საქმე №ას-606-2020 6 ნოემბერი, 2020 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "კ.ს–ო" (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "I G. ო–რი" (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „I G. ო–რის“ (შემდეგში: მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე, შემსრულებელი ან აპელანტი) სარჩელი დაკმაყოფილდა;

1.1. მოსარჩელის სასარგებლოდ, შპს „კ.ს–ოს“ (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, დამკვეთი ან კასატორი) 1929 ლარის გადახდის ვალდებულება დაეკისრა;

1.2. ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა კორპორაციის შეგებებული სარჩელი და, მის სასარგებლოდ, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს 24 449,04 ლარის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გასაჩივრებულ ნაწილში, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტები;

2.1. კორპორაციის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

2.2. შეგებებული სარჩელის ავტორს (მოპასუხეს), თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი ბაჟის - 978 ლარის გადახდა დაეკისრა;

2.3. შეგებებული სარჩელის ავტორს (მოპასუხეს), თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 977 ლარის გადახდა დაეკისრა.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. თავდაპირველ მოსარჩელესა (შემსრულებელსა) და მოპასუხეს (დამკვეთს) შორის, 2017 წლის პირველ პირველ მარტს, ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საფუძველზე დამკვეთმა შემსრულებლისგან G. მოწყობილობები შეიძინა. შემსრულებელმა აპარატურის დამკვეთის ავტომანქანებზე დამონტაჟების ვალდებულება, ასევე, მათი პროგრამული უზრუნველყოფა, მონიტორინგი და ტექნიკური მომსახურების უწყვეტ რეჟიმში განხორციელების ვალდებულება იკისრა. ამავე ხელშეკრულებით, დამკვეთმა შემსრულებლისათვის მოწყობილობების ღირებულებისა და მომსახურების საფასურის, ხელშეკრულების დადგენილი წესისა და ვადების შესაბამისად, გადახდის ვალდებულება იკისრა (იხ. ს.ფ. 21-31).

3.2. შესრულებელსა და დამკვეთს შორის, 2016 წლის 27 ივლისს, შპს „I G. ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საფუძველზე, დამკვეთმა შემსრულებლისგან G. მოწყობილობები შეიძინა. შემსრულებელმა აპარატურის დამკვეთის ავტომანქანებზე დამონტაჟების ვალდებულება ასევე, მათი პროგრამული უზრუნველყოფა, მონიტორინგი და ტექნიკური მომსახურების უწყვეტ რეჟიმში განხორციელების ვალდებულება იკისრა;

3.3. ხელშეკრულების 2.1.5 პუნქტის თანახმად, G. აღჭურვილობასა და სერვერს შორის კავშირის გაწყვეტის შემთხვევაში, კონტრაქტორი (შემსრულებელი) ვალდებული იყო, დამკვეთის მიერ წერილობით შეტყობინების გაგზავნიდან 24 საათის განმავლობაში დამკვეთის თანდასწრებით, გაწყვეტილი კავშირი აღედგინა. აღნიშნული პერიოდი სატრანსპორტო საშუალების ტექნიკური გაუმართაობით გამოწვეული პერიოდით გრძელდებოდა; ხოლო 2.1.2 პუნქტის თანახმად, საგარანტიო პერიოდში (რომელიც ხელშეკრულების მოქმედების ვადას უდრის), შემსრულებელი ვალდებული იყო, სისტემის გაუმართაობის შემთხვევაში, საკუთარი ხარჯით შეემოწმებინა, გამოესწორებინა ან, საჭიროების შემთხვევაში, გამოეცვალა და, 24 საათის ვადაში, სისტემის ფუნქციონირების გასწორება უზრუნველეყო;

3.4. ამავე ხელშეკრულების 2.1.6 პუნქტის თანახმად, თუ კონტრაქტორი (შემსრულებელი) აღჭურვილობასა და სერვერს შორის კავშირის აღდგენას ვერ მოახერხებდა, კლიენტი (დამკვეთი) უფლებამოსილი იყო, მიმდინარე თვეს, კონკრეტულ ავტოტრანსპორტზე, მომსახურების ღირებულება არ აენაზღაურებინა. ხელშეკრულება 3 წლის ვადით დაიდო (იხ. ს.ფ. 166-174).

4. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის თაობაზე, რომ დამკვეთის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინამძღვრები არ არსებობდა, ეფუძნება საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენას და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, სარჩელის დაკმაყოფილების ან უარყოფის წინაპირობების კვლევას. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაში შედის და მხარის მიერ არასწორი საფუძვლის მითითება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთადერთი საფუძველი არ შეიძლება გახდეს, რასაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 178-ე და 185-ე მუხლების შინაარსიც ადასტურებს, რომელთა ანალიზიც ცხადყოფს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა მხარეს არ ავალდებულებს მიუთითოს დავის სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნული არ წარმოადგენს ხარვეზის დადგენის საფუძველს, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ სამართლებრივი საფუძველი სასამართლომ და არა მხარემ უნდა განსაზღვროს.

5. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ამომწურავი კვლევის შედეგად, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ სახეზეა შერეული ტიპის ხელშეკრულება, რომელიც ნასყიდობისა და მომსახურების (ნარდობის) ელემენტებს აერთიანებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ამავე კოდექსის 340-ე მუხლის თანახმად, შერეული ხელშეკრულებების განმარტებისას მხედველობაში მიიღება ნორმები იმ ხელშეკრულებათა შესახებ, რომლებიც შესრულების არსთან ყველაზე ახლოს დგანან და მას შეესაბამებიან, ხოლო 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

6. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოდავე მხარეთა შორის ორი (01.03.2017 წლის და 27.07.2016 წლის) ერთნაირი შინაარსის, შერეული ხელშეკრულება, დაიდო (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.4 ქვეპუნქტები). ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული იყო, ერთი მხრივ, G. მოწყობილობების შეძენა, ხოლო, მეორე მხრივ, შეძენილი მოწყობილობების გამართულ ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული სერვისის გაწევის თაობაზე, სასყიდლიანი მომსახურების მიღება.

7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველი დავის სწორი გადაწყვეტის მიზნებისთვის უმნიშვნელოვანესია განიმარტოს ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლებები და მისი განხორციელების კანონისმიერი წინაპირობები. ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებული არიან, შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე, მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს, გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში უარი თქვას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. ხელშეკრულებიდან გასვლის შემთხვევაში, მხარეები ხელშეკრულების დადებამდე არსებულ მდგომარეობას უბრუნდებიან, აღნიშნული სამართლებრივი მექანიზმი სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებით წესრიგდება, კერძოდ: 352-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება), ხოლო, 405-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის ინტერესი დაკარგა. ამასთანავე, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის წარმატებისთვის აუცილებელია მეორე მხარის მიერ ხელშეკრულების დარღვევა იყოს მნიშვნელოვანი და ეს დარღვევა მხარეს ხელშეკრულების მიმართ ინტერესს უკარგავდეს.

8. ნიშანდობლივია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების საფუძვლები შეიძლება მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად დაიყოს. მატერიალურში შეიძლება ვიგულისხმოთ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, ხოლო ფორმალურში – დამატებითი ვადის დაწესება და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინება. ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი); გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც დაუყოვნებლივ წარდგენილი იქნება მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მოცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი – ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება.

9. რაც შეეხება ხელშეკრულების შეწყვეტის მექანიზმს, მნიშვნელოვანია განიმარტოს რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის (ხელშეკრულებაზე უარის თქმა) სამართლებრივ ინსტიტუტსა და ხელშეკრულების შეწყვეტას შორის პრინციპული განსხვავებაა. კერძოდ, ხელშეკრულებიდან გასვლის შემთხვევაში, მხარეები ხელშეკრულების დადებამდე არსებულ მდგომარეობას უბრუნდებიან, ხოლო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, ხელშეკრულების შეწყვეტამდე განხორციელებული შესრულება და მისი შედეგები ძალაში რჩება. ამ მიმართებით, საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების მოშლის/შეწყვეტის ინსტიტუტი მიმართულია არა შესრულების შედეგად მიღებული შედეგების უკან დაბრუნების, არამედ ხელშეკრულების შესრულებაზე მომავალში უარის თქმაზე, მართებულია მხოლოდ გრძელვადიანი სახელშეკრულებო ურთიერთობების მიმართ, რადგან მოკლევადიან ხელშეკრულებებზე მოშლის ინსტიტუტი არ ვრცელდება. ხელშეკრულების მოშლა გათვალისწინებულია სსკ-ის 399-ე მუხლით, რომელიც მხოლოდ გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობებს შეეხება. ხელშეკრულების მოშლა და ხელშეკრულებიდან გასვლა, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, ვალდებულების ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე შეწყვეტას გულისხმობს, მაგრამ მოშლის თავისებურება სწორედ ისაა, რომ წყდება სამომავლო შესრულების ვალდებულება, ხოლო უკვე შესრულებული მხარეებს არ უბრუნდებათ (გარდა სსკ-ის 399-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევისა), ხელშეკრულებიდან გასვლა კი, ნატურით დაბრუნებას გულისხმობს.

10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორი მიუთითებდა, რომ 2016 წლის 27 ივლისს, შემსრულებელ საწარმოსა და დამკვეთ კორპორაციას შორის G. სისტემის ინსტალაციისა და მომსახურების შესყიდვის ხელშეკრულება გაფორმდა. ხელშეკრულების საფუძველზე, შემსრულებელი (თავდაპირველი მოსარჩელე) ვალდებული იყო დამკვეთის (შეგებებული მოსარჩელე) სატრანსპორტო საშუალებებზე დაემონტაჟებინა მოწყობილობები და ამ მოწყობილობების გამართული ფუნქციონირება უზრუნველეყო. ხელშეკრულების საფუძველზე დამკვეთი კორპორაციის მიერ შესყიდული 24 449,04 ლარის ღირებულების ტექნიკური აღჭურვილობა კონტრაქტორმა კომპანიამ (შემსრულებელმა) დამკვეთის ავტომანქანებზე დაამონტაჟა. 2017 წლის 21 ივნისს შემსრულებელმა ნაკისრი ვალდებულების შესრულება შეწყვიტა და მოწყობილობები ავტომანქანებიდან იმ მიზეზით მოხსნა, რომ მათ შეამოწმებდა და დაუზიანებელ მოწყობილობებს ისევ დაამონტაჟებდა, ხოლო დაზიანებულებს შეაკეთებდა ან გამოცვლიდა და ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას უზრუნველყოფდა. დამკვეთის არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, შემსრულებელს აპარატურა აღარ დაუმონტაჟებია და არც დამკვეთის მიერ შეძენილი, 24 449,04 ლარის ღირებულების, აპარატურა დაუბრუნებია.

11. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არც დამკვეთი კორპორაციის შეგებებულ სარჩელში მოყვანილი ახსნა-განმარტებიდან და არც საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან არ დგინდება, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის (შემსრულებლის) მიერ შემძენისთვის (დამკვეთისათვის) გადაცემული G. სისტემის მოწყობილობა ნაკლიანი იყო, რის გამოც შემძენმა მათ მიღებაზე უარი განაცხადა. მეტიც, საქმეში არსებული მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებით უტყუარად დგინდება, რომ G. სისტემის მოწყობილობები დამკვეთმა (შეგებებული სარჩელის ავტორმა) მიიღო, ავტომანქანებში დააინსტალირა, თუმცა, გარკვეული დროის შემდეგ, ისინი მწყობრიდან გამოვიდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ერთი ნაწილი, კერძოდ, ნასყიდობის ელემენტი, უნაკლოდ განხორციელდა, გამყიდველმა შემძენს შეთანხმებული მოწყობილობა გადასცა და დაუმონტაჟა, რომელმაც, თავის მხრივ, ნასყიდობის ფასი გადაიხადა. ამ მიმართებით, საქმეში საწინააღმდეგო მტკიცება განხორციელებული არ არის. გარდა ამისა, საქმეში წარდგენილი სათანადო და წონადი მტკიცებულებით უტყუარად არ დგინდება ის ფაქტობრივი გარემოება, თუ ვინ/რამ გამოიწვია დამონტაჟებული მოწყობილობების დაზიანება, მაგრამ აღნიშნულის დადასტურების პირობებშიც კი, სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლის გამოყენებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობები სახეზე მაინც ვერ იქნებოდა, ვინაიდან შეგებებული სარჩელის ავტორის (დამკვეთის) მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული საქონლის მიღების, ექსპლუატაციაში მოყვანისა და რამდენიმე თვის განმავლობაში გამოყენების ფაქტი, საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება. ყოველივე ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისმიერ წინაპირობებს, კერძოდ, არსებითი ნაკლის მქონე შესრულებასა და შესრულების მიღებაზე უარის თქმის სავალდებულო წინაპირობებს ვერ აკმაყოფილებს, რაც სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებულებით გამყარებულ შინაგან რწმენას უქმნის, რომ დამკვეთ კორპორაციას (შეგებებული სარჩელის ავტორს) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი ღირებულების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა.

12. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, გარდა ზემოთ მოყვანილი სამართლებრივი წინამძღვრებისა, საქმის მასალებში არსებულ შემდეგ გარემოებებს ემყარება: საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2017 წლის 25 სექტემბრით დათარიღებულ წერილის მიხედვით, რომლითაც შეგებებული საჩივრის ავტორი (დამკვეთი კორპორაცია) შემსრულებელი საწარმოს დირექტორს მიმართავს, ირკვევა, რომ შემძენის (დამკვეთი კორპორაციის) კუთვნილ სატვირთო ავტომანქანებზე დამონტაჟებული იყო G. სისტემის მოწყობილობა, ადრესატს კი, მათი გამართული მუშაობის უზრუნველსაყოფად უწყვეტი მომსახურების გაწევის ვალდებულება ეკისრებოდა. დამკვეთის წინასწარი თანხმობის გარეშე, ავტომანქანებიდან მოწყობილობები მოიხსნა და წერილის გაგზავნის დრომდე, დამკვეთი ხელშეკრულებით შეთანხმებული მომსახურების მიღებას ვერ ახერხებდა, რაც მათ ყოველდღიურ ზიანს აყენებდა. ამავე წერილით დამკვეთი კორპორაცია მოწყობილობების დაუყოვნებლივ დაბრუნებას მოითხოვდა;

13. შემსრულებელი საწარმოს მიერ, 2017 წლის 28 სექტემბერს, დამკვეთი კორპორაციისათვის გაგზავნილი წერილიდან ირკვევა, რომ შემსრულებელი სადავოდ ხდიდა დამონტაჟებული მოწყობილობების დამკვეთის ინიციატივით მოხსნას, ასევე, ამავე წერილში უთითებდა, რომ მოწყობილობის დაზიანება დამკვეთი კომპანიის მიერ დაქირავებული მძღოლების მიერ განზრახ ხდებოდა, რაზეც თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე კორპორაციის წარმომადგენლებიც იყვნენ ინფორმირებულები. ამავე წერილში შემსრულებელი უთითებს მის მიერ გაწეულ მომსახურებასა და მხარეთა შორის არსებულ შეთანხმებაზე, ასევე მზაობას გამოთქვამს დამკვეთისთვის ხელსაყრელ დროს, დემონტაჟს დაქვემდებარებული მოწყობილობების უკან გადაცემაზე. აღნიშნულ წერილს, 2017 წლის 29 სექტემბერს დამკვეთი კომპანია წერილობით პასუხობს და უთითებს, რომ ხელშეკრულების თანახმად, მხარეს 24 საათი ჰქონდა მოწყობილობების უწყვეტი მუშაობისთვის შესაბამისი მომსახურების გასაწევად, თუმცა 2017 წლის 21 ივნისის დემონტაჟის შემდეგ ამ ვადაზე მეტი იყო გასული.

14. ზემოხსენებული მტკიცებულებების კვლევის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დამკვეთი კორპორაციის მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელის პრეტენზია, სამართლებრივი თვალსაზრისით, შერეული ხელშეკრულების იმ ნაწილს მიემართება, რომლითაც მომსახურების გაწევის თაობაზე შეთანხმება იყო დადებული. ამ მიმართებით მნიშვნელოვანია ყურადღება მიექცეს აღნიშნული ხელშეკრულების 2.1.6 პუნქტს, რომლის თანახმად, თუ კონტრაქტორი აღჭურვილობასა და სერვერს შორის კავშირის აღდგენას ვერ მოახერხებდა, კლიენტი უფლებამოსილი იყო, მიმდინარე თვეს, კონკრეტულ ავტოტრანსპორტზე, მომსახურების ღირებულება არ აენაზღაურებინა (ს.ფ. 166-174). შესაბამისად, გარდა დოქტრინაში არსებული დათქმისა, თავად მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება, რომელიც მომსახურების კომპონენტის დარღვევას არა ხელშეკრულების მოშლას და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, არამედ, ჯერ ანაზღაურებაზე უარს, ხოლო შემდეგ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობას ითვალისწინებდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში იმისათვის, რათა მხარისთვის სასურველი სამართლებრივი შედეგი დადგეს, აუცილებელია, სამართლის ნორმის ყველა ის ელემენტი არსებობდეს, რომელიც ნორმის დისპოზიციითაა განსაზღვრული. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე კორპორაცია ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხისთვის (შემსრულებლისათვის) გადაცემული თანხის უკან დაბრუნებას, ხელშეკრულებიდან გასვლის მოტივით, ითხოვდა. ასეთ პირობებში ხელშეკრულების შეწყვეტისთვის სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობები სრულად უნდა დადასტურებულიყო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დასახელებული ნორმების დისპოზიციით განმტკიცებულ სხვა ელემენტებზე (დარღვევის ხარისხი, შეტყობინების ვალდებულება და ა.შ.) მსჯელობას არარელევანტურად მიიჩნევს, რადგან ნორმის დისპოზიციით რეგლამენტირებული ერთი კუმულატიური ელემენტის არარსებობაც კი მოთხოვნას სამართლებრივ საფუძველს აცლის. განსახილველ შემთხვევაში კი ნასყიდობის საგნის გადაცემა, მყიდველის (დამკვეთის) მიერ მისი მიღება და სისტემის ექსპლუატაცია შეუდავებელი მტკიცებულებებითაცაა დადასტურებული.

16. ყოველივე ზემოაღნიშნულის მხედველობაში მიღების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორ დამკვეთ კორპორაციას მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება არ გააჩნდა; მას შესაძლებელია, მომსახურების არაჯეროვანი გაწევის შედეგად, ხელშეკრულების შეწყვეტა ან/და ხელშეკრულების 2.1.6 პუნქტით გაწერილი მოქმედებები განეხორციელებინა, რაც შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი 24 449,04 ლარის ღირებულების ტექნიკური აღჭურვილობის საფასურის უკან დაბრუნების ვალდებულების შემსრულებისათვის (შეგებებული სარჩელის მოპასუხისათვის) დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს გამორიცხავდა.

17. სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, თანახმად სსსკ-ის 105-ე მუხლისა. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესს ითვალისწინებს (მაგ. შრომითსამათლებრივი დავები) მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი წესი მოქმედებს, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ ის გარემოებები უნდა დაამტკიცოს, რომლებზეც იგი თავის მოთხოვნას ამყარებს. არ შეიძლება მხარეს ისეთი გარემოების მტკიცების ტვირთი დაეკისროს, რომლის ზიდვაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.

18. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორი (დამკვეთი კოპრორაცია) მოპასუხის (შემსრულებელი საწარმოს) მიმართ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოტივით მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე დავობდა, შესაბამისად, მის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას ხელშეკრულების გასვლისთვის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა. აღნიშნულის დასამტკიცებლად, შეგებებული სარჩელის ავტორმა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება და მიმოწერა წარმოადგინა. სადავო ხელშეკრულებაში ცალსახად და არაორაზროვნადაა მითითებული, რომ გარიგება ორ კომპონენტზე მოხდა, გამყიდველი კისრულობდა ვალდებულებას, მყიდველისთვის კონკრეტული რაოდენობის G. სისტემის მოწყობილობები გადაეცა და დაემონტაჟებინა, ხოლო მყიდველი კისრულობდა ვალდებულებას, მისი საფასური გადაეხადა. საქმის მასალებით ნასყიდობის საგნის გადაცემის, მყიდველის მიერ მისი მიღების და ექსპლუატაციის გაშვების, ასევე ნასყიდობის საგნის საფასურის გადახდის ფაქტი შეუდავებელი მტკიცებულებებით დგინდება, აღნიშნული კი, რა თქმა უნდა, გამორიცხავს იმგვარი პრეზუმფციის დაშვების საფუძველს, რომ ნასყიდობის კომპონენტში ნაკისრი ვალდებულება გამყიდველმა დაარღვია, ნაკლიანი შესრულება განახორციელა, რაც ხელშეკრულების მოშლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობა შეიძლებოდა გამხდარიყო. რაც შეეხება, სადავო ხელშეკრულების მეორე კომპონენტს, იგი გადაცემული G. სისტემის მოწყობილობების შეუფერხებელი ფუნქციონირების მიზნებისთვის მომსახურების გაწევის ვალდებულებას მოიცავდა. ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ მომსახურების შეუსრულებლობასთან დაკავშირებულ საკითხებს მხარეები ხელშეკრულების სპეციალურ პუნქტებში უთითებდნენ. საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება, რომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნები მომსახურებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიებს მიემართებოდა, რაც შეგებებული სარჩელის ავტორს ხელშეკრულების შეწყვეტის და არა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი საფასურის უკან დაბრუნების უფლებამოსილებას აძლევდა. გარდა ამისა, ასეთ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორ კოპორაციას თავისივე მფლობელობა-სარგებლობაში არსებულ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებზე დამონტაჟებული მოწყობილობების თავის ბრალის გარეშე დაზიანება უნდა ემტკიცებინა, რადგან ფაქტია, რომ მან ნასყიდობის საგანი უნაკლო მდგომარეობაში მიიღო, ხოლო ექსპლუატაციის შედეგად მოწყობილობები დაზიანდა, რამაც აღნიშნული მოწყობილობების დემონტაჟი განაპირობა. ამდენად, შეგებებული სარჩელის ავტორს საკუთარი ბრალის გამორიცხვის გზით სწორედ მომსახურების ნაკლი უნდა ემტკიცებინა, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტას მართლზომიერს გახდიდა, თუმცა, არც აღნიშნული მტკიცება არ იქნებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობა, რადგან ნაკლი არა ნასყიდობას, არამედ მომსახურებას მიემართებოდა. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის კანონისმიერი წინამძღვრები დადასტურებული ვერ იქნა, რაც თავდაპირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარს დასაბუთებულს ხდის.

19. სააპელაციო სასამართლომ თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 977 ლარის გადახდის ვალდებულება დააკისრა, სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებას ემყარება იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

19.1. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მხარისთვის იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმა არ შეიძლება ემყარებოდეს მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ მას გაწეული ხარჯების თაობაზე მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მხარეს წარმოდგენილი არ აქვს მტკიცებულება იურიდიული მომსახურების საფასურის გადახდის თაობაზე, სასამართლოს შეუძლია ივარაუდოს, რომ ამგვარი მომსახურება უფასო არ იქნებოდა, შესაბამისად მხარეს შეიძლება მიაკუთვნოს იურიდიული მომსახურების ხარჯებისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება გონივრულობის ფარგლებში. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებში იურიდიული მომსახურების გაწევის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი საბუთი წარმოდგენილია (ს.ფ. 272). სააპელაციო სასამართლომ განსახილველი დავის სირთულის, მისი ხანგრძლივობისა და იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის ქმედებების განხორციელების მხედველობაში მიღებით, რაც დავის ფარგლებში აპელანტის წარმომადგენელმა განახორციელა, დაასკვნა, რომ შუამდგომლობა ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ სრულად უნდა დაკმაყოფილებულიყო და, თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 977 ლარის, გადახდის ვალდებულება დაეკისრა.

20. მხარეთა შორის სახელმწიფო ბაჟი სსსკ--ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად გადანაწილდა, კერძოდ, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის სარჩელი და შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდა და შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, მოპასუხე კოპორაციას თავდაპირველი მოსარჩელე საწარმოს სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი ბაჟის - 978 ლარის გადახდის ვალდებულება დაეკისრა.

21. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

21.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ნაწილობრივ გაასაჩივრა დამკვეთმა კორპორაციამ (შეგებებული სარჩელის ავტორმა), რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შემსრულებელი კომპანიის თავდაპირველი სარჩელის უარყოფა და ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით კასატორისათვის მიყენებული ზიანის- 15 553.48 ლარის დაკისრება მოითხოვა, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1, მე-, მე-3 და მე-4 პუნქტების გაუქმება, რომლითაც დაკმაყოფილდა თავდაპირველი სარჩელი და არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელი;

21.2. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ უგულებელჰყო მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და იმპერატიულად დაადგინა, რომ მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულება შერეული ტიპისაა, სადაც გაერთიანებულია ნასყიდობისა და ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის ელემენეტები; კასატორი უთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის გაზიარების შემთხვევაშიც, შემდეგი მოცემულობა იკვეთება: სსკ-ის 646-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ მენარდე სამუშაოს ასრულებს თავისი მასალით, იგი პასუხის აგებს უხარისხო მასალისათვის, იმავდროულად, 653-ე მუხლის თანახმად, თუ მენარდემ ნაკეთობისათვის იკისრა საგარანტიო ვადა, მაშინ ამ ვადის განმავლობაში გამოვლენილი ნაკლი წარმოშობს შესაბამის უფლებებს. კასატორის, როგორც დამკვეთის მხრიდან არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, შემსრულებელს არ აღმოუფხვრია ნაკლი, რაც დამკვეთს ანიჭებს უფლებამოსილებას, რომ სსკ-ის 405-ე და 352-ე მუხლების საფუძველზე მოითხოვოს მის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნება;

21.3. სააპელაციო სასამართლომ კატეგორიულად უარყო დამკვეთის უფლება, გასულიყო ხელშეკრულებიდან, თუმცა, აღიარა ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობა მენარდის (დამკვეთის) მიერ არაჯეროვანი მომსახურების გაწევის გამო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

22. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

23. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

24. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

25. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

26. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

27. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის (შემსრულებლის) მიერ შემძენისთვის (დამკვეთისათვის) გადაცემული G. სისტემის მოწყობილობა ნაკლიანი არ იყო და ამ საფუძვლით შემძენს (დამკვეთს) მოწყობილობების მიღებაზე უარი არ განუცხადებია; საქმეში არსებული მტკიცებულებებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებით უტყუარად არის დადგენილი, G. სისტემის მოწყობილობები დამკვეთმა (შეგებებული სარჩელის ავტორმა) მიიღო, ავტომანქანებში დააინსტალირა, თუმცა, გარკვეული დროის შემდეგ, ისინი მწყობრიდან გამოვიდა. აქედან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული შერეული ხელშეკრულების ერთი ნაწილი, კერძოდ, ნასყიდობის ელემენტი, უნაკლოდ განხორციელდა, გამყიდველმა შემძენს შეთანხმებული მოწყობილობა გადასცა და დაუმონტაჟა, თავის მხრივ, დამკვეთმა ნასყიდობის ფასი გადაუხადა შემსრულებელს. საქმის მასალებით სამართლებრივად წონადი მტკიცებულებით უტყუარად არ დგინდება ის ფაქტობრივი გარემოება, თუ ვინ/რამ გამოიწვია დამკვეთის ავტომანქანებზე დამონტაჟებული მოწყობილობების დაზიანება, თუმცა აღნიშნულის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლის გამოყენებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობები მაინც არ ვლინდება, რადგან უტყუარად არის დადასტურებული, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორმა (დამკვეთმა) ხელშეკრულებით შეთანხმებული საქონელი მიიღო, ექსპლუატაციაში მოიყვანა და რამდენიმე თვის განმავლობაში გამოიყენა კიდეც. აქედან გამომდინარე კი არ არის განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისმიერი წინაპირობები, რის გამოც გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ დამკვეთ კორპორაციას (შეგებებული სარჩელის ავტორს) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი ღირებულების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 12-18 პუნქტები). სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის მასალებით უდავოდ არის დადგენილი, რომ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნები მომსახურებასთან დაკავშირებულ პრეტენზიებს მიემართებოდა, რაც შეგებებული სარჩელის ავტორს ხელშეკრულების შეწყვეტის და არა ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი საფასურის უკან დაბრუნების უფლებამოსილებას აძლევდა.

28. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხარეების მხრიდან პირველადი მოთხოვნის ხასიათს ატარებს, რომლის შეუსრულებლობაც იწვევს მეორადი მოთხოვნის უფლების წარმოშობას. ამ უკანასკნელს კი მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. თუ მხარეები ამ უფლებით არ ისარგებლებენ, გამოიყენება კანონის დისპოზიციური ნორმები (Medicus/Lorenz, Schuldrecht I, Allgemeiner Teil, 18. Aufl., 2008, 556). ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში შეიძლება ვიგულისხმოთ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, ხოლო ფორმალურში – დამატებითი ვადის დაწესება და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინება. ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენი- ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მოცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი – ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა (თოდუა/ ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, 2006, 57). ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო (Ernst, in MüKo.BGB, Band 2., 5.Aufl. §323, Rn.11). თუ ვალდებულებები ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. თუმცა, სკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (datio pro solutio), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (dolo agit, qui petit, quod statim redditurus est) (ძლიერიშვილი, ნარდობის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება, 2011, 141). ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოშობს მონაწილეთა შორის ახალ ვალდებულებას: მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ. სსკ-ის 405-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები განამტკიცებენ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის უფლებას უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე არღვევს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში კრედიტორს შეუძლია მოვალეს დაუწესოს დამატებითი ვადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად. რაც განამტკიცებს ფაქტს, რომ მისთვის მთავარია ვალდებულების შესრულება და არა პასუხისმგებლობა შეუსრულებლობისათვის. ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც იწვევს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებას, არ შეიძლება განხორციელდეს მოვალისათვის ვალებულების შესასრულებლად ხელმეორე შესაძლებლობის მიცემის გარეშე, რათა ამით თავიდან იქნეს აცილებული ხელშეკრულების ანულირება. სწორედ ამიტომ, კანონი ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც ვალდებულების შესასრულებლად მოვალეს მიეცემა დამატებითი ვადა, ამ დროს კრედიტორი სარგებლობს შეზღუდული უფლებით გავიდეს ხელშეკრულებიდან, ხოლო მოვალის ინტერესები კი გარკვეულწილად დაცულია (ანალოგიურადაა საკითხი გადაწყვეტილი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 323-ე პარაგრაფით). ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე, შესაძლებელია, რომ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდეს გაფრთხილება, რომლითაც კრედიტორი ავალდებულებს მოვალეს შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. გაფრთხილება ერთგვარი შეხსენებაა ვადამოსული ვალდებულების შესასრულებლად. სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს გამონაკლის შემთხვევებს, როდესაც არ არის საჭირო ვალდებული პირისათვის არც დამატებითი ვადის დაწესება და არც გაფრთხილება. სახელშეკრულებო ურთიერთობებში ხელშეკრულებიდან გასვლის ფორმის განსაზღვრა მნიშვნელოვანია მხარეთა შემდგომი სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის და განსაზღვრავს ამ უფლების განხორციელების სამართლებრივ მართებულებას. სსკ-ის მიხედვით, ხელშეკრულებიდან გასვლა ხორციელდება მეორე მხარისათვის შეტყობინების გზით. ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინება ძალაშია მას შემდეგ, რაც განსაზღვული წინაპირობები იქნება დაკმაყოფილებული. სსკ-ის 405-ე მუხლი დეტალურად აწესრიგებს ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის წინაპირობებსა და გამონაკლისებს, ისევე, როგორც აღნიშნული უფლების წარმოშობის დამაბრკოლებელ გარემოებებს (ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებზე საკასაციო პალატის ზემოაღნიშნული მსჯელობა მოცემულია საქმეში №ას-1003-924-2017, 01 დეკემბერი, 2017 წელი)- იხ. სუსგ N ას-38-38-2018, 08.06.2018.

29. სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, თანახმად სსსკ-ის 105-ე მუხლისა. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორი (დამკვეთი კორპორაცია) მოპასუხის (შემსრულებელი საწარმოს) მიმართ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოტივით მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე დავობდა, შესაბამისად, მის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას ხელშეკრულების გასვლისთვის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა, რაც მან ვერ შეძლო. დადგენილია, რომ დამკვეთმა ნასყიდობის საგანი უნაკლო მდგომარეობაში მიიღო, ხოლო ექსპლუატაციის შედეგად მოწყობილობები დაზიანდა, რამაც აღნიშნული მოწყობილობების დემონტაჟი განაპირობა. ასეთ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორ კორპორაციას თავისივე მფლობელობა-სარგებლობაში არსებულ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებზე დამონტაჟებული მოწყობილობების თავის ბრალის გარეშე დაზიანება უნდა ემტკიცებინა, რათა კასატორს საკუთარი ბრალის გამორიცხვის გზით მომსახურების ნაკლი დაემტკიცებინა, ეს კი ხელშეკრულების შეწყვეტას მართლზომიერს გახდიდა, თუმცა, არც აღნიშნული მტკიცება არ იქნებოდა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობა, რადგან ნაკლი არა ნასყიდობას, არამედ მომსახურებას მიემართებოდა. აქედან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის კანონისმიერი წანამძღვრები ვერ დაამტკიცა შეგებებული სარჩელის ავტორმა, რის გამოც მისი მოთხოვნა მართებულად იქნა მიჩნეული დაუსაბუთებლად და უკანონოდ.

30. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

31. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "კ.ს–ოს" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "კ.ს–ოს" (ს/კ ....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 778 ლარის (საგადასახადო დავალება N050, გადახდის თარიღი 2020 წლის 27 აპრილი), 70% – 544,6 ლარი ;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური