საქმე №ას-1182-2019 19 ოქტომბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ლ., ჯ. და ე.ზ–ები (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირები), აპელანტები

მოწინააღმდეგე მხარე – შ. ზ–ი (მოპასუხე)

თავდაპირეველი მოსარჩელე - მ. ზ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა– გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირების სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ. ზ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შ. ზ–ის (შემდეგში: მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მის მიერ, 2001 წლის 30 იანვარს გარდაცვლილი მ. ზ–ის (შემდეგში - მამკვიდრებელი) სამკვიდროს (უძრავი ქონება მდებარე: თბილისი, ....., ბინა N45 (შემდეგში- სადავო უძრავი ქონება) ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის აღიარება, მის ¼ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა და ამ წილის გათვალისწინებით 2007 წლის 28 ნოემბერს მოპასუხის სახელზე გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა.

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მამკვიდრებელს ჰყავდა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე შვილები - მოსარჩელე და ჯ. ზ–ი. მამკვიდრებელმა თავისი ქონება 2000 წლის 28 სექტემბერს შედგენილი ანდერძით დაუტოვა შვილიშვილს - ჯ. ზ–ის შვილს (მოპასუხე). ანდერძის არსებობის პირობებში, მოსარჩელეს ეკუთვნის სავალდებულო წილი, რაც ქონების ¼ ნაწილია. მამის სამკვიდრო მოსარჩელეს მიღებული აქვს ფაქტობრივი ფლობით, კერძოდ, დაბადებიდან მამის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც, ცხოვრობს სადავო ბინაში. მოსარჩელე იხდის კომუნალურ გადასახადებს. სადავო ქონება აღრიცხულია მოპასუხის სახელზე.

3. ლ., ჯ. და ე.ზ–ებმა (შემდეგში-დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირები), როგორც მესამე პირებმა დამოუკიდებელი მოთხოვნით ( სსკ-ის 88-ე მუხლი), სარჩელი აღძრეს მოპასუხის მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს სადავო უძრავ ქონებაზე გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მის საფუძველზე საჯარო რეესტრში მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლების ნაწილობრივ გაუქმება და სავალდებულო წილის ნაწილში ცვლილებების შეტანა, კერძოდ, მესაკუთრედ ცნობა თანაბარწილში სავალდებულო წილზე -1/4 ნაწილის 3/4 წილზე, თითოეული 4,045 კვ.მ-ზე.

4. დამოუკიდებელი მოთხოვნის მქონე მე-3 პირების სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ ლ. და ჯ. ზ–ი ფაქტობრივ საქორწინო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ 1993 წლის 27 იანვრიდან, ხოლო რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1997 წლის 06 მარტიდან. თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი ჯ. ზ–ი და ე.ზ–ი. ჯ. ზ–ი ბავშვობიდან ცხოვრობდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე. ჯ. ზ–ის დედა, რ.ც–ლი გარდაიცვალა 1984 წლის 05 ოქტომბერს, ხოლო მამა მ. ზ–ი გარდაიცვალა 2001 წლის 30 იანვარს. ჯ. ზ–ი სამკვიდროს ფლობასა და მართვას შეუდგა მისი გახსნისთანავე. სამკვიდროს გახსნის დროისათვის იგი რეგისტრირებული იყო და ფაქტობრივად ცხოვრობდა სადავო ბინაში. ჯ. ზ–მა მამის სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით. თავად ჯ. ზ–ი გარდაიცვალა 2011 წლის 01 დეკემბერს. 2012 წლის 13 მარტს მესამე პირებმა მიმართეს ნოტარიუს ჯ. ზ–ის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით. ჯ. ზ–ი და ე.ზ–ი მამის გარდაცვალებისას არასრულწლოვნები იყვნენ. მოსარჩელეებმა 2014 წლის 17 იანვარს მიმართეს ნოტარიუსს და მოითხოვეს მ. ზ–ის სამკვიდრო ქონებიდან ჯ. ზ–ის მიერ მისაღებ სავალდებულო წილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა, რაზეც ნოტარიუსისგან უარი მიიღეს. მოსარჩელეთათვის მ. ზ–ის მიერ შედგენილი ანდერძის თაობაზე ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც 2012 წლის 13 მარტს მიმართეს ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით. მოპასუხის სახელზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემისას ნოტარიუსს უნდა გამოერკვია, არსებობდნენ თუ არა სხვა სამკვიდროს მიღების უფლების მქონე მემკვიდრეები და მოეწვია ისინი სამკვიდროს მისაღებად, რაც ნოტარიუსს არ განუხორციელებია. მას უნდა ევარაუდა, რომ კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა ფაქტობრივად მიიღეს სამკვიდრო და ანდერძისმიერ სამკვიდრო მოწმობაში სამკვიდრო ქონება სრულად არ უნდა მიეთითებია. სხვა მემკვიდრეების არსებობის თაობაზე მოპასუხემ არ გაამხილა და უკანონოდ მიიღო ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა სამკვიდრო ქონებაზე, რითაც სხვა სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეებს წაართვა სავალდებულო წილის მიღების შესაძლებლობა. მესამე პირებმა განმარტეს, რომ ჯ. ზ–ის მიერ მამის - მ. ზ–ის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს ადასტურებს არა მხოლოდ მისი მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების მისამართზე ცხოვრების, რეგისტრაციისა და აღნიშნულ მისამართზე პირადობის დამადასტურებელი მოწმობის აღების ფაქტი, არამედ ჯ. ზ–ის მიერ მ. ზ–ის კუთვნილი მოძრავი ნივთების (სხვადასხვა საოჯახო ნივთები) ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტიც, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მ. ზ–ის კუთვნილი მოძრავი ნივთები, რომელიც ლ. ზ–ის მიერ იყო ყუთებში ჩაწყობილი, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან სამ თვეში, ჯ. ზ–მა 2001 წლის 01 მაისს, ქ– ბინიდან გადაიტანა მოსარჩელეებთან ვაჟა-ფშაველას ბინაში. მას შემდეგ, ისინი ახორციელებენ აღნიშნული ნივთების ფლობას.

5. მოპასუხემ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ცნო, ხოლო დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირების სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ჯ. ზ–ი ბავშვობიდან მშობლებთან ერთად ცხოვრობდა სადავო მისამართზე, თუმცა 2000 წლის აგვისტოში სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან გათავისუფლების შემდეგ გარდაცვალებამდე, მუდმივად ცხოვრობდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ......... მან 2001 წლის აპრილში აიღო პასპორტი, რეგიტრაციიდან მოიხსნა სადავო მისამართიდან და მესაკუთრის თანხმობით, დარეგისტრირდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ........, სადაც ცხოვრობდა პირველ მეუღლესთან ერთად მის ოჯახში. ამასთან, ჯ. ზ–ისათვის ცნობილი იყო მ. ზ–ის მიერ შედგენილი ანდერძის შესახებ და მას სიცოცხლეში მოთხოვნა სავალდებულო წილის მიღების თაობაზე არ განუცხადებია. მოპასუხემ არასარწმუნოდ მიიჩნია, რომ ისინი ფლობდნენ მ. ზ–ის მოძრავ ნივთებს, რომლებიც მამკვიდრებელმა - ჯ. ზ–მა მათთან ბინაში განათავსა, ვინაიდან აღნიშნული ნივთების მამკვიდრებლისადმი (მ. ზ–ი) კუთვნილების ფაქტი საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება და ამასთან, მოსარჩელე უთითებს, რომ ნივთებს თავად ფლობდა მამამთილის გარდაცვალების მომენტიდან და არა ჯ. ზ–ი. ამდენად, ჯ. ზ–ს, მამის სამკვიდრო არ მიუღია კანონით დადგენილ ვადაში, არც ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით და არც სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გზით.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 06.12.2018წ. -ის გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელი დაკმაყოფილდა: აღიარებული იქნა მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი. მოსარჩელე ცნობილი იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/4 წილის მესაკუთრედ და აღნიშნული წილის გათვალისწინებით, ნაწილობრივ გაბათილდა 2007 წლის 28 ნოემბერს მოპასუხის სახელზე გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა. დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

8. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2001 წლის 30 იანვარს, რომელსაც დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე - შვილები: მოსარჩელე და ჯ. ზ–ი.

9. გარდაცვალების მომენტისათვის მამკვიდრებლის საკუთრებას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონება. მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონების მისამართზე. მამკვიდრებლის მეუღლე გარდაიცვალა 1984 წლის 05 ოქტომბერს.

10. 2000 წლის 28 სექტემბერს მამკვიდრებელმა შეადგინა ანდერძი, რომლითაც სადავო უძრავი ქონება უანდერძა შვილიშვილს - მოპასუხეს.

11. მოსარჩელე მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მას მერეც ცხოვრობდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე, რომელმაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამკვიდრებლის დანაშთი უძრავი ქონება. მოპასუხემაც ფაქტობრივად დაუფლების გზით მიიღო სადავო ქონება.

12. ჯ. ზ–ის სამკვიდრო ქონებაზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა მე-3 პირების (მისივე მეუღლის და შვილების სახელზე). სამკვიდრო მოწმობაში სამკვიდროს გახსნის ადგილად მითითებულია გურჯაანი, სოფელი ......... ჯ. ზ–ს, მ. ზ–ის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სანოტარო ბიუროსათვის მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიღების მიზნით განცხადებით არ მიუმართავს.

13. მამკვიდრებელის მიერ შედგენილი ანდერძის საფუძველზე გაიცა ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა მოპასუხის სახელზე, რომლითაც მან, მიიღო მთლიანი სამკვიდრო ქონება - სადავო უძრავი ქონება, რომელიც საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოპასუხის სახელზე.

14. ჯ. ზ–ი გარდაიცვალა 2011 წლის 01 დეკემბერს გურჯაანში, სოფელი ...... გარდაცვალების მომენტისათვის მის პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეებს წარმოადგენენ: შვილები - შ. ზ–ი (დაბადებული 1977 წლის 12 აპრილს), ჯ. ზ–ი (დაბადებული 1999 წლის 28 მარტს), ე.ზ–ი (დაბადებული 2000 წლის 03 აგვისტოს) და მეუღლე ლ. ზ–ი.

15. 2014 წლის 17 იანვარს ლ. ზ–მა, ასევე, როგორც შვილების კანონიერმა წარმომადგენელმა, განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს, თუმცა, მას უარი ეთქვა მ. ზ–ის სამკვიდრო ქონებიდან მისი მეუღლის ჯ. ზ–ის კუთვნილ სავალდებულო წილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე.

16. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზის და სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროში დაცული ინფორმაციით ჯ. ზ–ი 1979 წლის 02 მარტიდან 2001 წლის 13 აპრილამდე რეგისტრირებული ფიქსირდებოდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე, ხოლო 2001 წლის 13 აპრილიდან 2011 წლის 01 დეკემბრამდე რეგისტრირებული ფიქსირდებოდა მისამართზე, გურჯაანი სოფელი .........

17. 2001 წლის 04 აპრილს ვაკე-საბურთალოს შსს მეორე განყოფილების სამსახურის მიერ გაცემულ Nდ0288448 პირადობის მოწმობის მონაცემებში ტექნიკური ხარვეზის გამო არასწორად ფიქსირდებოდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე თბილისი, ......, ბინა N45 (ყოფილი თბილისი, ......, ბინა N45) რეგისტრაციის თარიღი 2001 წლის 29 აგვისტო.

18. ჯ. ზ–ი სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებული იყო სამჯერ; საპატიმრო დაწესებულება მან ბოლოს დატოვა 2000 წლის 01 აგვისტოს;

19. ჯ. ზ–ის მიმართ 2006 წლიდან 2011 წლამდე შედგენილია შემდეგი ადმინისტრაციული საჯარიმო ქვითრები: 15/08/2006 საჯარიმო ქვითარი აო074735 ა.ს.კ 125-6-0; ა/მ RUS872 ქ. თბილისი; 04/10/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 225419 ა.ს.კ 125-7-0; ა/მ /RUS872 ქ. თბილისი; 23/11/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 262490 ა.ს.კ 116-1-0 ა/მ GSG875 (კახეთის რეგიონი); 07/12/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 298051 ა.ს.კ 125-76-0, თბილისი; 27/01/2009 საჯარიმო ქვითარი ბა929955 ა.ს.კ. 116-1-0 ა/მ VIP690, ა. თბილისი. შსს მონაცემთა ბაზაში 2001 წლიდან 2006 წლამდე ჯ. ზ–ზე ინფორმაცია არ მოიპოვება. ასევე 2001 წლიდან 2011 წლამდე არ მოიპოვება ინფორმაცია ჯ. ზ–თან გამოძახებული სასწრაფო სამედიცინო ბრიგადებისა და გაფორმებული სამედიცინო დოკუმენტების შესახებ;

20. სასამართლომ დაუდასტურებლად მიიჩნია, რომ ჯ. ზ–ი მამის - მ. ზ–ის გარდაცვალებიდან 06 თვეში ფაქტობრივად ფლობდა - ცხოვრობდა და მართავდა სამკვიდრო ქონებას, მდებარე მისამართზე - თბილისი, ....., ბინა N45.

21. მხარეებს შორის სადავოდ არ გამხდარა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ჯ. ზ–მა იცოდა მამის გარდაცვალების შესახებ და ესწრებოდა მის დაკრძალვას. მას მ. ზ–ის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში სანოტარო ორგანოსათვის მამის სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით არ მიუმართავს.

22. უდავოა, რომ ჯ. ზ–მა იცოდა ანდერძის არსებობის თაობაზე, რაც ასევე, დაადასტურა სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ე.ჩ–ძემ და განმარტა, რომ მას მ. ზ–ის მიერ შედგენილი ანდერძის შესახებ აცნობა ჯ. ზ–მა, რომელმაც არათუ იცოდა ანდერძის შედგენის შესახებ, არამედ კმაყოფილიც კი იყო ანდერძის შინაარსით.

23. ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ჯ. ზ–ს თავის სიცოცხლის მანძილზე სადავოდ არ გაუხდია სავალდებულო წილის მიუღებლობისა და ანდერძის საფუძველზე შ. ზ–ის მიერ სადავო ქონების საკუთრებაში მიღების ფაქტი.

24. 2001 წლის 30 იანვრიდან, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ 6 თვიან პერიოდში სადავო ბინაში ჯ. ზ–ის ცხოვრების, ქონების მოვლა-პატრონობის შესახებ შესაბამისი მტკიცებულება, საქმეში არ არის წარმოდგენილი. მესამე პირებს დამოუკიდებელი მოთხოვნით, საკმარისი და უტყუარი მტკიცებულება იმისა, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ ჯ. ზ–ი თავისად მიიჩნევდა მშობლის უძრავ ნივთს, რის გამოც, იღებდა მონაწილეობას მის გაუმჯობესებაში, იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, ჰქონდა დამოუკიდებელი ოთახი, პატრონობდა მას, არ წარმოუდგენიათ.

25. დადგენილია, რომ მოწის ე.ა–ვას (რომელიც არის ლ. ზ–ის კარის მეზობელი) მითითებით, მან ჯ. ზ–ი ნახა მაშინ, როდესაც ე.ზ–ი (დაბადებული 2000 წლის 03 აგვისტოს) გამოიყვანეს სამშობიაროდან, შემდეგ კი, არ უნახავს; ჯ. ზ–ი შვილებს ჯიხურთან ნახულობდა მაშინ, როდესაც ისინი დაახლოებით 10-12 წლისები იყვნენ. მოწმე ე.ა–ვა, რომელიც წარმოადგენს შ. ზ–ის მეზობელს, კონკრეტულად ვერ ასახელებს მ. ზ–ის გარდაცვალების თარიღს, მიუთითებს, რომ ჯ. ზ–ი ბავშვების სანახავად, ცელოფნებით (თუმცა, მოწმისთვის უცნობია რა იდო ცელოფანში) მიდიოდა ლ. ზ–თან; ბოლოს იგი ნახა მ. ზ–ის დასაფლავებაზე.

26. მოწმის ნ.ო–ძის (რომელიც სწავლობდა ლ. ზ–თან ერთად და არის მისი დის ნათლია) განმარტებით, რომელსაც ასევე არ ახსოვს მ. ზ–ის გარდაცვალების თარიღი და არ იცის მისი საცხოვრებელი ადგილი, ჯ. ზ–ის ციხიდან გამოსვლის და მისი ძმასთან ერთად ცხოვრების ფაქტი, ლ. ზ–ისგანაა ცნობილი. ჯ. მას არ იცნობდა. ხედავდა ქ– ქუჩის ბოლოს ტაქსაობდა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ხედავდნენ ჯ. ზ–ს იმ ტერიტორიაზე, არ ადასტურებს პირის სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტს. ნ.ო–ძე არ წარმოადგენს ფაქტის უშუალოდ თვითმხილველს, ჩვენებას იძლევა მხოლოდ სხვის მიერ გადმოცემული მონათხრობის მიხედვით, მნიშვნელოვანი თარიღების დასახელების გარეშე.

27. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მოწმეები ე.ა–ვა და ნ.ო–ძე არ წარმოადგენენ ლ. ზ–ის, ჯ. ზ–ისა და ე.ზ–ის მიერ გაცხადებული ფაქტის - მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ 06 თვის განმავლობაში, მის სამკვიდროს მოვლა-პატრონობის მიზნით ჯ. ზ–ის სადავო სამკვიდრო სახლში ცხოვრების და ნივთების ფლობის უშუალო თვითმხილველებს. შესაბამისად, მოწმეთა ზოგადი ინფორმაციის შემცველი ჩვენებები, სხვა მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში, ზემოაღნიშნული ნორმების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს სადავო გარემოების დამადასტურებელ საკმარის და უტყუარ მტკიცებულებას.

28. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შემდეგ დაახლოებით 2007 წლიდან იგი საავადმყოფოში იმყოფებოდა თბილისში, რა დროსაც, ცხოვრობდა შვილთან შ. ზ–თან სადავო მისამართზე, ასევე, ჯ. ზ–ის მიმართ შედგენილ ადმინისტრაციული საჯარიმო ქვითრებს, იგი ასახავას არა სამკვიდროს გახსნიდან 2001 წლის 30 იანვრიდან 06 თვის პერიოდს, არამედ 2006 წლისა და შემდეგ პერიოდს, რაც სამართლებრივი მნიშვნელობით საქმეში წარმოდგენლი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, ვერ მიიჩნევა სადავო გარემოებების დამადასტურებელ უტყუარ და საკმარის მტკიცებულებებად.

29. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოწმეები მ.დ–ი, ხ.ხ–ი, ე.ჩ–ძე და ნ.ჭ–ა აღნიშნავენ, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ, ჯ. ზ–ი საცხოვრებლად გადავიდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ......... მოწმის სახით დაკითხულმა მ.დ–მა (რომელიც არის, ჯ. ზ–ის, პირველი მეუღლის ნანა ზ–ის დედა) დაადასტურა, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ მატერიალური გაჭირვების გამო, ჯ. ზ–ი მასთან წავიდა საცხოვრებლად და მას შემდეგ, რაც მამა გარდაეცვალა რეგისტრაციის მისამართიც შეიცვალა და მისივე თხოვნით მასთან ........ დარეგისტრირდა. მოწმეების- მ.დ–ის, ე.ჩ–ძისა და ხ.ხ–ის მითითებით, გურჯაანის რაიონის სოფელ ........ ჯ. ზ–ი მიწას ამუშავებდა და მოჰყავდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები. მოწმეთა განმარტებით ჯ. ზ–ი გურჯაანის რაიონის სოფელ ........ რამოდენიმე წელი, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებამდე მუდმივად ცხოვრობდა.

30. აღნიშნულ მოწმეთა ჩვენების გაქარწყლება და მტკიცების ტვირთის სრულყოფილი რეალიზება კი, მესამე პირებმა დამოუკიდებელი მოთხოვნით ვერ შეძლეს.

31. ამასთან, საყურადღებოა გარემოება იმის თაობაზე, რომ ჯ. ზ–ი 2001 წლის აპრილიდან საკუთარი ნებისა და განცხადების საფუძველზე რეგისტრაციას აუქმებს სადავო მისამართზე და მესაკუთრის თანხმობით რეგისტრაციას ახორციელებს გურჯაანში, სადაც მან, როგორ საქმის მასალებით დადგინდა, ციხიდან გამოსვლის შემდეგ გააგრძელა ცხოვრება.

32. შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად არ მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ ჯ. ზ–ი დაეუფლა მამის სამკვიდროს მისი გახსნიდან 6 თვის ვადაში.

33. მოსარჩელის განმარტებას, რომ ჯ. ზ–მა მამის გარდაცვალების შემდეგ მის საცხოვრებელ მისამართზე გადაიტანა მამკვიდრებლის კუთვნილი მოძრავი ნივთები და ამით ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მ. ზ–ის სამკვიდრო, აღნიშნულს მის მიერ წარმოდგენილი მოწმეები ვერ ადასტურებენ. მოწმე ნ.ო–ძე აღნიშნული გარემოების შესახებ არაფერს განმარტავს, ხოლო ე.ა–ვა განმარტავს, რომ ცელოფნებით ხელში ნახა ჯ. ზ–ი, თუმცა, პერიოდს ვერ იხსნებეს. ამასთან, არ იცის რა იყო შიგნით. რაც შეეხება, საქმეში წარმოდგენილი ნივთების ფოტოსურათებს (ტ.1, ს.ფ. 256-318), აღნიშნული სადავო ფაქტებს ვერ ადასტურებს, იგი არც კონკრეტულ პერიოდს, არც ნივთების მამკვიდრებლისადმი კუთვნილებას და არც მათი დაუფლების ფაქტს ასახავს. სხვა მტკიცებულება კი, გარდა ახსნა-განმარტებისა, რომელიც სადავოობის შემთხვევაში ვერმიიჩნევა სადავო ფაქტის დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებად, დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირებს არ წარმოუდგენიათ.

34. მოპასუხემ ფოტოსურათების სახით წარმოდგენილი მოძრავი ნივთების მამკვიდრებელ მ. ზ–ისადმი კუთვნილების, ასევე, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის პერიოდში მათი ჯ. ზ–ის მიერ მიღებისა და დაუფლების ფაქტი, სადავოდ გახადა, ხოლო მოსარჩელემ აღნიშნული სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა, შესაბამისად ვერ შეძლო მტკიცების ტვირთის რეალიზება (სსკ-ის 102-103-ე მუხლები). მოწმეები ასევე არაერთგვაროვან პოზიციას ასახელებდნენ იმ საკითხთან მიმართებით, ჰყავდა თუ არა ჯ. ზ–ს ავტომანქანა. სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე პუნქტის საფუძველზე დადგენილად ვერ მიიჩნია ჯ. ზ–ის მიერ მანქანის ყოლის ფაქტი, თუმცა განმარტა, რომ აღნიშნული გარემოების დადასტურების შემთხვევაშიც კი, იგი მ. ზ–ის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების დამადასტურებელ მტკიცებულება ვერ გახდებოდა.

35. ამდენად, მოწმეთა ჩვენებით და ფოტოსურათებით, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მესამე პირების პოზიცია არ დასტურდება, სხვა მტკიცებულება კი გარდა ახსნა-განმარტებისა, რომელიც სადავოობის შემთხვევაში ვერ მიიჩნევა სადავო ფაქტის დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებად, მე-3 პირებს არ წარმოუდგენიათ. დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირებმა, ჯ. ზ–ის მიერ, სამკვიდრო მოძრავი ქონების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის პერიოდში მიღების ფაქტი, სარწმუნოდ ვერ დაადასტურეს.

36. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობაში განხილვისა და სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მესამე პირებმა დამოუკიდებელი მოთხოვნით ვერ დაადასტურეს ჯ. ზ–ის მიერ კანონით დადგენილ 6 თვის ვადაში მამის - მ. ზ–ის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების, მართვის ფაქტი და ამ მიზნით, განხორციელებული მოქმედებანი, ჯ. ზ–ს მამის სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია, რის გამოც, არ არსებობს ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების უფლების მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და მესაკუთრედ აღიარების შესახებ მესამე პირების დამოუკიდებელი სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

37. აღნიშნული გადაწყვეტილება დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირების მიერ გასჩივრდა სააპელაციო საჩივრით. აპელანტებმა მოითხოვეს მათი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

38. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

39. სააპელაციო სასამართლოს შეფასების საგანს ძირითადად წარმოადგენდა ის სადავო გარემოება, მიღებული ჰქონდა თუ არა ჯ. ზ–ს კანონით დადგენილ ვადაში მამის სამკვიდრო ქონება.

40. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ნების გამოვლენის დადგენის აუცილებლობაზე და აღნიშნა, რომ მემკვიდრეს 6 თვის ვადაში უნდა გამოევლინა სამკვიდროს მიღების ნება.

41. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის მე-20 მუხლზე, რომელიც პირს უფლებას აძლევს თავისუფლად აირჩიოს საცხოვრებელი ადგილი. სასამართლომ მიუთითა, რომ პირს შეიძლება რამდენმე საცხოვრებელ ადგილი ჰქონდეს. ამასთან, თუ რეგისტრაციის ადგილს პირს საკუთარი სურვილით ირჩევს, მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის არჩევისათვის სავალდებულოა პირის ნებას თან ახლდეს ფაქტობრივად ცხოვრების ფაქტი.. პირის კონკრეტულ ადგილას ცხოვრების ფაქტი გამოხატულია აღნიშნულ ადგილზე ჩვეულებრივი, ყოველდღიური ცხოვრებით, რაც შეიძლება დასტუდებოდეს მაგ, გადასახადის გადახდის ქვითრით, საკომლო ჩანაწერით, მუდმივი მაცხოვრებლების აღწერის შედეგებით ან უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული წერილობითი დოკუმენტით, რომ პირი განსაზღვრულ ადგილას წარმოადგენს მუდმივ მაცხოვრებელს (შდრ: სუსგ Nბს-1896-1849(კ-10), 0.6.2011წ.).

42. კონკრეტულ შემთხვევაში, მე-3 პირებს/აპელანტები უმთავრეს არგუმენტად მემკვიდრის მამკვიდრებლის საცხოვრებელ ადგილას რეგისტრაციის ფაქტი მიაჩნდათ, რაც სააპელაციო პალატის მიერ არ იქნა გაზიარებული.

43. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას მასზედ, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირებმა ვერ შეძლეს სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით, კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში მემკვიდრის მიერ მამის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტის დადასტურება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობდა გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველი.

44. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილებით, აპელანტებს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ დაეკისრათ, მის მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1000 ლარის ანაზღაურება.

45. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირების სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

46. კასატორები სადავოდ ხდიან დადგენილ გარემოებას, რომ ჯ. ზ–ი გარდაიცვვალა სოფ..... 2011 წლის 1 დეკემებერს და აღნიშნავენ, რომ მისი გარდაცვალების ადგილი თბილისია.

47. კასატორები სადავოდ ხდიან, რომ ჯ. ზ–ი თითქოსდა ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია სამკვიდრო ქონებას და აღნიშნავენ, რომ ჯ. ზ–ი ცხოვრობდა და გარდაიცვალა თბილისში. პასპორტის დაკარგვის გამო, მისი ბინაში რეგისტრაციის თარიღად მითითებულია 1979 წელი. ის გარემოება, რომ ჯ. ზ–ი სამკვიდროს გახსნის მომენტიდანვე ნამდვილად ცხოვრობდა სადავო მისამართზე და სურდა სამკვიდროს მიღება, დასტურდება იმით, რომ მან ეს ნება გამოავლინა შსს ვაკე-საბურთალოს მ-2 საპასპორტო განყოფილებაში 2001 წლის 26 მარტის განცხადება - ანკეტაში, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ჯ. ზ–ი ცხოვრობდა სამკვიდროს მისამართზე და განცხადება მის მიერაა ხელმოწერილი. ეს დოკუმენტი მნიშვნელოვან მტკიცებულებად მიაჩნიათ კასატორებს და აღნიშნავენ, რომ ჯ. ზ–მა მამამისის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში - 2001 წლის 26 მარტს მიმართა საპასპორტოს, სადაც თავისი აქტიური ქმედებით გამოავლინა სამკვიდროს მიღების ნება. ეს დოკუმენტი ადასტურებს, რომ ჯ. ზ–ი დარეგისტრირდა სადავო მისამართზე და იკისრა მესაკუთრის ვალდებულებები. ამასთან, დადგენილია, რომ იგი ესწრებოდა მამის დაკრძალვას. იგი არამარტო ესწრებოდა მამის დაკრძალვას, არამედ ცხოვრობდა სადავო ბინაში მამასთან გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც განაგრძო ცხოვრება.

48. კასატორები ასევე უთითებენ, რომ ჯ. ზ–ი დაეუფლა მამკვიდრებლის მოძრავ ნივთებს, კერძოდ, საოჯახო ალბომი და პლასტმასის თეფში ფოტოებით გადმოიტანა, ხოლო ეს ნივთები კი უდავოდ მამკვიდრებლის საკუთრებას წარმოადგენდა.

49. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ჯ. ზაალიშვლს არ გაუპროტესტებია ანდერძი მის სიცოცხლეში და არც სავალდებულო წილი მიუთხოვია. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მას პროტესტის საფუძველი არ გააჩნდა, რადგან პრაქტიკულად დაუფლებული იყო თავის წილს.

50. კასატორები არ ეთანხმებიან სასამართლოს მიერ დაუდასტურებლად მიჩნეულ გარემოებას, რომ 2000 წლის აგვისტოდან საპატიმრო დაწესებულების დატოვების შემდეგ, ჯ. ცხოვრობდა სადავო მისამართზე და აღნიშნავენ, რომ ამის საპირისპირო მტკიცებულებას წარმოადგენს მათ მიერ მითითებული საპასპორტოს ცნობა ფორმა 1 და ფორმა 3.

51. რაც შეეხება მოწმეთა ჩვენების შეფასებას, კასატორები აღნიშნავენ, რომ მოწმის ე.ა–ვას (რომელიც არის ლ. ზ–ის კარის მეზობელი) მითითებით, მან ჯ. ზ–ი ნახა სასაფლაოზე დაკრძალვის დღეს. მას არ შეუნიშნავს ჯ.ს მიერ ავეჯის და ნივთების გადატანა, თუმცა, უნახავს იგი ცელოფნით ხელში. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ამ მოწმეს აქვს ენობრივი ბარიერი და აღნიშნა, რომ იგი არათანმიმდევრულია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმეებმა თითქოს არ იცოდნენ სად ცხოვრობდა ჯ. და სად ჰქონდა მას ოთახი. კასატორების მითითებით მოწმე არ არის ვალდებული აღნიშნული იცოდეს. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მოწმე ემზარ ხაჩიძე იტყუება, როდესაც აბობს, რომ ჯ. საპატიმროდან გამოსვლის შემდეგ დასახლდა ......... ამ დროს, ჯ. ცხოვრობდა თბილისში. კასატორების შუამდგომლობით დაკითხული მოწმე - ნ.ო–ძე მიუთითებდა, რომ ყოველ დილას სამსახურში მიმავალი ხედავდა ჯ.ს, რომელიც თავისი მანქანით ეხმარებოდა მეყვავილეს დილით ყვავილების მოტანაში, ხოლო შემდეგ კი, ტაქსაოდა, რაც იცოდა ყვავილების გამყიდველისაგან. ამდენად, კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მათი შუამდგომლობით დაკითხული ორი მოწმის ჩვენებით დასტურდება, რომ ჯ. მუდმივად იმყოფებოდა და ცხოვრობდა თბილისში სადავო ბინაში (იხ., ს.ფ. 160, 161).

52. იმასთან დაკავშირებით, რომ არ არის წარმოდგენილი ჯ.ს მიერ სადავო მისამართზე კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, კასატორები მიუთითებენ, კომუნალურ გადასახადს ამ მისამართზე მხოლოდ ჯ. არ იხდიდა, გადასახადებს ასევე იხდიდა მისი ძმაც.

53. რაც შეეხება ჯ.ს მონაწილეობას ბინის გაუმჯობესებაში, კასატორები აღნიშნავენ, რომ ჯ.მ წამოიწყო ბინის გაუმჯობესება მამის გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც ერთ დღეში ვერ დასრულდებოდა და 2001 წელს ჯ.ს თავის არეში ტრავმირების შემდეგაც გაგრძელდა. ის, რომ ტრავმა მიიღო, აღნიშნეს მოწინააღმდეგე მხარის მოწმეებმაც.

54. კასატორები მიუთითებენ საქ.იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქცის 85-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომ აღნიშნულით განისაზღვრა გარემოებათა ამსახველი დოკუმენეტები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელია სამკვიდროს ფაქტორივი ფლობით მიღების დადასტურება. კასატორების მოსაზრებით, მითითებული ინსტრუქციით დადგინდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად ვარგისი სპეციალური მტკიცებულება, რაც გამორიცხავს მოწმის ჩვენების გამოყენებას. განსახილველ შემთხვევაშიც კასატორთა მიერ სწორედ სპეციალური მტკიცებულება იქნა წარდგენილი საპასპორტოდან.

55. კასატორები შუამდგომლობენ ახალი მტკიცებულების საქმეზე დართვაზე (ს.ფ. 134, 164), კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია მამკვიდრებლის კუთვნილი პლასტმასის თეფშის ასლი, რომელზეც გამოსახულია ბავშვების ფოტოები, ხოლო ნივთი კასატორებს აქვთ. ამ ნივთის დაუფლება ნამდვილად მიუთითებს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

57. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებათა საფუძვლიანობა.

59. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

60. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სისტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

61. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

62. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე, პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტიდანიისწინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისისგადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასილიტვისწინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X).

63. სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია, თავის თავში, მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no 26986/0), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, კასატორებთან მიმართებით უზრუნველყოფილ იქნა.

64. განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მე-3 პირთა სასარჩელო მოთხოვნების წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

65. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ.ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა, მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

70. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით, ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17; №ას-1470-2018, 15 თებერვალი, 2019წელი, პ-41). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს.

72. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები ასაჩივრებენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინებას იმ ნაწილში, რომლითაც დამოუკიდებელი მოთხოვნის მე-3 პირთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 6.12.2018წ.-ის გადაწყვეტილება, იმ საფუძვლით, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირებმა დაადასტურეს მემკვიდრის - ჯ. ზ–ის მიერ მამკვიდრებლის (გარდაცვლილი მამის) დანაშთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი, კერძოდ, კასატორთა მითითებით, საქმეში წარმოდგენილია სპეციალური მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდება სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი, ესაა შსს ვაკე-საბურთალოს მე-2 საპასპორტო განყოფილებაში 2001 წლის 26 მარტის განცხადება ანკეტა, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ჯ. ცხოვრობდა სამკვიდროს მისამართზე და განცხადება მის მიერაა ხელმოწერილი. ჯ. ზ–მა მამამისის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში - 2001 წლის 26 მარტს მიმართა საპასპორტოს. დოკუმენტი ადასტურებს, რომ ჯ. ზ–ი დარეგისტრირდა სადავო მისამართზე და იკისრა მესაკუთრის ვალდებულებები. ამასთან, იგი ესწრებოდა მამის დაკრძალვას, ცხოვრობდა სადავო ბინაში მამასთან გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც განაგრძო ცხოვრება. ამასთან, ჯ. ზ–ი დაეუფლა მამკვიდრებლის მოძრავ ნივთებს, კერძოდ, საოჯახო ალბომი და პლასტმასის თეფში ფოტოებით გადმოიტანა, რომლებიც უდავოდ მამკვიდრებლის საკუთრებას წარმოადგენდა. კასატორები მიუთითებენ მოწმეთა ჩვენებებზე და აღნიშნავენ, რომ მათი შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა სასამართლომ (იხ., დაზუსტებული კასაციის საფუძვლები (მიზეზები) - ს.ფ. 133-165; ასევე, ამ განჩინების პ.3 - დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირთა სარჩელის საფუძვლები).

73. სსსკ-ის 407 II მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასაამრთლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია ( შედავება)

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პპ: 14-25-ში:

75. ჯ. ზ–ი გარდაიცვალა 2011 წლის 01 დეკემბერს გურჯაანში, სოფელი .........

76. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზის და სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროში დაცული ინფორმაციით ჯ. ზ–ი 1979 წლის 02 მარტიდან 2001 წლის 13 აპრილამდე რეგისტრირებული ფიქსირდებოდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე, ხოლო 2001 წლის 13 აპრილიდან 2011 წლის 01 დეკემბრამდე რეგისტრირებული ფიქსირდებოდა მისამართზე, გურჯაანი სოფელი .........

77. 2001 წლის 04 აპრილს ვაკე-საბურთალოს შსს მეორე განყოფილების სამსახურის მიერ გაცემულ Nდ0288448 პირადობის მოწმობის მონაცემებში ტექნიკური ხარვეზის გამო, არასწორად ფიქსირდებოდა სადავო უძრავი ქონების მისამართზე თბილისი, ....., ბინა N45 (ყოფილი თბილისი, ...... ბინა N45) რეგისტრაციის თარიღი 2001 წლის 29 აგვისტო.

78. ჯ. ზ–ი სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებული იყო სამჯერ; მან საპატიმრო დაწესებულება ბოლოს დატოვა 2000 წლის 01 აგვისტოს;

79. ჯ. ზ–ის მიმართ 2006 წლიდან 2011 წლამდე შედგენილია შემდეგი ადმინისტრაციული საჯარიმო ქვითრები: 15/08/2006 საჯარიმო ქვითარი აო074735 ა.ს.კ 125-6-0; ა/მ RUS872 ქ. თბილისი; 04/10/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 225419 ა.ს.კ 125-7-0; ა/მ /RUS872 ქ. თბილისი; 23/11/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 262490 ა.ს.კ 116-1-0 ა/მ GSG875 (კახეთის რეგიონი); 07/12/2006 საჯარიმო ქვითარი აო 298051 ა.ს.კ 125-76-0, თბილისი; 27/01/2009 საჯარიმო ქვითარი ბა929955 ა.ს.კ. 116-1-0 ა/მ VIP690, ა. თბილისი.

80. შსს მონაცემთა ბაზაში 2001 წლიდან 2006 წლამდე ჯ. ზ–ზე ინფორმაცია არ მოიპოვება.

81. ასევე, 2001 წლიდან 2011 წლამდე არ მოიპოვება ინფორმაცია ჯ. ზ–თან გამოძახებული სასწრაფო სამედიცინო ბრიგადებისა და გაფორმებული სამედიცინო დოკუმენტების შესახებ.

82. მხარეებს შორის, სადავოდ არ გამხდარა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ჯ. ზ–მა იცოდა მამის გარდაცვალების შესახებ და ესწრებოდა მის დაკრძალვას. მას მ. ზ–ის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში, არ მიუმართავს სანოტარო ორგანოსათვის მამის სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით.

83. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ ჯ. ზ–მა იცოდა ანდერძის არსებობის თაობაზე, რაც ასევე დაადასტურა სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ე.ჩ–ძემ და განმარტა, რომ მას მ. ზ–ის მიერ შედგენილი ანდერძის შესახებ აცნობა ჯ. ზ–მა, რომელმაც არათუ იცოდა ანდერძის შედგენის შესახებ, არამედ კმაყოფილიც იყო ანდერძის შინაარსით.

84. ჯ. ზ–ს თავის სიცოცხლის მანძილზე სადავოდ არ გაუხდია სავალდებულო წილის მიუღებლობისა და ანდერძის საფუძველზე შ. ზ–ის მიერ სადავო ქონების საკუთრებაში მიღების ფაქტი.

85. დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირთა მიერ წარმოდგენილი სარჩელით სადავოა ჯ. ზ–ის მიერ მამკვიდრებლის (მამის) დანაშთ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში.

86. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, აღნიშნული გარემოების არსებობა აპელანტებმა ( დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირები) სარწმუნოდ ვერ დაადასტურეს, რასაც არ ეთანხმებიან კასატორები და აღნიშნავენ, რომ ჯ. ზ–ი ცხოვრობდა სადავო ბინაში და გარდაიცვალა თბილისში. იგი იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს ძმასთან ერთად (ამ განჩინების პ.52).

87. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორების მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებათა გამო:

88. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პ-3-4 მითითებულ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირების სარჩელის თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მიაჩნია, რომ მოთხოვნა ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და მესაკუთრედ აღიარების შესახებ სსკ-ის 1371-ე ( სავალდებულო წილი), სსკ-ის 1372-ე ( სავალდებულო წილის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტი), 1421-ე ( სამკვიდროს მიღება) და 1424-ე ( სამკვიდროს მიღების ვადა) მუხლების დანაწესიდან გამომდინარეობს.

89. საკასაციო პალატა გამარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახებ (იხ. დამატებით: რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409). სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა. (შდრ. სუსგ-ები №ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017წელი, პ.44-45;Nას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;).

90. სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მირების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება. ( შდრ: სუსგ №ას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021წ).

91. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არ ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

92. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.

93. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება უპირობო ხასიათისაა ანუ არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობით ან დათქმით. სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებელის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი. ერთადერთი შემთხვევა როცა კანონი სამკვიდროს მისაღებად არ მოითხვს სამკვიდროს მიმღების ნებას, არის სამკვიდროს მიღება სახელმწიფოს მიერ.

94. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

95. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე.

96. მემკვიდრეობის მიღების ვადების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო სამართალში ვადების, მისი დასაწყისის ათვლის თუ დამთავრების თაობაზე ზოგადი ნორმები.

97. ვადის გამოთვლა გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 121-127-ე მუხლებით დადგენილი დანაწესებით, კერძოდ, თუ ვადის დასაწყისად აღებულია ესა თუ ის მოვლენა ან დღის რომელიმე მონაკვეთი, მაშინ ვადის გამოთვლისას არ მიეთვლება ის დღე, რომელშიც დგება ეს მოვლენა ან დღის ზემოაღნიშნული დრო. შესაბამისად, სამკვიდროს მიღების 6 თვიანი ვადების ათვლაიწყება: არა მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან, არამედ, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღის მომდევნო დღეს ან მამკვიდრებლის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღის მომდევნო დღეს.

98. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ თუ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრე არ მიიღებს სამკვიდროს, იგი კარგავს მისი მიღების უფლებას (გამონაკლისს წარმოადგენს სსკ-ის 1426-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა). სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადა მიეკუთვნება პრეკლუზიურ ვადებს, რომლის გასვლა წყვეტს თვით სამკვიდროს მიღების უფლებას, განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, რომლის გასვლაც კონკრეტულ უფლებას კი არ წყვეტს, არამედ სპობს ამ უფლების იძულებითი დაცვის შესაძლებლობას.

99. მხარეებს შორის, სადავოდ არ გამხდარა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ჯ. ზ–მა იცოდა მამის გარდაცვალების შესახებ და ესწრებოდა მის დაკრძალვას. მას მ. ზ–ის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში, არ მიუმართავს სანოტარო ორგანოსათვის მამის სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით.

100. განსახილველ შემთხვევაში, თავდაპირველი მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში (ამ განჩინების პ.2) მიუთითებდა, რომ დაბადებიდან მამის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც, ცხოვრობს სადავო ბინაში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველი სარჩელი დაკმაყოფილებლია მოპასუხის თავდაპირველი სარჩელის ცნობის სამართლებრივი საფუძვლით (იხ., ამ განჩინების პ.4). რაც შეეხება დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირებს (კასატორები), მათი მითითებით, სადავო მისამართზე კომუნალურ გადასახადს მხოლოდ ჯ. ზ–ი არ იხდიდა, გადასახადებს ასევე იხდიდა მისი ძმაც (ამ განჩინების პ.52-საკასაციო საჩივრის საფუძვლები).

101. საკასაციო პალატა არ იზიარებს დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირთა აღნიშნულ პრეტენზიას და მიუთითებს ამ განჩინების პ.24-ში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ 2001 წლის 30 იანვრიდან მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ 6 თვიან პერიოდში, სადავო ბინაში ჯ. ზ–ის ცხოვრების, ქონების მოვლა-პატრონობის, აგრეთვე კომუნალური გადასახადების გადახდის შესახებ უტყუარი მტკიცებულება, საქმეში არ არის წარმოდგენილი.

102. რაც შეეხება კასატორთა მითითებას, რომ ჯ. ზ–მა სამკვიდროს მიღების ნება გამოავლინა შსს ვაკე-საბურთალოს მ-2 საპასპორტო განყოფილებაში 2001 წლის 26 მარტის განცხადება ანკეტაში, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ჯ. ზ–ი ცხოვრობდა სამკვიდროს მისამართზე და განცხადება მის მიერაა ხელმოწერილი. კასატორების მოსაზრებით, ამ მტკიცებულებით, სასამართლომ დადასტურებულად უნდა მიიჩნიოს, რომ ჯ. ზ–მა მამამისის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში - 2001 წლის 26 მარტს მიმართა საპასპორტოს, სადაც თავისი აქტიური ქმედებით გამოავლინა სამკვიდროს მიღების ნება. ეს დოკუმენტი ადასტურებს, რომ ჯ. ზ–ი დარეგისტრირდა სადავო მისამართზე და იკისრა მესაკუთრის ვალდებულებები. ამასთან, კასატორები მიუთითებენ საქ.იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქცის 85-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნავენ, რომ აღნიშნულით განისაზღვრა გარემოებათა ამსახველი დოკუმენეტები, რომელთა არსებობის შემთხვევაში, შესაძლებელია სამკვიდროს ფაქტორივი ფლობით მიღების დადასტურება. კასატორების მოსაზრებით მითითებული ინსტრუქციით დადგინდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად ვარგისი სპეციალური მტკიცებულება, რაც გამორიცხავს მოწმის ჩვენების გამოყენებას. კონკრეტულ შემთხვევაშიც, კასატორთა მიერ სწორედ სპეციალური მტკიცებულება იქნა წარდგენილი საპასპორტოდან.

103. მოცემულ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი უტყუარი მტკიცებულება, რაც მოწმობს, რომ ჯ. ზ–მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სადავო სამკვიდრო, მხოლოდ კასატორთა მიერ მითითებული ცნობა, კერძოდ, სს ვაკე-საბურთალოს მ-2 საპასპორტო განყოფილებაში 2001 წლის 26 მარტის განცხადება ანკეტა, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ჯ. ზ–ი ცხოვრობდა სამკვიდროს მისამართზე და განცხადება მის მიერაა ხელმოწერილი, ვერ იქნება მიჩნეული ჯ. ზ–ის მიერ სამკვიდროს დაუფლებისაკენ მიმართულ ქმედებად. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები, (რომლებზედაც კასატორები მიუთითებენ თავიანთ საკასაციო საჩივარში და მიიჩნევენ, რომ აღნიშნული პირები ადასტურებენ ჯ. ზ–ის მიერ სამკვიდროს ადგილსამყოფელზე ცხოვრების ფაქტს), ერთმნიშვნელოვნად და უტყუარად არ ადასტურებს სადავო სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტობრივ გარემოებას. კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, მოწმის ე.ა–ვას (რომელიც არის ლ. ზ–ის კარის მეზობელი) მითითებით, მან ჯ. ზ–ი ნახა სასაფლაოზე დაკრძალვის დღეს. მას არ შეუნიშნავს ჯ.ს მიერ ავეჯის და ნივთების გადატანა, თუმცა, უნახავს იგი ცელოფნით ხელში. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ამ მოწმეს აქვს ენობრივი ბარიერი და აღნიშნა, რომ იგი არათანმიმდევრულია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმეებმა თითქოს არ იცოდნენ სად ცხოვრობდა ჯ. და სად ჰქონდა მას ოთახი. კასატორების მითითებით მოწმე არ არის ვალდებული აღნიშნული იცოდეს. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მოწმე ემზარ ხაჩიძე იტყუება, როდესაც აბობს, რომ ჯ. საპატიმროდან გამოსვლის შემდეგ დასახლდა ......... ამ დროს, ჯ. ცხოვრობდა თბილისში. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მათი შუამდგომლობით დაკითხული მოწმე - ნ.ო–ძე გადმოსცემდა, რომ ყოველ დილას სამსახურში მიმავალი, ხედავდა ჯ.ს, რომელიც თავისი მანქანით ეხმარებოდა მეყვავილეს დილით ყვავილების მოტანაში, ხოლო შემდეგ კი, ტაქსაოდა, რაც იცოდა ყვავილების გამყიდველისაგან. (იხ., ს.ფ. 160, 161).

104. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროსასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში, ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

105. მოცემულ შემთხვევაში, ამ განჩინების პპ:25-27 დადგენილია, რომ მოწმის ე.ა–ვას (რომელიც არის ლ. ზ–ის კარის მეზობელი) მითითებით, მან ჯ. ზ–ი ნახა მაშინ, როდესაც ე.ზ–ი (დაბადებული 2000 წლის 03 აგვისტოს) გამოიყვანეს სამშობიაროდან შემდეგ კი, არ უნახავს; ჯ. ზ–ი შვილებს ჯიხურთან ნახულობდა მაშინ, როდესაც ისინი დაახლოებით 10-12 წლისები იყვნენ. მოწმე ე.ა–ვა, რომელიც წარმოადგენს შ. ზ–ის მეზობელს, კონკრეტულად ვერ ასახელებს მ. ზ–ის გარდაცვალების თარიღს, მიუთითებს, რომ ჯ. ზ–ი ბავშვების სანახავად, ცელოფნებით (თუმცა, მოწმისთვის უცნობია რა იდო ცელოფანში) მიდიოდა ლ. ზ–თან; ბოლოს იგი ნახა მ. ზ–ის დასაფლავებაზე.

106. მოწმის ნ.ო–ძის (რომელიც სწავლობდა ლ. ზ–თან ერთად და არის მისი დის ნათლია) განმარტებით, რომელსაც ასევე არ ახსოვს მ. ზ–ის გარდაცვალების თარიღი და არ იცის მისი საცხოვრებელი ადგილი, ჯ. ზ–ის ციხიდან გამოსვლის და მისი ძმასთან ერთად ცხოვრების ფაქტი, ლ. ზ–ისგანაა ცნობილი. ჯ. მას არ იცნობდა. ხედავდა ქ– ქუჩის ბოლოს ტაქსაობდა. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ხედავდნენ ჯ. ზ–ს იმ ტერიტორიაზე, არ ადასტურებს პირის სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტს. ნ.ო–ძე არ წარმოადგენს ფაქტის უშუალოდ თვითმხილველს, ჩვენებას იძლევა მხოლოდ სხვის მიერ გადმოცემული მონათხრობის მიხედვით, მნიშვნელოვანი თარიღების დასახელების გარეშე.

107. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, იმასთან დაკავშირებით, რომ მოწმეები ე.ა–ვა და ნ.ო–ძე არ წარმოადგენენ ლ. ზ–ის, ჯ. ზ–ისა და ე.ზ–ის მიერ გაცხადებული ფაქტის - მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ 06 თვის განმავლობაში, მის სამკვიდროს მოვლა-პატრონობის მიზნით ჯ. ზ–ის სადავო სამკვიდრო სახლში ცხოვრების და ნივთების ფლობის უშუალო თვითმხილველებს. შესაბამისად, მოწმეთა ზოგადი ინფორმაციის შემცველი ჩვენებები, სხვა მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში, ზემოაღნიშნული ნორმების მოთხოვნებიდან გამომდინარე, არ წარმოადგენს სადავო გარემოების დამადასტურებელ საკმარის და უტყუარ მტკიცებულებას.

108. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს ამ განჩინების პ-29-ზე, სადაც მოწმეები მ.დ–ი, ხ.ხ–ი, ე.ჩ–ძე და ნ.ჭ–ა აღნიშნავენ, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ, ჯ. ზ–ი საცხოვრებლად გადავიდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ......... მოწმის სახით დაკითხულმა მ.დ–მა (რომელიც არის, ჯ. ზ–ის, პირველი მეუღლის ნანა ზ–ის დედა) დაადასტურა, რომ ციხიდან გამოსვლის შემდეგ მატერიალური გაჭირვების გამო, ჯ. ზ–ი მასთან წავიდა საცხოვრებლად და მას შემდეგ, რაც მამა გარდაეცვალა რეგისტრაციის მისამართიც შეიცვალა და მისივე თხოვნით მასთან ........ დარეგისტრირდა. მოწმეებმა მ.დ–მა, ე.ჩ–ძემ და ხ.ხ–ის მითითებით გურჯაანის რაიონის სოფელ ........ ჯ. ზ–ი მიწას ამუშავებდა და მოჰყავდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტები. მოწმეთა განმარტებით ჯ. ზ–ი გურჯაანის რაიონის სოფელ ........ რამოდენიმე წელი, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებამდე მუდმივად ცხოვრობდა. აღნიშნულის გასაქარწყლებლად კი კასატორებს დასაბუთებული და დასაშვები პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ.

109. რაც შეეხება მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის კუთვნილი მოძრავი ნივთების დაუფლების ფაქტს, მოწმეები ასევე ვერ ადასტურებენ. მოწმე ნ.ო–ძე აღნიშნული გარემოების შესახებ არაფერს განმარტავს, ხოლო ე.ა–ვა განმარტავს, რომ ცელოფნებით ხელში ნახა ჯ. ზ–ი, თუმცა, პერიოდს ვერ იხსნებეს. ამასთან, არ იცის რა იყო შიგნით. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილი ნივთების ფოტოსურათებს (ტ.1, ს.ფ. 256-318), აღნიშნული სადავო ფაქტებს ვერადასტურებს, იგი არც კონკრეტულ პერიოდს, არც ნივთების მამკვიდრებლისადმი კუთვნილებას და არც მათი დაუფლების ფაქტს ასახავს, ხოლო მხოლოდ დაინტერესებული მხარის განმარტება აღნიშნულის თაობაზე კი, ვერ იქნება გასაზიარებელი, რადგან აღნიშნული განმარტება უარყოფილია მოპასუხის მიერ. მხარის ახსნა-განმარტება (სსსკ-ის 102.2 და 127-ე მუხლები) სსსკ-ით გათვალისწინებული მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, თუმცა, მისი სუბიექტური ხასიათიდან გამომდინარე, იგი მხოლოდ მაშინ შეიძლება იქნეს გამოყენებული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოების არსებობის დასამტკიცებლად, თუ არსებობს სხვა სახის მტკიცებულებაც, ან ამ ახსნა-განმარტებას ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, საქმის განხილვის შედეგით დაინტერესებული პროცესის მონაწილის (მოსარჩელე, მოპასუხე, მესამე პირი) ნებისმიერი განმარტება, რომელიც გაკეთებულია მოსამაზადებელ ეტაპსა თუ საქმის ზეპირ სხდომაზე განხილვისას, სასამართლოს სარწმუნო მტკიცებულებად უნდა მიეჩნია და მასზე დაემყარებინა სარჩელის წარმატება ან პირიქით - უარყოფა, რაც არ გამომდინარეობს კანონმდებლობით განსაზღვრული საქმის წარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპიდან.

110. კასატორები შუამდგომლობენ საკასაციო პალატაში ახალი მტკიცებულების დაშვებაზე (ს.ფ. 134, 164) და აღნიშნავენ, რომ საქმეში წარმოდგენილია მამკვიდრებლის კუთვნილი პლასტმასის თეფშის ასლი, რომელზეც გამოსახულია ბავშვების ფოტოები, ხოლო ნივთი კასატორებს აქვთ. კასატორები მიუთითებენ, რომ მემკვიდრის მიერ ამ ნივთის დაუფლება მიუთითებს სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებაზე.

111. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორების შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ, არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო: საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე ან სასამართლოს მიხედულებაზე ვერ იქნება დამოკიდებული. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილი არაა დააკმაყოფილოს კასატორთა აღნიშნული შუამდგომლობა (შედრ: სუსგ №ას-174-2021, 14 ივლისი, 2021).

112. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ჯ. ზ–ის მიერ ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან უსაფუძვლოდ უარყოფის ნაწილში და დამატებით აღნიშნავს შემდეგს:

113. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

114. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

115. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

116. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

117. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

118. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

119. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

120. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

121. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

122. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21;)

123. საკასაციო პალატა, კიდევ ერთხელ მიაქცევს კასატორის ყურადღებას პროცესის შეჯიბრებით ბუნებასა და აქედან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, ნამდვილად დაეუფლა თუ რა ჯ. ზ–ი მამკვიდრებლის კუთვნილ ქონებას, დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირთა საპროცესო ვალდებულებას წარმოადგენდა. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ამ ვალდებულების შესრულებას კი, დამოუკიდებელი მოთხოვნით მე-3 პირებმა ჯეროვნად თავი ვერ გაართვეს.

124. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

125. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

126. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

127. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ზ–ის, ჯ. ზ–ის და ე.ზ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასტორების შუამდგომლობა საქმისათვის ახალი მტკიცებულების დართვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორებს: ლ. ზ–ს (პ.ნ:........), ჯ. ზ–ს (პ.ნ:.....) და ე.ზ–ს (პ.ნ:.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან(ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინოკოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. ზ–ის მიერ 07.10.2019-ში №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 693.75 ლარის 70% – 485.62 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ეკატერინე გასიტაშვილი