საქმე №ას-992-2020 29 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქოსაქმეთაპალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმისგანხილვისფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ჯ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდმა (შემდეგში - მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „ჯ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ და მოითხოვა, მოპასუხისათვის 260 222.57 ლარის გადახდის დაკისრება.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

3. მხარეთა შორის 2013 წლის 15 მარტს გაფორმდა კონტრაქტი - 8 ყოფილი საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტის, სატენდერო დოკუმენტაციის მომზადებისა და საავტორო ზედამხედველობის განხორციელების თაობაზე. მოპასუხემ შეასრულა ვალდებულებები. 2014 წელს ხონის ობიექტზე ჩამონგრა კონსტრუქცია, მაშინ როდესაც მომზადებულ დასკვნაში აღნიშნული კედლები ნორმალურად შეფასდა მდგრადობის კუთხით. ჩატარებულმა ექსპერტიზამ გამოავლინა, რომ მოპასუხის მიერ ჩატარებული კვლევისას არ დაფიქსირებულა ძირითადი დაზიანებები და დასკვნა არ შეიცავს ყველა დაზიანების დეტალურ აღწერასა და გამაგრება გაძლიერებით სამუშაოებთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს. შენობის მდგრადობის კვლევის უნაკლოდ ჩატარების შემთხვევაში, თავიდან იქნებოდა აცილებული შენობის ნგრევა და ფონდი არ განიცდიდა ზარალს პროექტის მომზადებაში გადახდილი თანხის და სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოებაში გადახდილი თანხის სახით.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხოლოდ ძველი ნალსის ჩამონგრევის შემდეგ გახდა თვალნათლი სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები და აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა მხოლოდ და მხოლოდ ფონდს და პროექტანტს. მოპასუხემ დააფიქსირა მხოლოდ ის დაზიანებები რაც ვიზუალურად თვალსაჩინო იყო. დასკვნაში ნგრევის მიზეზად აღნიშნულია გარემოებათა ერთობლიობა და არა მოპასუხის ბრალი. ამასთან, მოსარჩელეს რაიმე შენიშვნა არ გააჩნდა ვიზუალური დათვალიერების მეთოდის გამოყენებაზე. მოსარჩელემ მიიღო სამუშაოები და გადაიხადა საფასურიც.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შედეგად მიღებული ახალი გადაწყვეტილებისთ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 26 529.44 ლარის გადახდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა 1857 ლარის ოდენობით.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლების რეაბილიტაციის პროექტის ფარგლებში 2013 წლის 15 მარტს დაიდო ხელშეკრულება, 8 ყოფილი საავადმყოფოს შენობის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დეტალური პროექტის, სატენდერო დოკუმენტაციის მომზადებისა და საავტორო ზედამხედველობის განხორციელების მიზნით. ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხემ პროფესიული უნარების, პერსონალის და ტექნიკური რესურსების გათვალისწინებით, იკისრა ვალდებულება უზრუნველეყო მომსახურების განხორციელება, შეთანხმებული პირობების შესაბამისად და დამკვეთს შესრულებული სამუშაოს მიღების სანაცვლოდ ევალებოდა აენაზღაურებინა შეთანხმებული საფასური. მოპასუხეს ევალებოდა ხონის ყოფილი საავადმყოფოს საინჟინრო კვლევა, რათა მომხდარიყო შენობის სარეაბილიტაციოდ ვარგისიანობის დადგენა. იმ შემთხვევაში, თუ აღმოჩნდებოდა, რომ შენობა დაზიანებულია შენობაზე სარეაბილიტაციო სამუშაოები არ განხორციელდებოდა.

8. მოპასუხემ 15.03.2013წ. ხელშეკრულების საფუძველზე მოამზადა დასკვნა შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ (ობიექტი N1 - ქ. ხონი, მეფე სოლომონ II-ის ქუჩა N21-ში რაიონულ საავადმყოფო ,,ჯანმრთელობა’’), რომელშიც მითითებულია, რომ ,,ობიექტის ვიზუალურმა შემოწმებამ ცხადყო, რომ დღევანდელი მდგომარეობით შენობა მდგრადია, არავითარი მნიშვნელოვანი დაზიანება არ გააჩნია და მიზანშეწონილია მისი რეაბილიტაცია’’ (იხ. ტომი I, ს.ფ 25-54).

9. მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესაბამისად, მოამზადა ქ. ხონში მეფე სოლომონ II ქუჩა N21-ში ყოფილი საავადმყოფოს შენობის იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებელი სახლისათვის რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციული ნაწილი, რომლის განმარტებით ბარათში მიეთითა, რომ ვიზუალური დათვალიერების საფუძველზე შეიძლება ჩაითვალოს, რომ დღევანდელი მდგომარეობით შენობა კონსტრუქციულად მდგრადია და ექსპლოატაციისათვის ვარგისი. ამასთანავე, განმარტებით ბარათშივე მიეთითა გარკვეული გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების საჭიროებაზე და გაკეთდა დათქმა, რომ პროექტში აღმოჩენილი უზუსტობა, ფაქტიურ მდგომარეობასთან შეუსაბამობა ან რაიმე ცვლილების შეტანა აუცილებლად უნდა შეთანხმდეს პროექტის ავტორთან.

10. უდავოა, რომ სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის მიერ მიღებულია მოპასუხის მიერ შესრულებული სამუშაო და მის მიერ გადახდილია შესაბამისი საფასური. ფონდმა 2013 წლის 27 დეკემბერს ხელშეკრულება დადო შპს ,,ი-ს’’-თან, შესწავლილ ობიექტებზე სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების მიზნით (იხ. ტომი I, ს.ფ. 59-64).

11. დადგენილია, რომ 2014 წლის 29 იანვარს სარეაბილიტაციო სამუშაოების უშუალო განმახორციელებელი შპს ,,ი-ის’’ დირექტორმა წერილობით მიმართა ფონდს და აცნობა, რომ ქ. ხონში, მეფე სოლომონ II-ის ქ. N21-ში მდებარე ყოფილი რაიონული საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის სამუშაოების მიმდინარეობის დროს, ნალესის მოხსნის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ დარღვეულია რკ/ბეტონის და აგურის კოლონების მდგრადობა, რაც მოითხოვს სასწრაფოდ კონსტრუქტორის გადაწყვეტილებას კოლონების გამაგრებასთან დაკავშირებით. მიწერილობის ავტორმა განმარტა, რომ ისინი იძულებულები გახდნენ დროებით კოლონები გაემაგრებინათ დანგრატებით, ასევე, აცნობეს, რომ სარდაფში მისასვლელი კიბეები დანგრეულია, რის გამოც, სარდაფში მოხვედრა შეუძლებელია (იხ.იხ. ტომი I, ს.ფ. 65).

12. ქალაქ ხონის ყოფილი საავადმყოფოს შენობის დაზიანებები გამოვლენილ იქნა სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოების მიმდინარეობის პერიოდში ნალესი მასალის მოხსნის შემდგომ. 2015 წლის 17 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის #002101615 თანახმად, დადგენილია, რომ 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის ,,ა“ ბლოკის ,,7-7“ და ,,8-8“ ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია. (იხ. ტომი I, ს.ფ 77).

13. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ჯეროვნად არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რაც გამოიხატა შემდეგში:

14. მხარეთა შორის არსებული 15.03.2013 წლის ხელშეკრულების მიხედვით უნდა მომხდარიყო შენობათა შერჩევა და თითოეულ შენობაზე ანგარიშის ცალკე მომზადება და იმ შემთხვევაში, თუ რომელიმე შენობა ძალიან არის დაზიანებული ამოიღება კონტრაქტიდან. აღნიშნული ხელშეკრულება, შესასრულებელი სამუშაოს გათვალისწინებით შეიცავს შესაბამის დანართებს, კერძოდ, დანართი ,,ა’’ დეტალურად განსაზღვრავს ტექნიკური დავალების საკითხებს, რომლითაც დგინდება დამკვეთისა და შემსრულებლის უფლება-მოვალეობები და ხელშეკრულებით მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულები, კერძოდ, დანართით ტექნიკური დავალების მიზნად განისაზღვრა სარეაბილიტაციო სამუშაოების საპროექტო ნაწილთან დაკავშირებული სტანდარტების, სამუშაოების მოცულობის და შინაარსის განსაზღვრა იმ მომსახურებასთან მიმართებაში, რაც განსაზღვრულია იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლების რეაბილიტაციისათვის სამშენებლო და სატენდერო დოკუმენტაციის მოსამზადებლად. მოპასუხის მიერ ჩატარებული კვლევისას არ დაფიქსირებულა ძირითადი დაზიანებები და მათ მიერ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ შედგენილი დასკვნა არ მოიცავს შენობის არსებული დაზიანების აღწერას და კვლევის ჩატარების დროს გამორჩენილ დაზიანებებთან დაკავშირებით გამაგრება-გაძლიერებითი სამუშაოების რეკომენდაციებს, რისი გაკეთებაც მას ევალებოდა. მოპასუხის მიერ დამუშავებული რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილში ასახულია მხოლოდ იმ დაზიანებების აღდგენა-გამაგრება, რომელთა დაფიქსირება მოხდა კვლევის დროს. მოპასუხის მიერ მომზადებული დასკვნა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით არ იყო ობიექტის სრულყოფილი შესწავლის შედეგი და არ ასახვდა ყველა რისკს, რაც შენობის რეკონსტრუქციას შეიძლება მოყოლოდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია, მოპასუხის დასკვნის არასრულყოფილებასთან მიმართებით და აღნიშნა, რომ თუ შესაძლებელი იქნებოდა არსებული ავარიული მდგომარების კვლევის ეტაპზე შემჩნევა შესაძლებელია თავიდან აცილებული ყოფილიყო გაწეული ხარჯი.

16. 2014 წლის 10 აპრილის სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით ქ. ხონში, მეფე სოლომონ II ქუჩა N21-ში მდებარე ყოფილი რაიონული საავადმყოფოს შენობაში არსებული მდგომარეობა შეფასებულია როგორც მწვავედ ავარიული. სავარაუდოდ, შენობაში მზიდი კონსტრუქციების დაზიანებათა და სარეაბილიტაციო სამუშაოთა წარმოების ერთობლიობამ შექმნა ავარიული მდგომარეობა, რამაც გამოიწვია შენობის ნაწილის ნგრევა. შენობა აშენებულია გასული საუკუნის 60-იან წლებში. შენობის აშენების დროს დარღვეულია სეისმური მოთხოვნები: შენობის ნაკვეთურის სიგრძე აღემატება დასაშვებს: აგურის წყობაში არ არის მოწყობილი არმატურის კარკასები: განივ კედლებს შორის მანძილი აღემატება დასაშვებს. ვიზუალური დათვალიერების შედეგად შენობაში დაფიქსირდა სხვადასხვა სახის ხარვეზები და დაზიანებები. მზიდ კედლებში გამოყენებულია სხვადასხვა ტიპის აგური (წითელი, გამომწვარი თიხის, თეთრი სილიკატური). ლოკალურ ადგილებში რკინაბეტონის ზღუდარების ჩამოდება მინიმუმზე ნაკლებია. მზიდ კედლებში ღიობების ზონაში გაჩენილია ვერტიკალური ბზარები, რაც მეტყველებს კედლის დაბალ სიმტკიცეზე. წინა ფასადზე, ატმოსფერული ნალექებისაგან დაუცველობის გამო, კედლები დასველებულია და გაჯერებულია წყლით. ლოკალურ ზონებში რკინაბეტონის სარტყლები ძლიერ დაზიანებულია, გამოფიტულია ბეტონი და მუშა არმატურები კოროზირებულია. ზემოაღნიშნული ხარვეზები და დაზიანებები მთლიანობაში ქმნიან ავარიულ მდგომარეობას. მოპასუხის მიერ ჩატარებული კვლევისას არ იქნა დაფიქსირებული ძირითადი დაზიანებები და შესაბამისად მათ მიერ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ შედგენილი დასკვნა არ მოიცავს შენობის ყველა დაზიანების აღწერას. აქედან გამომდინარე, დასკვნაში არ არის მოცემული კვლევის ჩატარების დროს გამორჩენილ დაზიანებებთან დაკავშირებით გამაგრება-გაძლიერებითი სამუშაოების რეკომენდაციები. მოპასუხის მიერ დამუშავებული რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილში ასახულია მხოლოდ იმ დაზიანებების აღდგენა-გამაგრება, რომელთა დაფიქსირება მოხდა კვლევის დროს. არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, შეუძლებელია შენობაში რაიმე სარეაბილიტაციო სამუშაოების გაგრძელება უსაფრთხოების ტექნიკის მოთხოვნების დაცვით.

17. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ ჩატარებული კვლევისას არ დაფიქსირებულა ძირითადი დაზიანებები. აღნიშნული კი, ცალსახად ადასტურებს მოპასუხის ბრალეულობას. ავარიული მდგომარეობის შექმნა დასკვნაში დაკავშირებულია სავარაუდო ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ, ა) მზიდი კონსტრუქციების დაზიანება და ბ) სარეაბილიტაციო სამუშაოთა წარმოება.

18. 31.01.2014წ. მომხდარ ინციდენტთან დაკავშირებით, მისი გამომწვევი მიზეზების გარკვევის მიზნით 2014 წლის 4 თებერვალს გამართულ შეხვედრაზე მოპასუხის წარმომადგენელეთა განმარტებით, რომ პროექტის მომზადებამდე კომპანიამ ჩაატარა წინასწარი კვლევები და ვიზუალური შემოწმების საფუძველზე დაადგინა, რომ როგორც ხონის, ასევე, ბაღდათის შენობა ექვემდებარებოდა რეაბილიტაციას, თუმცა, აღინიშნა, რომ მიუხედავად ხონის შენობაზე ბზარების შემჩნევისა (სარდაფი - შენობის საძირკველი), მან ტექნიკური დავალებიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად არ ჩათვალა დამატებითი კვლევის ჩატარება შენობის კონსტრუქციულ მდგრადობაზე, მით უმეტეს, რომ შენობის ჯდენა იმ დროისათვის არ აღინიშნებოდა. ხოლო ის, რომ ხონის შენობა აღმოჩნდა ავარიული ეს ცხადი გახდა მას შემდეგ, რაც კედლებიდან მოიხსნა ძველი ნალესი, შემდეგ გაშიშვლებული მზიდი კედლები დასველდა, ვერ გაუძლო დატვირთვას და ჩამოინგრა. ასევე აღინიშნა, რომ პროექტით არის გათვალისწინებული გამაგრებითი სამუშაოები. შეხვედრაზე პოზიცია დააფიქსირა ასევე, შპს ,,ი-ის’’ წარმომადგენელმაც, რომელმაც განაცხადა, რომ პროექტით გათვალისწინებული იყო მხოლოდ სარდაფის მზიდი კედლების გამაგრება ლითონის ბადით. არადა, აღნიშნული შენობის ყველა ბეტონის ნაკეთობა (საძირკველი, სარტყელი, კედელი და სხვა) არის მეტად დაბალი სიმტკიცის. ე.წ. რკ/ბეტონის სარტყელში გამოყენებულია მხოლოდ ორი ღერი არმატურა და ისიც ,,A-I’’ კლასის.

19. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის/აპელანტის მოსაზრება, რომ ხელშეკრულებაში არ არის მოთხოვნილი ვიზუალური კვლევა, არამედ დაყენებულია მოთხოვნა, რომ მოხდეს შენობების შეფასება საინჟინრო კუთხით და მათი ინსპექტირება, ვინაიდან შესაძლებელი ყოფილიყო აღნიშნული შენობების სამომავლოდ რეაბილიტირება. აღნიშნულს მოპასუხე რა მეთოდით უზრუნველყოფდა ხელშეკრულებით არ იყო განსაზღვრული, შესაბამისად იმაზე აპელირება, რომ მოპასუხის განხორციელებული ვიზუალური კვლევის საფუძველზე ვერ ექნებოდა შესაძლებლობა შეემჩნია ნივთის დაზიანება არ იძლევა საფუძველს დასკვნისათვის, რომ მოპასუხემ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები. ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხემ პროფესიული უნარების, პერსონალის და ტექნიკური რესურსების გათვალისწინებით, იკისრა ვალდებულება უზრუნველეყო მომსახურების განხორციელება შეთანხმებული პირობების შესაბამისად.

20. პალატამ გაიზიარა მოსაზრება, რომ კვლევის ჩატარება და შესაბამისი დასკვნის მომზადება მოითხოვს სპეციალურ ცოდნას და ივარაუდება, რომ მისი შემდგენი კვლევისას მოქმედებს პროფესიული ცოდნის გამოყენებითა და კეთილსინდისიერებით. ასევე ივარაუდება, რომ დასკვნაში ასახული ინფორმაცია მეტ-ნაკლებად ზუსტია. ნარდობის ხელშეკრულების დამკვეთი, რომელიც ყიდულობს სპეციალურ საექსპერტო მომსახურებას შენობის ვარგისიანობის დადგენის მიზნით, შემდგომში არსებული მონაცემებზე დაყრდნობით სპეციალური სახის სამშენებლო-სარეაბილიტაციო პროექტის შექმნისათვის, არ არის ვალდებული გააჩნდეს სპეციალური ცოდნა თუ რა ტიპის მეთოდების გამოყენებით უნდა იყოს მიღწეული ხელშეკრულებით გასაზღვრული ვალდებულებები, დასახული მიზანი. ამასთან, პალატის მოსაზრებით, დგინდება მოსარჩელის უყურადღებო, გაუფრთხილებელი და წინდაუხედავი დამოკიდებულება პროექტის მომზადების განხორციელების პროცესში. პალატამ დადგენლად მიიჩნია, რომ შემკვეთმა ყოველგვარი შემოწმების და შესაწავლის გარეშე, მიიღო შემსრულებლის მიერ ვიზუალური დათვალიერების მეთოდით შედგენილი დასკვნა. პალატამ მიიჩნია, რომ შემკვეთს ევალებოდა გაცილებით მეტი ყურადღების და წინდახედულობის გამოჩენა, როგორც ტექნიკური დავალების შედგენისას ასევე, შესრულებულო სამუშაოს შედეგების შეფასებისას, რადგან აშკარა იყო, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით სათანადო კვლევა ჩატარებული. ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ კვლევა არ განხორციელებულა სხვა მეთოდით ცნობილი იყო, ასევე, მოსარჩელისათვის, რასთან მიმართებითაც მას პრეტენზია არ განუცხადებია, პირიქით მისი მხრიდან გადახდილია საფასური.

21. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღავნელა სსკ-ის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის მიხედვით, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ამდენად, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც მხარისათვის მიყენებული ზიანი შეიძლება გამოწვეული იყოს ორივე მხარის მიზეზით და არსებობდეს მხარეთა ე.წ. „შერეული ბრალი“. ასეთ დროს სასამართლო ვალდებულია, დაადგინოს, რომელ მხარეს რა მოცულობით ეკისრება მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა და მისი ანაზღაურების ოდენობაც აღნიშნული მოცულობის პროპორციულად განსაზღვროს.

22. პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა ბრალი პროექტის მომზადებაში გადახდილი თანხის სახით ზიანის (53.058.88 ლარი) დადგომაში თანაბარწილად უნდა უნდა შეფასდეს და ზიანის ანაზღაურებაც ამ პრინციპით უნდა მოხდეს. რაც შეეხება შენობის დემონტაჟში გადახდილ თანხას, შპს ,,ი–თან“ ურთიერთობას და მასთან დადებული ხელშეკრულებით განცდილ ზიანს, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

23. ავარიული მდგომარეობის შექმნა ექსპერტიზის დასკვნაში დაკავშირებულია სავარაუდო ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ ა) მზიდი კონსტრუქციების დაზიანება და ბ) სარეაბილიტაციო სამუშაოთა წარმოება. უშუალოდ სამუშაოები ხორციელდებოდა მოსარჩელის კონტრაქტორი შპს ,,ი-ის’’ მიერ, რაც ასუსტებს მოპასუხის შესაძლებლობას განახორციელოს პირდაპირი კონტროლი მიმდინარე სამუშაოებთან დაკავშირებით. ამავდროულად, მხედველობაში იქნა მიღებული ის გარემოებაც, რომ ამავე დანართით ცალსახად არის აღნიშნული მუნიციპალური განვითარების ფონდის მოვალეობა სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელებისა და ზედამხედველობის სრულ მართვასა და კოორდინებასთან დაკავშირებით.

24. კონსულტანტს ევალებოდა შენობების სარეაბილიტაციო სამუშაოების რეგულარული კონტროლის განხორციელება, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო სამუშაოების შესაბამისობა საბოლოოდ დამტკიცებულ დეტალურ ტექნიკურ პროექტთან, ნახაზებთან და სტანდარტებთან, რაც უზრუნველყოფდა პროექტის განხორციელებას. უდავოა, რომ დამკვეთის მიერ არ იქნა უზრუნველყოფილი კონსულტანტის მონაწილეობა სარეაბილიტაციო სამუშაოებში კონსულტირების მიზნით. რითაც სამუშაოების წარმოებისას მიღებული ზიანის რისკი მან თავის თავზე აიღო.

25. მოპასუხის განმარტებით ბარათშივე მითითებული იყო გარკვეული გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების საჭიროებაზე და გაკეთდა დათქმა, რომ პროექტში. აღმოჩენილი უზუსტობა, ფაქტიურ მდგომარეობასთან შეუსაბამობა ან რაიმე ცვლილების შეტანა აუცილებლად უნდა შეთანხმდეს პროექტის ავტორთან.

26. მოპასუხის მიერ შედგენილი რეაბილიტაციის პროექტი ითვალისწინებს გარკვეულ გამაგრებით სამუშაოებს და არ დასტურდება დაცულია თუ არა უშუალოდ სამუშაოს განმახორციელებელთა მიერ მითითებული დათქმა, რაც ამ მხრივაც გამორიცხავს მოპასუხის ბრალეულობას. მართალია, პროექტის ავტორია მოპასუხე, თუმცა უშუალო სამუშაოებს ახორციელებდა შპს ,,ი-სი’’, რომელიც სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდა სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდთან, შესაბამისად, დამდგარ შედეგთან მიმართებით მოპასუხის პასუხისმგებლობის დადგომისათვის უტყუარად უნდა დგინდებოდეს კონკრეტული სუბიექტის მიერ განხორციელებული ქმედების საფუძველზე ზიანის დადგომა, რაც არსებულ ვითარებაში არ დასტურდება.

27. ამასთან, დაუსაბუთებელად იქნა მიჩნეული მოპასუხის ბრალი იმ გარემოებებში, როდესაც სამუშაოთა უპერსპექტივობა გამოიკვეთა რეაბილიტაციის დასაწყისში. დაუსაბუთებელია რატომ იქნა გადახდილი დემონტაჟის სრული თანხა ან ტერიტორიის ნანგრევებისგან გათავისუფლება ვის ინტერესებში შედიოდა ან იყო თუა არა აუცილებელი აღნიშნული ხარჯების გაწევა. მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი აღნიშნულ გარემოებებთან დაკავშირებით შესაბამისი მტკიცებულებები და შესაბამისად, არ დგინდება მოპასუხის ბრალი დემონტაჟში გადახდილი თანხის სახით განცდილი ზიანის დადგომაში.

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ/მოწინააღმდეგე მხარემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაქუმება და 26529.44 ლარის დაკისრების ნაწილში სარჩელის უარყოფა.

29. კასატორის მიუთითებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემდეგ საფუძვლებზე:

30. ხონის ყოფილი საავადმყოფოს შენობის შემოწმება და საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადება განხორციელდა ვიზუალური წესით და მუნიციპალური განვითარების ფონდა არანაირი შენიშვნა არ გამოუთქვამს ვიზუალური დათვალიერების მეთოდის გამოყენებაზე. აღნიშნული დასტურდება როგორც წერილობითი მტკიცებულებით - სამუშაოების საფასურის გადახდით, რაც განხორციელდა წარდგენილი საპროექტო დოკუმენტაციის მუნიციპალური განვითარების ფონდის მიერ შიდა საექსპერტო შემოწმების განხორციელებისა და მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ. მოპასუხე მიუთითებს „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების 61-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, მითითებული ნორმატიული აქტის თანახმად, „მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტი არის სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებლისათვის შესასრულებლად სავალდებულო დოკუმენტი". შესაბამისად, მითითებული ნორმატიული აქტის თანახმად, ნებისმიერი საპროექტო ორგანიზაცია სამშენებლო სამუშაოების, მათ შორის სარეაბილიტაციო სამუშაოების, წარმოების პროექტის შედგენისას ვალდებულია შეადგინოს მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტიც. დაცული იქნა რა საქართველოს მთავრობის მითითებული დადგენილების მოთხოვნა, მოპასუხის მიერ შედგენილი იქნა მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტიც, რომელიც მუნიციპალური განვითარების ფონდისათვის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაცემული საპროექტო დოკუმენტაციის შემადგენელი ნაწილი იყო. ამ დოკუმენტის თანახმად, „დაუშვებელია შენობის კონსტრუქციების ან დანადგარების დემონტაჟი ერთდროულად ერთი ვერტიკალის რამდენიმე იარუსზე, რათა არ მოხდეს ქვედა იარუსზე მომუშავეთა დაზიანება. დაუშვებელია ისეთი კონსტრუქციების ან მათი ნაწილების ჩამოყრა-მოხვედრა გადახურვაზე, რომელთა ზემოქმედებამ შესაძლოა გადააჭარბოს გადახურვის კონსტრუქციის მზიდუნარიანობას". ამავე პროექტის თანახმად, სამშენებლო სამუშაოები უნდა შესრულდეს წინასწარ დამუშავებული ტექნოლოგიით და მეთოდით, მშენებლობაზე უნდა განხორციელდეს ხარისხის მუდმივი კონტროლი, შედგეს ფარული სამუშაო აქტები. სწორედ ასეთი საგანგებოდ განხორციელებული დათქმის სრული იგნორირებით ჩატარებულმა სადემონტაჟო სამუშაომ, რაც მშენებელმა ორგანიზაციამ განახორციელა, გამოიწვია შენობის ჩამონგრევა, რომლის თავიდან აცილების საფუძველი და წინაპირობა სწორედ, საპროექტო ორგანიზაციის მითითებების განუხრელი დაცვა იქნებოდა. ის, რომ სწორედ ასეთი მკაფიო მოთხოვნა სრულად იქნა სამშენებლო ორგანიზაციის მიერ იგნორირებული, დასტურდება მუნიციპალური განვითარების ფონდის აღმასრულებელი დირექტორის 2014 წლის 4 თებერვლის №252 გ წერილში, რომელშიც აღნიშნულია, რომ სადემონტაჟო სამუშაოები წარმოებდა ერთდროულად, მე-7 და მე-8 ღერძებში, რაც მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტის თანახმად დაუშვებელი იყო. ასევე აღსანიშნავია, რომ მითითებულ წერილში მუნიციპალური განვითარების ფონდი აფიქსირებს ცრუ ინფორმაციას, რომ თითქოს სამშენებლო ორგანიზაციამ ბზარების აღმოჩენის შემდეგ მიიწვია საპროექტო ორგანიზაციის წარმოამადგენელი. საქმეში ასეთი მტკიცებულება არ არსებობს და, პირიქით, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულების შესაბამისად, სამშენებლო ორგანიზაცია კედლებიდან ნალესების ჩამოყრისა და სადემონტაჟო სამუშაოების ერთდროულად, ყველა სართულზე პარალელურ რეჟიმში დაწყებისა და მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტში გათვალისწინებული გამაგრებითი სამუშაოების განუხორციელებლობისას, ბზარების აღმოჩენის თაობაზე წერილობით ინფორმაციას მხოლოდ მუნიციპალური განვითარების ფონდს უგზავნის (2014 წლის 29 იანვარი) და ამ წერილის ადრესატი მხოლოდ მუნიციპალური განვითარების ფონდია, რომელსაც წერილის თაობაზე არანაირი ინფორმაცია არ მიუწოდებია მოპასუხისათვის. ასევე აღსანიშნავია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე წარდგენილი მტკიცებულების „ტექნიკური დავალება" თანახმად, სარეაბილიტაციო სამუშაოების ტექნიკურ ზედამხედველობას ახორციელებს დამკვეთი (მუნიციპალური განვითარების ფონდი). კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ ყოველგვარი შეფასების გარეშე გაზიარებული ექსპერტიზის დასკვნითაც კი სრულიად ნათელია, რომ სარეაბილიტაციო ობიექტის ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ბზარები თვალხილული იქნა მხოლოდ ძველი ნალესის ჩამოფხეკის შემდეგ, ანუ ეს ბზარები არ იყო ხილული ვიზუალური მეთოდით დათვალიერების დროს. აღსანიშნავია, რომ ვიზუალური მეთოდის განხორციელებაზე და ამ მეთოდით განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროექტის მიღების დროს დამკვეთის მიერ არანაირი შენიშვნა არ ყოფილა გამოთქმული და, უფრო მეტიც, სწორედ ამ მეთოდით შედგენილი დოკუმენტაციის შიდა ექსპერტიზისა და მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ, მუნიციპალური განვითარების ფონდა განახორციელა შესრულებული საპროექტო სამუშაოების საფასურის გადახდა.

31. ამასთანავე, კასატორი მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია სახელმწიფო ბაჟის განსაზღვრის ნაწილშიც, კერძოდ, სასამართლო შპს „ჯ–ს" აკისრებს 1857 ლარს, რაც არ არის დაკმაყოფილებული თანხის 4%.

სამოტივაციო ნაწილი:

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2021 წლის 10 ივნისის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ემუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 26 529.44 ლარის დაკისრების ნაწილში (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 21.11.2019წ.-ის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 4 პუნქტი) შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 21.11.2019წ.-ის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 26 529.44 ლარი დაეკისრა, იმ საფუძვლით, რომ მშენებელი ორგანიზაციის მიერ იგონირებული იქნა მშენებლობის წესების მოთხოვნები და ამის გამო, ჩატარებულმა სადემონტაჟო სამუშაომ, გამოიწვია შენობის ჩამონგრევა, რომლის თავიდან აცილების საფუძველი და წინაპირობა სწორედ, საპროექტო ორგანიზაციის მითითებების განუხრელი დაცვა იქნებოდა. ის, რომ სწორედ ასეთი მკაფიო მოთხოვნა სრულად იქნა სამშენებლო ორგანიზაციის მიერ იგნორირებული, დასტურდება მუნიციპალური განვითარების ფონდის აღმასრულებელი დირექტორის 2014 წლის 4 თებერვლის №252 გ წერილში, რომელშიც აღნიშნულია, რომ სადემონტაჟო სამუშაოები წარმოებდა ერთდროულად, მე-7 და მე-8 ღერძებში, რაც მშენებლობის ორგანიზაციის პროექტის თანახმად დაუშვებელი იყო. კასატორი აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნითაც კი სრულიად ნათელია, რომ სარეაბილიტაციო ობიექტის ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ბზარები თვალხილული იქნა მხოლოდ ძველი ნალესის ჩამოფხეკის შემდეგ, ანუ ეს ბზარები არ იყო ხილული ვიზუალური მეთოდით დათვალიერების დროს. მეთოდის განხორციელებაზე და ამ მეთოდით განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროექტის მიღების დროს დამკვეთის მიერ რაიმე შენიშვნა არ ყოფილა გამოთქმული და, უფრო მეტიც, სწორედ ამ მეთოდით შედგენილი დოკუმენტაციის შიდა ექსპერტიზისა და მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ, მუნიციპალური განვითარების ფონდა განახორციელა შესრულებული საპროექტო სამუშაოების საფასურის გადახდა.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

36. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

37. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.)

38. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

39. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს, მოსარჩელის მიერ მოპასუხის მიმართ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მართლზომიერება, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეადგენს 26 529.44 ლარს.

40. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესაბამისად, მოამზადა ქ. ხონში მეფე სოლომონ II ქუჩა N21-ში ყოფილი საავადმყოფოს შენობის იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებელი სახლისათვის რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციული ნაწილი, რომლის განმარტებით ბარათში მიეთითა, რომ ვიზუალური დათვალიერების საფუძველზე შეიძლება ჩაითვალოს, რომ დღევანდელი მდგომარეობით შენობა კონსტრუქციულად მდგრადია და ექსპლოატაციისათვის ვარგისი. ამასთანავე, განმარტებით ბარათშივე მიეთითა გარკვეული გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარების საჭიროებაზე და გაკეთდა დათქმა, რომ პროექტში აღმოჩენილი უზუსტობა, ფაქტიურ მდგომარეობასთან შეუსაბამობა ან რაიმე ცვლილების შეტანა აუცილებლად უნდა შეთანხმდეს პროექტის ავტორთან.

41. უდავოა, რომ სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის მიერ მიღებულია მოპასუხის მიერ შესრულებული სამუშაო და მის მიერ გადახდილია შესაბამისი საფასური. ფონდმა 2013 წლის 27 დეკემბერს ხელშეკრულება დადო შპს ,,ი’’-სთან, შესწავლილ ობიექტებზე სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების მიზნით (იხ. ტომი I, ს.ფ. 59-64).

42. დადგენილია, რომ 2014 წლის 29 იანვარს სარეაბილიტაციო სამუშაოების უშუალო განმახორციელებელი შპს ,,ი-ის’’ დირექტორმა წერილობით მიმართა ფონდს და აცნობა, რომ ქ. ხონში, მეფე სოლომონ II-ის ქ. N21-ში მდებარე ყოფილი რაიონული საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის სამუშაოების მიმდინარეობის დროს, ნალესის მოხსნის შემდეგ აღმოჩნდა, რომ დარღვეულია რკ/ბეტონის და აგურის კოლონების მდგრადობა, რაც მოითხოვს სასწრაფოდ კონსტრუქტორის გადაწყვეტილებას კოლონების გამაგრებასთან დაკავშირებით. მიწერილობის ავტორმა განმარტა, რომ ისინი იძულებულები გახდნენ დროებით კოლონები გაემაგრებინათ დანგრატებით, ასევე, აცნობეს, რომ სარდაფში მისასვლელი კიბეები დანგრეულია, რის გამოც, სარდაფში მოხვედრა შეუძლებელია (იხ.იხ. ტომი I, ს.ფ. 65).

43. ქალაქ ხონის ყოფილი საავადმყოფოს შენობის დაზიანებები გამოვლენილ იქნა სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოების მიმდინარეობის პერიოდში ნალესი მასალის მოხსნის შემდგომ. 2015 წლის 17 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის #002101615 თანახმად, დადგენილია, რომ 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის ,,ა“ ბლოკის ,,7-7“ და ,,8-8“ ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია. (იხ. ტომი I, ს.ფ 77) (იხ., ამ განჩიების პპ: 9-12).

44. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ნარდობის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, სსკ-ის 394 I (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება), სსკ-ის 408 I (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურებელი მავალდებულებლი გარემოება), სსკ-ის 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს), მუხლებიდან გამომდინარეობს.

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

47. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

48. საკასაციო სასამართლო მისთვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების ფუნქციიდან და საქმის სამართლებრივი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ხელშეკრულების დადების საკითხზე.

49. ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. ხელშეკრულება - ორი ან მეტი პირის შეთანხმებაა, რომელიც კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას ისახავს მიზნად. ამ მიზნის მისაღწევად ხელშემკვრელი მხარეები მზადყოფნას გამოთქვამენ დათმონ საკუთარი თავისუფლების ან ქონების ნაწილი, ე.ი. ორმხრივად შეიბოჭონ თავი.

50. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფალი განსაზღვრა გულისხმობს იმასაც, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას“ (შდრ: ირმა გელაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 319, ველი 8, თბილისი, 2019);ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი უფლება აქვთ, უფლება აქვთ დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი. (იხ: სერგი ჯორბენაძე, ხელშეკრულების თავისუფლება სამოქალაქო სამართალში, თბილისი, 2017, გვ. 103).

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია. შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისაკენ. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშვებათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით. (შდრ: ეკატერინე ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 327, ველი 3, თბილისი, 2019).

52. სსკ-ის 629-ე მუხლის შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ნარდობა ორმხრივი, კონსესუალური და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა, რომელიც, როგორც ორმხრივ მავალდებულებელი გარიგება, ერთი მხრივ გამოიხატება, მენარდის ვალდებულებაში - შეასრულოს შეთანხმებული სამუშაო, ხოლო მეორე მხრივ, შემკვეთის ვალდებულებაში - გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. სწორედ რომ ეს ორი ვალდებულებაა ნარდობის ხელშემკვრელ მხარეთათვის პირველადი ინტერესის საგანი, რომელიც უნდა შესრულდეს ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად - ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებულია pacta sunt servanda-ს (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპი. აღნიშნული კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სადავოდ ხდის სწორედ ხელშეკრულების ჯეროვანი და კეთილსინდისიერი შესრულების ფაქტს და ითხოვს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც მისივე მტკიცებით წარმოშობილია ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი და არაკეთილსინდისიერი შესრულების შედეგად. კასატორი კი, უარყოფს მის ბრალეულობას ზიანის დადგომაში და არამართლზომიერად მიიჩნევს მისთვის თანხის დაკისრებას.

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 394.1-ე მუხლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. 395.1-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სწორედ ვალდებულების დარღვევაზე აფუძნებს მოთხოვნას. საქმეში წარმოდგენილია 2014 წლის 10 აპრილის სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის მიხედვით ქ. ხონში, მეფე სოლომონ II ქუჩა N21-ში მდებარე ყოფილი რაიონული საავადმყოფოს შენობაში არსებული მდგომარეობა შეფასებულია როგორც მწვავედ ავარიული. სავარაუდოდ, შენობაში მზიდი კონსტრუქციების დაზიანებათა და სარეაბილიტაციო სამუშაოთა წარმოების ერთობლიობამ შექმნა ავარიული მდგომარეობა, რამაც გამოიწვია შენობის ნაწილის ნგრევა. შენობა აშენებულია გასული საუკუნის 60-იან წლებში. შენობის აშენების დროს დარღვეულია სეისმური მოთხოვნები: შენობის ნაკვეთურის სიგრძე აღემატება დასაშვებს: აგურის წყობაში არ არის მოწყობილი არმატურის კარკასები: განივ კედლებს შორის მანძილი აღემატება დასაშვებს. ვიზუალური დათვალიერების შედეგად შენობაში დაფიქსირდა სხვადასხვა სახის ხარვეზები და დაზიანებები. მზიდ კედლებში გამოყენებულია სხვადასხვა ტიპის აგური (წითელი, გამომწვარი თიხის, თეთრი სილიკატური). ლოკალურ ადგილებში რკინაბეტონის ზღუდარების ჩამოდება მინიმუმზე ნაკლებია. მზიდ კედლებში ღიობების ზონაში გაჩენილია ვერტიკალური ბზარები, რაც მეტყველებს კედლის დაბალ სიმტკიცეზე. წინა ფასადზე, ატმოსფერული ნალექებისაგან დაუცველობის გამო, კედლები დასველებულია და გაჯერებულია წყლით. ლოკალურ ზონებში რკინაბეტონის სარტყლები ძლიერ დაზიანებულია, გამოფიტულია ბეტონი და მუშა არმატურები კოროზირებულია. ზემოაღნიშნული ხარვეზები და დაზიანებები მთლიანობაში ქმნიან ავარიულ მდგომარეობას. მოპასუხის მიერ ჩატარებული კვლევისას არ იქნა დაფიქსირებული ძირითადი დაზიანებები და შესაბამისად მათ მიერ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ შედგენილი დასკვნა არ მოიცავს შენობის ყველა დაზიანების აღწერას. აქედან გამომდინარე, დასკვნაში არ არის მოცემული კვლევის ჩატარების დროს გამორჩენილ დაზიანებებთან დაკავშირებით გამაგრება-გაძლიერებითი სამუშაოების რეკომენდაციები. მოპასუხის მიერ დამუშავებული რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილში ასახულია მხოლოდ იმ დაზიანებების აღდგენა-გამაგრება, რომელთა დაფიქსირება მოხდა კვლევის დროს. არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით, შეუძლებელია შენობაში რაიმე სარეაბილიტაციო სამუშაოების გაგრძელება უსაფრთხოების ტექნიკის მოთხოვნების დაცვით. წინამდებარე საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ავარიული მდგომარეობის შექმნა დასკვნაში დაკავშირებულია სავარაუდო ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ, ა) მზიდი კონსტრუქციების დაზიანება და ბ) სარეაბილიტაციო სამუშაოთა წარმოება.

54. 31.01.2014წ. მომხდარ ინციდენტთან დაკავშირებით, მისი გამომწვევი მიზეზების გარკვევის მიზნით 2014 წლის 4 თებერვალს გამართულ შეხვედრაზე მოპასუხის წარმომადგენელეთა განმარტებით, რომ პროექტის მომზადებამდე კომპანიამ ჩაატარა წინასწარი კვლევები და ვიზუალური შემოწმების საფუძველზე დაადგინა, რომ როგორც ხონის, ასევე, ბაღდათის შენობა ექვემდებარებოდა რეაბილიტაციას, თუმცა, აღინიშნა, რომ მიუხედავად ხონის შენობაზე ბზარების შემჩნევისა (სარდაფი - შენობის საძირკველი), მან ტექნიკური დავალებიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად არ ჩათვალა დამატებითი კვლევის ჩატარება შენობის კონსტრუქციულ მდგრადობაზე, მით უმეტეს, რომ შენობის ჯდენა იმ დროისათვის არ აღინიშნებოდა. ხოლო ის, რომ ხონის შენობა აღმოჩნდა ავარიული ეს ცხადი გახდა მას შემდეგ, რაც კედლებიდან მოიხსნა ძველი ნალესი, შემდეგ გაშიშვლებული მზიდი კედლები დასველდა, ვერ გაუძლო დატვირთვას და ჩამოინგრა. ასევე აღინიშნა, რომ პროექტით არის გათვალისწინებული გამაგრებითი სამუშაოები. შეხვედრაზე პოზიცია დააფიქსირა ასევე, შპს ,,ი-ის’’ წარმომადგენელმაც, რომელმაც განაცხადა, რომ პროექტით გათვალისწინებული იყო მხოლოდ სარდაფის მზიდი კედლების გამაგრება ლითონის ბადით. არადა, აღნიშნული შენობის ყველა ბეტონის ნაკეთობა (საძირკველი, სარტყელი, კედელი და სხვა) არის მეტად დაბალი სიმტკიცის. ე.წ. რკ/ბეტონის სარტყელში გამოყენებულია მხოლოდ ორი ღერი არმატურა და ისიც ,,A-I’’ კლასის.

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შემკვეთისათვის მნიშვნელოვანი იყო დაედგინა ექვემდებარებოდა თუ არა ობიექტი რეაბილიტაციას. აქედან გამომდინარე, სადავოა ხელშეკრულების ჯეროვანი და კეთილსინდისიერი შესრულების ფაქტი, კერძოდ, სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი ითხოვს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც მისივე მტკიცებით წარმოშობილია ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი და არაკეთილსინდისიერი შესრულების შედეგად. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ რომ მხარეთა ბრალი პროექტის მომზადებაში გადახდილი თანხის სახით ზიანის (53.058.88 ლარი) დადგომაში თანაბარწილად უნდა უნდა შეფასდეს და ზიანის ანაზღაურებაც ამ პრინციპით უნდა მოხდეს. კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის გამოწვული ზიანი. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში, თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, მიყენებული ზიანი შეიძლება ნაწილობრივ ან საერთოდაც გამოირიცხოს, თუ დადასტურდება, რომ ზიანის დადგომაში დაზარალებულის ბრალი უფრო მეტია, ვიდრე მოვალის. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც დადგენილია მოპასუხემ (კასატორმა) ჩატარებული კვლევისას არ დააფიქსირა ძირითადი დაზიანებები დისა მის მიერ შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ შედგენილი დასკვნა არ მოიცავს შენობის არსებული დაზიანების აღწერას და კვლევის ჩატარების დროს გამორჩენილ დაზიანებებთან დაკავშირებით გამაგრება-გაძლიერებითი სამუშაოების რეკომენდაციებს, რის გაკეთებაც მას ევალებოდა. შპს ,,ჯ–ის’’ მიერ დამუშავებული რეაბილიტაციის პროექტის კონსტრუქციულ ნაწილში ასახულია მხოლოდ იმ დაზიანებების აღდგენა-გამაგრება, რომელთა დაფიქსირება მოხდა კვლევის დროს. მოპასუხის მიერ მომზადებული დასკვნა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით არ იყო ობიექტის სრულყოფილი შესწავლის შედეგი და არ ასახვდა ყველა რისკს, რაც შენობის რეკონსტრუქციას შეიძლება მოყოლოდა. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მოპასუხის დასკვნის არასრულყოფილებასთან მიმართებით და აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ შესაძლებელი იქნებოდა არსებული ავარიული მდგომარების კვლევის ეტაპზე შემჩნევა შესაძლებელია თავიდან აცილებული ყოფილიყო გაწეული ხარჯი.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).

57. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

58. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

59. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

61. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

62. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

63. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრ იგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

65. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

66. სსკ-ის 394 I მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზრაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ხოლო სსკ-ის 408 Iმუხლისთანახმად კი, „პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არამხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო.

67. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ.

68. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება. ზიანის ანაზღაურების უმნიშვნელოვანეს დათქმას უსაფუძვლო გამდიდრების აკრძალვა წარმოადგენს. ამ პრინციპის მიხედვით, მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა.

69. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მრთლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ, აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით სახელშეკრულებო ურთიერთობებში მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს, როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. როცა ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებას, იგი მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება.სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ემუხლისთანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.” მეცნიერებამ მიზეზობრივი კავშირის მრავალი თეორია შეიმუშავა (აუცილებელი და შემთხვევითი მიზეზობრივი კავშირის თეორია; შესაძლებლობისა და სინამდვილის თეორია; ეკვივალენტურობის თეორია; უშუალო მიზეზეობრივი კავშირის თეორია და ა.შ.). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას. ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). მაშასადამე, უშუალო ანუ ადექვატური მიზეზობრიობის თეორიის თანახმად, შედეგის მიზეზად ერთი პირობაც საკმარისია, თუ ის ქმნის შედეგის დადგომის ობიექტურ შესაძლებლობას ანუ, მიზეზობრივი კავშირის დადგენისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს მოვლენებს შორის ობიექტური კავშირის არსებობას და იმას, რომ მიზეზსა და შედეგს მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ კონკრეტულ შემთხვევაში. პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირიშედეგია.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. კონტინენტურ სამართალში ვალდებულების შეუსრულებლობა, მოვალის ბრალეულობის მიუხედავად, აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის ობიექტურ კატეგორიას, რაც განაპირობებს მეორადი მოთხოვნის უფლებისადმი კრედიტორის ხელმისაწვდომობას, ხოლო ბრალი, როგორც სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის უზოგადესი წინაპირობა, მნიშვნელობას იძენს გამოსაყენებელი მეორადი მოთხოვნის უფლების განსაზღვრისათვის მას შემდეგ, რაც სახეზეა ვალდებულების დარღვევის დასრულებული შემადგენლობა. კრედიტორის ბრალი გავლენას ახდენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობაზე, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე და სანაცვლო შესრულების მოთხოვნის უფლების არსებობაზე აისახება. ( იხ. დამატებით: ნათია ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ,,სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 143.).

72. სსკ-ის 395-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად დამდგარი ზიანი შესაძლებელია ერთდროულად იყოს როგორც მოვალის, ისე თავად კრედიტორის ბრალეული ქმედების შედეგი. ამ შემთხვევაში სახეზეა შერეული ბრალის სამართლებრივი კატეგორია, როდესაც ბრალეულ პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.

74. სსკ-ის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის გამოწვეული ზიანი. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

75. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – ,,თანაბრალეულობა”. იხ: Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19.).

76. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 8:101-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი ნაწილობრივ კრედიტორის ქმედების შედეგიცაა, მაშინ კრედიტორი სამართლებრივი დაცვის საშუალებებს სრულად ვერ გამოიყენებს, იმ შემთხვევისაგან განსხვავებით, როდესაც შეუსრულებლობისათვის მხოლოდ მოვალეა პასუხისმგებელი. (იხ: Lando/ Beale, Principles of European Contract Law, Part I and II. Kluwer Law International, The Hague/London/Boston, 2000, 360. „შერეული ბრალის არსებობისას დამდგარი ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება არ დაეკისრება ზიანის მიმყენებელს, პირიქით, მისი პასუხისმგებლობა მცირდება იმ ნაწილში, რითაც დაზარალებულმა ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას. ამდენად, თუ დამდგარი ზიანი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა ერთობლივი ბრალეული ქმედების შედეგია, მაშინ პასუხისმგებლობა ორივე მხარეზე გადანაწილდება თითოეულის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით. (იხ: ლადო ჭანტურია (რედ,), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2001, 482.).

77. საკასაციო პალატა ეთანხმება საააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 26 529.44 ლარის გადახდის დაკისრების ნაწილში და მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო საკასაციო პალატის დარწმუნება საკასაციო საჩივრის ამ ნაწილში, დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

78. კასატორის პრეტენზია შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობასაც, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ 1857 ლარი დაკმაყოფილებული თანხის 4%-ზე მეტია (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.31).

79. კასატორის მითითებულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. სსსკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

80. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომელიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო თუ საკასაციო ინტანციებში წარმოებისას.

81. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 39-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა სარჩელზე განისაზღვრება დავის საგნის ღირებულების 3%-ის ოდენობით, მაგრამ არანაკლებ 100 ლარისა, გარდა ამ კოდექსით გათვალისწინებული გამონაკლისისა. აღნიშნული მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი - სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა განისაზღვრება დავის საგნის ღირებულების 4%-ით, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარისა.

82. განსახილველ შემთხვევაში, რადგან სააპელაციო საჩივარი და შესაბამისად, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ - 26529.44 ლარის ოდენობით, პირველ ინსტანციაში მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 795.88 ლარი, ხოლო სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი ბაჟიდან კი - 1061.12 ლარი, ჯამში - 1857 ლარი, სწორად დაეკისრა მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ. შესაბამისად, კასატორის წინამდებარე განჩინების პ.31-ში მითითებული პრეტენზია სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული.

83. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

84. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

85. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. შპს „ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „ჯ–ის“ (ს.კ: ......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს თ.შ–ას მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 22.10.2020-ში №10011197715 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 1326.47 ლარის 70% – 928.52 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე