საქმე №ას-728-2020 16 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – მ.ზ–ძე, გ.გ–ია (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, საჯარო რეესტრის მონაცემებში ცვლილებების შეტანა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. ნ.ჩ–ძემ (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.გ–ისა და გ.გ–იას (შემდგომში „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებს შორის ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავ ქონებაზე (ს/კ ......), (შემდგომში „სადავო „ქონება“ ან „სადავო უძრავი ქონება“) 2012 წლის 5 ივნისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სადავო ქონების 3/10 ნაწილის გასხვისების ნაწილში და ქონების ამ ნაწილის მისთვის მიკუთვნება.

1.2. მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 26 დეკემბერს „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების (შემდგომში „N107 დადგენილება“) საფუძველზე სადავო ბინა საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოსარჩელის მამის, მოპასუხე გ.გ–ის სახელზე. ბინის პრივატიზაციის დროს მოსარჩელეც ამ ბინაში ცხოვრობდა და შესაბამისად, მასაც წარმოეშობოდა ქონებაზე საკუთრების უფლება. სადავო ქონებიდან წილი მოსარჩელეს ასევე, ეკუთვნის როგორც დედის მემკვიდრეს, რადგან დედის გარდაცვალების შემდეგ დანაშთი ქონება მიღებული აქვს მოძრავი ნივთების ფაქტობრივი დაუფლებით.

2. მოპასუხეთა შესაგებელი:

2.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელეს დაქორწინების დღიდან (1984 წლიდან) სადავო ბინაში აღარ უცხოვრია. მას არც ფაქტობრივი ფლობით მიუღია დედის სამკვიდრო. იგი თვითნებურად დაეუფლა დედის საცხოვრებელ ბინაში არსებულ ნივთებს, რის გამოც ნოტარიუსმაც უარი უთხრა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემაზე.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინება უფლებამონაცვლის დადგენის შესახებ:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის განჩინებით მოპასუხე გ.გ–ის გარდაცვალების გამო მის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა შვილი, მ.ზ–ძე (შემდგომში „მოპასუხე“).

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნები:

5.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.2.1. N107 დადგენილების საფუძველზე, 1993 წლის 12 მაისის პრივატიზაციის ხელშეკრულებით, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაეცა მოპასუხე გ.გ–ს და 2011 წლის 26 დეკემბრიდან აღნიშნული ქონება რეგისტრირებული იყო მის სახელზე;

5.2.2. მოპასუხე გ.გ–ი იყო მოსარჩელის მამა, იგი გარდაიცვალა 2018 წლის 22 აპრილს და მის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაბმულია შვილი, მ.ზ–ძე;

5.2.3. სადავო ბინაზე 1977 წლის 12 მაისს გაცემული ორდერის მიხედვით, 1977 წლის 12 მაისისთვის ბინაში ცხოვრობდნენ მოსარჩელის მამა, გ.გ–ი, მოსარჩელის დედა, მ.გ–ნი, მოსარჩელე და მოსარჩელის და-ძმა, ნ.გ–ნი და ნ.გ–ნი.

5.2.4. ნ.ჩ–ძემ იქორწინა 1984 წლის 20 ოქტომბერს და ქორწინებამდე მისი გვარი იყო „გ–ნი“.

5.2.5. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან მიღებული საპრივატიზაციო დოკუმენტაციის, კერძოდ - საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის, მიხედვით, სადავო ბინის პრივატიზაციის დროს, ამ ბინაში ცხოვრობდნენ გ.გ–ი, მ.გ–ნი (გ.გ–ის მეუღლე) და ნ.გ–ნი (შვილი). სადავო ბინის პრივატიზაციაზე თანხმობა გასცეს მ.გ–ნმა და ნ.გ–ნმა;

5.2.6. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2019 წლის 28 მაისის ინფორმაციის თანახმად, 1984 წლიდან 2000 წლამდე რეგისტრაციის შესახებ ინფორმაცია მოსარჩელის სახელზე არ იძებნება. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის მიხედვით კი, მოსარჩელე 2000 წლის 21 აპრილიდან რეგისტირებულია მისამართზე ქ. თბილისი, ......

5.2.7. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 2016 წლის 18 ნოემბრის საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, მ.გ–ნი 1978 წლის 11 იანვრიდან რეგისტრირებული იყო მისამართზე ქ. თბილისი, ...... სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2019 წლის 31 მაისის ინფორმაციით, სადავო მისამართზე 1986 წლის 1 იანვრიდან 2000 წლის 31 დეკემბრამდე რეგისტრირებული იყო მხოლოდ ერთი პირი;

5.2.8. 2016 წლის 26 დეკემბრის სანოტარო აქტით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა დედის კუთვნილ სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე, სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გაშვებისა და მამკვიდრებელთან ნათესაური კავშირის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარმოუდგენლობის გამო. ამავე სანოტარო აქტით მოსარჩელეს განემარტა, რომ მას ნოტარიუსის აქტის სასამართლოში გასაჩივრების უფლება ჰქონდა, თუმცა მას აღნიშნული სანოტარო აქტი არ გაუსაჩივრებია.

5.2.9. 2012 წლის 5 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება დარეგისტრირდა მოპასუხე გ.გ–იას საკუთრებად.

5.3. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა N107 დადგენილებით და აღნიშნა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ მოსარჩელეს ეკისრებოდა იმ გარემოების დამტკიცების ვალდებულება, რომ იგი პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა სადავო ბინაში. მისი და მოწმედ დაკითხული მისი შვილის ახსნა-განმარტების გარდა კი, საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოების დადგენის შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. საქმეში წარდგენილი პრივატიზაციის დოკუმენტის შინაარსით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინის პრივატიზაციის დროს მასში მხოლოდ მოსარჩელის აწ გარდაცვლილი მშობლები და ძმა ცხოვრობდნენ. საქმის მასალებით ასევე არ დასტურდებოდა სადავო მისამართზე მოსარჩელის რეგისტრაციის ფაქტი, ხოლო უდავოდ დგინდებოდა ის გარემოება, რომ 1984 წელს მოსარჩელემ იქორწინა და საცხოვრებლად გადავიდა მეუღლის ოჯახში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე სადავო ბინაზე უფლებამოპოვებულ პირს არ წარმოადგენს, ვინაიდან ბინის პრივატიზაციისას იგი მასში არ ცხოვრობდა და არ მოიაზრებოდა პრივატიზების სუბიექტის ოჯახის წევრად.

5.4. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ასევე მოსარჩელის პოზიცია იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია დადგენილად აპელანტის მხრიდან დედის დანაშთი სამკვიდროდან მოძრავი ნივთების დაუფლების ფაქტი.

5.5. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია დედის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღების მოთხოვნით ნოტარიუსისთვის მიუმართაობის ფაქტი, ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია დედის დანაშთი ქონების მემკვიდრედ ცნობაზე უარის თქმის შესახებ ნოტარიუსის მიერ გაცემული აქტი, ამასთან, გამომდინარე იქიდან, რომ მოპასუხის მიერ შედავებულია მოძრავი ნივთების მამკვიდრებლისადმი კუთვნილების ფაქტიც, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით სადავო ქონების მემკვიდრეობით მიღების დადასტურების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რაც მან სათანადოდ ვერ გასწია - მხოლოდ აპელანტის შვილის (რომელიც საქმის შედეგისადმი დაინტერესებულ პირს წარმოადგენს) ჩვენებით კი დადასტურებულად ვერ მიიჩნევა 1993 წლისთვის მოსარჩელის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტი.

6. კასატორის მოთხოვნა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

6.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6.2. კასატორის განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობას ითხოვდა ორი საფუძვლით - როგორც პრივატიზაციის მონაწილე და როგორც გარდაცვლილი დედის, მ.გ–ნის მემკვიდრე. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელეს არ გააჩნდა პრივატიზაციის უფლება, ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვება მას შეეძლო, როგორც დედის მემკვიდრეს. სასამართლომ კი არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელე პრივატიზაციის პროცესში სადავო ბინაში არ ცხოვრობდა. ამ გარემოების დამტკიცებისას სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და სადავო ფაქტის დადგენისას არასწორად არ გაითვალისწინა საქმეში არსებული ზეპირი შინაარსის მტკიცებულებები (მოწმის (მათ შორის, მოსარჩელის შვილის)) ჩვენება, რომლითაც დასტურდებოდა დედის გარდაცვალებამდე მოსარჩელის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტი. სასამართლომ ასევე არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელე არ დაუფლებია აწ გარდაცვლილი დედის სამკვიდროდან მოძრავ ნივთებს. კასატორის აზრით, პრივატიზაციის დროისთვის სადავო უძრავ ქონებაში მოსარჩელის ცხოვრების ფაქტის დასადგენად განკუთვნადია როგორც მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენება, ასევე საქმეში არსებული მხარეთა ახსნა-განმარტებები. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მოპასუხე გ.გ–მა წარდგენილი შესაგებლით ცნო მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება გარდაცვლილი დედის კუთვნილი მოძრავი ნივთების ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ, სასამართლომ კი შესაგებელში არსებულ ჩანაწერს თავისებური ინტერპრეტირება გაუკეთა და მიუთითა, რომ არ დგინდებოდა ეკუთვნოდა თუ არა აღნიშნული ნივთები მოსარჩელის დედას. ამრიგად, სადავო არ არის მოძრავი ნივთების მამკვიდრებლისადმი კუთვნილების ფაქტი, ასევე, ის გარემოება, რომ მოსარჩელე არის დედის კანონისმიერი მემკვიდრე და ის გარემოება, რომ იგი ნამდვილად დაეუფლა დედის კუთვნილ მოძრავ ნივთებს. შესაბამისად, გაუგებარია, რას ემყარება გასაჩივრებული განჩინება სარჩელზე უარის თქმის შესახებ.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (სუსგ საქმე №ას1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი). მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავს მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა კანონისმიერი საფუძვლიდან.

12. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სადავო უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობას უკავშირებს ორ გარემოებას: ბინის პრივატიზაციისას აღნიშნულ ბინაში ცხოვრების ფაქტს და მოთხოვნას ამყარებს N107 დადგენილებაზე. ასევე, მიუთითებს სადავო ქონებაში არსებული აწ გარდაცვლილი დედის კუთვნილი მოძრავი ნივთების მემკვიდრეობით მიღებაზე და ამ საფუძვლით (სსკ 1421-ე-1424-ე მუხლების შესაბამისად) თანასაკუთრების წარმოშობაზე.

13. პირველ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს N107 დადგენილების პირველ პუნქტზე, რომლის მიხედვით, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

14. მოხმობილი ნორმების შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არცერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში.

15. აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ასევე საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

16. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი. ამავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად კი, განსაზღვრულია იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ №107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში _ დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნიათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობს დამქირავებელი. ამდენად, №107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება (სუსგ საქმე №ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი).

18. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (იხ. სუსგ №ას-155-146-05, 5 აგვისტო, 2005 წელი; №ას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი; №ას-265-594-05, 14 ივნისი, 2005 წელი; №ას-284-610-05, 26 ივლის, 2004 წელი). სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ბინის პრივატიზაციის უფლების რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი. დამქირავებელთან მცხოვრებ ოჯახის წევრებს გააჩნდათ ყველა ის უფლება, რომლითაც დამქირავებელი სარგებლობდა (იხ. სუსგ საქმე №284-610-05, 26 ივლისი, 2004 წელი; საქმე №ას-265-594-05, 14 ივნისი, 2005 წელი; საქმე №ას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი).

19. ამრიგად, №107-ე დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად მოსარჩელეს ევალებოდა იმის დამტკიცება, რომ პრივატიზაციის დროისათვის იგი წარმოადგენდა ბინის მოსარგებლეს, რომელიც ცხოვრობდა და სარგებლობდა ამ ბინით. შესაბამისად, წინამდებარე დავის ფარგლებში დაყენებული მოთხოვნა განხორციელებადი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელე დამაჯერებლად და სარწმუნოდ დაასაბუთებდა პრივატიზების დროისათვის სადავო მისამართზე ცხოვრებისა და უძრავი ნივთით სარგებლობის ფაქტს.

20. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სადავო ბინით სარგებლობის ფაქტის დამტკიცება უტყუარი და დასაშვები მტკიცებულებების წარდგენით ვერ შეძლო.

21. საქმეზე არსებული მტკიცებულებების (საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის) სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა ერთობლიობაში ურთიერთშეჯერებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, ხოლო კასატორმა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა იმ გარემოებას, რომ სადავო ბინის პრივატიზაციის მომენტისთვის მოსარჩელეს არ გააჩნდა ის სამართლებრივი სტატუსი - საპრივატიზაციო ბინის დამქირავებელი ან მასთან ერთად მცხოვრები პირი, რაც კანონის თანახმად, ფართზე საკუთრების უფლების მოპოვების წინაპირობას წარმოადგენდა. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებების (დოკუმენტების) არსებობის პირობებში კი, დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ მიიჩნევა კასატორის მითითება, რომ პრივატიზაციის დროისთვის სადავო ქონებაში მისი ცხოვრება სასამართლოს უნდა დაედასტურებინა საქმეში არსებული ზეპირი შინაარსის მტკიცებულებებით (მოწმეთა ჩვენებებით).

22. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის ის პრეტენზიაც, რომლის მიხედვითაც, იგი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას დედის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების საკითხთან დაკავშირებით. იმ შემთხვევაში, როდესაც სადავოდაა გამხდარი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების საკითხი, სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებით, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

23. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე მუხლების შესაბამისად, თავისი სამართლებრი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდროების მიღების თაობაზე. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისთვის მიმართვა; სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება.

24. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში, მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. სუსგ საქმე #ას-433-410-2014, 18 მაისი, 2016 წელი).

25. სამკვიდროს მიღების უფლება შეიძლება განხორციელდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება, მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა, მაგალითად, მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (იხ. სუსგ საქმე #773-740-2016, 8 მაისი, 2017 წელი; საქმე #1172-1127-2016, 31 მარტი, 2017 წელი). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდას, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრული ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძაალაში შესვლის დღე.

26. განსახილველ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, ნამდვილად დაეუფლა თუ არა მოსარჩელე მამკვიდრებლის კუთვნილ ქონებას (მოძრავ ნივთებს), სწორედ მოსარჩელის, ანუ სამკვიდროზე პრეტენზიის განმცხადებელი მხარის, საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა, რაც მან სათანადოდ ვერ გასწია. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ დედის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მოსარჩელეს არ მიუმართავს ნოტარიუსისთვის სამკვიდროს მიღების მოთხოვნით. დადგენილია, ასევე ისიც, რომ ნოტარიუსის მიერ გაცემული დადგენილება, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა დედის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობის შესახებ, მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია (იხ. ტ. 1. ს.ფ 42). ამ გარემოებების არსებობის პირობებში კი, დასაბუთებულ და დასაშვებ საკასაციო შედავებად ვერ მიიჩნევა კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ სასამართლოებს მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღებისა და შესაბამისად, დედის გარდაცვალების დროისთვის სადავო ქონებაში ცხოვრებისა ფაქტი უნდა დაედასტურებინა მოწმეთა მიერ მიცემული ჩვენებების საფუძველზე.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

28. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1 635 ლარის 70% - 1 144.5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. ნ.ჩ–ძეს (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ.ნ–ის (.....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1 635 (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2020 წლის 28 სექტემბერი), ლარის 70% - 1 144.5 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე