმეტულ შეფუთვას.

27. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში ასევე წარმოდგენილია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 26 აპრილის დასკვნა, სადაც აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის მიერ დამატებითი ექსპერტიზის ფარგლებში შეტანილი დოკუმენტაცია, ისევე, როგორც წინა კვლევების შემთხვევაში, არ იძლევა საშუალებას საპოხი „ლიტას“ ერთ პარტიად იდენტიფიცირებაზე. ექსპერტის მიერ დამატებით ჩატარებული კვლევით ასევე დადგინდა, რომ საპოხი „ლიტას“ შეფუთვა (პოლიმერული მასალისგან დამზადებული ტარა) ვერ აკმაყოფილებს ს–დარტ „ГОСТ 1510-84-ის“ 2.4 პუნქტის მოთხოვნებს. აღნიშნული დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ „ГОСТ 1510-84-ის“ 2.4 პუნქტის მოთხოვნის თანახმად, ნავთობპროდუქტები განკუთვნილი ქვეყნებისთვის, რომელთა ჩამონათვალი მოცემულია ს–დარტის №3 დანართში, შეფუთული უნდა იყო მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან ხის კასრებში პოლიეთილენის ჩანართებით. №3 დანართის ჩამონათვალში მითითებულია საქართველო, შესაბამისად, აღნიშნული პარამეტრებით საპოხი „ლიტას“ შეფუთვა ვერ აკმაყოფილებს ს–დარტის მოთხოვნებს. დანარჩენ ნაწილში დასკვნა იმეორებს 15.02.2018წ. დასკვნის შეფასებას.

28. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მხარეთა შორის 25.10.2017 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების მე-8 პუნქტზე, რომელიც აწესრიგებს საქონლის მიწოდების პირობებს. აღნიშნული პუნქტის მე-4 ნაწილის (8.4. პუნქტი) თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მიწოდებული პროდუქცია უნდა იყოს ახალი მეტალის ან პლასტმასის ჭურჭელში, ქარხნული წესით დამზადებული. იმავე ხელშეკრულების მე-9 პუნქტში, რომელიც აწესებს პროდუქტის ხარისხს, მითითებულია, რომ საქონლის ტექნიკური მახასიათებლები და ხარისხი ერთდროულად უნდა შეესაბამებოდეს ამ ხელშეკრულებისა და შემსყიდველის მიერ განსაზღვრულ ტექნიკურ პირობებს, პარამეტრებს და წარმოდგენილ ნიმუშს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). იმავე ხელშეკრულების 10.4 პუნქტის თანახმად, მხარეებმა საქონლის წუნში იგულისხმეს უფლებრივი ან/და ნივთობრივი ნალი, ქარხნული წუნი, ნორმალური ექსპლუატაციის ან/და შენახვის პირობებში ხელშეკრულებით განსაზღვრული მახასიათებლების ან სხვა საექსპლუატაციო თვისებების დაკარგვა და ა.შ.

29. გამომდინარე იქიდან, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმე გვაქვს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავასთან, საკითხის გადაწყვეტა, სწორედ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების მიხედვით უნდა მოხდეს. სააპელაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 52-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების განმარტებისას განმსაზღვრელია მნიშვნელობა, რომელიც შეიძლებოდა, მიენიჭებინა ამ ნების მიმღებ გონიერ ადამიანს. ამასთან, ხელშეკრულების შინაარსის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებისას ტექსტთან ერთად არსებითია საქმესთან დაკავშირებული ყველა სხვა მნიშვნელოვანი და ცნობილი გარემოების გათვალისწინება. ამდენად, ნების განმარტებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს ყველა ის ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს, მათ შორის ის, თუ რა საბოლოო შედეგს ისახავდა მიზნად მხარე ხელშეკრულების დადებისას (იხ. სუსგ №ას-377-357-2011, 28.06.2011).

30. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მხარეთა შორის გაფორებულ ხელშეკრულებაში ცალსახად და არაოზრავნად ჩანს მხარეთა შეთანხმება საქონლის მიწოდების პირობებზე, რომელიც ცალკე პუნქტად არის ჩამოყალიბებული და რომელშიც აღნიშნულია, რომ შესყიდული პროდუქცია შესაძლებელია, რომ მყიდველს მიეწოდოს პლასტმასის ჭურჭელში (8.4 პუნქტი). ხსენებული პირობის ხელშეკრულებაში ასახვა, შესაძლოა, სხვადასვხა მიზეზით ყოფილიყო განპირობებული, თუნდაც პლასტმასის ჭურჭლის ნაკლები ღირებულებით შეფუთვის სხვა საშუალებებთან მიმართებით, ასევე, შესყიდული პროდუქტის ტექნიკური მახასიათებლებით და სხვა. პალატამ აქვე მიუთითა, რომ 25.10.2017წ. ხელშეკრულება გაფორმებულია სახელმწიფო შესყიდვის ფარგლებში, რომლის შემთხვევაში ხელშეკრულების პირობების შემდგენს სწორედ ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს, რომელიც გამოცხადებულ ტენდერში უთითებს ხელშეკრულების არსებით პირობებს, შესაბამისად, ხელშეკრულებაზე მიერთებულ მხარეებს ძირითადად, ნაკლები შესაძლებლობა აქვთ, ცვლილებები შეიტანონ მასში. პალატამ ასევე მიუთითა, რომ ხელშეკრულების 8.4. პუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ტექნიკური ინსტრუქციისა და ს–დარტის წესების მიხედვით, დადგენილია მიწოდებული პროდუქტის შეფუთვის სხვა წესი, მოცემულ შემთხვევაში მხარეები მისგან განსხვავებულ მოწესრიგებაზე შეთანხმდნენ, რისი შესრულებაც შემდგომში არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ვალდებულების ნაკლიან შესრულებად.

31. 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 8.4. და 9 პუნქტების შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შემსყიდველისთვის მნიშვნელოვანი იყო თავად ნასყიდობის ობიექტის (საპოხი „ლიტა“) ხარისხი და მისი შესაბამისობა დადგენილ სტადარატსა და ტექნიკურ ინსტრუქციასთან, ამასთან, ხელშეკრულებით მხარეებმა დაუშვეს იმის შესაძლებლობა, რომ პროდუქტი მიწოდებული ყოფილიყო პლასტმასის ჭურჭლით. იმ შემთხვევაში, თუ „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტს გავავრცელებთ პროდუქტის შეფუთვის მიმართ და ჩავთვლით, რომ შემსყიდველის ნებას წარმოადგენდა საპოხი „ლიტას“ შეფუთვა აუცილელბად მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან ხის კასრებში პოლიეთილენის ჩანართებით, მაშინ ამის შესახებ პირდაპირ უნდა ყოფილიყო მითითებული ხელშეკრულებაში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აზრს კარგავს ხელშეკრულების 8.4. პუნქტი, რომელიც იძლევა პლასტმასის ჭურჭლის გამოყენების შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 8.4. და 9 პუნქტების იმგვარი განმარტება, რომ მიწოდება აუცილებლად უნდა განხორციელებულიყო მეტალის, ფანერის ან ხის ტარით, ეწინააღმდეგება სსკ-ის 52-ე მუხლით დადგენილ ნების განმარტების პრინციპს, ვინაიდან ხელშეკრულებაში ჩამოყალიბებული ნების განმარტებისას დაუშვებელია, რომ ხელშეკრულების რომელიმე ნაწილს დაეკარგოს ძალა და მნიშვნელობა, არამედ უნდა მოხდეს მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების დადგენა ხელშეკრულების ტექსტის ანალიზისა და შევსების გზით. ამრიგად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით შეთანხმებული იყო პროდუქტის პლასტმასის ჭურჭელში მიწოდება, ხოლო თავად პროდუქტი უნდა ყოფილიყო „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტისა და „TY 38.101808-90“ ინსტუქციის შესაბამისი.

32. რაც შეეხება პროდუქტის ჰერმეტულად შეფუთვის აუცილებლობას, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების, ტექნიკური ინსტრუქციისა და „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტის შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ექსპერტიზის დასკვნებში მოცემული შეფასება შეეხება პროდუქტის პლასტმასის ჭურჭელში შეფუთვის შეუსაბამობას „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტის 2.4. პუნქტთან, ხოლო ჰერმეტულად შეფუთვის კუთხით მხოლოდ მოყვანილია „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტის 2.10 პუნქტის ტექსტი, რომელიც ადგენს, რომ ტარის ნავთობპროდუქტით შევსების შემდგომ, მისი კონსტრუქციის და სახეობის გათვალისწინებით, ნავთობპროდუქტზე არსებული ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაციის მოთხოვნების შესაბამისად, ჰერმეტულად უნდა დაიხუროს დასაგმანი საშუალებით. ექსპერტიზის დასკვნების კვლევითი ნაწილები არ იძლევა კონკრეტულ შეფასებას, რომ შემსყიდველისთვის მიწოდებული პროდუქტი მისი კონსტრუქციის და სახეობის გათვალისწინებით სავალდებულოდ ითხოვდა ჰერმეტულ დახურვას. მეტიც, ექსპერტების მიერ თავად პროდუქტის მახასიათებლების შემოწმება არ მომხდარა. შესაბამისად მხოლოდ „ГОСТ 1510-84-ის“ ს–დარტის 2.10 პუნქტზე დაყრდნობით ჰერმეტული შეფუთვა სავალდებულოდ ვერ იქნება მიჩნეული, ვინაიდან, ასეთი დასკვნის გაკეთების საშუალებას ს–დარტის ტექსტი არ იძლევა. 2.10 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული დანაწესი გამოიყენება არა ყველა პროდუქტის მიმართ სავალდებულოდ, არამედ პროდუქტის კონსტრუქციისა და სახეობის გათვალისწინებით, რაც შეფასების საკითხია და აღნიშნული ნორმის დარღვეულად მიჩნევისთვის საჭიროა პროდუქტის ტექნიკური მახასიათებლების კვლევის შედეგად შესაბამისი დასკვნის მიღება და ჰერმეტულად დახურვის თაობაზე ნავთობპროდუქტზე არსებული ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაციის მოთხოვნების არსებობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ გვაქვს. აღნიშნულ დასკვნას ამყარებს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი პროდუქტის მწარმოებელი ქარხნის საინფორმაციო წერილი, რომელიც ადასტურებს, რომ მის მიერ წარმოებული პროდუქცია, სახეობიდან გამომდინარე და ტარის კონტსრუქციისა და სახეობიდან გამომდინარე, ჰერმეტულ შეფუთვას არ მოითხოვს. აღნიშნული წერილის საწინააღმდეგო შეფასება კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით ექსპერტიზის დასკვნებში ჩამოყალიბებული არ არის. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია ასევე ამ საკითხის შეფასებისათვის გათალისწინებული იქნეს საქონლის მიწოდების პერიოდიც, საააპელაციო პალატას მხედველობაში აქვს ის გარემოება, რომ მიწოდება განხორციელებულია ზამთრის პერიოდში (2018 წლის 15 იანვარი), როდესაც ტემპერატურა დაბალია და საპოხ მასალის (ლიტა) სტრუქტურას არ ემუქრებოდა დნობის და დაღვრის საფრთხე. ამდენად, ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მსჯელობის საფუძველზე ასკვნის, რომ შემსყიდველისათვის მიწოდებული პროდუქციის შეფუთვის შესახებ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ გაჟღერებული პრეტენზიები უსაფუძვლოა.

33. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ პალატა დაადგენდა, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთვის მიწოდებული პროდუქტის შეფუთვა არ შეესაბამებოდა დადგენილ სტანდარტს, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული მაინც ვერ იქნება მიჩნეული თავად შესყიდული პროდუქტის ნაკლად, ვინაიდან, როგორც ზემოთ იქნა განმარტებული, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ობიექტს წარმოადგენდა საპოხი „ლიტა“ და არა ნავთობპორდუქტის შესაფუთი ტარა. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებით ვერ განხორციელდა მიწოდებული პროდუქტის ხარისხის შემოწმება იმ საფუძვლით, რომ ვერ მოხერხდა პროდუქტის ერთ პარტიად იდენტიფიცირება და გაერთიანებული ნიმუშის აღება. შესაბამისად, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება რაც დაადასტურებდა, რომ თავად მიწოდებული საქონელი (საპოხი „ლიტა“) მისი ტექნიკური მახასიათებლებით არ შეესაბამება დადგენილ სტანდარტს და ტექნიკურ პირობებს. ასევე არ დასტურდება, რომ მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებულმა შეფუთვამ, რაიმე გავლენა იქონია პროდუქტის ხარისხზე და მიწოდებულ პარტიას 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 10.4 პუნქტის შესაბამისად დაკარგული ჰქონდა საექსპლუატაციო თვისებები, ნორმალური ექსპლუატაციის ან/და შენახვის პირობებში არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მახასიათებლებს და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის თანახმად, უვარგისი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის.

34. აღსანიშნავია, რომ მიწოდებული პროდუქტის (საპოხი „ლიტა“) შემოწმება, ნაკლზე მოდავე მხარეს არ განუხორციელებია, კერძოდ, თუკი როგორც ექსპერტი უთითებს, ვერ მოხერხდა გაერთიანებული ნიმუშის აღება, სრულიად შესაძლებელი იყო, მიწოდებული ერთ-ერთი პლასტმასის ბიდონიდან მომხდარიყო კონკრეტული საპოხი „ლიტას“ ნიმუშის აღება და მისი გამოკვლევა, რაც ასევე არ განხორციელებულა. ამ ვითარებაში კი, ის გარემოება, რომ ექსპერტებმა მიზანშეწონილად არ მიიჩნიეს ნავთობპროდუქტის ხარისხის შემოწმება, მიმწოდებლის საზიანოდ ვერ განიმარტება და ვერ იქნება მიჩნეული ზემოთ მითითებუოლი ექპსერტიზის დასკვნა საკმარის მტკიცებულებად მიწოდებული საქონლის ნაკლის დადგენისთვის.

35. სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მოპასუხის მხრიდან მტკიცება პროდუქციის არაჯეროვან შეფუთვაზე, იმ შემთხვევაშიც კი თუკი დადგინდებოდა, რომ ასეთს ჰქონდა ადგილი, მაინც არ ჩაითვლებოდა მიწოდებული პოროდუქციის ნაკლიანად მიჩნევის საფუძვლად. სამინისტორს, როგორც შემსყიდველს მართებდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისთვის მიწოდებული საპოხი „ლიტა“ იყო უხარისხო, ნაკლის მქონე, და რომ ამ მოტივით არ არსებობდა მისი მიღების და შესაბამისი საფასურის გადახდის წინაპირობა. სააპელაციო პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მიწოდებული საპოხი „ლიტას“ პასპორტზე, საიდანაც დგინდება, რომ პროდუქტი სრულად შეესაბამება დადგენილ სტანდატსა და ტექნიკურ ინსტრუქციას, აღნიშნული დოკუმენტის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კი, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს არ წარმოუდგენია.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ ვერ განხორციელდა მის მტკიცების ტვირთში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ მისთვის მიწოდებული საპოხი „ლიტა“ არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პირობებს, „ГОСТ 1510-84-ის“ სტანდარტსა და „TY 38.101808-90“ ინსტუქციას და უვარგისი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის (აღნიშნული დასკვნა ვრცელდება ასევე მიწოდებულ იმ 2 ბიდონზეც, რომელიც მხარეთა განმარტებით გატეხილი იყო და რომლის ღირებულების ანაზღაურებას მოსარჩელე არ ითხოვს). შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ არ დადგინდა ნასყიდობის ობიექტის ნივთობრივი ნაკლი, რაც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 11.6.1 პუნქტის საფუძველზე უფლებას მისცემდა, უარი ეთქვა საქონლის მიღებასა და მისი ღირებულების ანაზღაურებაზე.

37. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობაზე, რომლითაც სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა 35 ცალი ბიდონის თანხის ანაზღაურების ნაწილში იმ მოტივით, რომ აღნიშნულ ბიდონებს მომძვრალი ჰქონდა პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“. სააპელაციო პალატა აღნიშნულ დასკვნას ვერ გაიზიარებს ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, კერძოდ, პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“ წარმოადგენს საპოხი „ლიტას“ შეფუთვის დეტალს, რომლის არსებობის აუცილებლობა არცერთი დოკუმენტით დასტურდება და ამასთან საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ პროდუქტის შეფუთვის ხსენებული დეტალის დაზიანება ან საერთოდ არარსებობა რაიმე გავლენას იქონიებდა თავად პროდუქტის ხარისხზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პოლიმერული მასალის დეტალის წარწერით „OPEN“ 35 ცალ ბიდონზე არარსებობა, არ იძლევა აღნიშნული ბიდონების დაზიანებულად და მასში განთავსებული პროდუქტის უვარგისად შეფასების საფუძველს. აღნიშნული დასკვნის გასაკეთებლად ნაკლზე მოდავე მხარეს მეტი მტკიცებითი პასუხისმგებლობა მართებდა, რაც მისი მხრიდან, ისევე როგორც დანარჩენი 84 ბიდონის შემთხვევაში, არ განხორციელებულა. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 35 ბიდონის ნაწილშიც არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. ამ ნაწილში სრულად გასაზიარებელია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო პრეტენზია.

38. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს დარიცხვის საკითხს, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ შეგებებული სარჩელით სამინისტრო მოსარჩელისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას მოითხოვს 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 16.8 პუნქტზე დაყრდნობით. ამ პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის ან მოქმედების ვადის გასვლის შემთხვევაში, მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულების პირობების ნაწილობრივ (არაჯეროვნად) შესრულებისთვის, მიმწოდებელს დაეკისრება პირგასამტეხლოს მიუწოდებელი შესყიდვის ობიექტის ღირებულების 10%-ის ოდენობით, ხოლო ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობისათვის, მიმწოდებელს დაეკისრება პირგასამტეხლო ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 20%-ის ოდენობით. აღნიშნული პირობის, პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე აქტის მონაცემებისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლის მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმრტებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ შეგებებული სარჩელით მისი ავტორი პირგასამტეხლოს დაკისრება მოთხოვნილი აქვს ვალდებულების არა ნაწილობრივ, არამედ სრულად შეუსრულებლობის საფუძვლით და შეგებებული სარჩელის ავტორიც პირგასამტეხლოს დაკისრებას ითხოვს სწორედ ხსენებული საფუძვლით და არა ვალდებულების ვადაში შეუსრულებლობის გამო (იმ დასკვნას, რომ ვალდებულების შესრულების ვადა შემსყიდველისთვის დარღვევას არ წარმოადგენდა, ასევე ადასტურებს 2018 წლის 15 იანვრის დროებითი მიღება-ჩაბარების აქტი, სადაც მიმწოდებლის მიერ ვალდებულების ვადის დარღვევასთან მიმართებით რაიმე პრეტენზია დაფიქსირებული არ არის). პალატამ ასევე მიუთითა, რომ საქმის განხილვის პროცესში მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების პროცესში, მთავარი აქცენტი კეთდებოდა მიწოდებული საქონლის ნაკლზე და არა ვადის დარღვევაზე. შესაბამისად სააპელაციო პალატამ აღარ შეაფასა მოსარჩელის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესასრულებლად დადგენილი ვადები. როგორც წინამდებარე გადაწყვეტილებით დადგინდა, მიმწოდებლის მხრიდან ნაკლიან შესრულებას ადგილი არ ჰქონია, კერძოდ დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ მიწოდებული პროდუქტი ნაკლის მქონე არ იყო და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს, როგორც შემსყიდველს არ წარმოშობია უფლება უარი ეთქვა საქონლის მიღებასა და ანაზღაურების გაცემაზე.

39. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 417-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების მთავარ საფუძველს წარმოადგენს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა, რასაც როგორც ზემოთ იქნა აღნიშნული, მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად არ არსებობს პირგასამტეხლოს დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

40. ამგვარად, სააპელაციო პალატამ წინამდებარე გადაწყვეტილებაში ასახული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მსჯელობის საფუძვლეზე დაასკვნა, რომ მოსარჩელე, როგორც გამყიდველი (მიმწოდებელი) სსკ-ის 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე უფლებამოსილია, მოითხოვოს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსაგან, როგორც მყიდველისაგან (შემსყიდველი) მისთვის მიწოდებული საქონლის ღირებულების ანაზღაურება. შესაბამისად მოსარჩელის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს სრულად და მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისროს 119 ბიდონით (84 + 35) მიწოდებული 1190 კგ. საპოხი ლიტას ღირებულების – 23 082,87 ლარის გადახდა. ამასთან, არ არსებობს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

41. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

42. კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია. ამასთან, სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია ძირითადი მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე, რაც მნიშვნელოვან საპროცესო დარღვევას წარმოადგენს.

43. კასატორის განმარტებით, მიმწოდებელმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ვერ შეასრულა, კერძოდ, მან მოპასუხეს მიაწოდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული ხარისხის შეუსაბამო პროდუქცია, რაც ხელშეკრულების 11.6.1 და 11.9 პუნქტების თანახმად, წარმოადგენს მის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველს. სააპელაციო პალატამ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ პროდუქცია სამინისტროს გადაეცა ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებით – 2017 წლის 4 დეკემბრის ნაცვლად, 2018 წლის 15 იანვარს. აღნიშნული კი წარმოშობს ხელშეკრულებით განსაზღვრული ოდენობის პირგასამტეხლოს, პროდუქციის სრული ოდენობის ღირებულებიდან, დაკისრების საფუძველს.

44. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მისთვის მიწოდებული საპოხი „ლიტას“ ნაკლი. აღნიშნული ფაქტი დადასტურდა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასვნების, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მწარმოებლისა და ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორების წერილის საფუძველზე. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, საპოხი „ლიტა“ არ შეესაბამებოდა ტექნიკურ პირობებს. ხელშეკრულების 11.4 პუნქტი საქონლის ხელშეკრულების პირობებთან შესაბამისობის დადგენას ითვალისწინებს საექსპერტო დასკვნით და არ იმ დოკუმენტებით, რომლითაც მხარემ აღნიშნული დაადასტურა და სასამართლომაც გაიზიარა. აღნიშნული დოკუმენტი ვერ გახდება კანონის საფუძველზე შემქნილი საექსპერტო დაწესებულების საპრწონე. სააპელაციო სასამართლოს არც ის შეუფასებია, ჰქონდათ თუ არა ზემოთ დასახელებულ პროფესორებს დასკვნის გაცემის უფლება. ამასთან, სამინისტრომ ხელშეკრულების 11.4 პუნქტზე დაყრდნობით მიუთითა პროდუქციის უხარისხობაზე და ექსპერტიზის დასკვნებზე, რომლებიც ვერ ადასტურებდნენ პროდუქციის ხელშეკრულების პირობებთან შესაბამისობას.

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

46. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

48. მოსარჩელემ მოპასუხეს, 2017 წლის 25 ოქტომბრის სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების ფარგლებში, 2018 წლის 15 იანვარს მიაწოდა 121 პლასტმასის ბიდონი საპოხი „ლიტა“, სულ – 1210 კგ. აღნიშნული ბიდონებიდან 2 ცალი იყო გატეხილი, 35 ცალს მომძვრალი ჰქონდა პოლიმერული მასალის დეტალი წარწერით „OPEN“. 84 ცალი იყო დაუზიანებელი. შემსყიდველმა უარი განაცხადა მიწოდებული საქონლის ხელშეკრულებით დადგენილი საფასურის ანაზღაურებაზე მათი ნივთობრივი ნაკლის გამო. წარმოდგენილი სარჩელით მხარემ მოითხოვა მხოლოდ 119 ბიდონის საფასურის ანაზღაურება და მოთხოვნა არ შეეხება 2 ბიდონს, რომელიც იყო გატეხილი.

49. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მხარემ სადავოდ გახადა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, რადგან მიწოდებული პროდუქცია არ შეესაბამებოდა შეთანხმებულ ხარისხს. ასევე, მიწოდება განახორციელა ვადის დარღვევით. მხარემ მნიშვნელოვან საპროცესო დარღვევად მიიჩნია ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია ძირითადი მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

51. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ მიწოდებული პროდუქციის საფასურის ანაზღაურებაზე უარი განაცხადა იმის გამო, რომ მიწოდებულ იქნა სხვა მახასიათებლების მქონე პროდუქცია, კერძოდ კი, მხარის პრეტენზია შეეხებოდა შეფუთვას.

52. აღნიშნული საკითხის გასარკვევად სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა სსკ-ის 52-ე მუხლით.

53. ხელშეკრულებათა განმარტების სფეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

54. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

55. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

56. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

57. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

58. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.

59. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს.

60. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

61. ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

62. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტავ გამონათქვამებს შეიცავენ.

63. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული (იხ. სუსგ 23.02.2015 საქმე №ას-1144-1090-2014).

64. სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა, რომ მხარეთა შეთანხმება საქონლის მიწოდების პირობებზე ცალკე პუნქტად იქნა ჩამოყალიბებული, რომლის თანახმადაც შესყიდული პროდუქცია შესაძლებელია, რომ მყიდველს მიეწოდოს პლასტმასის ჭურჭელში (8.4 პუნქტი). იმავე ხელშეკრულების მე-9 პუნქტი აწესებს პროდუქტის ხარისხს, მითითებულია, რომ საქონლის ტექნიკური მახასიათებლები და ხარისხი ერთდროულად უნდა შეესაბამებოდეს ამ ხელშეკრულებისა და შემსყიდველის მიერ განსაზღვრულ ტექნიკურ პირობებს, პარამეტრებს და წარმოდგენილ ნიმუშს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში). იმავე ხელშეკრულების 10.4 პუნქტის თანახმად, მხარეებმა საქონლის წუნში იგულისხმეს უფლებრივი ან/და ნივთობრივი ნალი, ქარხნული წუნი, ნორმალური ექსპლუატაციის ან/და შენახვის პირობებში ხელშეკრულებით განსაზღვრული მახასიათებლების ან სხვა საექსპლუატაციო თვისებების დაკარგვა და ა.შ.

65. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ შემსყიდველისთვის მნიშვნელოვანი იყო უშუალოდ საპოხის ხარისხი და მისი შესაბამისობა დადგენილ სტადარატსა და ტექნიკურ ინსტრუქციასთან, ამასთან, ხელშეკრულებით მხარეებმა დაუშვეს იმის შესაძლებლობა, რომ პროდუქტი მიწოდებული ყოფილიყო პლასტმასის ჭურჭლით. ხელშეკრულებაში არ ასახულა შემსყიდველის ნება, საპოხის შეფუთვა აუცილებლად მეტალის ტარაში, ფანერის ბარაბნებში ან პოლიეთილენის ჩანართებით ხის კასრებში. შესაბამისად, გასათვალისწინებელია ხელშეკრულების 8.4. პუნქტი, რომელიც იძლევა პლასტმასის ჭურჭლის გამოყენების შესაძლებლობას.

66. სადავო ჭურჭლის ჰერმატულად დახუფვის აუცილებლობასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, გაიზიარა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორების 2018 წლი 20 მარტის დასკვნა, რომლის თანახმად შემოწმდა შპს „ს–ის“ მიერ წარმოებულ საპოხ მასალასთან „ლიტა“ დაკავშირებული დოკუმენტაცია: ტექნიკური პირობები „TY 38.101808-90“, მწარმოებლის წერილი №103 26.02.2018, სტანდარტი „ГОСТ 1510-84“. სტანდარტში მითითებულია საპოხი მასალის ჰერმეტულად შეფუთვის აუცილებლობაზე, თუ ამას მოითხოვს აღნიშნულ პროდუქტზე არსებული ტექნიკური პირობები (TY 38.101808-90). ტექნიკურ პირობებში არ არის ცალსახად მოთხოვნილი საპოხი მასალის ჰერმეტულად შეფუთვის აუცილებლობა და გადამისამართებულია სახელმწიფო ს–დარტზე. მწარმოებლის მიერ გადმოგზავნილ წერილში ადასტურებენ, რომ პროდუქცია, სახეობიდან და ტარას კონსტრუქციიდან გამომდინარე, არ საჭიროებს ჰერმეტულ შეფუთვას. ამას არ ითხოვს „ნტდ“ (нтд (TY 38.101808-90)). ამდენად, მიწოდებული მასალა არ საჭიროებდა ჰერმეტულ შეფუთვას და მოპასუხის პრეტენზია ამ კუთხითაც დაუსაბუთებელია.

67. კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიით არ გაუქარწყლებია სააპელაციო პალატის მითითება, რომ მოცემულ საქმეზე არ დადასტურებულა მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებულმა შეფუთვამ რაიმე გავლენა იქონია თუ არა პროდუქტის ხარისხზე და მიწოდებულ პარტიას, 25.10.2017წ. ხელშეკრულების 10.4 პუნქტის შესაბამისად, დაკარგული ჰქონდა თუ არა საექსპლუატაციო თვისებები, ნორმალური ექსპლუატაციის ან/და შენახვის პირობებში შეესაბამებოდა თუ არა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მახასიათებლებს და სსკ-ის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის თანახმად, უვარგისი იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის.

68. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

69. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

70. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

72. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

73. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

74. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

76. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

77. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე სამინისტროს ეკისრებოდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელის მიერ მისთვის მიწოდებული 121 ბიდონი საპოხი „ლიტა“ არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პირობებსა და ხარისხს და წარმოადგენდა ნაკლის მქონეს. მითითებული საპროცესო ვალდებულება მოპასუხემ ვერ შეასრულა.

78. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას, რომ მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ ეფუძნებოდა მიწოდებული საქონლის ნაკლზე და არა შესრულების ვადის დარღვევაზე. შესაბამისად, სააპელაციო ინს–ციაში შესრულების ვადის გადაცილებაზე აპელირება სასამართლოს შეფასების საგანი ვეღარ გახდებოდა.

79. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია, რომ სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია ძირითადი მოსარჩელის – კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე. აღნიშნულ საკითხს სასამართლო შეამოწმებდა მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, რაც მხარეს არ წარმოუდგენია. მოპასუხემ კი ვერ დაასაბუთა, მისი უფლებების რა სახით ხელყოფა გამოიწვია ზემოხსენებულმა.

80. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

81. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

82. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

83. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

84. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე