საქმე №ას-1486-2020 6 ოქტომბერი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - მ.მ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე.კ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი - საზიარო ქონების გაუქმება ქონების ნატურით გაყოფით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ე.კ–ი (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე) და მ.მ–ი (შემდგომ - მოპასუხე, კასატორი) თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეები არიან. მოსარჩელის საკუთრებად №2 და №3 ნაგებობა, ხოლო მოპასუხის საკუთრებად №1 და №4 ნაგებობა ირიცხება. უძრავი ქონების მახასიათებლებია: მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართობით - 456.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობები - №1, №2, №3 და №4, შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი - 278.00 კვ.მ, ხოლო საცხოვრებელი ფართი -106.24 კვ.მ.

2. მოპასუხე ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა 2003 წლის 11 აპრილს, ლამარა აბაიშვილთან გაფორმებული უძრავი ქონების (საცხოვრებელი ბინის) ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ........ ქუჩა №48-ში მდებარე №1 და №4 შენობა-ნაგებობა.

3. ზემოაღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგანთან ერთად მყიდველის (მოპასუხის) საკუთრებაში გადავიდა მთელი საცხოვრებელი სახლის საერთო სარგებლობასა და მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და საერთო საკუთრების შენობის (შენობის ნაწილი, რომელიც არ არის ინდივიდუალური საკუთრება) შესაბამისი ნაწილი - ნასყიდობის საგნის საერთო ფართის (ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ფართის) პროპორციული წილი.

4. მოსარჩელე კი უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა 2009 წლის 3 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის თანახმად, ნ.კ–მა ლ.ა–გან შეძენილი უძრავი ქონება მდებარე - თბილისში, ........ ქუჩა №48-ში, ნაგებობა №2 და №3, შესაბამის მიწის ნაკვეთთან ერთად მოსარჩელეს აჩუქა.

სარჩელის საფუძვლები:

.

5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა თბილისში, ........ ქუჩა №48-ში მდებარე 456 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით და თითოეული თანამესაკუთრისათვის ინდივიდუალურ საკუთრებად 228 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გაყოფა, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდგომ - ექსპერტიზის ბიურო) 2017 წლის 1 მაისის დასკვნის შესაბამისად (სასარჩელო მოთხოვნა 2017 წლის 13 დეკემბრის სასამართლო სხდომაზე დაზუსტდა).

6. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეებს თანასაკუთრებაში აქვთ არასაცხოვრებელი ფართი, თუმცა მოპასუხე სარგებლობის საშუალებას არ აძლევს.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით, სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ, მართალია საჯარო რეესტრის მონაცემებით განაშენიანებისაგან თავისუფალი ფართი გამიჯნული არ არის, მაგრამ გამიჯნულია ფაქტობრივად.

8. მოპასუხემ წინამდებარე განჩინების მეორე პუნქტში აღნიშნულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე მიუთითა და განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას, შეადგინეს საკადასტრო რუკა, სადაც მწვანედ აღნიშნულია ნასყიდობის საგანი (№1 და №4 შენობა-ნაგებობები, 320 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან ერთად). ამასთან, გამყიდველმა ფაქტობრივად დაკავებული ფართების შესაბამისად მიწა გამიჯნა.

9. მოპასუხის მითითებით, წინააღმდეგი არ არის საზიარო საგანი 2003 წლის 11 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული საკადასტრო რუკის შესაბამისად გაუქმდეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ამ უკანასკნელმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, აპელანტის (მოსარჩელის) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ქ. თბილისში, ........ ქ. №48-ში მდებარე მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ 456 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლება ნატურით გაყოფის გზით გაუქმდა და თითოეულ თანამესაკუთრეს, ექსპერტიზის ბიუროს 2017 წლის 1 მაისის №002371917 დასკვნის დანართი №1-ის შესაბამისად ინდივიდუალურ საკუთრებად 228-228 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გამოეყო.

12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც მხარეები შესაბამისი კონკრეტული წილის კუთვნილების მითითების გარეშე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებად არიან საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში მითითებული, საქართველო სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 158-ე, 183.1-ე, 312.1, 173.1 და 954-ე მუხლების თანახმად, მათ უძრავი ქონების თანაბარი ½ - ½ წილი ეკუთვნით.

13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის (მოპასუხის) მტკიცება, რომ მისთვის მიწის ნაკვეთის მეტი წილის მიკუთვნების საფუძველი არსებობს. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან არ დგინდება, ფაქტობრივი ფლობით კი ასეთ შემთხვევებში უძრავი ქონების საკუთრების უფლების დადგენა კანონიდან არ გამომდინარეობს. ამასთან, წინამდებარე განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდანაც მტკიცდება, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ (მოპასუხემ) გამყიდველის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობები და საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის წილი შეიძინა, რომლის კონკრეტული ოდენობა ხელშეკრულებითაც არ არის განსაზღვრული.

14. დავის საგანთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის 961.1 და ამავე კოდექსის 963-ე მუხლებზე და მიუთითა, რომ მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს: იდეალური წილის შესაბამისად საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შესაძლებლობა და გაყოფის შედეგად წარმოშობილი ინდივიდუალური საგნის ფუნქციური (ღირებულებითი) თვისების შენარჩუნება.

15. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საკითხის გადაწყვეტისას ექსპერტიზის ბიუროს 2017 წლის 1 მაისის დასკვნით იხელმძღვანელა და, მიუხედავად მასში მითითებული დასკვნისა, რომ საზიარო მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა შესაძლებელი იყო, მიიჩნია, რომ საზიარო უფლება ვერ გაუქმდება, ვინაიდან ექსპერტის მითითებით, მოქმედი ნორმატიული აქტების მოთხოვნების შესაბამისად, საჭირო გახდებოდა მოპასუხის კუთვნილი №4 შენობის სამხრეთით არსებული ღიობების ამოშენება.

16. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისი, ........ ქ. №48-ში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა ორ თანაბარ წილად, ღირებულების შემცირების გარეშე შესაძლებელია შემდეგნაირად: მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობიდან, რომელიც შეადგენს 456 კვ.მ-ს, მოსარჩელეს შესაძლოა, გამოეყოს მიწის ნაკვეთი ფართობით 228 კვ.მ (დანართი №1, ყვითლად მონიშნული), ხოლო მოპასუხეს - 228 კვ.მ (დანართი №1, ცისფრად მონიშნული), კერძოდ, თითოეულ პირს გამოეყო მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობის ზუსტად ნახევარი. სასამართლოს განმარტებით, დასკვნის დანართი №1-დან (ტ. 1, ს.ფ. 87), ასევე, მხარეთა მიერ წარდგენილი რუკებიდან დგინდება, რომ მიწის ნაკვეთზე განლაგებული მოდავე მხარეთა კუთვნილი შენობა-ნაგებობები განცალკევებულია ერთმანეთისგან და მდებარეობს მიწის ნაკვეთის უკიდურეს კუთხეებში, ამასთან, უდავოა, რომ თანამესაკუთრეები სარგებლობენ არა საერთო შესასვლელით, არამედ თითოეულ მესაკუთრეს აქვს დამოუკიდებელი შესასვლელი კუთვნილ ფართში მოსახვედრად, შესაბამისად, ნახაზზე წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის ექსპერტის მიერ გავლებული ხაზი, შენობა-ნაგებობებს არ ეხება და მიწის ნაკვეთს ზუსტად ორი თანაბარი ზომის ნაკვეთად ჰყოფს.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვლინდებოდა ქონების ნატურით გაყოფით საზიარო უფლების გაუქმებისთვის აუცილებელი პირველი წინაპირობა - საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შესაძლებლობა.

18. რაც შეეხება დაყოფის შედეგად საგნის ღირებულების შემცირებას, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნაში მოცემული შეფასება, რომლის თანახმად სადავო მიწის ნაკვეთის შუაზე გაყოფის შედეგად მიღებული ნაკვეთების ღირებულება არ მცირდება.

19. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სხდომაზე მოწვეული ექსპერტის ახსნა-განმარტებაზეც (იხ. 25.09.2020წ. სხდომის ოქმი), სადაც ექსპერტმა აღნიშნა, რომ ღიობის ამოშენების მიზანია, რომ „ერთმა მეზობელმა მეორის საკუთრებაში არ იყუროს“, კერძოდ, ემსახურება „ჩაუხედაობის პრინციპის“ დაცვას და, განსახილველ შემთხვევაში, ეს ღონისძიება მოსარჩელის ინტერესებისკენაა მიმართული, შესაბამისად იმ პირობებში, თუ ღიობი არ ამოშენდება, ექსპერტის განმარტებით, მოსარჩელის უფლებები დაირღვევა, ხოლო, თუ მოსარჩელე არ მოითხოვს ამ ღონისძიების განხორციელებას, შესაძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის შენარჩუნებაც, ასევე - ღიობის ამოშენება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ №4 შენობა-ნაგებობას ფუნქციას ვერ შეუცვლის და ხელს ვერ შეუშლის საზიარო ქონების თანაბარმნიშვნელოვნად და თაბარწილად გაყოფას. ექსპერტმა ასევე მიუთითა, რომ გამიჯვნის შემთხვევაში თითოეულ უძრავ ნივთს შეუნარჩუნდება ინდივიდუალური მისასვლელი.

20. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქონების გამიჯვნისას, ღიობის ამოშენების საჭიროება, ისიც იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე მოითხოვს, არ წარმოადგენს ისეთ დაბრკოლებას, რაც სასამართლოს გარდაუვლად შეუქმნიდა დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფა შეუძლებელია და საზიარო უფლების გაუქმებისთვის ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გარდა სხვა გზა არ არსებობს.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით დაადასტურა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა, მოპასუხემ კი, თავის მხრივ, ვერ უზრუნველყო სათანადო შედავება და იმ მტკიცებულებათა წარმოდგენა, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა, რომ საზიარო ქონების ნატურით გაყოფა იმ სქემით, როგორც ეს ექსპერტიზის დასკვნაშია ასახული, შეუძლებელია, რაც საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების საფუძველია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

22. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ საკასაციო საჩივარი წარადგინა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

23. კასატორი შესაგებელში მითითებულ პრეტენზიაზე მიუთითებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტი) და განმარტავს, რომ ნასყიდობის საგანთან ერთად მყიდველის საკუთრებაში გადავიდა საცხოვრებელი სახლის საერთო სარგებლობაში არსებული 320 კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთი, რომელიც რეალურად გამიჯნული იყო კაპიტალური ხაზოვანი შენობა-ნაგებობით და მესაკუთრეებს იმ თავითვე დამოუკიდებელი შესასვლელები ჰქონდათ.

24. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა საჯარო რეესტრის არქივში დაცული კასატორის საკუთრება, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ მხოლოდ 18 წლის შემდეგ გახადა სადავო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

25. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

26. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

27. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

28. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

29. მოცემულ შემთხვევაში, ქ. თბილისში, ........ ქუჩა №48-ში მდებარე უძრავი ქონება აღრიცხულია მოსარჩელისა და მოპასუხის სახელზე და თითოეული პირის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენს შენობა-ნაგებებები (მოსარჩელეს ეკუთვნის №2 და №3, ხოლო მოპასუხეს - №1 და №4 ნაგებობები), საზიარო საგანი კი მიწის ნაკვეთია, რომლის კონკრეტული წილის კუთვნილება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის და აღრიცხულია განსახილველი დავის მხარეებზე.

30. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს 456 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით და თითოეული თანამესაკუთრისათვის ინდივიდუალურ საკუთრებად 228 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გაყოფა, ექსპერტიზის ბიუროს 2017 წლის 1 მაისის დასკვნის შესაბამისად.

31. მოპასუხემ სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლითა და ასევე საკასაციო საჩივრით სადავოდ გახადა მხოლოდ თითოეულ მესაკუთრის საზიარო საგნის მიმართ თანაბარი წილობრივი უფლება და მიუთითა, რომ წინააღმდეგი არ არის 456 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლება გაუქმდეს ნატურით გაყოფის გზით, თუმცა მხოლოდ 2003 წლის 11 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე თანდართული საკადასტრო რუკის შესაბამისად, რომლითაც დასტურება, რომ მის მიერ შეძენილი ნასყიდობის საგანი №1 და №4 შენობა-ნაგებობებია 320 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან ერთად (იხ. წინადმებარე განჩინების მე-2 პუნქტი).

32. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს სადავო გარემოებებთან მიმართებით და მიუთითებს, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება იმგვარი იურიდიული მოქმედებების განხორციელება, რომელიც ამ უკანასკნელისათვის მიწის ნაკვეთის ნახევარზე მეტის კუთვნილებას დაამტკიცებდა.

33. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მხარეებმა (დღეის მონაცემებით მოსარჩელის კუთვნილი ქონება თავდაპირველად ნ.კ–მა იყიდა, რომელმაც ქონება მოსარჩელეს აჩუქა) ნასყიდობის ხელშეკრულებებით ლ.ა–გან ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობები და საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის წილი შეიძინეს, რომლის ოდენობა ნასყიდობის ხელშეკრულებებით არ განსაზღვრულა. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 12), მხარეთა ინდივიდუალური საკუთრებაა ნაგებობები, თუმცა განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის კონკრეტული წილის კუთვნილება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის. ასეთ დროს კი, თანამესაკუთრეთა წილების დასადგენად გამოიყენება სსკ-ის 954-ე მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს ეკუთვნის თანაბარი წილი.

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 158-ე ,,ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ეს წესი არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება საჯარო რეესტრიდან“, ამავე კოდექსის 183.1 ,,უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების შემძენზე საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია“, 311.1 ,,საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის და მასში ცვლილების შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა“, სსკ-ის 312.1 ,,რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა“ მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 4.1 ,,სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები“ და 102.1 მუხლებზე ,,თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს“ და განმარტავს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომელიც რეესტრის მონაცემების მიმართ არსებულ პრეზუმფციას გააქარწყლებდა. ამდენად, კასატორის მიერ მითითებული მტკიცებულებები ვერ ჩაანაცვლებს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას დაქვემდებარებულ უფლებას.

35. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნულ სამართლებრივ დანაწესთა საფუძველზე მიუთითებს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის წინამდებარე განჩინების 31-32-ე პუნქტებში მითითებული არგუმენტი და იმ პირობებში, როდესაც სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელისა და მოპასუხის კონკრეტული წილები განსაზღვრული არ არის, სსკ-ის 954-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, მხარეებს სადავო ქონებაში თანაბარი წილი ეკუთვნით.

36. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა სრულად შეესაბამება აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უახლესი პრაქტიკით დამკვიდრებულ მიდგომას, რომლის თანახმად, საზიარო უფლების არსებობისას მხარეთა საკუთრების უფლების დადგენისათვის უპირატესობა ენიჭება საჯარო რეესტრის ჩანაწერს და ამგვარი უფლების (თანასაკუთრება) სოციალური არსი მხოლოდ ფაქტობრივ მფლობელობაზე დაყრდნობით არ შეიძლება შეიცვალოს (იხ.: სუსგ №ას-37-2020, 2020 წლის 16 დეკემბრის განჩინება; №ას-331-331-2018, 2019 წლის 15 ივლისის განჩინება; №ას-59-58-2014, 2015 წლის 29 ივნისის განჩინება; საქმე № ას-1035-996-2016, 2017 წლის 24 ოქტომბერის განჩინება; საქმე №ას-774-741-2014, 2015 წლის 20 ივლისის განჩინება).

37. რაც შეეხება უშუალოდ დავის საგანს, საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 953-ე (თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს), 961.1 (თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება) და სსკ-ის 963-ე (საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე) მუხლები.

38. ზემოაღნიშნული ნორმებით, განსაზღვრულია საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებამოსილება, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება და ამისთვის ამ ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილის მიერ ნების გამოვლენა საკმარისია. ერთადერთი შეზღუდვა, რასაც კანონმდებელი აღნიშნული უფლების რეალიზაციის მიზნებისათვის აწესებს, არის ის, რომ საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებით, გააუქმოს საზიარო საკუთრება, არ უნდა შეილახოს სხვა თანაზიარი მესაკუთრის საკუთრების უფლების ხელშეუვალობა. სწორედ ამიტომ, სსკ-ის 963-ე მუხლი ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმებას დასაშვებად მიიჩნევს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგანი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე დაყრდნობით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში, ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სსკ-ის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ეს ფუნქცია და მნიშვნელობა.

39. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე საერთო საკუთრება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1080-1000-2017, 2017 წელი 27 ოქტომბრის განჩინება).

40. ამდენად, დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით, სსკ-ის 963-ე მუხლის კონტექსტით, ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1977-2018, 22 მარტი, 2019 წელი; საქმე №ას-1080-1000-2017, 27 ოქტომბერი, 2017 წელი).

41. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განამარტა, რომ „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების საფუძველზე, მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ თანასაკუთრების გაყოფა მის მიერ მოთხოვნილი წესით შესაძლებელია, მოსარჩელეს ეკისრებოდა. ნატურით გამიჯვნის მოთხოვნისას, სადავოობის შემთხვევაში, სასამართლო, 963-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ამოწმებს გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების ერთგვაროვნებას და ღირებულებას, რაც გაყოფის შედეგად მიღებული საგნების (მიწის ნაკვეთების) ფუნქციური დანიშნულების და მისი შემდგომი გამოყენების შესაძლებლობას, ასევე ინფრასტრუქტურულ მოწყობასაც ითვალისწინებს“ (სუსგ №ას-661-628-20145; 2015 წლის 30 სექტემბრის განჩინება).

42. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე საზიარო უფლების გაუქმებას ითხოვს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 1 მაისის დასკვნის შესაბამისად, რომლის თანახმად, ქ. თბილისში, ........ ქ. №48-ში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა ორ თანაბარ წილად, ღირებულების შემცირების გარეშე, შესაძლებელია შემდეგნაირად: მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობიდან, რომელიც შეადგენს 456 კვ.მ-ს, მოსარჩელეს შესაძლოა, გამოეყოს 228 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (დანართი №1, ყვითლად მონიშნული), ხოლო მოპასუხეს - 228 კვ.მ (დანართი №1, ცისფრად მონიშნული), კერძოდ, თითოეულ პირს გამოეყო მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობის ზუსტად ნახევარი. ამ ვარიანტით გამიჯვნის შემთხვევაში, რომ არ დაირღვეს მოქმედი ნორმატიული აქტების მოთხოვნები საჭიროა ამოშენდეს მოპასუხის კუთვნილი შენობა №4-ის სამხრეთით არსებული ღიობები.

43. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა მოცემული საქმის გადაწყვეტისათვის უმთავრესი გარემოება: მოდავე მხარეების თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების შესაძლებლობა. პალატა მიუთითებს, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 1 მაისის დასკვნითა და დასკვნის №1 დანართის მიხედვით დასტურდება სსკ-ის 963-ე მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგისათვის საჭირო ორივე წინაპირობის არსებობა. ამასთან, უდავოა, რომ მიწის ნაკვეთზე განლაგებული მოდავე მხარეთა კუთვნილი შენობა-ნაგებობები განცალკევებულია ერთმანეთისგან და მდებარეობს მიწის ნაკვეთის უკიდურეს კუთხეებში და თითოეულ თანამესაკუთრეს დამოუკიდებელი შესასვლელი აქვს კუთვნილ ფართში მოსახვედრად.

44. რაც შეეხება ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ღიობის ამოშენებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ამით მოსარჩელის ინტერესებია დაცული, რომ მეორე მხარემ მოსარჩელის საკუთრებაში არ იყუროს, ამასთან, თუ მოსარჩელე არ მოითხოვს მის ამოშენებას, შესაძლებელია პირვანდელი სახით შენარჩუნებაც. გასათვალისწინებელია ექსპერტის სასამართლო სხდომაზე მიცემული განმარტება, რომლის თანახმად, ღიობის ამოშენებით მოპასუხის უფლება არ დაირღვევა და მისი კუთვნილი უძრავი ქონების ფუნქციურ დანიშნულებას არ შეცვლის და ღიობის ამოშენების შემთხვევაშიც კი (მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ღიობის ამოშენებას არ ითხოვს), აღნიშნული ხელს ვერ შეუშლის საზიარო ქონების თანაბარმნიშვნელოვნად და თანაბარწილად გაყოფას.

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორმა საქმეში წარდგენილი ვერცერთი მტკიცებულებით, ვერ გააქარწყლა სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი (სსკ-ის 961-ე, 963-ე მუხლები), მეტიც, იგი ქონების ნატურით გაყოფას არც შესაგებლითა და არც საკასაციო საჩივრით არ შესდავებია, რისი გათვალისწინებითაც, საქმეზე გამოკვლეული მტკიცებულებებისა და ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა დგინდება.

46. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

47. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

48. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

49. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-1444-2019, 2021 წლის 10 ივნისის განჩინება; №ას-457-2020, 2021 წლის 29 აპრილის განჩინება, №ას-451-2019, 2021 წლის 17 თებერვლის განჩინება; №ას-37-2020, 2020 წლის 16 დეკემბრის განჩინება, №ას-331-331-2018, 2019 წლის 15 ივლისის განჩინება).

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.მ–ის საკასაციო საჩივრი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ.მ–ს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ვ. მ–ძის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №0 / გადახდის თარიღი 18.01.2021), 70% – 105 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე