საქმე №ას-761-2020 8 აპრილი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ლ.თ–ვა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ჯ–ვი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ხ.ჯ–ნი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებისს გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ე.ჯ–ვმა (შემდგომში „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხ.ჯ–ნისა და ლ.თ–ვას (შემდგომში „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა (მდებარე. ქ. თბილისში, ...... (საკადასტრო კოდი N0 ....) მდებარე საცხოვრებელი სადგომის (შემდგომში „სადავო ბინა“, სადავო საცხოვრებელი სადგომი“ ან „სადავო უძრავი ქონება) ღირებულების 25%-ის, 7 500 ლარის მოპასუხეებისთვის გადახდის სანაცვლოდ, უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა.

1.2. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო ბინა საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა მოპასუხე ლ.თ–ვას მამას, შ.თ–ს, რომელმაც მე-20 საუკუნის ორმოცდაათიან წლებში ბიძაშვილს, მოსარჩელის მამას, ქ.ჯ–ს დაუთმო იგი და 1955 წლიდან ერთად ცხოვრობდნენ ამ ბინაში, თუმცა მიუხედავად ამისა, სახლთმფლობელობა მთლიანად რეგისტრირებული იყო შ.თ–ის სახელზე. ამჟამად კი, სადავო ბინა თანაბარწილად აღრიცხულია მოპასუხეთა სახელზე.

1.3. მოსარჩელე 1961 წელს დაიბადა ამ ბინაში, მას შემდეგ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეა და მოსარგებლეობა დღემდე არ შეუწყვეტია. შესაბამისად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის საფუძველზე, მას უფლება აქვს მესაკუთრეებისთვის თანხის გადახდის სანაცვლოდ მოითხოვოს ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა.

2. მოპასუხეთა შესაგებელი:

2.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მისი უარყოფა მოითხოვეს.

2.2. მოპასუხე ლ.თ–ვას განმარტებით, სადავო საცხოვრებელი სადგომი 1956 წლისთვის საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა მამამისს, რომელმაც ეს ბინა დაუთმო ბიძაშვილს, მოსარჩელის მამას. თუმცა, ვინაიდან ბინაში მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო არა მოსარჩელე, არამედ მოპასუხის მამა, სწორედ მას შეეძლო შეხედულებისამებრ განეკარგა უძრავი ნივთი.

2.3. მოპასუხე ხ.ჯ–ნმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე ლ.თ–ვს შორის თავდაპირველად არსებობდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული ურთიერთობა, თუმცა მას შემდეგ, რაც მან ლ.თ–ვასგან შეიძინა სადავო ქონების ნაწილი, აღნიშნული ურთიერთობაც დასრულდა და მოსარჩელეს აღარ აქვს უფლება მოპასუხეებს წაუყენოს მოთხოვნა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. დადგინდა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%-ის - 7500 ლარის - მოპასუხეებისთვის გადახდის სანაცვლოდ, სადავო უძრავი ქონების მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემა და მისი აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირება.

4. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნები:

4.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უფლებამონაცვლის დადგენის შესახებ:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 1 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით მოპასუხე ხ.ჯ–ნის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ო.ჯ–ნი (რომელიც 2019 წლის 25 ივლისის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებით სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა).

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 თებერვლის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

6.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.2.1. სადავო საცხოვრებელი სადგომი მოპასუხე ლ.თ–ვას მამამ, შ.(შ.) თ–მა, მე-20 საუკუნის ორმოცდაათიან წლებში დაუთმო მოსარჩელის მამას, ქ.ჯ–ს და მოსარჩელის ოჯახი მას შემდეგ ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ სადგომში და ფლობს მას, როგორც საკუთარს;

6.2.2. მოსარჩელე დაიბადა სადავო საცხოვრებელ სადგომში და დღესაც ცხოვრობს ამ ბინაში დედასთან და მეუღლესთან ერთად;

6.2.3. 1977 წლის 25 მარტის მდგომარეობით მოსარჩელის (ე.მ–ვას (ქორწინების შემდგომ - ჯ–ვი)) საცხოვრებელ ადგილად დაფიქსირებულია სადავო საცხოვრებელი სადგომის მისამართი;

6.2.4. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის შესაბამისად, მოსარჩელის დედა, თ.ჯ–ნი, 1966 წლის 27 იანვრიდან რეგისტრირებულია სადავო მისამართზე და დღემდე ცხოვრობს ამ ბინაში;

6.2.5. სს „თ–ის“ მიერ გაცემული ინფორმაციისა და აბონენტის ბრუნვის ისტორიის შესაბამისად სს „თ–ის“ მონაცემთა ბაზაში, მისამართზე: თბილისი, .....- 1996 წლის პირველადი მონაცემებით დაფიქსირებული იყო აბონენტი „ჯ–ვი“, ხოლო 2013 წლის 21 თებერვლიდან კი ფიქსირდება - „ჯ–ვი“ (მხარეები არ დავობენ, რომ სს „თ–ის“ ცნობაში დაშვებულია შეცდომა, და გვარი „ჯ–ვი“ წერია შეცდომით ნაცვლად გვარისა - „ჯ–ვი“);

6.2.6. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, მოსარჩელე 1994 წლის 15 თებერვლიდან 2004 წლის 2 ივლისამდე რეგისტრირებული იყო მისამართზე ქ. თბილისი, ......, 2004 წლის 2 ივლისიდან 2010 წლის 14 აპრილამდე მისამართზე ქ. თბილისი, ......, ხოლო 2010 წლის 5 ნოემბრიდან რეგისტრირებულია სადავო მისამართზე;

6.2.7. მოსარჩელის დედის, თ.ჯ–ნის სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადების მიხედვით, თ.ჯ–ნი, რომელიც მრავალი წელია სარგებლობს სადავო საცხოვრებელი სადგომით და არის მეუღლის, ქ.ჯ–ის, მემკვიდრე, რომელმაც სამკვიდრო ქონება მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, სადავო საცხოვრებელ სადგომზე ყველა თავის უფლებას და მოთხოვნას უთმობს შვილს, ე.ჯ–ვს;

6.2.8. სადავო საცხოვრებელი სადგომი თავდაპირველად აღრიცხული იყო მოპასუხე ლ.თ–ვას მამის სახელზე, რომლის გარდაცვალების შემდგომ სამკვიდრო ქონება მიიღეს მისმა მემკვიდრეებმა - შვილიშვილმა, შ. თ–მა და შვილმა, ლ.თ–ვამ;

6.2.9. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათების მიხედვით, უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ...... (მიწის ნაკვეთის საერთო ფართი: 472 კვ.მ., ლიტერი „ა“, ფართი: 130.11 კვ.მ, ლიტერი „ბ“ (დამხმარე), ფართი: 18.48 კვ.მ.,) 1956 წლიდან რეგისტრირებული იყო შ.(შ.) თ–ის სახელზე;

6.2.10. 2012 წლის 16 ნოემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, მოპასუხე ლ.თ–ვამ და შ. თ–ამ, როგორც შ.თ–ის პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა, თანაბარწილად მიიღეს 1966 წლის 21 აგვისტოს გარდაცვლილი შ.თ–ის მთელი სამკვიდრო ქონება, მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით;

6.2.11. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ქონება (დაზუსტებული ფართობი: 318.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდი N .....) 2013 წლის 7 აგვისტოს მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო ლ.თ–ვას (1/4 ნაწილი), ხ.ჯ–ნისა (1/4 ნაწილი) და შ. თ–ის (1/2 ნაწილი) საკუთრებად. ქონება გაიმიჯნა ორ ნაწილად და ლ.თ–ვასა და ხ.ჯ–ნის საკუთრებად დარეგისტრირდა 162 კვ.მ (საკადასტრო კოდით N .....), ხოლო შ. თ–ის საკუთრებად - 156.00 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი N ......);

6.2.12. მოპასუხე ლ.თ–ვამ მოპასუხე ხ.ჯ–ნს მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული ქონების 1/2 ნაწილი და ქონება თანაბარწილად აღირიცხა მოპასუხეთა საკუთრებად;

6.2.13. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2013 წლის 12 სექტემბრის რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილებითა და საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას (საკადასტრო კოდით N ......) შეეცვალა მისამართი და ახალ მისამართად განისაზღვრა ქალაქი თბილისი, ......;

6.3. მხარეთა ახსნა-განმარტებისა და საქმეში წარდგენილი ი/მ „ბ.გ–ის“ მიერ შესრულებული აზომვითი ნახაზის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის ოჯახის მიერ დაკავებული ფართი, მისამართზე ქ. თბილისი, ....., შეადგენს: შენობა N1/1, საერთო ფართი: 40.48 კვ.მ.; შენობა N2/2 - I სართული, საერთო ფართი: 72.42 კვ.მ.; შენობა N2/2 - II სართული, საერთო ფართი: 99.81 კვ.მ.; და შენობა N2/2 - III სართული, საერთო ფართი: 76.11 კვ.მ..

6.4. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე ლ.თ–ვას მტკიცება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მამა არ წარმოადგენდა სადავო ქონების მოსარგებლეს. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია სასამართლოს სხდომაზე თავად მხარეთა (მოპასუხეთა) მიერ გაკეთებულ ახსნა-განმარტებებს, რომლის მიხედვითაც, საცხოვრებელი სადგომი მოპასუხე ლ.თ–ვას მამამ მე-20 საუკუნის 50-იან წლებში დაუთმო მოსარჩელის მამას და მოსარჩელის ოჯახი მას შემდეგ ცხოვრობს ამ ბინაში. მოპასუხეები სადავოდ არ ხდიან არც იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე დაიბადა აღნიშნულ ბინაში და დღესაც ცხოვრობს მასში დედასთან და მეუღლესთან ერთად.

6.5. სასამართლომ მოპასუხეთა არც ის პრეტენზია გაიზიარა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა სადავო მისამართზე მოსარჩელის უწყვეტად ცხოვრების ფაქტი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში არსებული მასალებით, საცხოვრებელი სადგომის კომუნალური გადასახადების გადამხდელად რეგისტრაციითა და დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება მოსარჩელის მიერ 1961 წლიდან (დაბადებიდან) საცხოვრებელი სადგომის უწყვეტად ფლობის ფაქტი.

6.6. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტსაც, რომ საბინაო წიგნაკი, რომლის წარდგენის ვალდებულება ეკისრებოდათ მოპასუხეებს, როგორც სადავო საცხოვრებელი სადგომის რეგისტრირებულ მესაკუთრეებს, საქმეში წარდგენილი არ არის და მოპასუხეები უარს აცხადებენ მის წარდგენაზე. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილზე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დაასკვნა, რომ მოსარჩელე თავისუფლდება საბინაო წიგნში ჩაწერის ფაქტის დამტკიცების ვალდებულებისგან, რის გამოც აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მის სასარგებლოდ დადგენილად ითვლება.

6.7. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ ო.ჯ–ნის პოზიცია იმის შესახებ, რომ ვინაიდან მან მიიღო დედის - თ.ჯ–ნის სამკვიდრო, დავას ეკარგება საფუძველი.

6.8. სასამართლომ მიუთითა, რომ ომარ ჯავოანის დედის, თ.ჯ–ნის სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადების მიხედვით, თ.ჯ–ნმა სადავო საცხოვრებელ სადგომზე ყველა თავის უფლება და მოთხოვნა დაუთმო შვილს, ე.ჯ–ვს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან თ.ჯ–ნის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე რეგისტრირებული არ ყოფილა, გარდაცვლილი დედის სამკვიდროს ო.ჯ–ნის მიერ მიღება ვერ განიხილება წინამდებარე დავასთან კავშირის მქონე გარემოებად, მით უფრო, რომ ო.ჯ–ნი წინამდებარე დავაში არ წარდმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე ჩაბმულ მხარეს და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში არ განიხილება მისი მოსარგებლეობა.

6.9. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა წარდგენილი სარჩელი.

7. კასატორის მოთხოვნა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

7.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხე ლ.თ–ვამ (შემდგომში „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“), მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7.2. კასატორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებს, რომლის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა. ამასთან, ამავე კანონის მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აღნიშნული კანონის მიზნებისთვის მოსარგებლეს ფლობის უფლება მოპოვებული უნდა ჰქონდეს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. მოსარჩელე კი ვერ აკმაყოფილებს ვერცერთ მოთხოვნას - მას არ აქვს ნასყიდობის ხელშეკრულება, არც ადმინისტრაციული აქტი. შესაბამისად, იგი არ არის ამ ქონების მოსარგებლე. მოსარჩელე უკანონოდ შეიჭრა სადავო საცხოვრებელ სადგომში და დღემდე ცხოვრობს მასში.

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

9. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

11. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. დასაბუთებული შედავებისას, კანონი იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, გადაწყვეტილების გამოტანისას დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

12. კასატორის პრეტენზიების შესწავლის შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული შედავება, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი გარემოებების უსწორობას დაადასტურებდა.

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. კანონის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

14. პალატის მოსაზრებით, განსახილველ კანონში მითითებული „მფლობელობის უფლების მიღების საფუძვლები“ უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, რადგანაც აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა, რომელიც სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) შეიცავდა, თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან. მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა. მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები კუმულატიურადაც არსებობდეს ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი იყოს სახეზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1000-957-2013, 11 ივნისი, 2015 წელი).

15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალური სამართლის ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი მტკიცებულებებით. ამ კუთხით პალატა მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.2 მუხლის დათქმაზე, რომლის თანახმადაც, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნებს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების ნიშნების არსებობის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგზე: სააპელაციო სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილია და არც კასატორი უარყოფს იმ გარემოებას, რომ სადავო საცხოვრებელი სადგომი მე-20 საუკუნის 50-იან წლებში მოპასუხე ლ.თ–ვას მამამ, შ.თ–მა დაუთმო მოსარჩელის მამას, ქ.ჯ–ს და აღნიშნულ ბინაში ისინი წლების განმავლობაში ცხოვრობდნენ ერთად. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელე დაიბადა სადავო ბინაში (1961 წელს) და დღემდე ცხოვრობს იქ დედასთან და მეუღლესთან ერთად. მოპასუხე ვერც იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას აქარწყლებს, რომ სადავო საცხოვრებელი სადგომის კომუნალური გადასახადების გადამხდელად რეგისტრირებულია მოსარჩელე. რაც შეეხება საცხოვრებელ ბინაში მოსარჩელის ჩაწერის ფაქტს, საკასაციო სასამართლო მითითებულ საკითხზე იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას და აღნიშნავს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხეებს, როგორც სადავო საცხოვრებელი სადგომის რეგისტრირებულ მესაკუთრეებს, ევალებოდათ სასამართლოსთვის წარედგინათ საბინაო წიგნაკი, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის სადავო ბინაში ჩაწერისა თუ არჩაწერის ფაქტი, ხოლო მათ წიგნაკის წარდგენაზე განაცხადეს უარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე თავისუფლდება საბინაო წიგნაკში ჩაწერის ფაქტის დამტკიცების ვალდებულებისაგან.

16. საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს კასატორის იმ პრეტენზიასაც, რომ მოსარჩელე უკანონოდაა შეჭრილი მის კუთვნილ საცხოვრებელ ბინაში. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეს არცერთი ინსტანციის სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. ამასთან, კასატორი ვერც იმ გარემოებას ასაბუთებს, თუ არა დათმობის გარიგება, სხვა რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა მასსა და მოსარჩელეს შორის მრავალი წლის განმავლობაში.

17. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-781-781-2018,25 სექტემბერი, 2018 წელი), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცისათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ.თ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე