საქმე №ას-164-2021 21 სექტემბერი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ნ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.მ–ძე (მოსარჩელე), ლ.მ–ი (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორები – ო.თ–ძე, ლ.მ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.მ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე – ვ.ბ–ი

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე – შპს „ო.გ“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.12.2020წ. გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 15.12.2020წ. დამატებითი გადაწყვეტილება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ი.მ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.ნ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“, „პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი“), ვ.ბ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“), გ.ქ–ძისა (მის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ო.თ–ძე (ტ.3, ს.ფ.247,248), შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მესამე მოპასუხე“) და ლ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეოთხე მოპასუხე“, მესამე მოპასუხის უფლებამონაცვლესთან ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები“, პირველ, მეორე და მესამე მოპასუხეებთან ერთად ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისში, ..... მდებარე 37,15 კვ.მ. საცხოვრებელი სადგომის (ს/კ: .....) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო საცხოვრებელი სადგომი“) მესაკუთრედ ცნობა კომპენსაციის - 10 759,50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის, გადახდის სანაცვლოდ.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია მოპასუხეების საკუთრების უფლება.

2.2. სადავო საცხოვრებელ სადგომში 1926 წლიდან ცხოვრობს მოსარჩელის მამიდის - ლ.ფ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მამკვიდრებელი“) ოჯახი, ბინის იმდროინდელ მესაკუთრესთან დადებული ზეპირი გარიგების საფუძველზე. 1942 წლიდან გარდაცვალებამდე მამკვიდრებელი რეგისტრირებული იყო ამ მისამართზე და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს.

2.3. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 01.12.2015 წელს. მოსარჩელე არის მისი ერთადერთი მემკვიდრე, რომელსაც მიღებული აქვს სამკვიდრო და ფლობს სადავო უძრავ ქონებას. მოპასუხეები უარს აცხადებენ ამ ქონების მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემაზე.

2.4. სადავო უძრავი ქონების ღირებულება შეადგენს 43 038 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. 27.04.2018 წელს მოსარჩელემ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა სადავო უძრავი ქონების ღირებულების 25% - 10 759,5 აშშ დოლარი.

3. მოპასუხეთა პოზიცია:

3.1. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა ერთობლივად წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელე არ ყოფილა მამკვიდრებლის ოჯახის წევრი. ეს უკანასკნელი ცხოვრობდა მარტო, ოფიციალურად ატარებდა მარტოხელა მოხუცის სტატუსს და უკანასკნელი წლების მანძილზე მას ებრაელთა სათემო სახლი ჰპატრონობდა (ტ.1, ს.ფ.69-77).

3.2. მოპასუხეებმა ერთობლივად წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მამკვიდრებლის სარგებლობაში არსებული 37 კვ.მ. ფართი, ნახაზისა და ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, შენობა-ნაგებობის ფასადის მხარეს მდებარეობს და არანაირ შემხებლობაში არ არის მეოთხე მოპასუხის კუთვნილ 69.14 კვ.მ. ფართთან, რომელიც მდებარეობს ეზოს სიღრმეში. მოპასუხეებმა ასევე მიუთითეს, რომ მამკვიდრებელი იყო თავის სარგებლობაში არსებული ფართის დამქირავებელი (ტ.1, ს.ფ.144-151).

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 22.01.2019 წლის განჩინებით სამოქალაქო საქმეში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მოპასუხეების მხარეს ჩაება შპს „ო.გ“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მესამე პირი“).

5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.07.2019 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

5.1. მამკვიდრებელი სადავო უძრავ ქონებას არ ფლობდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. მფლობელობის უფლება მას მიღებული არ აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით. მოსარჩელემ მხარეთა შორის რაიმე სახის შეთანხმების არსებობის ფაქტი ვერ დაადასტურა. ის სადგომით სარგებლობისთვის იხდიდა ქირას.

5.2. მოპასუხეებს შორის უძრავი ქონება გამიჯნული არ არის (იდეალურ წილებს ფლობენ).

გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.12.2020 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.07.2019 წლის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ მეოთხე მოპასუხისათვის 10 759,5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის სანაცვლოდ. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

6.1. საჯარო რეესტრის 12.11.2015წ. ამონაწერის შესაბამისად, ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: ......) 17/72 ნაწილზე რეგისტრირებული იყო ს.ო–ვის, 12/72 ნაწილზე - ი.კ–ვას, 10/72 ნაწილზე - პირველი მოპასუხის და 33/72 ნაწილზე - მ.კ–ვას საკუთრების უფლება.

6.2. საჯარო რეესტრის 13.11.2018წ. ამონაწერის შესაბამისად, ქ. თბილისში, .......... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: .......) 17/72 ნაწილზე რეგისტრირებულია მესამე მოპასუხის, 2/72 ნაწილზე - მეორე მოპასუხის, 8/72 ნაწილზე - პირველი მოპასუხის და 45/72 ნაწილზე, ხოლო მიშენება-დაშენება ჯამში 69,14 კვ.მ.-ზე - მეოთხე მოპასუხის საკუთრების უფლება. ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: თანასაკუთრება; ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო სამეურნეო; დაზუსტებული ფართობი: 498 კვ.მ; ნაკვეთის წინა ნომერი: 14; შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი: 372.91 კვ.მ.; საცხოვრებელი ფართი: 249.70 კვ.მ..

6.3. ხსენებულ ფართებზე 06.11.2018წ. ურთიერთგაგების მემორანდუმისა და 05.11.2018წ. წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, უძრავი ქონების მომავალი მესაკუთრეა მესამე პირი.

6.4. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის შესაბამისად, მამკვიდრებელი 10.11.1942 წლიდან რეგისტრირებული იყო მისამართზე: ქ. თბილისი,. .....

6.5. ქ. თბილისში, ...... კომუნალური გადასახადების გადამხდელად რეგისტრირებულია ფ. ო.ა.

6.6. 02.06.2016 წლის №160592012 სამკვიდრო მოწმობით, მოსარჩელემ, როგორც მამკვიდრებლის ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ (წრიდან ძმისშვილი), საკუთრებაში მიიღო სამკვიდრო ქონებაში შემავალი აქტივები და პასივები.

6.7. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 15.01.2016 წლის №000181516 ექსპერტიზის დასკვნით, ქ. თბილისში, ..... მდებარე, დამკვეთის მიერ შესაფასებლად წარდგენილი საცხოვრებელი ფართის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 12.01.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 680 აშშ დოლარს, შესაბამისად, 69.14 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 47015 აშშ დოლარს, რაც შესაბამისი გაცვლითი კურსით ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 113767 ლარს. ქ. თბილისში, ..... მდებარე, დამკვეთის მიერ შესაფასებლად წარდგენილი სარდაფის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება 12.01.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 60 აშშ დოლარს, შესაბამისად, 40.61 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 2437 აშშ დოლარს, რაც შესაბამისი გაცვლითი კურსით ეროვნულ ვალუტაში შეადგენს 5897 ლარს.

6.8. 27.04.2018 წლის ფულის დეპოზიტზე (ნომინალური მფლობელობის ანგარიშზე) მიღების №180468390 სანოტარო აქტის თანახმად, მოსარჩელემ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა თანხა, კერძოდ, 10759.5 აშშ დოლარი. დეპონენტის მიერ გამოცხადებული ბენეფიციარია: მ.კ–ვა. დეპონირების საფუძველი: „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისათვის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი. 20.09.2018 წელს სანოტარო მოქმედებით კი ცვლილება შევიდა ფულის დეპოზიტში მიღების ოქმში და დეპონენტის მიერ დაემატა ახალი ბენეფიციარი - მეოთხე მოპასუხე.

6.9. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის პრეტენზია, რომ მამკვიდრებელი ვერ იქნება მიჩნეული სადავო საცხოვრებელი სადგომის „დამქირავებლად“, როგორც ამას მოწინააღმდეგე მხარეები მიუთითებენ და როგორც აღნიშნულს დადგენილად თვლის პირველი ინსტანციის სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განცხადება, რომელზეც მოპასუხეები მიუთითებენ, დათარიღებულია 06.03.1993 წლით. იმ დროისათვის კი მოცემული საქმისთვის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი აქტი - „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონი ამოქმედებული არ იყო.

6.10. დადგენილია და მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მამკვიდრებელი სადავო მისამართზე რეგისტრირებულია 10.11.1942 წელს. იგი მშობლებთან ერთად 1933 წლიდან ცხოვრობდა ხსენებულ მისამართზე, რეგისტრირებულია აბონენტად და საქმეში წარმოდგენილია კომუნალური გადახდის ქვითრებიც, რომლებიც, მართალია, არ ასახავს 1997 წლის 25 ნოემბრამდე არსებულ მდგომარეობას, თუმცა, გარემოება, რომ მამკვიდრებელი უძრავ ქონებას ფლობდა ათწლეულების განმავლობაში და მას მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობით უდავოდ დასტურდება და აღნიშნულს არც მოწინააღმდეგე მხარეები ხდიან სადავოდ.

6.11. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეების პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი საცხოვრებელი სადგომი იდენტიფიცირებული არ არის. სააპელაციო პალატის მითითებით, როგორც საქმის მასალებიდან და თავად მხარეთა ახსნა-განმარტებებიდან ირკვევა, მამკვიდრებლის მშობლებს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება გადაეცათ აღნიშნული სადგომის იმდროინდელი მესაკუთრეებისგან - კ–ვებისგან. მათი ბოლო მემკვიდრეები და, შესაბამისად, უფლებამონაცვლეები იყვნენ ი. და მ.კ–ვები. ისინი ფლობდნენ მთლიანი საცხოვრებელი სახლის 45/72 ნაწილს. შემდგომში, სწორედ ამ ნაწილის მესაკუთრე გახდა მეოთხე მოპასუხე და სამართლებრივად მასზე გადავიდა ყველა ის უფლება და მოვალეობა, რაც წარმოეშვათ კ–ებს და მამკვიდრებელს ერთმანეთის მიმართ, მათ შორის, ის უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც გათვალისწინებულია ზემოაღნიშნული კანონით. სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ 20.09.2018წ. სანოტარო აქტით ფულის დეპოზიტში მიღების ოქმში შესული ცვლილებით ბენეფიციარი მ.კ–ვა შეიცვალა მეოთხე მოპასუხით, რაც ასევე ადასტურებს, რომ მამკვიდრებლის მიერ დაკავებული სადგომი სწორედ ამ მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენს. ამის დასტურია აგრეთვე ის ფაქტიც, რომ მოპასუხეებს მამკვიდრებლის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნიათ.

6.12. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა შესრულებულია: დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს (1933 წლიდან მშობლებთან ერთად, 1942 წლიდან ჩაწერილია ხსენებულ მისამართზე), მას დაკავებული ჰქონდა კ–ვების წილი საერთო საკუთრებიდან, რომელთა უფლებამონაცვლესაც წარმოადგენს მეოთხე მოპასუხე, ხოლო, თავის მხრივ, მამკვიდრებლის მემკვიდრესა და უფლებამონაცვლეს, რომელმაც მიიღო მისი ყველა აქტივი და პასივი, წარმოადგენს მოსარჩელე. ამავდროულად, საქმეში წარმოდგენილია ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც დადგენილია ქონების ღირებულება, ასევე კანონით გათვალისწინებული 25%-იანი კომპენსაციის ზუსტი ოდენობა და ხსენებული თანხა დეპონირებულია მოსარჩელის მიერ. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია და მოსარჩელე უფლებამოსილია მოითხოვოს სადავო საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა.

7. 15.12.2020წ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარზე მიიღო დამატებითი გადაწყვეტილება, რომლითაც მეოთხე მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 753.16 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში.

საკასაციო საჩივრები აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივრები წარადგინეს პირველმა მოპასუხემ, მესამე მოპასუხემ და მეოთხე მოპასუხემ.

8.1. პირველი მოპასუხე (პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი) ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას შემდეგი საფუძვლებით:

8.1.1. სარჩელი წარმოადგინა არასათანადო მოსარჩელემ. მოსარჩელე არ არის მისი მამიდის, მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე. მას არასოდეს უცხოვრია და არც ჩაწერილი ყოფილა მამკვიდრებლის სარგებლობაში არსებულ ფართში, რომელიც იყო და არის მ.კ–ვას საკუთრება. სამკვიდრო მოწმობით დგინდება მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის მემკვიდრეობის მიღების ფაქტი, მაგრამ აღნიშნულით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელემ მიიღო მისი მამიდის სარგებლობაში არსებული ფართით სარგებლობის უფლება, მესაკუთრე მ.კ–ვას თანხმობის გარეშე.

8.1.2. მეოთხე მოპასუხე არ წარმოადგენს სადავო ქონებაზე უფლებამოსილ პირს. საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლის თანახმად, მეოთხე მოპასუხე არის 45/72 წილისა და 69 კვ.მ. ფართის მესაკუთრე, არის ყალბი ინფორმაციის შემცველი. მითითებული წილი უკანონოდ აღირიცხა მეოთხე მოპასუხის სახელზე. კ–ბის ქონება მითვისებულია უკანონოდ. საქმეში მხარედ ჩართული არ არის ნამდვილი მესაკუთრე - მ.კ–ვა.

8.1.3. პირველი მოპასუხე არის არასათანადო მოპასუხე. საქმეში მონაწილე ყველა მხარე არაუფლებამოსილი პირია. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, მხარეებს წარმოადგენენ საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლე და ამ სადგომის მესაკუთრე, და არა - ერთი საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონების ყველა მესაკუთრე, რომელთა წილები სადავო არ არის.

8.2. მესამე მოპასუხე და მეოთხე მოპასუხე (მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები) ითხოვენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას შემდეგი საფუძვლებით:

8.2.1. საქმეში არ არსებობს იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მამკვიდრებელი სადავო უძრავ ქონებას ფლობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. სააპელაციო პალატა არასწორად უთითებს თითქოს მოპასუხეები სადავოდ არ ხდიან მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლედ ყოფნის ფაქტს. მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები არ უარყოფენ იმ ფაქტს, რომ მამკვიდრებელი სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობდა როგორც დამქირავებელი.

8.2.2. მამკვიდრებელი მხოლოდ ჩაწერილი იყო სადავო უძრავ ქონებაში. მას სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოეშვა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა შემდეგი გარემოება: მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მამკვიდრებელმა კ–ვებს ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ ერთჯერადად გადაუხადა გარკვეული რაოდენობის თანხა და მხოლოდ ამის შემდეგ უხდიდა მათ ბინის ქირას. შესაბამისად, გაურკვეველია, თუ რის საფუძველზე ჩათვალა სააპელაციო პალატამ მამკვიდრებელი არა სადავო საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებლად, არამედ - მის მოსარგებლედ.

8.2.3. მოსარჩელეს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულება, რომ 1998 წლისათვის მამკვიდრებელი რეგისტრირებული იყო სადავო უძრავ ქონებაში და ასევე უნდა წარმოედგინა დროის მითითებულ მონაკვეთში ამავე მისამართზე კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები. მოსარჩელემ წარმოადგინა მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომში მამკვიდრებლის რეგისტრაციის დამადასტურებელი დოკუმენტი. რაც შეეხება კომუნალური გადასახადების ქვითრებს, ასეთი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. მოსარჩელეს საქმეში წარმოდგენილი აქვს 2013 წლით დათარიღებული ქვითრები, რომლებზე მითითებული სახელისა და მამის სახელის პირველი ასოები არ ემთხვევა მამკვიდრებლის (ლ. ი. ასული ფ–ის) სახელისა და მამის სახელის პირველ ასოებს.

8.2.4. უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი დამატებითი გადაწყვეტილება. მეოთხე მოპასუხე არის პენსიონერი, მძიმე ავადმყოფი და არ აქვს დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საშუალება.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში „სპეციალური კანონი“) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი (მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი)). აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს და მფლობელობის უფლება მას მიღებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრისგან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

13. დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი, რომლის ანდერძისმიერი მემკვიდრე არის მოსარჩელე, 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს.

14. სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი 10.11.1942 წლიდან რეგისტრირებული იყო სადავო საცხოვრებელ სადგომში. იგი მშობლებთან ერთად 1933 წლიდან ცხოვრობდა სადავო უძრავ ქონებაში და რეგისტრირებული იყო აბონენტად. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ კომუნალური გადახდის ქვითრებს, რომლებიც არ ასახავს 1997 წლის 25 ნოემბრამდე არსებულ მდგომარეობას, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ ისინი უნდა შეფასდეს საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ მამკვიდრებელს სადავო საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

15. საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია სადავო უძრავი ქონების ღირებულება, კანონით გათვალისწინებული 25%-იანი კომპენსაციის ზუსტი ოდენობა და აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს შეტანილი აქვს ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე, რასაც საკასაციო საჩივრის ავტორები სადავოდ არ ხდიან. შესაბამისად, განხორციელებულია სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, რის გამოც საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არის საფუძვლიანი.

16. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორების პრეტენზიას, რომ მამკვიდრებელს სადავო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოეშვა.

17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ №ას-1115-1072-2016, 17.02.2017წ.).

18. ქირავნობის ხელშეკრულებისა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების გამიჯვნისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით. აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად „სამუდამოდ“ გადაეცემოდა, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან. ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით. შესაბამისად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი შეიძლება დადასტურებულიყო მხოლოდ წერილობით დადებული ხელშეკრულებით (იხ. სუსგ №ას-1033-1226-08, 28.05.2009წ.; №ას-622-581-2017, 08.09.2017წ.; №ას-150-140-2015, 14.05.2015წ.).

19. მოცემულ შემთხვევაში ქირავნობის ურთიერთობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მამკვიდრებელი ვერ იქნება მიჩნეული სადავო საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებლად. მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორები ვერ უთითებენ რაიმე ისეთ საფუძველს, რაც მათი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად მიჩნევის წინაპირობად შეიძლება შეფასდეს.

20. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული მონაცემები მცდარია და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე არის არა მეოთხე მოპასუხე, არამედ - მ.კ–ვა, რომელიც საქმეში მხარედ ჩაბმული არ არის.

21. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქმეზე დადგენილი გარემოებებითა და საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: ......) 17/72 ნაწილი რეგისტრირებულია მესამე მოპასუხის, 2/72 ნაწილი - მეორე მოპასუხის, 8/72 ნაწილი - პირველი მოპასუხის და 45/72 ნაწილი და მიშენება-დაშენება ჯამში 69,14 კვ.მ. - მეოთხე მოპასუხის სახელზე (ტ.1, ს.ფ.79). რაც შეეხება მ.კ–ვას საკუთრების უფლებას, ასეთის არსებობა ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: ......) არცერთ ნაწილზე არ დასტურდება. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

22. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. აღნიშნული ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. დისპოზიციურობის პრინციპზე დაყრდნობით ყოველი პირი თავად წყვეტს ვის მიმართ გააჩნია პრეტენზია თავისი დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის შესახებ (სუსგ Nას-1208-2019, 21.11.2019წ., 69). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, როგორც მოსარგებლემ, სარჩელი წარადგინა ყველა რეგისტრირებული მესაკუთრის წინააღმდეგ. სარჩელი დაკმაყოფილდა იმ მესაკუთრის მიმართ, ვის წილშიც ფლობს ფართს მოსარჩელე.

23. საკასაციო პალატა პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორს აქვე განუმარტავს, რომ ის ვერ იდავებს სხვა პირის - მ.კ–ვას უფლებების დასაცავად. საჯარო რეესტრში მეოთხე მოპასუხის წილის აღრიცხვის კანონიერება და საკითხი, ამით შეილახა თუ არა მ.კ–ვას უფლებები, ვერ გახდება წინამდებარე საქმეში პირველი მოპასუხის შესაგებლის ფარგლებში მსჯელობის საგანი. სსსკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა. საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. რაც შეეხება საქმეს, რომელზეც გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული, საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, პირი, რომელიც არ მონაწილეობდა საქმის განხილვაში, სარგებლობს უფლების აღდგენის სპეციალური წესით (სსსკ-ის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი).

24. საკასაციო პალატა პირველი საკასაციო საჩივრის ვერც იმ პრეტენზიას გაიზიარებს, რომ სარჩელი აღძრულია არასათანადო მოსარჩელის მიერ. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე. დადგენილია, რომ 02.06.2016 წლის №160592012 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, მოსარჩელემ, როგორც მამკვიდრებლის ანდერძისმიერმა მემკვიდრემ (ძმისშვილი), საკუთრებაში მიიღო მის სამკვიდრო ქონებაში შემავალი აქტივები და პასივები. შესაბამისად, მოსარჩელე წარმოადგენს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლეს და მასზე გადავიდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის წარმოშობილი უფლება-მოვალეობანი.

25. საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები მეტად სპეციფიკურია. კერძოდ, მოსარგებლეს, რომელიც ითხოვს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობას, თავის მხრივ, კანონი ავალდებულებს მესაკუთრის სასარგებლოდ საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%-ის გადახდას. შესაბამისად, ერთ-ერთ რეგისტრირებულ მესაკუთრეს (თუნდაც მის წინააღმდეგ სარჩელი არ იყოს დაკმაყოფილებული) შეიძლება ჰქონდეს გასაჩივრების და უფლების დაცვის ღირსი ინტერესი (მაგალითად, რომ მოსარგებლის მიერ დაკავებული სადგომი მის წილშია (პრეტენზია სადგომის ფართის დაზუსტებაზე) და საკომპენსაციო თანხა მან უნდა მიიღოს და არა სხვა მესაკუთრემ, რომლის წინააღმდეგაც დაკმაყოფილდა სარჩელი). მოცემულ შემთხვევაში, პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი, ასევე, მეორე საკასაციო საჩივარში მესამე მოპასუხე, ვერ უთითებენ მათი რა მატერიალური თუ საპროცესო უფლება იქნა ხელყოფილი. შესაბამისად, არ არსებობს მათი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად მიჩნევის საფუძველი.

26. მეოთხე მოპასუხე სადავოდ ხდის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.12.2020წ. დამატებით გადაწყვეტილებას, რომლითაც მას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 753.16 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად. სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მოსარჩელეები „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე მოთხოვნის თაობაზე საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის ოდენობით. სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნა მეოთხე მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა სრულად, ამ უკანასკნელს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდა, რომლის გადახდისაგან სარჩელსა (3%) და სააპელაციო საჩივარზე (4%) განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე (10 759,5-ის 7%=753,16). საქმის, როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, მეოთხე მოპასუხის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან განთავისუფლების საფუძველი არ არსებობდა (ასეთზე არც თავად მეოთხე მოპასუხე უთითებდა). შესაბამისად, ასევე არ არსებობს მეორე საკასაციო საჩივრის ამ პრეტენზიის ნაწილში დასაშვებად ცნობის საფუძველი.

27. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

28. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით (იხ. სუსგ. №ას-137-2019, 06.05.2019წ.; №ას-594-594-2018, 21.05.2020წ.). საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

29. სსსკ-ის 47.1 მუხლის საფუძველზე, პირველი კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

30. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო საჩივრისთვის გათვალისწინებული სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი, რაც არ აღემატება 30%-ს. ბაჟის დარჩენილი ნაწილის გადახდისაგან გათავისუფლდნენ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.04.2021წ. განჩინებით. ვინაიდან მეორე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, სსსკ-ის 401.4 მუხლის შესაბამისად, არ არსებობს მათთთვის სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ო.თ–ძისა და ლ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

მირანდა ერემაძე