საქმე №ას-392-2021 29 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი.ჯ–ა (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ჯ–ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავ ნივთზე თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.ჯ–ამ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.ჯ–ას (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან 1995 წლის 16 სექტემბრიდან, ისინი ოჯახურ თანაცხოვრებას ახორციელებდნენ არა მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან, არამედ უფრო ადრეული პერიოდიდან. თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი, 1992 წლის 2 ოქტომბერს დაბადებული გ.ჯ–ა და 1996 წლის 5 მარტს დაბადებული დ.ჯ–ა.

3. ოჯახური თანაცხოვრების პერიოდში, ქორწინების რეგისტრაციამდე, მოსარჩელემ თავისი პირადი ფულადი სახსრებით (3000 აშშ დოლარის ოდენობით), შეიძინა უძრავი ნივთი, რომელიც აღრიცხა მისი მეუღლის (მოპასუხის) სახელზე მხოლოდ იმიტომ, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა რუსეთის მოქალაქეს და არ ფლობდა საქართველოს მოქალაქის და პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტს.

4. ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 1994 წლის 22 ოქტომბერს, იმ პერიოდში, როდესაც მოსარჩელეს და მოპასუხეს უკვე ჰყავდათ ერთი შვილი. საცხოვრებელი ბინა შეძენის მომენტისათვის გაურემონტებელ მდგომარეობაში იყო და მისი კეთილმოწყობა იმდენად დიდ ძალისხმევასთან და ფინანსურ რესურსებთან იყო დაკავშირებული, რომ ბინის გარემონტების შედეგად, რაც რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში განხორციელდა, არსებითად გაუმჯობესდა, პრაქტიკულად გადაგეგმარდა, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა მისი ღირებულება.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მხარეები აღარ წარმოადგენენ მეუღლეებს 2013 წლის ოქტომბრიდან, მას შემდეგ, რაც მოპასუხისათვის ცნობილი გახდა მოსარჩელის ღალატის შესახებ, მათი ოჯახიც დაინგრა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივნისის სასამართლო გადაწყვეტილებით მხარეებს შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა.

7. მხარეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1995 წლის 16 სექტემბრიდან. სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას, მან აღნიშნული ქონება იყიდა დაქორწინებამდე, 1994 წლის 22 ოქტომბერს და რემონტი გაუკეთა, როგორც ქორწინების პერიოდში, ასევე, განქორწინების შემდგომ. მნიშვნელოვანია, რომ საცხოვრებელი სახლი არსებითად არ გადაკეთებულა, მშენებლობა არ დასრულებულა და არც სახლი გადაგეგმარებულა. საცხოვრებელ სახლს ჩაუტარდა მხოლოდ სარემონტო სამუშაოები: იატაკზე დაიგო პარკეტი, გაილესა კედლები, გამოიცვალა კარ-ფანჯარა, დამონტაჟდა გისოსები, გაკეთდა გასასვლელი (არკა) ლოჯსა და მისაღებ ოთახს შორის, რაც შეეხება 2.95 კვ.მ ფართის აივნის მიშენებას და 2.50 კვ.მ ოთახის გაზრდას, აღნიშნულით არ მომხდარა ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ბინის რემონტი შეფასებულია 12000 აშშ დოლარად და ექსპერტმა ბინაში ჩატარებული სამუშაოები შეაფასა 2018 წლის 18 დეკემბრის მდგომარეობით მაშინ, როდესაც 2017 წლის ნოემბერში მოპასუხემ თავად ჩაატარა სარემონტო სამუშაოები.

8. მოპასუხის განმარტებით, მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები ვერ გამოიწვევს ქონების სამართლებრივი რეჟიმის ტრანსფორმაციას, რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზისათვის მითითებულ გარემოებას პარკეტის დაგებამდე მოჭიმული იატაკის გაკეთების და რკინის კარის დამონტაჟების შესახებ, სინამდვილეს არ შეესაბამება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ნივთის ½-ის მესაკუთრედ, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ბინა (სადავო ბინა) მოპასუხემ შეიძინა 1994 წლის 22 ოქტომბერს. 1995 წლის 16 სექტემბერს მხარეები დაქორწინდნენ.

12. 1998-2006 წლებში მხარეებმა სადავო ბინა გაარემონტეს, კერძოდ: ა) მიაშენეს, სულ 5,45 კვ.მ ფართის მქონე ნაგებობა, საიდანაც 2,95 კვ.მ იყენებენ აივნად, ხოლო და 2,5 კვ.მ-ით გაზარდეს ერთ-ერთი საძინებელი ოთახის ფართი; ბ) გალესეს კედლები; გ) მოჭიმეს იატაკი; დ) დააგეს პარკეტი; ე) გამოცვალეს კარ-ფანჯარა და დაამონტაჟეს გისოსები; ვ) გამოცვალეს ელექტრო გაყვანილობა; ზ) საძინებელსა და მისაღებ ოთახს შორის ამოაშენეს კედელი; თ) მოაწყვეს თაღი ლოჯიასა და მისაღებ ოთახს შორის; ი) დაამონტაჟეს რკინის კარი და კ) სააბაზანოში მოაწყვეს „ავზი“. აღნიშნულის შედეგად სადავო ბინის ღირებულება გაიზარდა.

13. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 18 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, დასკვნის შედგენის დროისათვის, სადავო ბინის მდგომარეობა, ზემოხსენებული სამუშაოების გარეშე, შეადგენდა 65 041 ლარს, ხოლო ზემოხსენებული სამუშაოების ჩათვლით – 97 028 ლარს. ამის შესაბამისად, ნათელია, რომ სამუშაოების შედეგად ბინის ღირებულება დაახლოებით (97 028-65 041)/65 041X100=49,179%, ე.ი. 49,2%-ით გაიზარდა, რაც მითითებულია საექსპერტო დაწესებულების განმარტებით ბარათში.

14. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ქორწინებაში მყოფ ყველა ადამიანს აქვს უფლება იცოდეს და ჭვრეტდეს, თუ რა სახისა და მოცულობის ხარჯის გაწევის შემთხვევაში, ერთი მხრივ, დაკარგავს ქონების წილზე საკუთრების უფლებას, ხოლო მეორე მხრივ - მოიპოვებს მას. გარდა ამისა, ხარჯის მოცულობის განუსაზღვრელობა ზრდის უფლებაში თვითნებურად ჩარევის საფრთხესაც.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ნივთზე ხარჯის გაწევა და რეკონსტრუქცია მისი ღირებულების ზრდას, ყოველთვის, არ იწვევს. პირიქით, ზოგჯერ - მაგ. უხარისხოდ, ტექნიკური ანდა უსაფრთხოების ნორმების დაუცველად და მისთ. - შესრულებული სამუშაოების შედეგად, შეიძლება, ნივთის ღირებულება შემცირდეს კიდეც. ამიტომ, მხოლოდ ქონების რეკონსტრუქცია - გადაგეგმარება, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვა - თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველი არ არის; ამავდროულად, ამის შედეგად, ქონების ღირებულებაც მნიშვნელოვნად უნდა გადიდდეს. „ღირებულების გაზრდას“ ფარდობითი ცნება - როგორიც არ უნდა იყოს ნივთის არსებული ფასი, მისი ღირებულება, საწყისთან შედარების გარეშე, გადიდებულად ვერანაირად ჩაითვლება. ეს ნიშნავს, რომ ღირებულების მნიშვნელოვანი ზრდის დადგენა მხოლოდ საწყისი და არსებული ღირებულების ურთიერთშეფარდებითაა შესაძლებელი. აღნიშნული გულისხმობს იმასაც, რომ, მხოლოდ, ციფრობრივი გამოხატულებით ქონების ღირებულების ზრდის შეფასება შეუძლებელია. მაგალითად, 100 ლარის ღირებულების ნივთის ფასის 100 ლარით მატება 100%-იან, ე.ი. უაღრესად მნიშვნელოვან ზრდას ნიშნავს, მაშინ, როცა 10 000 ლარის ღირებულების ნივთის შემთხვევაში, ასეთივე მატება უმნიშვნელოდ ჩაითვლება.

16. საყურადღებოა, რომ კანონს საზოგადოებრივი ურთიერთობის მოწესრიგების ფუნქცია და დანიშნულება გააჩნია. საკუთრებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები სოციალურ-ეკონომიკური ურთიერთობის სახეს წარმოადგენს. ეკონიმიკურ ურთიერთობებში კი, ქონების ღირებულების ზრდა ან კლება პროცენტებში გამოიხატება.

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 1163-ე მუხლის მიხედვითაც, ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი ზრდა მის საწყის ღირებულებასა და საბოლოო ღირებულებას შორის სხვაობის პროცენტული მაჩვენებლით უნდა დადგინდეს. ამიტომ განჭვრეტადობის მოთხოვნის დასაცავად, აუცილებელია იმ პროცენტული, ზღვრული მაჩვენებლის დადგენა, რომლის შემდეგაც ქონების ღირებულება არა, უბრალოდ, გადიდებულად, არამედ - მნიშვნელოვნად გადიდებულად ჩაითვლება; ე.ი. საჭიროა, ამ ნორმის მიზნებისათვის, ცნება „მნიშვნელოვანის“, შეძლებისდაგვარად, ზუსტი განსაზღვრა.

18. ამ მხრივ, საყურადღებოა ისიც, რომ, მაგალითად, 2005 წლის 22 მარტის განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ ქონების სამართლებრივი რეჟიმის ტრანსფორმაციისათვის საკმარისად არ ჩათვალა რემონტის შედეგად მისი ღირებულების 35,36%-ით გაზრდაც კი.

19. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, შინაარსობრივად, სსკ-ის 1163-ე მუხლი, ყველაზე ახლოს, ამავე კოდექსის 195-ე მუხლთან დგას. ამ ნორმის თანახმად, თუ მასალის გადამუშავების ანდა გადაკეთების შედეგად იქმნება ახალი მოძრავი ნივთი, მაშინ მწარმოებელი და მასალის მესაკუთრე ახალი ნივთის თანამესაკუთრენი ხდებიან. წილი განისაზღვრება მასალის ღირებულებისა და წარმოების ხარჯების პროპორციულად, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ოღონდ, ამავე კოდექსის 195-ე მუხლისგან განსხვავებით, 1163-ე მუხლი ხარჯის პროპორციული წილის განსაზღვრის შესაძლებლობას არ იძლევა, ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის საფუძველი არა ახალ ნივთზე ნებისმიერი ხარჯის გაწევა, არამედ ღირებულების „მნიშვნელოვანი გაზრდაა“.

20. როგორც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, „ყურადსაღებია გერმანიის საკანონმდებლო და პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსათვის, როგორც რომანულ-გერმანული სამართლებრივი სისტემის ქვეყნისათვის“ (უახლოესი პრაქტიკა, იხ. სუსგ. №ას-1281-2020, 28 იანვარი, 2021 წელი, პ.39).

21. გერმანიის სამოქალაქო სჯულდება – BGB სსკ-ის 1163-ე მუხლის ანალოგიურ ნორმას არ შეიცავს. პირიქით, სჯულდების 1363-ე პარაგრაფის მე-2 პუნქტის თანახმად, ქმრისა და ცოლის ქონება მეუღლეთა საერთო ქონება არ ხდება, თუმცა, მასალის გადამუშავების ანდა გადაკეთების შედეგად ნივთზე თანასაკუთრების წარმოშობას კი სჯულდების 950-ე პარაგრაფი არეგულირებს და, ამასთან დაკავშირებით გერმანიის უზენაესი ფედერალური სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილებებიც არსებობს.

22. აღნიშნული პარაგრაფის თანახმად: „პირი, ვინც ერთი ან რამდენიმე მასალის გადამუშავების ან გადაკეთების შედეგად ქმნის ახალ მოძრავ ნივთს, იძენს საკუთრების უფლებას ამ ნივთზე იმდენად, რამდენადაც გადამუშავების ან გადაკეთების ღირებულება არ არის არსებითად უფრო მცირე, ვიდრე მასალის ღირებულება“ (თარგმანი მოყვანილია - „გერმანიის სამოქალაქო კოდექსი (BGB) (2010 წლის 1 მარტის მდგომარეობით)“ - გამომცემლობა სიესტა, თბილისი 2010 წელი).

23. მნიშვნელოვანია, რომ ამ შემთხვევაშიც, სჯულდება ყურადღებას, სწორედ, ქონების ღირებულებაზე ამახვილებს - აშკარაა, რომ თავისი შინაარსით, აღნიშნული ნორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1163-ე მუხლის დანაწესთან ახლოს დგას - ორივე შემთხვევაში, პირი სხვის ნივთზე თანასაკუთრების უფლებას, მხოლოდ, ღირებულების არსებითი ზრდის შემთხვევაში მოიპოვებს.

24. გერმანიის უზენაესმა ფედერალურმა სასამართლომ, ჯერ კიდევ, 1971 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით - VIII ZR 99/69 – BGHZ 56, 88; ხოლო შემდეგ 1995 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით - II ZR 260/94 – BGH NJW 1995, 2633 (იხ. ვებ გვერდზე - https://dejure.org/dienste/gerichte) დაადგინა - „მასალის ღირებულების გადამუშავების ღირებულებასთან 100:60 შეფარდების შემთხვევაში ... შრომის მნიშვნელოვნად მცირე ღირებულება და, შესაბამისად, უარყო გადამამუშავებლის მიერ საკუთრების უფლების შეძენის შესაძლებლობა... სხვაგვარად რომ ვთქვათ, როდესაც მასალის ღირებულება უნდა დადგინდეს 100%-ით, ახალი ნივთის საერთო ღირებულება გადამუშავების შედეგად უნდა შეადგენდეს 160%-ს, რათა ამოქმედდეს & 950-ით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი“ – (ვოლფი/ველენჰოფერი - „სანივთო სამართალი“ 29-ე გამოცემა - საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა, თბილისი 2016 წ. გვ. 206-207).

25. საყურადღებოა, რომ 1971 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებაში უზენაესმა ფედერალურმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა პრობლემის ხანგრძლივ, წინააღმდეგობრივ ხასიათზე, თანამედროვე პირობებში სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის არსებული კონფლიქტის მოწესრიგების აუცილებლობაზე (BGHZ 56, 88, „2.a“) და საკუთრების წარმოშობის უფლება დაუკავშირა, არა მარტო, ნივთის გადამუშავებას, არამედ მის სამომხმარებლო ფასს (იქვე - „2.b“, აგრეთვე - „3“) – (აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, უახლესი პრაქტიკა იხ. ზემოხსენებულ ვებ გვერდზე - 20.11.2020, 4 O 1136.19).

26. სააპელაციო პალატის აზრით, აღნიშნული მიდგომა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1163-ე მუხლის მიზნებისათვისაც სავსებით სამართლიანია. მართლაც, იმისთვის რომ პირს სხვის ნივთზე თანასაკუთრების უფლება კანონის ძალით, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, წარმოეშვას, ამ ნივთის ღირებულების ½-ზე მეტის ფორმირებაში მაინც უნდა ჰქონდეს მონაწილეობა მიღებული. იმის გამო, რომ კანონი სხვის ნივთზე უფლების წარმოშობას მესაკუთრის მიერ ცალსახად გამოვლენილი ნების გარეშე და, ზოგჯერ, მის საწინააღმდეგოდაც კი ითვალისწინებს, პალატა იზიარებს გერმანული სასამართლოს პოზიციას და სსკ-ის 1163-ე მუხლის მიზნებისათვის, ქონების ღირებულების მნიშვნელოვან გაზრდად 60%-ზე მეტ ზრდას მიიჩნევს.

27. დადგენილი იქნა, რომ მხარეთა ქორწინების პერიოდში სადავო ბინა გადაგეგმარდა, თუმცა, ამის შედეგად, მისი ღირებულება, მხოლოდ 49,2%-ით გაიზარდა. ამის შესაბამისად, მოსარჩელეს აპელანტის ქონებაზე თანასაკუთრება არ მოუპოვებია. ზემოხსენებული, ცხადია, არ ნიშნავს, რომ მეუღლეს, რომელიც მეორე მეუღლის კუთვნილ ნივთზე ხარჯს გასწევს და ამით, ნივთის ღირებულებას 60%-ზე ნაკლებით გაზრდის, მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია. სხვადასხვა პირობის გათვალისწინებით, ხარჯის გამწევი მეუღლის მოთხოვნა შეიძლება ეფუძნებოდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ან 194-ე და 195-ე მუხლებს (მხოლოდ მოძრავ ნივთებთან მიმართებით), ან 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, ან - 987-ე მუხლს.

28. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია. მოსარჩელის მოთხოვნა მოძრავი ნივთისკენ მიმართული არ არის; მას არც სხვის ქონებაზე, უშულოდ, მის მიერ გაწეული ხარჯის ანაზღაურება არ მოუთხოვია და არც ამ ნორმის გამოსაყენებლად საჭირო ფაქტები, კერძოდ, ის, თუ, კონკრეტულად, მის მიერ რა ღირებულების ხარჯი იქნა გაწეული სადავო ნივთზე - არ მიუთითებია. ამიტომ, აღნიშნული თვალსაზრისით, მოსარჩელის მოთხოვნა ვერ შემოწმდებოდა.

29. მოსარჩელემ სადავო ნივთზე თანასაკუთრების აღიარება მოითხოვა იმ მოტივითაც, რომ იგი მეუღლეთა ქორწინებამდე, თუმცა, თანაცხოვრების პერიოდში იქნა შეძენილი. შესაბამისად, მან, ფაქტობრივად, ქონებრივ სამართლებრივი თვალსაზრისით, თანაცხოვრებისა და ქორწინების სამართლებრივი შედეგების გათანაბრება მოითხოვა. იმისათვის, რომ სასამართლომ ეს პოზიცია საფუძვლიანად მიიჩნიოს, იგი უნდა გამომდინარეობდეს ან: 1. საქართველოს სამართლიდან; ან - 2. საერთაშორისო სამართლიდან; ან - 3. თანამედროვე საზოგადოების მწვავე საჭიროებიდან. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული საფუძველი ცალ-ცალკე შეამოწმა:

30. საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ქორწინება არის ქალისა და მამაკაცის კავშირი ოჯახის შექმნის მიზნით. აშკარაა, რომ საქართველოს კონსტიტუცია ქორწინებისა და ოჯახის ცნებას ერთმანეთისგან ასხვავებს. სსკ-ის 1106-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ოჯახი იმ პირების ერთობლიობაა, რომლებიც მუდმივად ცხოვრობენ ერთად, ეწევიან საერთო მეურნეობას და, დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, ითვლებიან ოჯახად.

31. ამის შესაბამისად, ქალისა და მამაკაცის მუდმივი და მყარი თანაცხოვრება, რეგისტრაციის მიუხედავად, ოჯახია, ხოლო თანამცხოვრები ქალი და მამაკაცი, დამკვიდრებული შეხედულების მიხედვით, მეუღლეები არიან, თუმცა სსკ-ის 1151-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქორწინება წარმოშობს.

32. როგორც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, „უმართებულოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში ჩამოყალიბებული დასკვნა, რომ სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებული წანამძღვრების არარსებობის პირობებშიც, იარსებებდა სადავო უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველი, რადგან მიუხედავად ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის არარსებობისა, მხარეებს შორის საქორწინო ურთიერთობის (და შესაბამისად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების) წარმოშობის მომენტი უკავშირდება მათი ფაქტობრივი ქორწინების თარიღს - 2005 წლის იანვარი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოქმედი სსკ-ის 1151-ე მუხლი მხოლოდ რეგისტრირებული ქორწინების ფაქტს უკავშირებს მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობას და მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის მომენტთან მიმართებაში, მითითებული ნორმის სხვაგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება მის ნორმატიულ შინაარსს. ამ მოსაზრების გასამყარებლად არც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეზე: Kroon v. the Netherlands გამოყენებული განმარტებაა სამართლებრივად ვარგისი. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ საერთაშორისო პრეცედენტული სამართლის მოხმობა შიდაეროვნულ გადაწყვეტილებებში, უფრო მეტ დასაბუთებულობას მატებს გადაწყვეტილებას და ამდენად, მიზანშეწონილია, თუმცა მისი სწორად გამოყენებისათვის აუცილებელ წინაპირობას კონკრეტულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების დეტალური შესწავლა წარმოადგენს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მივიღებთ პრეცედენტული სამართლის არასწორ გამოყენებას“ – (სუსგ. №ას-7-7-2016, 16 მარტი, 2016 წელი, პ. 33).

33. საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ხელისუფლება ხორციელდება ხელისუფლების დანაწილების პრინციპზე დაყრდნობით. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, კი სახელმწიფო ხელისუფლება ხორციელდება კონსტიტუციითა და კანონით დადგენილ ფარგლებში.

34. აღნიშნული პრინციპი გულისხმობს, არამარტო, სასამართლო ხელისუფლების კომპეტენციაში სხვა ხელისუფლებათა ჩაურევლობას, არამედ იმასაც, რომ არც სასამართლო ხელისუფლება არ უნდა ჩაერიოს საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების კომპეტენციაში და მართლმსაჯულება, მხოლოდ, კონსტიტუციით დადგენილი უფლებამოსილების ფარგლებში უნდა განახორციელოს.

35. საქართველოს კონსტიტუციის 36-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საქართველოში საკანონმდებლო ხელისუფლებას საქართველოს პარლამენტი ახორციელებს.

36. საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებული იმპერატიული შინაარსის, ნათელი კანონი შესასრულებლად და გამოსაყენებლად, უპირველეს ყოვლისა, სწორედ მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესშია სავალდებულო. თუ საერთო სასამართლოების მოსამართლეს გამოსაყენებლად სავალდებულო კანონი არაკონსტიტუციურად მიაჩნია, მას შეუძლია, შესაბამისი წარდგინებით მიმართოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, კი კანონი უნდა გამოიყენოს.

37. სსკ-ის 1151-ე მუხლი კანონის იმპერატიული და, ამასთან, სავსებით ნათელი და ერთმნიშვნელოვანი ნორმაა და ფართო განმარტების საშუალებას არ იძლევა.

38. იგი კონსტიტუციასთან შეუსაბამოდ შეიძლება მიჩნეულ იქნას, მხოლოდ, მისი დისკრიმინაციული ხასიათის დადგენის შემთხვევაში.

39. აშკარაა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობას ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტს უკავშირებს, ე.ი. ამ თვალსაზრისით იგი, არსებითად, თანაბარ მდგომარეობაში მყოფ პირებს, „რეგისტრირებულ“ და „არარეგისტრირებულ“ მეუღლეებს ერთმანეთისაგან განასხვავებს. ამის მიუხედავად, პალატის აზრით, კანონით დადგენილი ამგვარი განსხვავება დისკრიმინაციული არ არის.

40. დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, დისკრიმინაციად არ ითვლება არათანაბარი მოპყრობა ან პირობების შექმნა, თუ ეს ემსახურება საზოგადოებრივი წესრიგისა და ზნეობის დასაცავად კანონით განსაზღვრულ მიზანს, აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო გამოყენებული საშუალებები თანაზომიერია ასეთი მიზნის მისაღწევად.

41. როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა: „თანასწორობის პრინციპი ირღვევა, როდესაც განსხვავებას არ გააჩნია ობიექტური და გონივრული გამართლება. გამართლების არსებობა უნდა შეფასდეს ღონისძიების მიზნებთან და შედეგებთან მიმართებით , რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ის პრინციპები, რომლებიც პრევალირებენ დემოკრატიულ საზოგადოებაში. მოპყრობის განსხვავება კონვენციით განსაზღვრული უფლების განხორციელებისას არა მარტო უნდა ემსახურებოდეს კანონიერ მიზანს. მე-14 მუხლის დარღვევა იკვეთება მაშინაც, როცა დადგინდება, რომ პროპორციულობის პრინციპი იყო დარღვეული მისაღწევი მიზნის განხორციელებასა და გამოყენებულ საშუალებას შორის“ (case of Relating to certain aspects of the laws on the use of languages in education in Belgium v Belgium (Merits) განაცხადი no 1474/62; 1677/62; 1691/62; 1769/63; 1994/63; 2126/64, პ. 10, ქართული ტექსტი ციტირებულია წიგნიდან: „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი“ - თბ. 2004).

42. სააპელაციო პალატის აზრით, ქორწინების რეგისტრაციის მოთხოვნას, საჯარო სამართლებრივი მიზნების გარდა, კონკრეტული სამოქალაქო სამართლებრივი მიზნებიც გააჩნია.

43. როგორც აღინიშნა, ქორწინება ქალისა და მამაკაცის ნებაყოფლობითი კავშირია. ეს ნიშნავს, რომ ქალი და მამაკაცი თავად იღებენ გადაწყვეტილებას, როგორც, ზოგადად, თანაცხოვრების, ისე ამ თანაცხოვრების სამართლებრივი შედეგების თაობაზე. შესაძლებელია, ქალსა და მამაკაცს, თანაცხოვრების მიუხედავად, სულაც არ ჰქონდეთ მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების წარმოშობის სურვილი. თანაცხოვრების სამართლებრივი შედეგების ქორწინებასთან გათანაბრების შემთხვევაში, მათ მიერ გამოვლენილი ნამდვილი ნების დადგენა უაღრესად გართულდება და შეუძლებელიც კი გახდება.

44. ამ შემთხვევაში, ისინი იძულებულნი გახდებიან ყოველი ცალკეული გარიგება ცალკე შეათანხმონ და დააფიქსირონ, რაც ყოვლად არაგონივრულია.

45. საბოლოოდ, კი ამ ვითარებამ, შეიძლება, უფლება-მოვალეობათა წარმოშობაზე უარის თქმის რეგისტრაცია, ე.ი. ნეგატიური ფორმით დადგენილი განსხვავება გამოიწვიოს. ამის შესაბამისად, ქორწინების რეგისტრაცია მეუღლეთა ნების დასადგენად, მათ უფლება-მოვალეობათა განსასაზღვრად და ურთიერთობათა მოსაწესრიგებლად ძალზედ მნიშვნელოვანია.

46. სსკ-ის 1120-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაქორწინება არ დაიშვება: ა. იმ პირთა შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი დაქორწინებულია სხვასთან; ბ. პირდაპირ აღმავალი ან დამავალი შტოს ნათესავებს შორის; გ. ბიოლოგიურ და არაბიოლოგიურ და-ძმას შორის; დ. მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის; ე. იმ პირებს შორის, რომელთაგან თუნდაც ერთი მხარდაჭერის მიმღებია და რომლებსაც არ დაუდიათ ამ კოდექსის 1172-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული საქორწინო ხელშეკრულება.

47. საქართველოს კანონმდებლობა, ზოგიერთი სხვა ქვეყნის კანონმდებლობისაგან განსხვავებით, პოლიგამიის ან ახლო ნათესავებს შორის სქესობრივი კავშირისათვის პასუხისმგებლობას არ ითვალისწინებს (ამასთან დაკავშირებით, იხ. მაგ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2012 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე შტუბინგი გერმანიის წინააღმდეგ - Stübing v Germany (განაცხადი no. 43547/08). ამ ვითარებაში, ზნეობის დარღვევით წარმოშობილი ცოლ-ქმრული ურთიერთობების სამართლებრივად შემზღუდავი, სწორედ, ზემოხსენებული ნორმაა. ამგვარი ურთიერთობების რეგისტრაციის დაუშვებლობით სახელმწიფო, ყოველ შემთხვევაში, თანამცხოვრებ პირთა მიმართ მისი სამართლებრივი შედეგების აღიარებაზე უარს აცხადებს. ეს ნიშნავს, რომ ქორწინების რეგისტრაციას ზნეობის დასაცავად კანონით განსაზღვრული მიზანიც აქვს. ქორწინების რეგისტრაცია სუბიექტური და ირაციონალური მოთხოვნა არ არის. იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს და გონივრული ახსნაც გააჩნია.

48. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოში ქორწინების რეგისტრაციის წესს სამოქალაქო აქტების შესახებ საქართველოს კანონი და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 31 იანვრის №18 ბრძანებით დამტკიცებული „სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის წესი“ განსაზღვრავს. ინსტრუქციის მიხედვით, ქორწინების რეგისტრაცია შეიძლება მოხდეს როგორც სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში, ისე ნოტარიუსის მიერ. ინსტრუქციის 41-ე მუხლის თანახმად, ქორწინების რეგისტრაცია, ჩვეულებრივ, განცხადების შეტანის დღესვე ხორციელდება – განცხადების შეტანის დღეს ქორწინების რეგისტრაციაზე უარის თქმა შესაძლებელია, მხოლოდ, სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში წარდგენილ ქორწინების რეგისტრაციის მოთხოვნით განცხადებათა სიმრავლის გამო. ინსტრუქციის 39-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ჩვეულებრივ, ქორწინების რეგისტრაციისათვის, მხოლოდ, დაქორწინების მსურველ პირთა პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტებიც საკმარისია. ქორწინების რეგისტრაცია სპეციალური სარიტუალო ცერემონიალის გარეშე საქართველოში უფასოა. ამის შესაბამისად, საქართველოში ქორწინებისათვის დადგენილი პროცედურები არის სწრაფი, მარტივი და ყველასათვის ხელმისაწვდომი.

49. სააპელაციო პალატის აზრით, თუ ქალსა და მამაკაცს ქორწინების რეგისტრაცია სურთ და სამართლებრივად დამაბრკოლებელი გარემოებები არ გააჩნიათ, საქართველოში მათ ამისათვის ყველაზე მინიმალური დრო და საშუალება დასჭირდებათ. შედარებით ხანგრძლივი, თუმცა ასევე მარტივი და ხელმისაწვდომი იყო ეს პროცედურები საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსის მოქმედების დროსაც. შესაბამისად, კანონით გამოყენებული საშუალებები ზემოხსენებული მიზნების მისაღწევად უაღრესად თანაზომიერია.

50. ამრიგად, ქორწინებაში არ მყოფი მეუღლისათვის თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილ ქონებაზე უფლების შეზღუდვა დისკრიმინაცია არ არის. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსს კონსტიტუციის საწინააღმდეგოდ არ მიიჩნევს. მეტიც, როგორც აღინიშნა, საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ქორწინება ქალისა და მამაკაცის კავშირია ოჯახის შექმნის მიზნით.

51. ქონებრივ-სამართლებრივი შედეგების თვალსაზრისით, თანაცხოვრებისა და ქორწინების გათანაბრების შემთხვევაში, კონსტიტუციის ეს ნორმა აზრს დაკარგავს. ამიტომ, სადავო სამართალურთიერთობის მოსაწესრიგებლად იგი გამოყენებულ უნდა იქნას.

52. სააპელაციო პალატისათვის ცნობილი, საქართველოსთვის შესასრულებლად სავალდებულო არც-ერთი საერთაშორისო სამართლებრივი აქტი, ქონებრივი შედეგის მიხედვით, ქორწინებისა და თანაცხოვრების გათანაბრებას არ ითვალისწინებს.

53. მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე იდენტური ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც.

54. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევას ყველაზე მეტად შეესაბამება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის მიერ განხილული საქმე შერიფე იითი (Şerife Yiğit) თურქეთის წინააღმდეგ - Şerife Yiğit v. Turkey (განაცხადი no. 3976/05). ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების თანახმად, 1976 წელს განმცხადებელი რელიგიური წესით დაქორწინდა ომერ კოჩთან (Ömer Koç). მეუღლეებს ექვსი შვილი შეეძინათ. მათ ქორწინების რეგისტრაცია გადაწყვიტეს, მაგრამ 2002 წლის 10 სექტემბერს ომერ კოჩი, ავადმყოფობის შედეგად, გარდაიცვალა.

55. 2003 წლის 11 სექტემბერს განმცხადებელმა როგორც საკუთარი, ისე შვილის, ემინეს სახელით სარჩელით მიმართა რაიონულ სასამართლოს და ქორწინების ნამდვილობისა და შვილის მამად ომერ კოჩის აღიარება მოითხოვა.

56. რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით განმცხადებელს ქორწინების ნამდვილად აღიარებასა და რეესტრში შესაბამისი ცვლილებების შეტანაზე უარი ეთქვა, ემინეს მამად ომერ კოჩის აღიარების თაობაზე მოთხოვნა კი დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. ამის შემდეგ, შერიფე იითმა ადამინის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიმართა, თუმცა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მეორე სექციის 2009 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2010 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მისი განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

57. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე სახელმწიფოს განმცხადებლის მიმართ ევროპული კონვენციის მე-8 და მე-14 მუხლები არ დაურღვევია.

58. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ განსახილველი საქმე შეადარა საქმეს მუნოს დიაზი ესპანეთის წინააღმდეგ და განმარტა, რომ ამ შემთხვევისგან განსხვავებით, შერიფე იითს ვერ ექნებოდა სახელმწიფოსაგან თანაცხოვრების სამართლებრივი შედეგების აღიარების მართლზომიერი მოლოდინი. სასამართლომ ხაზი გაუსვა თურქეთის რესპუბლიკაში სამოქალაქო ქორწინების მარეგულირებელი ნორმების სიცხადესა და ხელმისაწვდომობას და სახელმწიფოს მიერ სამოქალაქო ქორწინების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება დაადასტურა (Şerife Yiğit v. Turkey - განაცხადი no. 3976/05; პ. 86).

59. უფრო ადრე, 1986 წელს განხილულ საქმეში „ს. გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ ასევე დაადგინა, რომ თანამცხოვრება პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებულ ქონებრივ უფლებებს არ წარმოშობდა.

60. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არც 1985 წელს მოქმედი საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსი, არც 1997 წლის 25 ნოემბრიდან მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი და არც, ამ პერიოდში, საქართველოში მოქმედი რომელიმე ნორმატიული აქტი ქორწინებასთან თანაცხოვრების სამართლებრივი შედეგების გათანაბრებას არ ითვალისწინებდა და ითვალისწინებს. შესაბამისად, მოსარჩელეს სახელმწიფოსაგან ქორწინებისა და თანაცხოვრების, საკუთრებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი შედეგების თვალსაზრისით, გათანაბრების მართლზომიერი მოლოდინი ვერანაირად ექნებოდა.

61. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არ არსებობს არცერთი მეტ-ნაკლებად სანდო კვლევა, რომელშიც ასახული იქნებოდა, თუ რამდენად არის გავრცელებული საქართველოში მეუღლეთა ქორწინების გარეშე თანაცხოვრება, რამდენი ხანი გრძელდება ის და რა არის ამის გამომწვევი მიზეზი. აღსანიშნავია, რომ ქორწინების, ამა თუ იმ ფორმით, რეგისტრაციას იცნობს ყველა სამართლებრივი სისტემა. ეს კი ნიშნავს, რომ, საზოგადოების განვითარების ამ ეტაპზე, იგი აუცილებელია და დემოკრატიის პრინციპებს სავსებით შეესაბამება. ქონებრივი შედეგების თვალსაზრისით ქორწინებისა და თანაცხოვრების გათანაბრების მწვავე საზოგადოებრივი საჭიროება არ არსებობს.

62. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტმა სადავო ბინა დაქორწინებამდე (და არა თანაცხოვრების დაწყებამდე) შეიძინა, ეს კი ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს ამ ნივთიდან წილი არ ეკუთვნის.

63. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ შეცდომით განმარტა სსკ-ის 1163-ე მუხლი, რასაც შედეგად მცდარი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

64. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

65. კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა ეფუძნება სსკ-ის 1163-ე მუხლის არასწორ განმარტებას და არამართებულია, როგორც ქონების გაუმჯობესების შედეგად ღირებულების ოდენობის გაზრდის მაორიენტირებელი პარამეტრის განსაზღვრის, ისე სამართლის წყაროდ გერმანიის ფედერალური უზენაესი სასამართლოს 1971 წლის გადაწყვეტილების გამოყენების თვალსაზრისით. სსკ-ის 1163-ე მუხლის შინაარსი საერთოდ არ შეიცავს მინიშნებას, რომ ამ ნორმის მიზნებისათვის ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა მისი ფასმატების გამომხატველი კონკრეტული და მყარად განსაზღვრული უცვლელი პროცენტული განაკვეთით უნდა განისაზღვროს. ის მოცემულობა, რომ ამ საკანონმდებლო ნორმაში ქონების ღირებულების მატების პროცენტული გამოხატულება არ განისაზღვრება დავის გადაწყვეტის საზომად, შემთხვევითი არ არის და კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა სწორედ იმ ასპექტით არის განპირობებული, რომ ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა არა მხოლოდ ფასმატების კონტექსტში შეიძლება ვლინდებოდეს, არამედ ნივთის სამეურნეო თუ სხვა ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილებით, რა თვალსაზრისითაც ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს, დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებისა და სრულფასოვანი ანალიზის საფუძველზე.

66. კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორედ ამ მართებული მიდგომით გადაწყვიტა წინამდებარე დავა, როდესაც მეუღლეთა თანასაკუთრებითი რეჟიმის წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნია და განსაზღვრა ბინის სტრუქტურული მდგომარეობის ცვლილება, რის შედეგადაც პრაქტიკულად ოროთახიანი ბინა სამოთახიანად იქცა, რასაც დაემატა ფართის მიშენება და ბინის პირვანდელი ფართობის (35.00 კვ.მ.) 64.05 კვ.მ-მდე გაზრდა.

67. შესაბამისად, სადავო ბინის ფუნქციური დანიშნულების ამგვარი ცვლილება სწორედ ოჯახური თანაცხოვრებით და, მათ შორის, წევრთა რაოდენობის მატებით იყო განპირობებული (ქორწინების რეგისტრაციის მომენტში მხარეებს მხოლოდ ერთი შვილი ჰყავდათ, ხოლო მეორე სწორედ ბინის შეძენის შემდგომ შეეძინათ).

68. ამდენად, სადავო ბინის კაპიტალური რემონტი და რეკონსტრუქციის მიზანი, როგორც ბინის ფუნქციური დანიშნულების ცვლილების (გაუმჯობესების, მატების), ისე მისი კეთილმოწყობის თვალსაზრისით (საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში მოყვანა), იმგვარად ბუნებრივად იყო დაკავშირებული მოსარჩელისა და მოპასუხის ოჯახურ თანაცხოვრებასთან, რომ მოსარჩელის თანასაკუთრებითი უფლების წარმოშობის ჭრილში ბინის ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილება და გაუმჯობესება უფრო მეტი ღირებულების მატარებელ ეფექტს იძენს, ვიდრე ბინის ფასის ციფრობრივი გამოხატურება, თუმცა განსახილველ შემთხვევაში ამ მხრივაც მნიშვნელოვანი ცვლილება აქვს განცდილი სადავო ბინას, რადგან მისი ღირებულების 49.2%-იანი მატება პროცენტული ნიშნითაც მნიშვნელოვანი ცვლილებაა.

69. კასატორმა აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში გერმანიის ფედერალური უზენაესი სასამართლოს 1971 წლის გადაწყვეტილების მოხმობა სრულიად არარელევანტური ინიციატივაა, რადგან ქართული და გერმანული სამართლის სისტემებით ერთმანეთთან დაახლოება ყველა შემთხვევაში არ გამოდგება რომელიმე მათგანის მიერ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის ურთიერთგაზიარებისთვის. ამ თვალსაზრისით სასამართლოს ყურადღების მიღმა რჩება ის მნიშვნელოვან ფაქტი, რომ ჯერ ერთი, აქ საუბარია 1971 წელს მიღებულ სასამართლო გადაწყვეტილებაზე, რომლის შემდგომ გასული დრო ნახევარსაუკუნოვანი პერიოდს მოიცავს და მის მანძილზე უამრავი ცვლილება არის მომხდარი, როგორც საკანონმდებლო, ისე სასამართლო პრაქტიკის განვითარების კუთხით, თუნდაც გერმანიაში, ხოლო მეორე უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი, რომელიც მოცემულ შეთხვევაში გერმანული ფედერალური უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების არსებულ რეალობაში გადმოტანას უშლის ხელს, მდგომარეობს სოციალურ-ეკონომიკურ ასპექტში, რა მხრივაც ქართული და გერმანული რეალობა, დიამეტრალურად განსხვავებულ სივრცეში იმყოფება.

70. კასატორის განმარტებით, მოცემული საქმის სააპელაციო პალატაში განხილვის ეტაპზე სასამართლოს მიერ მხარეთათვის დათქმულ შეკითხვასთან დაკავშირებით, თუ რა ოდენობა მიიჩნევა უძრავი ქონების არსებით გაუმჯობესებად პროცენტული გამოხატულების თვალსაზრისით, მოპასუხემ განმარტა, რომ ასეთი ოდენობა 50%-ზე მეტი მაინც უნდა იყოს. მოპაუხის ამ პოზიციითაც რომ ვიმსჯელოთ არითმეტიკული ჭეშმარიტებაა, რომ 50%-ზე მეტში 50.01%-იც მოიაზრება, ხოლო სადავო ბინის გაუმჯობესება მისი ღირებულების 49.2%-ს შეადგენს. შესაბამისად, მოპასუხის პოზიციით განსაზღვრულ 50%-ზე მეტსა და საქმეზე დადგენილი დანამეტის 49.2%-იან მაჩვენებელს შორის სხვაობა 0,81%-ია, რა რეჟიმშიც უსამართლობა იქნებოდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმის გამო, რომ 50.01%-ს 81% აკლია, მით უმეტეს იმ სამართლებრივი ნიუანსის ფონზე, რომ კანონი არ განსაზღვრავს რაიმე მყარ საპროცენტო განაკვეთს.

71. შესაბამისად, ქონების ფასმატებით პროცენტულილ გამოხატულება რომც განისაზღვროს სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებულ „ღირებულების მნიშვნელოვანი გადიდების“ მთავარ ფაქტორად, კასატორის მოსაზრებით, მყარი მინიმალური საპროცენტო განაკვეთის განსაზღვრა აშკარად უსამართლო ტენდენციაა, რადგან, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, ამა თუ იმ მყარ საპროცენტო განაკვეთამდე მიახლოებული მონაცემების შემთხვევაში, რაც შესაძლოა მასზე სულ რაღაც 0.1%-ით ნაკლებსაც შეადგენდეს, მეუღლის თანასაკუთრებითი უფლების წარმოშობას არ უნდა განაპირობებდეს.

72. ამდენად, კასატორმა მიიჩნია, რომ სსკ-ის 1163-ე მუხლით განსაზღვრული თანასაკუთრებითი რეჟიმის გავრცელების საკითხი გადაწყვეტას არამცთუ ქონების ღირებულდების ფასნამეტის მყარ პროცენტულ გამოხატულებაზე აქცენტირებით უნდა დაექვემდებაროს, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ქონებრივი სიკეთის ფუნქციური დანიშნულებისა და ოჯახის ინტერესებზე ორიენტირებული ცვლილებების არსებითობის შეფასების ჭრილში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

73. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 29 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის „ა“ პუნქტის საფუძველზე.

74. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებას, რომლითაც გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, იმ საფუძვლით, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა ეფუძნება სსკ-ის 1163-ე მუხლის არასწორ განმარტებას და არამართებულია, როგორც ქონების გაუმჯობესების შედეგად ღირებულების ოდენობის გაზრდის მაორიენტირებელი პარამეტრის განსაზღვრის, ისე სამართლის წყაროდ უცხ ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოყენების თვალსაზრისითაც. კასატორის მოსაზრებით, სსკ-ის 1163-ე მუხლის შინაარსი არ მიუთითებს, რომ ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა მისი ფასმატების გამომხატველი კონკრეტული და მყარად განსაზღვრული უცვლელი პროცენტული განაკვეთით უნდა განისაზღვროს. ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა არა მხოლოდ ფასმატების კონტექსტში შეიძლება ვლინდებოდეს, არამედ ნივთის სამეურნეო თუ სხვა ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილებით. წინამდებარე საქმეში მოსარჩელე თავის მოთხოვნას იმ გარემოებას აყრდნობდა, რომ ბინის სტრუქტურული მდგომარეობის ცვლილების შედეგად ოროთახიანი ბინა სამოთახიანად იქცა, რასაც დაემატა ფართის მიშენება და ბინის პირვანდელი ფართობის (35.00 კვ.მ.) 64.05 კვ.მ-მდე გაზრდა.

75. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია შემდეგი გარემოებების გამო:

76. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

78. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ, სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38). კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

79. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა, მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

80. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

81. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონების მდებარე: ქ. თბილისი, ......, ს/კ ...... ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობას, იმ საფუძვლით, რომ მხარეები ოჯახურ თანაცხოვრებას ახორციელებდნენ არა მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაციის მომენტიდან, არამედ უფრო ადრეული პერიოდიდან. ოჯახური თანაცხოვრების პერიოდში მოსარჩელემ თავისი პირადი ფულადი სახსრებით (3000 აშშ დოლარის ოდენობით), შეიძინა ქ. თბილისში, ........., კორპ.#1-ში მდებარე #88 ბინა (საკადასტრო კოდი #.....), რომელიც მისი მეუღლის (მოპასუხის) სახელზე აღრიცხა. ბინის მდგომარეობა გარემონტების შედეგად, რომელიც რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში განხორციელდა, არსებითად გაუმჯობესდა; უძრავი ქონება გადაგეგმარდა, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა მისი ღირებულება.

82. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

83. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ:

84. - სადავო ბინა მოპასუხემ შეიძინა 1994 წლის 22 ოქტომბერს.

85. -1995 წლის 16 სექტემბერს მხარეები დაქორწინდნენ.

86. -1998-2006 წლებში მხარეებმა სადავო ბინა გაარემონტეს, კერძოდ: ა) მიაშენეს, სულ 5,45 კვ.მ ფართის მქონე ნაგებობა, საიდანაც 2,95 კვ.მ იყენებენ აივნად, ხოლო და 2,5 კვ.მ-ით გაზარდეს ერთ-ერთი საძინებელი ოთახის ფართი; ბ) გალესეს კედლები; გ) მოჭიმეს იატაკი; დ) დააგეს პარკეტი; ე) გამოცვალეს კარ-ფანჯარა და დაამონტაჟეს გისოსები; ვ) გამოცვალეს ელექტრო გაყვანილობა; ზ) საძინებელსა და მისაღებ ოთახს შორის ამოაშენეს კედელი; თ) მოაწყვეს თაღი ლოჯიასა და მისაღებ ოთახს შორის; ი) დაამონტაჟეს რკინის კარი და კ) სააბაზანოში მოაწყვეს „ავზი“. აღნიშნულის შედეგად სადავო ბინის ღირებულება გაიზარდა.

87. - მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 18 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, დასკვნის შედგენის დროისათვის, სადავო ბინის მდგომარეობა, ზემოხსენებული სამუშაოების გარეშე, შეადგენდა 65 041 ლარს, ხოლო ზემოხსენებული სამუშაოების ჩათვლით – 97 028 ლარს.

88. სამუშაოების შედეგად ბინის ღირებულება დაახლოებით (97 028-65 041)/65 041X100=49,179%, ე.ი. 49,2%-ით გაიზარდა, რაც მითითებულია საექსპერტო დაწესებულების განმარტებით ბარათში.

89. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28 ), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;).

90. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნისა და მისი განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პირობებში, სწორედ მოპასუხის საპროცესო ვალდებულებას წამოადგენდა სარწმუნოდ მიეთითებინა და დაედასტურებინა მოსარჩელის მიერ მითითებული საფუძვლებისაგან განსხვავებული გარემოებების არსებობა.

91. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

92. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას.

93. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. მტკიცების საგანს შეადგენს ის გარემოებები, რომლებსაც პროცესუალურ სამართალურთიერთობებში წარმოადგენს სამართლებრივი ფაქტები. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ გარეგან და შინაგან ფაქტებს. შინაგან ფაქტებს წარმოადგენს განზრახვა, განსაზღვრული გარემოებების ცოდნა. სხვაობა შინაგან და გარეგან ფაქტებს შორის მდგომარეობს იმაში, რომ შინაგანი ფაქტები შესაძლოა მიუღწეველი იყოს და, როგორც წესი დგინდება გარეგანი ფაქტების მეშვეობით. მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები კლასიფიცირდება დადებით და უარყოფით ფაქტებად. მათი ამგვარი კლასიფიკაცია დამოკიდებულია მოვლენაზე ან ქმედებაზე, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა ან რომლებიც განხორციელდა, ან რომლებსაც ადგილი არ ჰქონია ან რომლებიც არ განხორცილებულა. გარდა ამისა, გერმანული საპროცესო სამართლის თეორიაში განსხვავებენ ფაქტებს, რომლებიც უშუალო კავშირშია გამოსაყენებელი ნორმის ფაქტობრივ შემადგენლობასთან და ირიბ ფაქტებს, რომლებსაც არა აქვს მნიშვნელობა საქმისათვის. ერთიმეორისაგან განსხვავდება მთავარი ფაქტი, რომელიც შეადგენს მტკიცების საგანს კონკრეტულ საქმეზე (ზიანის მიყენება, უსაფუძვლო გამდიდრება, ხელშეკრულების შესრულების ვადის დარღვევა) და მტკიცებითი ფაქტი, რომელიც სხვა ასეთივე ფაქტებთან კრებადობით ადასტურებს ან უარყოფს მტკიცების საგანში შემავალ მთავარ ფაქტს. სამოქალაქო საქმეზე დასადგენი ფაქტები ერთმანეთისაგან განსხვავდება, როგორც ხასიათითა და შინაარსით, ასევე იმ შედეგით, რომლებსაც მათ უკავშირებს კანონი. ჯერ კიდევ, საქმის აღძვრის ეტაპზე - სარჩელის წარმოებაში მიღების დროს, სასამართლო ადგენს ისეთი გარემოებების არსებობა ან არარსებობას, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ საპროცესო-სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის წარმოებაში მიღება, უარი სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე). მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარჩელი მიღებულია წარმოებაში, წამოიჭრება მეორე საკითხი, კერძოდ, რომელი ფაქტები უნდა იქნეს დადგენილი იმისათვის, რომ სასამართლომ შეძლოს სწორად გადაწყვიტოს საქმე. ესენი, როგორც წესი, მატერიალურ-სამართლებრივი ფაქტებია, რადგან მათ უკავშირდებათ მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგები, კერძოდ, მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის ან მოპასუხის მატერიალურ-სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებულად ცნობა და დაკმაყოფილება, ან ასეთ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, იმის მიხედვით, დამტკიცდა თუ არა მოთხოვნის საფუძველში მითითებული ფაქტები (სარჩელის საფუძველი). სარჩელი, თვისობრივად უნდა შეესაბამებოდეს მატერიალური მოთხოვნის საფუძველს. მასში ნათლად უნდა იყოს წარმოჩენილი მოსარჩელისათვის სასურველი მატერიალური მიზანი. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელისა და შესაგებლის შინაარსიდან გამომდინარე, მხარეთა მტკიცებით საქმიანობას წარმართავს ამ გარემოებების დადასტურებისა თუ მათი უარყოფის მიმართულებით (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, რედაქტორები; ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი, გვ: 155, 156). პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.

94. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

95. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

96. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში. კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

97. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

98. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

99. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს.

100. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

101. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

102. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

103. სასამართლო შემეცნების ფორმების თვალსაზრისით საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები შეიძლება ორ ჯგუფად დავყოთ: ა) გარემოებები, რომლებიც განაგრძობენ არსებობას სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს (ე.წ. აწმყოს ფაქტები) და ამიტომ შესაძლებელია მათი გრძნობადი აღქმის გზით დადგენა და ბ) გარემოებანი, რომლებსაც ადგილი ჰქონდათ წარსულში და ამიტომ მათი დადგენა უშუალო შემეცნების გზით შეუძლებელია. ასეთი ფაქტები შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ გაშუალებული გზით, მტკიცებულების გამოყენებით.

104. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102–ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

105. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა: სასამართლო (საპროცესო) მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. ამ განმარტებიდან ნათლად ჩანს, თუ ვინ არის სასამართლო მტკიცების სუბიექტი. სასამართლო მტკიცების სუბიექტებად სამოქალაქო პროცესში გვევლინებიან მხარეები - მოსარჩელე, მოპასუხე, მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე, თანამონაწილეები.

106. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს სასამართლოსა და მხარეთა საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა.

107. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

108. შესაძლებელია დასკვნის გაკეთება, რომ სასამართლომ კონკრეტულ საქმეზე მტკიცების საგნის განსაზღვრის დროს უნდა იხელმძღვანელოს მხარეთა მიერ სარჩელისა და შესაგებლის დასაბუთებისათვის მითითებული ფაქტებით, მაგრამ თუ ამ ფაქტებს შორის არიან ისეთებიც, რომლებსაც კანონის თანახმად არ აქვს მნიშვნელობა ამ მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის სამართლებრივი დასაბუთებისათვის, ე.ი. თუ ეს ფაქტები იურიდიულად ვერ ამართლებენ ამ მოთხოვნას (შესაგებელს) – სასამართლომ არ უნდა შეიტანოს ეს ფაქტები მტკიცების საგანში და არ უნდა მიიღოს მტკიცებულებები მათ დასადასტურებლად.

109. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცდომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოაწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი)“ (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215.).

110. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

111. სასამართლო მტკიცებითი პროცესის წარმმართველი მოქმედება მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობაა, რომელიც მხარეებზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზების საპროცესო საშუალებად გვევლინება. მტკიცების ტვირთის საკანონმდებლო განსაზღვრებას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი არ შეიცავს. შეიძლება თამამად ითქვას, რომ კერძო დავის მატერიალურსამართლებრივ შედეგს განაპირობებს პროცესის მონაწილე სუბიექტების წარმატებული მტკიცებითი საქმიანობა. მტკიცების ტვირთი ესაა, მოდავე მხარეებს შორის მატერიალურსამართლებრივი და საპროცესოსამართლებრივი რისკების იმგვარი გადანაწილება, რომელსაც, უპირველეს ყოვლისა, აქვს პრაქტიკული მნიშვნელობა. მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე, პრაქტიკულად შეუძლებელია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დადგენა და შესაბამისად, კერძო ხასიათის დავის წარმატებით დასრულება. სასამართლო მტკიცებით პროცესში მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. რაც შეეხება მოპასუხეს, თუ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებს მოსარჩელის მოთხოვნის არსებითობას, მაშინ მოპასუხეზეა დამოკიდებული საქმის განხილვის საბოლოო შედეგის (რეზულტატი) იდენტიფიცირება. ასეთი მიდგომის საფუძველია სსსკ-ის 102-ე მუხლის ნორმატიული დანაწესი, რომელშიც კონცენტრირებულია მხარეთა ვალდებულებები დაასაბუთონ ან გააქარწყლონ (უარყონ, შეარყიონ) მოსარჩელის მოთხოვნები. იმავდროულად, მოპასუხის მოვალეობას, უპასუხოს მოსარჩელის მიერ მითითებულ და საქმისათვის (მოთხოვნის წარმოშობა-არწარმოშობისათვის) რელევანტურ გარემოებებს სსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილი ადგენს. მოპასუხის სტადიაზე მოწმდება, თუ რამდენად აქარწყლებს და არყევს იგი მოსარჩელის სტატიაზე განხორციელებული შემოწმების შედეგად შექმნილი მოთხოვნის წარმოშობის ვარაუდს. მოპასუხის მტკიცების სტადიაზე მოწმდება ის, თუ რა ტიპის შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი და ა.შ.) (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, რედაქტორები; ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი, გვ: 222-232).

112. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საპირისპიროდ, მოპასუხემ, შესაგებელში სადავოდ გახადა მოსარჩელის სასარგებლოდ საკუთრების უფლების წარმომშობი გარემოებები და განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას. მოპასუხემ ქონება იყიდა დაქორწინებამდე. ქორწინების განმავლობაში ქონება გარემონტდა, თუმცა, მომხდარა საცხოვრებელი სახლი არსებითად არ გადაკეთებულა, არც მშენებლობა დასრულებულა და არც სახლი გადაგეგმარებულა. საცხოვრებელ სახლს ჩაუტარდა მხოლოდ სარემონტო სამუშაოები: იატაკზე დაიგო პარკეტი, გაილესა კედლები, გამოიცვალა კარ-ფანჯარა, დამონტაჟდა გისოსები, გაკეთდა გასასვლელი (არკა) ლოჯსა და მისაღებ ოთახს შორის, რაც შეეხება 2.95 კვ.მ ფართის აივნის მიშენებას და 2.50 კვ.მ ფართით ოთახის გაზრდას, ამით ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად არ გაზრდილა. თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის განმარტება ვერ გადასწონის მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად წარმოდგენილ მტკიცებულებას - სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 18 დეკემბრის დასკვნას, რომელშიც მითითებულია, რომ დასკვნის შედგენის დროისათვის, სადავო ბინის მდგომარეობა, მასში ჩატარებული სამუშაოების გარეშე, შეადგენდა 65 041 ლარს, ხოლო ზემოხსენებული სამუშაოების ჩათვლით – 97 028 ლარს. სამუშაოების შედეგად ბინის ღირებულება დაახლოებით (97 028-65 041)/65 041X100=49,179%, ე.ი. 49,2%-ით გაიზარდა, რაც მითითებულია საექსპერტო დაწესებულების განმარტებით ბარათში (იხ., ს.ფ. 189-196, ტ.1).

113. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. იმის მიხედვით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რა გარემოებაა დასადგენი, შესაძლებელია ჩატარდეს ტრადიციული და არატრადიციული ექსპერტიზა, მათ შორისაა, სამშენებლო და საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზები. ექსპერტიზის ჩატარების უფლებამოსილება აქვთ იმ საექსპერტო ორგანოებს, რომელთა საქმიანობა რეგულირდება შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული დებულებისა და სხვა ნორმატიული აქტების საფუძველზე. შესაბამისად, როდესაც საუბარია ექსპერტიზის დასკვნაზე, როგორც სსსკ-ით გათვალისწინებულ ერთ-ერთ მტკიცებულებაზე (სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) იგულისხმება კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების მქონე საექსპერტო ორგანოს მიერ ჩატარებული ექსპერტის წერილობითი შედეგი (დასკვნა). თავად ექსპერტი კი, პროცესის მონაწილე დამხმარე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მტკიცების საპროცესო ვალდებულების შესრულების პირობებში, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ, მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლა.

114. ამ მოცემულობაში საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

115. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის სწორი ინტერპრეტაციის დროს. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს - სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, სსსკ-ის 1163-ე მუხლიდან (თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად, თუ დადგინდება, რომ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა (გადაგეგმარება, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვა). მოცემული წესი არ გამოიყენება, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ იქნება გათვალისწინებული) გამომდინარეობს.

116. წინამდებარე დავის ფარგლებში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მოპასუხის შედავების პირობებში, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია სსკ-ის 1163-ე მუხლის წინაპირობების არსებობა.

117. კასატორი მიიჩნევს, რომ ნორმის მიზნებისათვის სადავო ქონების გაუმჯობესების პროცენტულობა არ წარმოადგენს ორიენტირს და არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას. აღნიშნულს საკასაციო პალატა იზიარებს და მიუთითებს, რომ სსკ-ის 1163-ე მუხლით გათვალისწინებულ ერთ-ერთი მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმის გავრცელებასთან დაკავშირებით არსებობს სასამართლო პრაქტიკა (იხ. სუსგ-ები №ას-72-2019, 19 აპრილი, 2019; №ას-7-7-2016, 16 მარტი, 2016 წელი; №ას-33-489-06, 16.03.2016წ; 11.01.2010წ. №ას-1078-1345-09, 8.09.2006წ.)

118. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა სწორედ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1163-ე მუხლის წინაპირობებთან მიმართებით უნდა შემოწმდეს. ნორმის დანაწესით: „თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად, თუ დადგინდება, რომ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა (გადაგეგმარება, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულება, არსებითად გადაკეთება, შენიობის ან ავტომანქანის კაპიტალური რემონტი და სხვა. იმავე საფუძვლად გამოდგება სპეციფიკაციაც, როცა ერთი მეუღლის მასალის გადამუშავებაში მეორე მეუღლეც იღებს მონაწილეობას და იქმნება უფრო მეტი ღირებულების ახალი ნივთი. იგულისხმება, რომ ამ დროს ხდება მეორე მეუღლის სახსრების გამოყენებაც. ( იხილეთ: რომან შენგელია, ეკატერინე შენგელია, საოჯახო სამართალი, თბილისი, 2009, გვ.161). მოცემული წესი არ გამოიყენება, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ იქნება გათვალისწინებული.“ ცხადია სადავო ქონების მხოლოდ მიმდინარე რემონტი, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის, არ შეიძლება ქონების საერთო საკუთრებად აღიარების საფუძველი გახდეს. ქონების რემონტი ან თანხების დაბანდება მხოლოდ იმ შემთხვევაშია ქონების თანასაკუთრებად აღიარების საფუძველი, როცა ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზრდება.

119. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მეტყველებს, რომ სადავო ქონების მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა, რაც სსკ-ის 1163-ე მუხლის რეგულირების სფეროში ექცევა. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხეს არ მიუთითებია ისეთ გარემოებაზე, რომელიც გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს. მოპასუხეს არც კანონისმიერ დათქმაზე, რომელიც ქონების გაზრდილი ღირებულების არსებობის პირობებშიც კი, გამორიცხავდა ინდივიდუალური ქონების თანასაკუთრებად ტრანსფორმირებას, არ მიუთითებია (საქორწინო კონტრაქტის არსებობა). ამასთან, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნის საპირისპირო მტკიცებულება (ექსპერტიზის დასკვნა). შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოდავე მხარეთა რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში, მათ მიერ გაწეული ხარჯების შედეგად, მოხდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად გადაქცევა, კერძოდ, რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში მხარეების მიერ გაწეული ხარჯების შედეგად მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა მეუღლეთა მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული უძრავი ქონება, რამაც გამოიწვია ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი ზრდა. მეუღლეთა რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში სადავო ბინა მოყვანილი იქნა საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში ბინაში განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შედეგად. მოხდა ქონების გადაგეგმარება, კერძოდ 2.95კვ.მ. აივნის მიშენების და მისაღებ ოთახში ორი ხის კონსტრუქციის ტიხარის მოშორების ხარჯზე, ოთახს გაუკეთდა კაპიტალური გასასვლელი (არკა) და კედელი, რამაც მოახდინა, მისაღები ოთახის იზოლაცია, ერთ-ერთი საძინებელი ოთახის წარმოქმნა და არსებული საძინებელი ოთახის გაზრდა 2.50კვ.მ-ით, ასევე, ბინას გაუკეთდა აივანი, გარდა ამისა სარემონტო სამუშაოების ჩატარებისას დაიგო პარკეტი, შეიცვალა კარ-ფანჯარა და ჩაისვა მეტალოპლასმასის კარ-ფანჯარა, დამონტაჟდა გისოსები, გამოიცვალა ელექტროგაყვანილობის სისტემა, გასუფთავდა და გაილესა, შეიფითხა, შეიღება და მოჩუქურთმებული იქნა კედლები, გაერთიანდა აბაზანა და საპირფარეშო, გაკეთდა კაფელ-მეტლახი, აბაზანაში, სამზარეულოში და აივანზე. სამზარეულოში მოჭიმული იქნა იატაკი, აბაზანაში მოეწყო აუზი, ყველა ოთახში დამონტაჟდა სანათები, შესაბამისად, არსებობდა ოროთახიანი ბინა და რეკონსტრუქციის ხარჯზე გახდა სამოთახიანი, რითაც გადაგეგმარდა და მნიშვნელოვნად გაიზარდა ქონების ღირებულება, ხოლო მიშენებული ოთახის, აივნის და შიდა რეკონსტრუქციის ხარჯზე არსებითად შეიცვალა ქონების მდგომარეობა.

120. ამასთან, ს.ფ. 108-109-ზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით - მოწმეთა ჩვენებებითაც დადასტურებულია, რომ 1994 წლის 22 ოქტომბერს შეძენილ, თ.ჯ–ას სახელზე რეგისტრირებულ სადავო უძრავ ქონებაში, მხარეების რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში მოხდა სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, აღნიშნული ბინა უვარგისი იყო საცხოვრებლად და პირადად ი.ჯ–ას მიერ მოხდა რემონტის დაწყება, რომელიც მიმდინარეობდა 1998-2006 წლების განმავლობაში. საქმეზე წარმოდგენილი მოწმე გ.კ–ი განმარტავს, რომ არის მშენებელი და მოსარჩელე ი.ჯ–ას დაკვეთით პირადად აწარმოებდა საამშენებლო სამუშაოებს, კერძოდ 2005-2006 წლებში მოახდინა აივნის მიშენება, რომლის ხარჯზე გადიდდა არსებული საძინებელი ოთახი და მიემატა ახალი საძინებელი ოთახი, გააკეთა კარ-ფანჯარაზე და აივანზე მოძრავი რკინის გისოსები. რა დროსაც ეხმარებოდა მოწმე - პ.წ–ი, რომელმაც ასევე დაადასტურა გ.კ–ის ჩვენება. მოწმე ე.კ–ძის განმარტერბით, ი.ჯ–ასთან თხოვნის საფუძველზე 1998 წელს შევიდა და წელიწადნახევრის განმავლობაში ცხოვრობდა სადავო ბინაში, სადაც ი–ს მიერ, იმ დროისათვის დაგებული იყო მხოლოდ პარკეტი და გაკეთებული იყო წყალგაყვანილობა, ბინას არ ჰქონდა აბაზანა, კედლები იყო გასალესი, იგივეს ადასტურებს მოწმე ზ.ა–ი, რომელიც განმარტავს, რომ 1998 წლიდან 2003 წლამდე ეხმარებოდა ი.ჯ–ას და მისმა მამამ ი–ს თხოვნის საფუძველზე გააკეთა წყალგაყვანილობის და კანალიზაციის მილები, შეასწორა ელექტროგაყვანილობა, კედლები იყო გასალესი, არ ჰქონდა საპირფარეშოს კარები. ძირითადი რემონტი, რაც მოიცავდა აივნის მიშენებას, კედლების დანგრევას და აშენებას ოთახების მომატების მიზნით, კარ-ფანჯრის გაკეთება, პარკეტის დაგება, ლესვითი სამუშაოები - ი–მ გააკეთა. იგივეს განმარტავენ მოწმეები მ.ნ–ია და ი.ნ–ა. აღსანიშნავია ასევე მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოწმეების განმარტებები, რომლებიც თანხვედრაშია მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოწმეების ჩვენებებთან, ბ.ქ–ა და გ.ქ–ა განმარტავენ, რომ 2005-2006 წლებში გაკეთდა კაფელ-მეტლახი, გასუფთავდა, გაილესა, შეიფითხა, შეიღება კედლები და გაკეთდა ჩუქურთმები. მოწმეთა ჩვენებები ადასტურებენ იმ გარემოებას, რომ მხარეების რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში მნიშვნელოვნად შეიცვალა ერთ-ერთი მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რაც მოიცავდა რეკონსტრუქციას, გადაგეგმარებას, რემონტს.

121. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროსასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

122. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო ბინის კაპიტალური რემონტი და რეკონსტრუქციის მიზანი, როგორც ბინის ფუნქციური დანიშნულების ცვლილების (გაუმჯობესების, მატების), ისე მისი კეთილმოწყობის თვალსაზრისით (საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში მოყვანა), იმგვარად ბუნებრივად იყო დაკავშირებული მოსარჩელისა და მოპასუხის ოჯახურ თანაცხოვრებასთან, რომ მოსარჩელის თანასაკუთრებითი უფლების წარმოშობის ჭრილში ბინის ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილება და გაუმჯობესება უფრო მეტი ღირებულების მატარებელ ეფექტს იძენს, ვიდრე ბინის ფასის ციფრობრივი გამოხატურება, თუმცა ამ მხრივაც მნიშვნელოვანი ცვლილება აქვს განცდილი სადავო ბინას.

123. ამ განჩინების 53-59 პარაგრაფებში მითითებულ მსჯელობასთან მიმართებით, რომ მოპასუხესთან თანაცხოვრების საფუძვლით მოსარჩელეს ვერ ექნებოდა რაიმე მოლოდინი ქონებრივი უფლების წარმოშობის შესახებ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმისაგან - Şerife Yiğit v. Turkey - განაცხადი no. 3976/05 - განსხვავებით, სადაც აღნიშნულია, რომ მხარეს ვერ ექნებოდა სახელმწიფოსაგან თანაცხოვრების სამართლებრივი შედეგების აღიარების მართლზომიერი მოლოდინი, განსახილველ საქმეში, მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 1163-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, რომელიც ნორმით დადგენილი წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაში, ერთ-ერთ მეუღლეს წარმოუშობს ქონებრივ უფლებას.

124. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ საერთაშორისო კერძო სამართალს განსაკუთრებული ფუნქცია აკისრია, ის მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ნებისმიერ ქვეყანაში. მისი შინაარსი დაიყვანება კოლიზიური პრობლემის გამოვლენასა და სამართლის სისტემათა შორის კონკურენციის თავიდან აცილებაში. კოლიზიური ნორმების მეშვეობით საერთაშორისო კერძო სამართალი განსაზღვრავს, უცხოური ელემენტის მონაწილეობით წარმოშობილი კერძოსამართლებრივი ურთიერთობების რეგულირებისათვის, რომელი ქვეყნის სამართალი უნდა იქნას გამოყენებული. განმარტებისთვის შეიძლება აღინშნოს, რომ უცხო ელემენტის მატარებელი შეიძლება იყოს სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი, ობიექტი ან იურიდიული ფაქტი. საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, უცხო ქვეყნის სამართლის გამოყენებისას საქართველოს სასამართლო იღებს საჭირო ზომებს მისი ნორმების არსის დასადგენად შესაბამის ქვეყანაში მათი ოფიციალური განმარტების, გამოყენების პრაქტიკისა და დოქტრინის გათვალისწინებით.

125. საკასაციო პალატა იზიარებს წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.65-ში აღნიშნულ კასატორის პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების მიზნებისათვის მოსარჩელემ შეძლო და დაადასტურა სსკ-ის 1163-ე მუხლის წინაპირობების არსებობა სადავო უძრავ ქონებაზე საუთრების უფლების წარმოშობის დასასაბუთებლად, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა რეგულირებულია საქართველოს კანონმდებლობით და იგი უცხო ქვეყნის კომპონენტს არ შეიცავს, შესაბამისად, უცხო ქვეყნის სასამართლო პრაქტიკასა და საკანონმდებლო გამოცდილებას, მოცემულ საქმეზე გავლენა ვერ ექნება.

126. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1163-ე მუხლის ნორმის მიზნებისათვის, ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა არა მხოლოდ ფასმატების კონტექსტში შეიძლება ვლინდებოდეს, არამედ ნივთის სამეურნეო თუ სხვა ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილებით, რის გამოც, ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს, დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებისა და სრულფასოვანი ანალიზის საფუძველზე, ქონებრივი სიკეთის ფუნქციური დანიშნულებისა და ოჯახის ინტერესებზე ორიენტირებული ცვლილებების არსებითობის შეფასების კონტექსტში.

127. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

128. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. წინამდებარე გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

129. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოიშვა უძრავი ქონების, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......... კორპ. 19, ბინა 88, ს/კ ....... 1/2 ნაწილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად, სარჩელი უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე უნდა დაკმაყოფილდეს.

130. ვინაიდან სარჩელი დაკმაყოფილებულია, სსსკ-ის 53-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოსარჩელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 2000 ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გადაწყვიტა:

1. ი.ჯ–ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი.ჯ–ას სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

4. ი.ჯ–ა ცნობილ იქნეს თ.ჯ–ას სახელზე რეგისტრირებული ქ. თბილისში, ......... კორპ. 19, ბინა 88-ში (ს/კ .........) მდებარე უძრავი ნივთის ½-ის მესაკუთრედ.

5. თ.ჯ–ას დაეკისროს ი.ჯ–ას სასარგებლოდ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურების სახით 2000 ლარის გადახდა.

6. საკასაციო სასაამრთლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე