საქმე №ას-1122-2019 23 ივლისი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი –ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.დ–ი, ჯ.ლ–ძე, მ.ბ–ძე, ა.ძ–ი, ზ.ჭ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ დანაშაულის გზის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით –ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდეგში: მოსარჩელე, მერია, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი ლ.დ–ის, ჯ.ლ–ძის, მ.ბ–ძის, ა.ძ–ის და ზ.ჭ–ის (შემდეგში ერთობლივად მოიხსენიებიან, როგორც მოპასუხეები) წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 მაისის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენის თანახმად, მოპასუხე ლ.დ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (შ–ი 2006-ის მიწის ნაკვეთთან და ....... ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული ეპიზოდები). საბოლოოდ ლ.დ–ს სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით განესაზღვრა, რაც სისხლის სამართლის კოდექსის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე, პირობითად ჩაეთვალა და გამოსაცდელ ვადად 6 წელი დაუდგინდა, მასვე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 41-42-ე მუხლების შესაბამისად, დამატებითი სასჯელის სახით ჯარიმა - 20 000 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად, დაენიშნა (ტ. I, ს.ფ. 13-112);

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენის თანახმად, მოპასუხე ზ.ჭ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით (შ–ი 2006-ს მიწის ნაკვეთთან და ბ–ის მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებული ეპიზოდები). საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, ამავე კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (....... ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული ეპიზოდი), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, ამავე კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (მდინარე ვერეს მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული ეპიზოდი). საბოლოოდ ზ.ჭ–ს სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 9 წლის ვადით განესაზღვრა. მასვე, სისხლის სამართლის კოდექსის 41-42-ე მუხლების შესაბამისად, დამატებითი სასჯელის სახით ჯარიმა - 5000 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად, დაენიშნა (ტ. I, ს.ფ. 13-112);

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენის თანახმად, მოპასუხე ჯ.ლ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (....... მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი). საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, ამავე კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით (აღმაშენებლის, წ–ის, მტკვრისა და ცაბაძის ეპიზოდები)-(ტ. I, ს.ფ. 13-112);

3.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენის თანახმად, მოპასუხე მ.ბ–ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი - თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით. მოპასუხე მ.ბ–ძეს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით თავისუფლების აღკვეთა 4 წლის ვადით მიესაჯა, რაც 2007 წლის 29 ნოემბრის საქართველოს კანონის „ამნისტიის შესახებ“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გაუნახევრდა და ამ მუხლით მას მოსახდელად თავისუფლების აღკვეთა 2 წლის ვადით განესაზღვრა. მოპასუხე მ.ბ–ძეს საქართველოს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 41-42-ე მუხლების თანახმად, დამატებითი სასჯელის სახით ჯარიმა 30 000 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად, დაეკისრა (ტ. I, ს.ფ. 13-112);

3.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენის თანახმად, მოპასუხე ა.ძ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (....... მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებული ეპიზოდი) და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით (შ–ი 2006-ს მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი) - თავისუფლების აღკვეთა 6 წლის ვადით; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით („შ–ი 2006-ს“ მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი) - თავისუფლების აღკვეთა 3 (სამი) წლის ვადით, რაც 2007 წლის 29 ნოემბრის საქართველოს კანონის „ამნისტიის შესახებ“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გაუნახევრდა და ამ მუხლით მოსახდელად თავისუფლების აღკვეთა 1 წლის და 6 თვის ვადით განესაზღვრა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (....... ქუჩის მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი) - თავისუფლების აღკვეთა 6 წლის ვადით; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (....... ქუჩის მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთის ეპიზოდი) - თავისუფლების აღკვეთა 3 წლის ვადით, რაც 2007 წლის 29 ნოემბრის საქართველოს კანონის „ამნისტიის შესახებ“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გაუნახევრდა და ამ მუხლით მას მოსახდელად თავისუფლების აღკვეთა 1 წლის და 6 თვის ვადით განესაზღვრა (ტ. I, ს.ფ. 13-112);

3.6. უძრავი ქონება მდებარე: თბილისი, ..... ქუჩა N 11-ის მოპირდაპირედ, ნაკვეთის წინა ნომერი 29, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ......, თანასაკუთრების უფლებით გ.ო–ს, ი.შ–სა და შპს „ტ–სი ...-ს“, შემდეგი წილობრივი მონაცემებით ეკუთვნოდათ: გ.ო–ი - 1/20 ნაწილი (5%), შპს „ტ–სი 777“ - 18/20 ნაწილი (90%), ი.შ– - 1/20 ნაწილი (5%) - (ტ. I, ს.ფ. 113-114);

3.7. 2007 წლის მონაცემებით, უძრავი ქონება მდებარე: თბილისი, ... მოპირდაპირედ, ნაკვეთის წინა ნომერი 29, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ..... საკუთრების უფლებით გ.ო–ს ეკუთვნოდა (ტ. I, ს.ფ. 141);

3.8. მოპასუხეების - ჯ.ლ–ძის, მ.ბ–ძის, ა.ძ–ის, ლ.დ–ისა და ზ.ჭ–ის მიმართ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, მესამე ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, 180-ე მუხლის მეორე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და 375-ე მუხლით გათვალისწინებულ დანაშაულზე, წინასწარი გამოძიება 2009 წლის 20 სექტემბერს დაიწყო და 2009 წლის 21 სექტემბერს დამთავრდა (ტ. I, ს.ფ. 143);

3.9. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს 2009 წლის 31 აგვისტოს დადგენილების თანახმად, წინასწარი გამოძიებით დადგინდა, რომ გარკვეულ პირთა ჯგუფების მიერ, ყალბი დოკუმენტების დამზადებით და მათი გამოყენებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით თაღლითურად დაუფლება განხორციელდა, რითაც საქართველოს სახელმწიფოს დიდი ოდენობით ქონებრივი ზიანი მიადგა. აღნიშნული დადგენილების თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო დაზარალებულად იქნა ცნობილი (ტ. I, ს.ფ. 144);

3.10. 2013 წლის 22 მაისის N 20 აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისი, ...... მოპირდაპირედ განთავსებული 1250 კვ.მ. მიწის (ფართის (საკადასტრო კოდი - ......) საბაზრო სარეალიზაციო ღირებულება 62 500 ლარს შეადგენს (1 კვ.მ. – 50 ლარი) - (ტ. I, ს.ფ. 171-176);

3.11. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 20 ნოემბრის დადგენილების თანახმად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა დაადგინა, მიწათსარგებლობის კომისიის წინადადება 1997 წლის N 21-ე სხდომის ოქმის მიღების თაობაზე, რომლის საფუძველზეც დაკმაყოფილდა მოქალაქე გ.ო–ის თხოვნა. გ.ო–ს გლდანის რაიონში, ..... მოპირდაპირედ თავისუფალი ნაკვეთი გამოეყო, რომელსაც ხელშეკრულება მუნიციპალიტეტთან დადგენილი წესით უნდა გაეფორმებინა (ტ. I, ს.ფ. 185);

3.12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 ოქტომბრის ბრძანებით N ... და N .... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს ყადაღა დაედო (ტ. I, ს.ფ. 187-190);

3.13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 16 იანვრის განჩინებით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ფინანსთა სამინისტროში გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობისა და უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციაზე სისხლისსამართლებრივი დევნის დეპარტამენტის მსჯავრდებულ მ.ბ–ძის სასჯელისაგან გათავისუფლების შესახებ შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. მსჯავრდებული მ.ბ–ძე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენით საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ამავე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დანიშნული სასჯელისგან გათავისუფლდა (ტ. I, ს.ფ. 194-196);

3.14. სისხლის სამართლის N 092090644 საქმიდან ამონარიდის თანახმად, ჯ.ლ–ძის მიმართ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, მე-3 ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით, 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ დანაშაულზე, წინასწარი გამოძიება დაიწყო 2009 წლის 19 ნოემბერს და 2009 წლის 19 ნოემბერს დამთავრდა (ტ. I, ს.ფ. 296);

3.15. თბილისის არქიტექტურის 2009 წლის 26 ოქტომბრის წერილის თანახმად, ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი 2007 წლის 2 მარტის მდგომარეობით 46 ქვეზონას განეკუთვნებოდა, სადაც უძრავი ქონების ნორმატიული ღირებულება 17 ლარს შეადგენდა (ტ. I, ს.ფ. 298);

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ლ.დ–ის, ჯ.ლ–ძის, მ.ბ–ძის, ა.ძ–ისა და ზ.ჭ–ის მიმართ, სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით სოლიდარულად 62 500 ლარის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს.

5. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

6. სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაში შედის, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის (დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება) სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 992-ე მუხლი პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს, რომლის თანახმად იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

8. სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მერიამ მიუთითა, რომ მოპასუხეებმა დანაშაულებრივი ქმედებით, თაღლითურად მიისაკუთრეს, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, 1250 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მდებარე: ქ. თბილისი, ...... ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად მოსარჩელემ სასამართლოს 2010 წლის 15 აპრილის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი წარუდგინა.

9. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ, სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, ასევე, დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომისათვის სავალდებულო პირობას წარმოადგენს. ამასთან, ზიანი უნდა იყოს პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი ზიანის მიმყენებლის მოქმედებისა (უმოქმედობისა). ამ პირობების ერთობლიობა იურიდიულ შემადგენლობას წარმოადგენს, რომელიც პირისთვის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 309¹⁷ მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს უნდა დაერთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. თუ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ შეიცავს მიყენებული ზიანის გაანგარიშებას, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს შეიძლება ასევე დაერთოს უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტი, რომელშიც განსაზღვრული იქნება მიყენებული ზიანის ოდენობა. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით გათვალისწინებული სპეციალური მოწესრიგების პროცედურული მნიშვნელობა და აღნიშნა, რომ ამ კატეგორიის საქმეების განხილვის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ, რაც იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და განხორციელებულად ითვლება დელიქტური სამართლის დამფუძნებელი ნორმით, გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადექვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი.

11. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით დანაშაულის ჩადენაში დამნაშავედ ცნობილია მხოლოდ ჯ.ლ–ძე, ხოლო, რაც შეეხება სხვა თანამოპასუხეებს, ისინი კონკრეტულ ეპიზოდში, კერძოდ, ქ. თბილისი, .... მდებარე უძრავი ქონების მართლსაწინააღმდეგოდ მისაკუთრების ნაწილში, ბრალდებულად ცნობილი არ არიან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილის თანახმად, ლ.დ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ „შ–ი ....“-ის მიწის ნაკვეთთან და ...... ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდებთან მიმართებით. ზ.ჭ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ „შ–ი ....“-ის მიწის ნაკვეთთან, ბ–ის მიწის ნაკვეთებთან და მდინარე ვერეს მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდთან მიმართებით; ასევე, ა.ძ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ ....... მიწის ნაკვეთთან, „შ–ი ...“-ის მიწის ნაკვეთის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდთან მიმართებით, რომელთაც საერთო არაფერი აქვს წინამდებარე საქმეზე აღძრულ სარჩელში მითითებულ სასარჩელო მოთხოვნასთან. რაც შეეხება თანამოპასუხე მ.ბ–ძეს ხსენებული განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში არ არსებობს მითითება, თუ რომელ კონკრეტულ ეპიზოდთან მიმართებით დაედო მას მსჯავრი.

12. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. ანალოგიურად, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვეციის მე–6 მუხლის მე–2 პუნქტის მიხედვით, ყოველი პირი, ვისაც ბრალად ედება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენა, ითვლება უდანაშაულოდ, ვიდრე მისი ბრალეულობა არ დამტკიცდება კანონის შესაბამისად. შესაბამისად, ვინაიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენიდან ცალსახად არ დგინდება ფაქტობრივი გარემოება, რომ მ.ბ–ძეს ბრალი სწორედ იმ დანაშაულის ჩადენისთვის შეეფარდა, რომელი დანაშაულით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც განსახილველი სარჩელითაა მოთხოვნილი, აღნიშნულ ფაქტს სააპელაციო სასამართლო უდავოდ დადგენილად ვერ მიიჩნევს და სასამართლო გადაწყვეტილებას საფუძვლად ვერ დაუდებს.

13. რაც შეეხება სსსკ-ის 309²⁰ მუხლს, აღნიშნული ნორმა ადგენს დელიქტით მიყენებული ზიანის თაობაზე წარდგენილი სარჩელის განხილვის წესს. მითითებული მუხლი იმპერატიულად ადგენს ასევე, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, კი, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით.

14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მერიის მიერ აღძრულ სარჩელზე მოპასუხეებად დასახელებული ხუთი პირიდან სამ პირს (ა.ძ–ს, ზ.ჭ–ს, ლ.დ–ს) ბრალი არ დასდებიათ იმ დანაშაულის ჩადენაში, რომლისგან გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასაც მოსარჩელე მოითხოვს, ერთ-ერთი მოპასუხის (მ.ბ–ძის) მიმართ კი განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავს მითითებას კონკრეტული ეპიზოდის შესახებ, სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს გარემოებას, რომ მოცემული დავის მიზნებისთვის 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ხსენებული ოთხი პირის მიმართ პრეიუდიციული ძალა არ გააჩნია. რაც შეეხება თანამოპასუხე ჯ.ლ–ძეს, რომელიც სწორედ ქ. თბილისი, ....... მდებარე მიწის ნაკვეთის ეპიზოდთან მიმართებით იქნა ბრალდებულად ცნობილი, სააპელაციო სასაართლოს მიაჩნია, რომ მის მიმართ განაჩენს ფორმალური თვალსაზრისით პრეიუდიციული ძალა გააჩნია. სააპელაციო სასამართლო სრულად იზიარებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მსგავს საქმეზე განვითარებულ მსჯელობას, სადაც საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ერთადერთი უფლებამოსილი ორგანო, ვისაც გამოტანილი განაჩენის გაუქმება შეუძლია, არის სასამართლო და არა ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანო - პარლამენტი.

15. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ არის და საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილების საფუძველზე, რაც, თავის მხრივ, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 2012 წლის 3 ოქტომბრის N 1900 რეზოლუციას ეფუძნება, ჯ.ლ–ძე პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ, ხოლო მ.ბ–ძე – პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად იქნენ აღიარებული (ტ. I, ს.ფ. 302-318). ასევე, უდავოა, რომ „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2013 წლის 13 იანვრის კანონის საფუძველზე აღნიშნული პირები სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან და სასჯელისაგან გათავისუფლდნენ. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ, რომლის წევრიცაა საქართველო, 2012 წლის 3 ოქტომბერს №1900 რეზოლუცია მიიღო და ის კრიტერიუმები განსაზღვრა, რომელიც პირის პოლიტპატიმრად ცნობას უნდა დაედოს საფუძვლად, კერძოდ, პირი, რომელსაც პერსონალური თავისუფლება წაერთვა, პოლიტიკურ პატიმრად მიიჩნევა: ა) თუ დაპატიმრება განხორციელდა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციით გათვალისწინებული რომელიმე უფლების დარღვევის გამო, განსაკუთრებით, აზრის, სინდისისა და რელიგიის, გამოხატვისა და ინფორმაციის მიღების, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების ხელყოფის მიზნით; ბ) თუ დაპატიმრებას საფუძვლად დაედო მხოლოდ პოლიტიკური მიზეზი და ადგილი არ ჰქონია დანაშაულის ჩადენას; გ) თუ დაპატიმრება, როგორც ღონისძიება, აშკარად არ შეესაბამება იმ დანაშაულის სიმძიმეს, რომლის ჩადენაშიც იქნა პირი ბრალდებული ან მსჯავრდებული და დაპატიმრების გადაწყვეტილება პოლიტიკურადაა მოტივირებული; დ) პოლიტიკური მიზეზით, პირის დაპატიმრება შეეფარდა დისკრიმინაციულად, სხვებისაგან განსხვავებით; ე) დაპატიმრება აშკარად უსამართლო და უკანონო სამართალწარმოების შედეგია, რაც ხელისუფლების მოქმედების პოლიტიკურ მოტივებს უკავშირდება. ასამბლეამ ევროსაბჭოს ყველა წევრ სახელმწიფოს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს მოუწოდა, გადაეხედათ ნებისმიერი სავარაუდო პოლიტიკური პატიმრის საქმისათვის ზემოთაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით და გაათავისუფლონ ისინი ან ხელახლა განიხილონ მათი საქმეები.

16. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლზე, რომელიც ითვალისწინებს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის საფუძვლებს. ამავე კოდექსის 332¹-ე მუხლის თანახმად, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლში ჩამოთვლილ საფუძვლებთან ერთად, ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენი გადაისინჯება „პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის N 76 დადგენილებით პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად ან პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად მიჩნეული მსჯავრდებულის მიმართ, თუ ეს განაჩენი გამოტანილია აღნიშნული დადგენილების მიღებამდე და შესაბამისი შუამდგომლობა სასამართლოს წარედგინა 2018 წლის 1 ივლისამდე. განსახილველ შემთხვევაში, მ.ბ–ძისა და ჯ.ლ–ძის მიერ განაჩენის გადასინჯვის მოთხოვნისა და შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის, რაც საქმის მასალებში წარმოდგენილ 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, ფორმალური თვალსაზრისით, პრეიუდიციულ ძალას უნარჩუნებს, თუმცა, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მას შინაარსობრივად პრეიუდიციულ ძალას უკარგავს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხსენებულ განაჩენს სასამართლო უდავო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნევს და ზიანის დაკისრებისთვის საჭირო წინაპირობების (მართლწინააღმდეგობა, ზიანი, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი) უპირობო გაზიარების საფუძველი ვერ გახდება. იგი განხილულ უნდა იქნეს საქმეზე არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად, როგორც ერთ-ერთი მტკიცებულება. საწინააღმდეგო მსჯელობა, ანუ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, მოპასუხეებისთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრება იმ პირობებში, როდესაც ხსენებული პირები პოლიტიკური ნიშნით დევნილად და პოლიტიკური ნიშნით დაკავებულად აღიარა სახელმწიფოს წარმომადგენლობითმა ორგანომ - პარლამენტმა, დაარღვევს მოპასუხეთა სამართლიანი სასამართლოს უფლებას.

17. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მერიის (აპელანტის) სარჩელი ხანდაზმულია. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხისგან დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა, ზიანის მიყენების ფაქტის და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად კი მოსარჩელემ სასამართლოს 2010 წლის 15 აპრილის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი წარუდგინა (ტ. І, ს.ფ. 13-112). განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სასამართლო ხელმძღვანელობს სსკ-ის 1008-ე მუხლით, რომელიც დელიქტიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნებისათვის სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადას აწესებს, კერძოდ, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

18. განსახილველი დავის განხილვისა და მისი სწორი სამართლებრივი შეფასებისთვის უმნიშვნელოვანესია ერთმანეთისაგან გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით, შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ– სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 30917 მუხლის პირველი ნაწილი). გამარტივებული წარმოების თავისებურება იმაშია, რომ საქმე განიხილება დაჩქარებულად და მარტივად, რაც, უპირველესად, საქმის განხილვის ვადებში აისახება. კონკრეტულად, სარჩელის შეტანიდან 3 დღის ვადაში წყდება მისი წარმოებაში მიღების საკითხი, მოპასუხისათვის შესაგებლის წარმოსადგენად დადგენილი ვადა კი არ უნდა აღემატებოდეს 7 დღეს. სასამართლო ვალდებულია, საქმე განიხილოს სარჩელის წარმოებაში მიღებიდან ერთი თვის ვადაში (სსსკ-ის 309¹⁹-ე, 309²⁰ -ე მუხლები);

19. რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს სახეზეა კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

20. მოსარჩელის (დაზარალებულის) მიერ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების დაცვა სასარჩელო და არა გამარტივებული წარმოების წესით, შეიძლება განპირობებული იქნეს სხვადასხვა გარემოებით, კერძოდ, ჯერ ერთი, ყოველთვის ვერ ხერხდება სავარაუდო დამნაშავის დროული იდენტიფიცირება, რაც აბრკოლებს მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომას. შესაძლოა, პირი კიდევაც იქნას ცნობილი ბრალდებულად, მაგრამ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე საფუძვლის არსებობისას შეწყდეს გამოძიება ან/და სისხლისსამართლებრივი დევნა, მაგალითად, პროკურორმა უარი თქვა ბრალდებაზე, ბრალდების მხარემ პირის მიმართ გამოიყენა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ან განრიდების მექანიზმი და ა.შ მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ შესაძლებელია, სისხლის სამართლის საქმემ არსებითი განხილვის ეტაპამდეც მიაღწიოს, მაგრამ ბრალდებამ ვერ შეძლოს გონივრულ ეჭვს მიღმა მტკიცებულებათა სტანდარტით ბრალდებულის დამნაშავეობის დამტკიცება და ამის გამო გამოტანილი იქნას გამამართლებელი განაჩენი. სწორედ ამიტომაც, არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება იმ გარემოებას, რომ ყველა ზემოთ განხილულ შემთხვევაში დაუცველი არ დარჩეს კონკრეტული დაზარალებული, მისი ინტერესები და ანაზღაურდეს ის ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იქნა მიყენებული. ცხადია, თუკი დანაშაულებრივი ქმედებით მიყენებული ზიანის არსებობისას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების აუცილებელ წინაპირობად, ზიანის მიმყენებლის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომა იქნებოდა მიჩნეული, ეს უხეშად დაარღვევდა დაზარალებულის უფლებებს. შეიქმნებოდა რეალობა, რომ უპირატეს მდგომარეობაში იქნებოდა ის დაზარალებული, რომელსაც ზიანი არა დანაშაულებრივი, არამედ სხვაგვარი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით/სამოქალაქო-სამართლებრივი დელიქტით მიადგა. სააპელაციო სასამართლომ დასკვნის სახით მიუთითა, რომ დანაშაულის შედეგად დაზარალებულ პირს, საქართველოს კანონმდებლობით გააჩნია შესაძლებლობა, დარღვეული უფლების დასაცავად (ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით) მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს საქმის განხილვა ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით ან გამარტივებული წარმოების წესით. ამასთან, გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის დართვა. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოპასუხის მიმართ გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი ან მოპასუხის მიმართ სახეზე არაა სისხლის სამართლის საქმეზე არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი შემაჯამებელი აქტი, აღნიშნული არ წარმოადგენს საერთო სასარჩელო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას, თუკი მოსარჩელის (დაზარალებული) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზემოთ აღნიშნული პრაქტიკაც ნათლად ადასტურებს, რომ ცალკე აღებული, დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი, არ წარმოადგენს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას და არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს.

21. განსახილველ საქმეზე მოპასუხეებმა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი წარადგინეს და სარჩელი ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო არ ცნეს. მათ მიუთითეს, რომ განაჩენში მითითებული არ არის მოპასუხეების მიერ თვითმმართველის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უშუალოდ მითვისების ფაქტის შესახებ. სადავო ქონება ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისაგან საკუთრებაში გ.ო–მა უშუალოდ მიიღო 2007 წლის 23 თებერვალს, რომელი ქონების ნაწილიც სარჩელის აღძვრის დროსაც გ.ო–ის სახელზე იყო აღრიცხული (ტ. I, ს.ფ. 131-146). ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის 1997 წლის 20 ნოემბრის №25.07.068.92 დადგენილება და მიწის ნაკვეთის გეგმა სწორედ გ.ო–ის სახელზეა შედგენილი. მოპასუხეთა განმარტებით, ზიანის შესახებ მოსარჩელემ იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, თუნდაც 2009 წლის 31 აგვისტოს, როდესაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის დადგენილებით სახელმწიფო ცნობილ იქნა დაზარალებულად. სისხლის სამართლის კანონმდებლობით სახელმწიფოში მოიაზრება ადგილობრივი თვითმმართველობებიც. მოპასუხეთა განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, რადგან უტყუარად დგინდება, რომ მოსარჩელე დაზარალებულად სისხლის სამართლის საქმეში ცნობილი იქნა 2009 წლის 31 აგვისტოდან, შესაბამისად, მას სარჩელის წარდგენის უფლება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის საფუძველზე წარმოეშვა ამ პერიოდიდან მაინც, იმავე საქმის ფარგლებში. აღნიშნული წარმოადგენდა ბრალდების იმპერატიულ ვალდებულებას და მას ისევე უნდა ემოქმედა, როგორც აღმაშენებლის ხეივანზე მდებარე სადავო მიწის ნაკვეთთან მიმართებით, როდესაც წარდგენილ და დაკმაყოფილებულ იქნა სამოქალაქო სარჩელი (ტ. I, 191-197). რაც შეეხება აპელანტის მითითებას სსსკ-ის 309²⁰ მუხლზე, აღნიშნული ვერ გავრცელდება სადავო ურთიერთობაზე უკუქცევით, რადგან ნორმაში პირდაპირ არ არის მითითებული, რომ ზიანის მომტანია და აუარესებს თუ არა მოპასუხეთა მდგომარეობას.

22. სააპელაციო სასამარტლომ განმეორებით მიუთითა, რომ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებით, პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად, ხოლო მეორე მოპასუხე – პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად. 2012 წლის 28 დეკემბრის „ამნისტიის შესახებ კანონის“ 22-ე მუხლის თანახმად, ისინი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან გათავისუფლდნენ. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამის შესახებ მოპასუხეს შესაგებელში აქვს მითითებულიან მიუთითებს პირველ ინსტანციაში საქმის მომზადების დასრულებამდე.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ბოლოდროინდელი პრაქტიკის თანახმად, 2010 წლის პირველი ოქტომბრის შემდეგ (ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედება, რომელიც აღარ ითვალისწინებს სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას სისხლის სამართლის საქმეზე), სახელმწიფოსათვის ან სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა სუბიექტისათვის დანაშაულით ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების მიმართ, სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაწყება, დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული იქნა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. შესაბამისად, ვინაიდან მოცემულ დავაში უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება თანამოპასუხეებად დასახელებული პირების მიმართ 2009 წლის 20 სექტემბერს დაიწყო და 2009 წლის 21 სექტემბერს დასრულდა. ასევე, ვინაიდან დადგენილია, რომ 2009 წლის 31 აგვისტოს, გამომძიებლის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების თაღლითურად დაუფლების ფაქტზე, საქართველოს სახელმწიფო ცნობილ იქნა დაზარალებულად (ტ. I, ს.ფ. 143-144), დგინდება, რომ მოსარჩელისათვის ზიანისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ 2009 წლის აგვისტოს თვეში უკვე ცნობილი იყო. საქმეში წარმოდგენილია ასევე, 2013 წლის 22 მაისს, ქ. თბილისის მერიის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოსა და შპს „ა.კ.პ–ს“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად მომზადებული აუდიტორული დასკვნა N20, რომლის თანახმად, ქ. თბილისი, ..... მოპირდაპირედ განთავსებული 1250 კვ.მ. მიწის (ფართის საკადასტრო კოდი - .....) საბაზრო სარეალიზაციო ღირებულება 62 500 ლარს შეადგენს (1 კვ.მ. – 50 ლარი) (ტ. I, ს.ფ. 170-177). ასევე, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ 2009 წლის 29 ოქტომბრის სასამართლოს ბრძანებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის თბილისის მთავარი სამმართველოს უფროსი გამომძიებელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველსაყოფად სადავო უძრავ ქონებას ყადაღა დაედო (ტ. I, ს.ფ. 187-190), ზემოაღნიშნული კი, ცხადყოფს, რომ მოსარჩელისათვის ზიანის ოდენობის შესახებაც კი ცნობილი იყო, ჯერ კიდევ 2009 წლის ოქტომბერში. ამასთან, სააპელაციო საასამართლომ ყურადღებას გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამოქალაქო სარჩელები სხვა ეპიზოდებზე აღძრულია 2009 წლის სექტემბერსა და ამავე წლის ნოემბერში (ტ. I, ს.ფ. 190-197). ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეს შეეძლო სამოქალაქო სარჩელის აღძვრით დაეკმაყოფილებინა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა სადავო ეპიზოდთან დაკავშირებითაც, რაც მან არ განახორციელა. სასამართლოს შეფასებით, მართალია, სამოქალაქო სარჩელები სხვა ეპიზოდებზეა აღძრული, მაგრამ მოთხოვნის უფლების წარმოშობის სამართლებრივი წინაპირობები მოცემულ შემთხვევაშიც იგივეა, გამომდინარეობს იმავე სისხლის სამართლის საქმიდან, სახელმწიფოსათვის ზიანის მიყენებიდან, მათ შორის მოცემულ ეპიზოდში ბრალდებული პირის მიერ სხვა ეპიზოდით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნიდან. აღნიშნული კი, დამატებით მიანიშნებს იმაზე, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ზიანისა და ზიანის მიმყენებელი პირების შესახებ და მას გააჩნდა შესაძლებლობა, მოცემულ ეპიზოდთან დაკავშირებითაც სისხლის სამართლის საქმეზე წარედგინა სამოქალაქო სარჩელი.

24. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ ვადის ათვლა დაიწყება ზიანის შეტყობისა და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ფაქტობრივი იდენტიფიოკაციის მომენტიდან, რაც მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებიდან აშკარად ად არაორაზროვნად იკვეთება. ზიანის მიყენების ფაქტის (ანუ უფლების დარღვევის ფაქტის) და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ვინაობის შეტყობა ვადის ათვლის დაწყების კუმულატიურ წინაპირობებად უნდა იქნეს განხილული.

25. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით 2013 წლის 15 აპრილს მიმართა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, ამიტომაც არ უნდა იქნეს გაზიარებული აპელანტის მტკიცება მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ ხანდაზმულობის ვადებში მიმართვის თაობაზე.

26. საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი არსებობს. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. ამგვარი სტანდარტი მტკიცების ტვირთს დელიქტურ სამართალში შემდეგნაირად ანაწილებს: ა) მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ზიანის ფაქტი და მისი ოდენობა; ბ) მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს მოპასუხის ქმედებით გამოწვეული ზიანის ფაქტი, ანუ მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; გ) მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება; ან მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს მისი ბრალეულობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი.

27. სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარე თვითონ განსაზღვრავს, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მის მოთხოვნას და რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა- განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. სასამართლოსთვის არც ერთ მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი ძალა არ აქვს. მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტმა სასამართლოს ვერ შეუქმნა მტკიცებულებით გამყარებული შინაგანი რწმენა იმის თაობაზე, რომ საქმის მასალებში არსებული 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი თანამოპასუხეების მიმართ პრეიუდიციულ ძალას ატარებდა, რაც მათთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის უპირობოდ დაკისრების საფუძველი უნდა გამხდარიყო. აპელანტმა ასევე, ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული შედავება სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ არა დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი სამწლიანი ხანდაზმულობის, არამედ საერთო 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გამოყენების მართებულობის თაობაზე, რაც სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

28. სააპელაციო სასამართლოს შფასებით, მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების გათვალისწინებით, სასამართლო შეზღუდულია მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებითა და მათ მიერ მითითებული მტკიცებულებებით. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ასეთ პირობებში, სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, მტკიცების ნაკლი კი სამართალწარმოებაში მხარისათვის არასასურველ შედეგს იწვევს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია, იმ მტკიცების ნაკლის გამო, რომელიც აპელანტმა ვერ გასწია, შესაბამისად, სასამართლო ადგენს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობს.

29. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

29.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა;

29.2. კასატორს მიაჩნია, რომ დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი საკასაციო საჩივარი, რადგან უნდა განიმარტოს აუცილებელია თუ არა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის არსებობა ზიანის და ზიანის მიმყენებელი პირის განსაზღვრისას, რათა წარდგენილ იქნეს სამოქალაქო სარჩელი ბრალდებულის/ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ. თუკი განაჩენის არსებობა არ არის აუცილებელი პირისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად, მაშინ დასადგენია მსგავსი სასამართლო პრაქტიკა ხომ არ ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაეს კანონს- კონსტიტუციას, რომელიც იცავს უდანაშაულობის პრეზუმფციას;

29.3. ასევე, კასატორს მიაჩნია, რომ მნიშვნელოვანი იქნება უზენაესი სასამართლოს განმარტება „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლთან მიმართებით, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგბლობისა და სასჯელისაგან გათავისუფლება გულისხმობს თუ არა სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

30. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

31. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

32. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

33. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

34. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

36. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

37. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

38. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოსარჩელე მხარემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

39. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

41. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა დანაშაულის ჩადენის გზით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დააფუძნა იმ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებს, რომ მოპასუხეები დამნაშავედ იქნენ ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენით, სარჩელს ერთვის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც, მოსარჩელის მტკიცებით, დასტურდება მოპასუხეთა ბრალეულობა და მათ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ 62 500 ლარის ანაზღაურება.

42. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად იმსჯელა ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესისა და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სასარჩელო წარმოების გამიჯვნის მნიშვნელობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 18-20 პუნქტები). საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ ანალოგიურ საქმეზე განმარტა: „რაც შეეხება 2010 წლის პირველი ოქტომბრის შემდეგ (ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ამოქმედება, რომელიც აღარ ითვალისწინებს სამოქალაქო სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას სისხლის სამართლის საქმეზე), სახელმწიფოსათვის ან სამართლებრივი ურთიერთობის სხვა სუბიექტისათვის დანაშაულით ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით (ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა) მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების მიმართ, სსკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის დაწყება, დაკავშირებულია იმ გარემოებასთან, თუ რა წესით ითხოვს დაზარალებული მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. თუ დაზარალებული ითხოვს მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას გამარტივებული წესით, მაშინ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ზიანის მიმყენებლის მიმართ კანონიერ ძალაში შევიდა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარვევის საქმეზე გამოცემული იქნა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა დაზარალებული მოითხოვს დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას საერთო სასარჩელო (და არა გამარტივებული სამართალწარმოების წესით) წესით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ დღიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვანი განმარტება საქმეზე N ას-1322-2018, 04.04.2019წ; შეად. შემდგომი განჩინებები: N ას-1263-2019, 13.03.2020წ; N ას-203-2020, 24.12.2020წ; N ას-1456-2020, 15.05.2021წ; N ას-47-2021, 17.05.2021წ; N ას-)94-2021, 06.07.2021; N ას-112-2021, 07.07.2021წ;). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელის მოთხოვნას, მოპასუხეებისათვის სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე სსკ-ის 992-ე, 998-ე და 408.1-ე მუხლების საფუძველზე, ასევე არ გააჩნია საფუძველი. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმეში წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით დანაშაულის ჩადენაში დამნაშავედ ცნობილია მხოლოდ ჯ.ლ–ძე, ხოლო, რაც შეეხება სხვა თანამოპასუხეებს, ისინი კონკრეტულ ეპიზოდში, კერძოდ, ქ. თბილისი, ..... ქუჩა N 11 მდებარე უძრავი ქონების მართლსაწინააღმდეგოდ მისაკუთრების ნაწილში, ბრალდებულად ცნობილი არ არიან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილის თანახმად, ლ.დ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ „შ–ი ....“-ის მიწის ნაკვეთთან და ....... ქუჩის მიმდებარედ არსებულ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდებთან მიმართებით. ზ.ჭ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ „შ–ი ...“-ის მიწის ნაკვეთთან, ბ–ის მიწის ნაკვეთებთან და მდინარე ვერეს მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდთან მიმართებით; ასევე, ა.ძ–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ ....... მიწის ნაკვეთთან, „შ–ი .....“-ის მიწის ნაკვეთის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ეპიზოდთან მიმართებით, რომელთაც საერთო არაფერი აქვს წინამდებარე საქმეზე აღძრულ სარჩელში მითითებულ სასარჩელო მოთხოვნასთან. რაც შეეხება თანამოპასუხე მ.ბ–ძეს ხსენებული განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში არ არსებობს მითითება, თუ რომელ კონკრეტულ ეპიზოდთან მიმართებით დაედო მას მსჯავრი.

43. კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომელიც უკავშირდება დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას და ხანდაზმულობის ვადის ათვლას ზიანის შეტყობისა და ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის ზუსტი იდენტიფიკაციის მომენტიდან, რაც სწორედ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით უნდა დადგინდეს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გარდა იმისა, რომ ზემოხსენებული განაჩენით დამნაშავედ ცნობილი იქნა მხოლოდ ჯ.ლ–ძე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობა (იხ. წინამდებარე განჩინების 14-16 პუნქტები), სავსებით არის გაზიარებული. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიერ აღძრულ სარჩელზე მოპასუხეებად დასახელებული ხუთი პირიდან სამ პირს (ა.ძ–ს, ზ.ჭ–ს, ლ.დ–ს) ბრალი არ დასდებიათ იმ დანაშაულის ჩადენაში, რომლისგან გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასაც მოსარჩელე მოითხოვს, ერთ-ერთი მოპასუხის (მ.ბ–ძის) მიმართ კი განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავს მითითებას კონკრეტული ეპიზოდის შესახებ; დადგენილია, რომ განსახილველ საქმეზე 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ზემოხსენებული ოთხი პირის მიმართ პრეიუდიციული ძალა არ გააჩნია. რაც შეეხება თანამოპასუხე ჯ.ლ–ძეს, რომელიც სწორედ ქ. თბილისი, ..... ქუჩა N 11-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის ეპიზოდთან მიმართებით იქნა ბრალდებულად ცნობილი, მის მიმართ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ფორმალური თვალსაზრისით პრეიუდიციული ძალა გააჩნია, მაგრამ ამ შემთხვევაშიც საკასაციო სასამართლო მოიხმობს ანალოგიურ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვან განმარტებას: „პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილების თანახმად, პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად მიჩნევის თაობაზე, დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, „მიჩნეულ იქნენ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირებად საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის 2012 წლის 30 ნოემბრის სხდომაზე (ოქმი №8) დამტკიცებულ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირთა სიაში დასახელებული მსჯავრდებულები (დანართი №1). ამავე დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად: „საქართველოს პარლამენტმა უმოკლეს ვადაში უზრუნველყოს ამ დადგენილების პირველი და მე-2 პუნქტებით განსაზღვრულ პირთათვის სისხლის-სამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან გათავისუფლების ან/და სამართლიანი სასამართლოს უფლების სარგებლლობის სამართლებრივი მექანიზმების შექმნა“. ზემოაღნიშნული დადგენილებისა და „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის თანახმად, კასატორმა განმარტა, რომ პირველი მოპასუხე „პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილების თანახმად, მიჩნეულ იქნა პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად და ამავე ნორმატიული აქტით განისაზღვრა მისი უფლება, მიმართოს სასამართლოს განაჩენის გადახედვის მიზნით, რაც დღემდე არ მომხდარა, შესაბამისად, 2010 წლის 15 აპრილის განაჩენი ძალაშია, ხოლო „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, პირველი მოპასუხე გათავისუფლდა მხოლოდ სისხლის - სამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან და სასჯელისაგან, რაც არ გულისხმობს სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას... ერთადერთი უფლებამოსილი ორგანო, ვისაც შეუძლია პირველი მოპასუხის მიმართ გამოტანილი განაჩენის გაუქმება იყო და არის სასამართლო და არა ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანო - პარლამენტი. სადავო არ არის, რომ პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილების საფუძველზე, რაც, თავის მხრივ, ეფუძნება ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის 2012 წლის 3 ოქტომბრის №1900 რეზოლუციას, პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ, ხოლო მეორე მოპასუხე – პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად. ასევე, უდავოა, რომ „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2013 წლის 13 იანვრის კანონის საფუძველზე პირველი მოპასუხე და მეორე მოპასუხე გათავისუფლდნენ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან და სასჯელისაგან. ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეამ, რომლის წევრიცაა საქართველო, 2012 წლის 3 ოქტომბერს მიიღო №1900 რეზოლუცია და განსაზღვრა ის კრიტერიუმები, რომელიც საფუძვლად უნდა დაედოს პირის პოლიტპატიმრად ცნობას, კერძოდ პირი, რომელსაც წაერთვა პერსონალური თავისუფლება, მიიჩნევა პოლიტიკურ პატიმრად: ა) თუ დაპატიმრება განხორციელდა ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციით გათვალისწინებული რომელიმე უფლების დარღვევის გამო, განსაკუთრებით, აზრის, სინდისისა და რელიგიის, გამოხატვისა და ინფორმაციის მიღების, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლების ხელყოფის მიზნით; ბ) თუ დაპატიმრებას საფუძვლად დაედო მხოლოდ პოლიტიკური მიზეზი და ადგილი არ ჰქონია დანაშაულის ჩადენას; გ) თუ დაპატიმრება, როგორც ღონისძიება, აშკარად არ შეესაბამება იმ დანაშაულის სიმძიმეს, რომლის ჩადენაშიც იქნა პირი ბრალდებული ან მსჯავრდებული და დაპატიმრების გადაწყვეტილება პოლიტიკურადაა მოტივირებული; დ) პოლიტიკური მიზეზით, პირის დაპატიმრება შეეფარდა დისკრიმინაციულად, სხვებისაგან განსხვავებით; ე) დაპატიმრება აშკარად უსამართლო და უკანონო სამართალწარმოების შედეგია, რაც ხელისუფლების მოქმედების პოლიტიკურ მოტივებს უკავშირდება. ასამბლეამ მოუწოდა ევროსაბჭოს ყველა წევრ სახელმწიფოს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს, გადაეხედათ ნებისმიერი სავარაუდო პოლიტიკური პატიმრის საქმისათვის ზემოთაღნიშნული კრიტერიუმების გათვალისწინებით და გაათავისუფლონ ისინი ან ხელახლა განიხილონ მათი საქმეები (იხ.ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ანსამბლეის 2012 წლის 03 ოქტომბრის №1900 რეზოლუცია). საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლზე, რომელიც ითვალისწინებს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის საფუძვლებს. ასევე, ამავე კოდექსის 332¹-ე პრიმა მუხლის თანახმად, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლში ჩამოთვლილ საფუძვლებთან ერთად, ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენი გადაისინჯება „პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ და პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირთა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის №76-Iს დადგენილებით პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად ან პოლიტიკური ნიშნით დევნილ პირად მიჩნეული მსჯავრდებულის მიმართ, თუ ეს განაჩენი გამოტანილია აღნიშნული დადგენილების მიღებამდე და შესაბამისი შუამდგომლობა სასამართლოს წარედგინა 2018 წლის 01 ივლისამდე (რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შესაბამისობაშია ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ანსამბლეის 2012 წლის 03 ოქტომბრის №1900 რეზოლუციასთან) -იხ. სუსგ N ას-1322-2018, 04.04.2019წ.

44. განსახილველ შემთხვევაში, მ.ბ–ძისა და ჯ.ლ–ძის მიერ განაჩენის გადასინჯვის მოთხოვნისა და შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის, რაც საქმის მასალებში წარმოდგენილ 2010 წლის 15 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, ფორმალური თვალსაზრისით, პრეიუდიციულ ძალას უნარჩუნებს, თუმცა, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მას შინაარსობრივად პრეიუდიციულ ძალას უკარგავს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხსენებულ განაჩენს სასამართლო უდავო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნევს და ზიანის დაკისრებისთვის საჭირო წინაპირობების (მართლწინააღმდეგობა, ზიანი, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი) უპირობო გაზიარების საფუძველი ვერ გახდება. იგი განხილულ უნდა იქნეს საქმეზე არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად, როგორც ერთ-ერთი მტკიცებულება. საწინააღმდეგო მსჯელობა, ანუ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, მოპასუხეებისთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრება იმ პირობებში, როდესაც ხსენებული პირები პოლიტიკური ნიშნით დევნილად და პოლიტიკური ნიშნით დაკავებულად აღიარა სახელმწიფოს წარმომადგენლობითმა ორგანომ - პარლამენტმა, დაარღვევს მოპასუხეთა სამართლიანი სასამართლოს უფლებას. აქედან გამომდინარე, სავსებით დაუსაბუთებელი და არარელევანტურია კასატორის მითითება უდანაშაულობის პრეზუმფციაზე და ამ გზით სარჩელის ხანდაზმულობის გაქარწყლების მცდელობა, ისევე, როგორც სამართლებრივად უადგილოა სასამართლოსაგან „ამნისტიის შესახებ“ კანონის განმარტების მოთხოვნა.

45. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს მისსავე განჩინებას ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც განმარტებულია, რომ „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს არ ეწინააღმდეგება არც ის გარემოება, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ბედი შეიძლება გადაწყდეს სისხლის სამართლის საქმის მასალებიდან მოპოვებული მტკიცებულებებითაც. ევროპული სასამართლოს შეფასებით, საწინააღმდეგო განმარტების პირობებში, ერთი მხრივ, არაპროპორციულად შეიზღუდება თავად მსხვერპლის უფლება სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე (კონვენციის 6.1-ე მუხლი), ვინაიდან, მას აღარ ექნებოდა საშუალება, მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება სისხლის სამართლის საქმეზე უდანაშაულოდ ცნობილი პირისაგან, მეორე მხრივ კი, თვითონ ბრალდებული აღმოჩნდებოდა პრივილეგირებულ მდგომარეობაში, იმის მიუხედავად, რომ იარსებებდა სამოქალაქო წესით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საკმარისი მტკიცებულებები. (იხ. Diacenco v. Romania, no. 124/04, 07/02/2012, § 58). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად დაზარალებულ პირს, საქართველოს კანონმდებლობით გააჩნია შესაძლებლობა, რომ დარღვეული უფლების დასაცავად მიმართოს სასამართლოს, რაც გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება: ამ ტიპის დავებისთვის საპროცესო კანომდებლობა ადგენს საქმის განხილვას ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით ან გამარტივებული წარმოების წესით. ამასთან, გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის დართვა. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოპასუხის მიმართ გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი ან მოპასუხის მიმართ სახეზე არაა სისხლის სამართლის საქმეზე არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი შემაჯამებელი აქტი, აღნიშნული არ წარმოადგენს საერთო სასარჩელო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას, თუკი მოსარჩელის (დაზარალებული) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზემოთ მოხმობილი პრაქტიკაც ნათლად ადასტურებს, რომ ცალკე აღებული, დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი, არ წარმოადგენს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას და არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ საქმეში წარმოდგენილი სისხლის სამართლის განაჩენი განიხილება, როგორც მხოლოდ კონკრეტული გარემოებების ამსახველი წერილობითი მტკიცებულება და მასში ასახულ დასკვნებსა და გარემოებებს, სამოქალაქო დავაში, სსსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისათვის პრეიუდიციული ძალა არ ენიჭებათ. სასამართლო მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახამდ, „სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰-ე მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით (#4075.სსმ1, #76) განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი) ; ( შდრ. სუსგ №ას- 638-605-2014, 22 აპრილი, 2016). აგრეთვე, სხვა საქმეში ნათქვამია: „სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელების განხილვისას, გამოიყენება სსსკ-ის XXXIV³ დადგენილი ნორმები. ამ კატეგორიის საქმეების განხილვის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ (სსსკ-ის 309²⁰-ე მუხლის მეორე ნაწილი), რაც იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და განხორციელებულად ითვლება დელიქტური სამართლის მთავარი ნორმის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადექვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი“ (შდრ. სუსგ №ას- 176-163-2015, 04 ოქტომბერი, 2016). ზემოხსენებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი განაჩენი განიხილება, როგორც კონკრეტული გარემოებების ამსახველი ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება, რომელში ასახულ დასკვნებსა თუ დადგენილ გარემოებებს, სსსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისათვის პრეიუდიციული ძალა არ ენიჭება, თუმცა განაპირობებს მხარის გათავისუფლებას მტკიცების ტვირთისგან და სასამართლო იმ შემთხვევაში ეყრდნობა მას (სისხლის სამართლის განაჩენს), თუ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი არ იქნება აღნიშნული განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი დამაჯერებელი მტკიცებულებები“ -იხ. სუსგ N ას-1263-2019, 13.03.2020წ.

46. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, ამიტომაც არ უნდა იქნეს გაზიარებული კასატორის მტკიცება სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ სასამართლოსათვის ხანდაზმულობის ვადის დაცვით მიმართვის თაობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 14-24 პუნქტები).

47. სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად, ადამიანის ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა და თავის თავში მოიცავს ადამიანის უფლებას მისი საქმე გონივრულ ვადაში, სწრაფად და ეფექტიანად განიხილოს სასამართლომ (Profitis and Others v. Greece, §93; Tierce v. San Marino, §31; Surmeli v. Germany [GC], §129; Capuano v. Italy, §§30-31; Versini v. France, §29), რაც წარმოშობს სახელმწიფოს ვალდებულებას, ისე მოაწყოს თავისი სამართლებრივი სისტემა, რომ სასამართლოებმა უზრუნველყონ თითოეული პირის უფლება გონივრულ ვადაში მიაღწიოს საბოლოო გადაწყვეტილებას დავაზე, რომელიც მისი სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალებების განხორციელებას ეხება (Scordino v. Italy (no.1) [GC] §183, Surmeli v. Germany [GC], § 129). თუმცა, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი იმასაც გულისხმობს, რომ მართლმსაჯულება იყოს სწრაფი და ეფექტიანი, რითაც ხაზს უსვამს, რომ ამით არ უნდა დაზარალდეს მართლმსაჯულების სწორად (სათანადოდ) განხორციელების პრინციპი (Von Maltzan and Others v. Germany (dec.) [GC], §132), რომელიც სამართლიანი სასამართლოს უფლების უფრო ზოგადი პრინციპია.

48. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი დასაბუთებული არგუმენტი გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობისა და დასკვნების საწინააღმდეგოდ, ამასთან, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა, მნიშვნელოვანი განმარტების სახით, ანალოგიურ საქმეებზე არსებობს, რაც მითითებულია წინამდებარე განჩინებაში. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, დასაბუთებული და კანონიერია, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, რაც იმას ნიშნავს, რომ საკასაციო განაცხადი, როგორც დაუშვებელი, განუხილველად უნდა დარჩეს.

49. სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან გათავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება. სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ სარჩელზე უარის თქმაში ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმაც იგულისხმება. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფოს ბიუჯეტში ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ნ. ბაქაქური