№ ას-1516-1436-2017 30 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.კ. ა–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.კ. ჯ. პ.ჰ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2015 წლის 25 აგვისტოს სს „ს.კ. ა–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „პირველი მზღვეველი“) დამზღვევის - შპს „ი–ოს“ (შემდგომში - „დამზღვევი“) სახელზე ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისი MO/C-028883/15 გასცა, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ დამზღვევის კუთვნილი ავტოტრანსპორტის, მათ შორის, „SAMRO S 338 RJ“, სარეგისტრაციო ნომრით ..., დაზღვევის ვალდებულება იკისრა. დაზღვევის პოლისით გათვალისწინებულ იქნა როგორც ავტოტრანსპორტისთვის გარეგანი ზემოქმედებით მიყენებული დაზიანების, ასევე - მესამე პირთა წინაშე წარმოქმნილი პასუხისმგებლობის დაზღვევა. სადაზღვევო პერიოდად განისაზღვრა 2015 წლის 13 ივლისის 24 საათიდან 2016 წლის 13 ივლისის 24 საათამდე პერიოდი (ტ.1. ს. ფ. 22-25).

2. სს „ს.კ. ჯ. პ. ჰ–მა“ (შემდგომში – „მოპასუხე“ ან „მეორე მზღვეველი“) დამზღვევის სახელზე ავტომობილის დაზღვევის პოლისი #MI 110256/16 გასცა, რომლის საფუძველზეც ს.კ.მ დამზღვევის კუთვნილი ავტომობილის „DAF FTG“, სარეგისტრაციო ნომრით CNC 713, დაზღვევის ვალდებულება იკისრა. სადაზღვევო პერიოდად 26.01.2016-25.01.2017 განისაზღვრა. დაზღვევის პოლისით გათვალისწინებულ იქნა მესამე მხარის მიმართ პასუხისმგებლობისა და მძღოლისა და მგზავრის უბედური შემთხვევის დაზღვევა.

3. 2016 წლის 9 ივნისს ქ.მ–ის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანა „დაფი“, სახ. ნომრით ...., ნახევარმისაბმელით „SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომრით ...., საპირისპირო ზოლში მოძრავ სატრანსპორტო საშუალებას „DAF FAD 85340 S“-ს, სახ. ნომრით ....., შეეჯახა. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა როგორც ქ.მ–ის მართვის ქვეშ მყოფი სატრანსპორტო საშუალებები, ასევე - საპირისპირო ზოლში მოძრავი სატრანსპორტო საშუალება „DAF FAD 85340 S“, სახ. ნომრით .... საჯარიმო ქვითრის მიხედვით, სამართალდამრღვევ პირად ქ.მ–ი დასახელდა, ბრალეული მხარის ავტოსატრანსპორტო საშუალებად კი - ავტომანქანა „დაფი“, სახ. ნომრით ..... და ნახევარმისაბმელი „SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომრით .... (ტ.1.ს.ფ. 28-31).

4. დამტვრეული ავტომანქანა დაფ CF-ის დაზიანებამდე არსებული საბაზრო ღირებულებისა და დაზიანების შემდგომ ნარჩენი ღირებულების დადგენის მიზნით, დამზღვევმა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს მიმართა. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 4 ივლისის №5003552916 დასკვნის მიხედვით: 1) ექსპერტიზაზე წარდგენილი 2005 წელს დამზადებული ავტომანქანა „DAF FAD 85340 S“-ის, სახ. ნომრით ...., საიდენტიფიკაციო ნომრით ....., საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე, 2016 წლის 9 ივნისის მდგომარეობით (1 USD=2.12820) საორიენტაციოდ განისაზღვრა 47 000 ლარით; 2) ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი 2005 წელს დამზადებული ავტომანქანა „DAF FAD 85340 S“-ის, სახ. ნომრით ...., საიდენტიფიკაციო ნომრით ....., ნარჩენი საბაზრო ღირებულება, მასზე განვითარებული დაზიანებებისა და დღევანდელი თავისუფალი საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, საორიენტაციოდ 18 500 ლარით განისაზღვრა (ტ.1. ს.ფ. 37-46).

5. პირველმა მზღვეველმა მესამე პირს ლ.კ–ას აუნაზღაურა 2016 წლის 9 ივნისის შემთხვევით მიყენებული ზიანი 13391,59 აშშ დოლარის ლარში ეკვივალენტის (31 357,75 ლარი) ოდენობით.

6. 2016 წლის 28 ოქტომბერს პირველმა მზღვეველმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მეორე მზღვეველის მიმართ და მის მიერ მესამე პირისათვის ანაზღაურებული თანხის ნახევრის - 15 678,88 ლარის მეორე მზღვეველისათვის, როგორც სოლიდარულად პასუხისმგებელი პირისათვის, დაკისრება მოითხოვა.

7. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

7.1. სარჩელს არ ერთვოდა დოკუმენტაციის ნაწილი (მათ შორის, დაზღვევის პირობები), რის გამოც მეორე მზღვეველი მოკლებული იყო შესაძლებლობას შეეფასებინა, რამდენად ჰქონდა ადგილი სადაზღვევო შემთხვევას;

7.2. სარჩელზე თანდართული ახსნა-განმარტებებით ცალსახად დასტურდებოდა, რომ ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის მიერ დაზღვეული ნახევარმისაბმელის მოცურების ფაქტს, რის შედეგადაც მოხდა შეჯახება საპირისპირო მიმართულებით მოძრავ, მესამე პირის კუთვნილ „დაფის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალებასთან და, ამასთან, ნახევარმისაბმელთან შეჯახების შედეგად, ასევე დაზიანდა თვით დამზღვევის კუთვნილი, მეორე მზღვეველის მიერ დაზღვეული „დაფის“ მარკის ავტომანქანა. ამდენად, არ არსებობდა უშუალოდ მეორე მზღვეველის მიერ დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მესამე პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი;

7.3. მეორე მზღვეველის დაზღვევის პირობების თვალსაზრისით, ადგილი არ ჰქონია სადაზღვევო შემთხვევას;

7.4. მოსარჩელის მოთხოვნის უსაფუძვლობასთან ერთად, უსაფუძვლო იყო ასევე მოთხოვნის მოცულობა, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნით ზიანის ოდენობა განისაზღვრა დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების თავდაპირველ (47 000 ლარი) და ნარჩენ (18 500 ლარი) საბაზრო ღირებულებებს შორის სხვაობით და არითმეტიკულად უდრიდა 28 500 ლარს, ხოლო მოსარჩელე უთითებდა მის მიერ ანაზღაურებულ 31 357,75 ლარის ოდენობით თანხაზე.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ასევე, რომ 2016 წლის 9 ივნისს მომხდარი ავტოსატრანსპორტო შემთხვევა არ წარმოადგენდა დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის (დაზღვევის პოლისი #MI 110256/16) სახელშეკრულებო პირობებით გათვალისწინებულ სადაზღვევო შემთხვევას.

12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობების მესამე პუნქტით ავტომფლობელის მესამე პირთა მიმართ პასუხისმგებლობის დაზღვევა შემდეგნაირად განისაზღვრა: ხელშეკრულების 3.1. პუნქტით დადგინდა, რომ პოლისში მითითებული ანაზღაურების ლიმიტის ფარგლებში ანაზღაურებული იქნებოდა თანხა, რომლის გადახდაც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით (გარდა დამზღვევის წინააღმდეგ სასამართლოს მიერ მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ან მის მიერ სარჩელის ცნობის შემთხვევებისა) დაეკისრებოდა დამზღვევს ან უფლებამოსილი მძღოლის მიერ დაზღვეული ავტომობილის მართვის გამოყენების შედეგად მესამე პირებისთვის მიყენებული ზიანისთვის, კერძოდ, მესამე პირის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი და/ან მესამე პირის ქონებისთვის მიყენებული ზიანი. გარდა ამისა, სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობების 3.4.-3.4.2. პუნქტების მიხედვით, ანაზღაურების ლიმიტის ფარგლებში ასანაზღაურებელ თანხად განისაზღვრა თანხა, რომლის გადახდაც დაზღვეულ პირს დაეკისრებოდა სასამართლოს მიერ დაზღვეული ავტომობილით მესამე პირისთვის მიყენებული ზიანისათვის ან/და თანხა, რომლის გადახდაზეც შედგებოდა მოლაპარაკება დამზღვევთან და მესამე პირთან სასამართლოს გარეშე (ტ.1. ს.ფ. 75-82).

13. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 799.1 მუხლით და განმარტა, რომ სამართლებრივი თვალსაზრისით, დაზღვევა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა უფლებების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიად განიხილება, რამდენადაც ის შესაძლო ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის საშუალებას წარმოადგენს. თავის მხრივ, სადაზღვევო შემთხვევა წარმოადგენს სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგს. მხარეები სადაზღვევო შემთხვევას არსებითი პირობის სახით წინასწარ განსაზღვრავენ ხელშეკრულებაში.

14. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, მეორე მზღვეველის მიერ დამზღვევის სახელზე გაცემული ავტომობილის დაზღვევის პოლისში #MI 110256/16 მითითებული იყო მესამე მხარის მიმართ პასუხისმგებლობის დაზღვევის შესახებ, თუმცა აღნიშნულთან მიმართებით მხედველობაში იყო მისაღები ერთიანი სადაზღვევო ხელშეკრულება, რომელიც, თავის მხრივ, შედგებოდა პოლისისა და მასზე დართული ავტომობილის დაზღვევის პირობებისგან. სწორედ ავტომობილის დაზღვევის პირობებით იყო გათვალისწინებული მესამე პირთა მიმართ ავტომფლობელის პასუხისმგებლობის დაზღვევის წესი, რომლის მიხედვით, მზღვეველის მხრიდან ანაზღაურებას დაექვემდებარებოდა თანხა, რომელიც დაზღვეულ პირს დაეკისრებოდა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან/და თანხა, რომლის გადახდაზეც შედგებოდა შეთანხმება მზღვეველს, დამზღვევსა და მესამე პირს შორის. განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულებით მესამე პირთა მიმართ ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით გათვალისწინებულ არცერთ დასახელებულ გარემოებას ადგილი არ ჰქონდა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2016 წლის 9 ივნისის შემთხვევასთან მიმართებით არ არსებობდა მეორე მზღვეველის მიერ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე სსკ-ის 827-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებზე და სამოქალაქო კოდექსის კომენტარზე დაყრდნობით, განმარტა, რომ ორმაგი დაზღვევისათვის არსებითია, რომ ინტერესი ერთი და იმავე რისკისგან იყოს დაზღვეული რამდენიმე მზღვეველთან. ამ თვალსაზრისით 827-ე მუხლის მესამე ნაწილი უფრო სრულყოფილ დანაწესს შეიცავს. მაგალითად, საცხოვრებელი სახლი ხანძრის შედეგად დაზიანდა. ორმა მზღვეველმა პოლისით ხანძრის გამომწვევი ორი განსხვავებული რისკ-ფაქტორი გაითვალისწინა: ხანძარსაწინააღმდეგო სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა და ელექტროგაყვანილობის სისტემის მწყობრიდან გამოსვლა. ასეთ შემთხვევაში, მართალია, ერთი და იგივე ინტერესია დაზღვეული, მაგრამ პოლისში განხვავებული პირობების არსებობის გამო ზიანი არ მოექცევა ორივე მზღვეველის ვალდებულების ქვეშ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო იმგვარი მოცემულობა, როდესაც დამზღვევის ორი სხვადასხვა სატრანსპორტო საშუალება დაზღვეული იყო ორ სხვადასხვა ს.კ.ში, დამზღვევის სახელზე გაცემული სადაზღვევო პოლისებით გათვალისწინებული იყო მესამე პირთა მიმართ პასუხისმგებლობის დაზღვევა, თუმცა, განსხვავებული პირობებით. სააპელაციო პალატამ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით მესამე პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების პირობა, თანხის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან/და მხარეებს შორის მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე დაკისრების თაობაზე, სახეზე არ იყო, შესაბამისად, 2016 წლის 9 ივნისის ავტოსაგზაო შემთხვევით გამოწვეული ზიანი არ ექცეოდა ორივე მზღვეველის ვალდებულების ქვეშ.

16. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა აღნიშნული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

17. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

17.1. დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია სამართლებრივად სწორად შეფასდეს რამდენიმე ფაქტობრივი გარემოება: 1. წარმოადგენს თუ არა ავტომანქანა „დაფი“, სახ. ნომრით ...., და ნახევარმისაბმელი „SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომრით ...., ერთ მთლიან ნივთს; 2. ჰქონდა თუ არა მეორე მზღვეველს ანაზღაურების (საქმის გარემოებების შესწავლის) შესაძლებლობა; 3. იყო თუ არა ორმაგი დაზღვევა;

17.2. სასამართლომ უყურადღებოდ დატოვა ის ფაქტი, რომ საჯარიმო ქვითრის მიხედვით, სამართალდამრღვევ პირად ქ.მ–ი დასახელდა, ხოლო ბრალეული მხარის ავტოსატრანსპორტო საშუალებად კი - ავტომანქანა „დაფი“, სახ. ნომრით ....., და ნახევარმისაბმელი „SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომრით ...... აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მიუთითებს იმაზე, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულ იქნა როგორც მეორე მზღვეველის მიერ დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალებით („დაფი“, სახ. ნომერი .....), ისე - პირველი მზღვეველის მიერ დაზღვეული სატრანსპორტო საშუალებით („SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომერი ....);

17.3. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არ გამოიყენა სსკ-ის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილი. ამ ნორმის მიხედვით, ნივთის შემადგენელი ნაწილი მხოლოდ მაშინ არის არსებითი, თუ შეუძლებელია მისი გამოცალკევება მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე. ნივთის დანიშნულების მოსპობა გულისხმობს ნივთის ისეთ ცვლილებას, რომ შეუძლებელი ხდება მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენება, შესაბამისად, ნივთის დანიშნულების მოსპობა ფასდება ტექნიკურ-ეკონომიკური კრიტერიუმებით და სამოქალაქო ბრუნვის ტრადიციის გათვალისწინებით;

17.4. „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლიდან გამომდინარე, ნახევარმისაბმელის მთავარი დანიშნულების რეალიზება ხორციელდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ის ჩაბმულია შესაბამის ავტომანქანაზე, რომელსაც მისი ნაწილი ეყრდნობა და მასზე მოდის ნახევარმისაბმელისა და ტვირთის მასის მნიშვნელოვანი ნაწილი, ამასთან, მათ შორის დგება მყარი სივრცობრივი კავშირი. შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის ტრადიციებისა და ეკონომიკური დანიშნულების თანახმად, ნახევარმისაბმელი თავის ძირითად ფუნქციას (საგნის გადაზიდვას) ასრულებს იმ შემთხვევაში, თუ ის ჩაბმულია ავტოსატრანსპორტო საშუალებასთან. მაშასადამე, ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი იზიარებს მთავარი ნივთის სამართლებრივ ბედს. გამომდინარე აქედან, ნორმის მიზანია, შეინარჩუნოს ნივთის შეერთების შედეგად შექმნილი ერთიანი ნივთის ეკონომიკური ღირებულება და მათი სამართლებრივი ბედის განსაზღვრა ერთიან წესებს დაუქვემდებაროს. ამასთან, თავიდან აიცილოს ნივთის ეკონომიკური თვალსაზრისით მიზანშეუწონელი განცალკევება, მხოლოდ იმ გარემოების გამო, რომ შესაძლებელი იყოს განცალკევებულ ნაწილებზე სხვადასხვა უფლების წარმოშობა. ამდენად, მას შემდეგ, რაც ნახევარმისაბმელი „SAMRO S 338 RJ“, სახ. ნომრით: ...., და ავტომანქანა „დაფი“, სახ. ნომრით ....., ჩაებმება ერთმანეთს, ისინი წარმოადგენენ ერთ მთლიან ნივთს;

17.5. სასამართლომ უყურადღებოდ დატოვა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2016 წლის 10 ივნისს მეორე მზღვეველის კომპანიაში დაფიქსირდა დამზღვევის პრეტენზია №005296/16 მესამე პირის მიმართ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე, რომელიც უკავშირდებოდა 2016 წლის 9 ივნისს მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევას, რაზეც მეორე მზღვეველმა გამოითხოვა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის მთავარი სამმართველოდან მასალები ანუ შეისწავლა ფაქტობრივი გარემოება, ხოლო შემდეგ 2016 წლის 15 ივლისის №6103 წერილით დამზღვევს უარი განუცხადა;

17.6. სსკ-ის 464-ე მუხლის მიხედვით, სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია ხელშეკრულება, კანონი ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობა. შესაბამისად, კანონმდებელი სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლად კანონსაც მიიჩნევს. ზოგჯერ, რამდენიმე მოვალის არსებობის შემთხვევაში, კანონმდებელი კანონის ტექსტში პირდაპირ უთითებს, რომ ისინი „სოლიდარულად“ აგებენ პასუხს ანდა „სოლიდარულ მოვალეებად“ გვევლინებიან. ყველა ამ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის კანონისმიერი საფუძვლები და სოლიდარული ვალდებულების მომწესრიგებელი ნორმები შესაბამისად გამოიყენება;

17.7. აღნიშნულის შემდეგ, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა და განემარტა სსკ-ის 827-ე მუხლი, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სოლიდარულ ვალდებულებაზე. სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად განმარტა აღნიშნული მუხლი. მართალია, მიუთითა ერთსა და იმავე ინტერესზე, მაგრამ - განსხვავებულ რისკ-ფაქტორებზე. ორმაგი დაზღვევის ცნებისათვის განმსაზღვრელ ელემენტად კანონმდებელმა მიიჩნია მხოლოდ ერთი და იმავე ინტერესის ერთი და იმავე რისკისგან რამდენიმე მზღვეველთან დაზღვევა. ორმაგი დაზღვევის შემადგენლობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელოვანია მუხლში გამოყენებული ცალკეული ფორმულირების და სადაზღვევო ტერმინების განმარტება;

17.8. დაზღვევის ობიექტი - ეს არის დამზღვევის ქონებრივი ინტერესი, დაკავშირებული სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის მზღვეველის მიერ ანაზღაურებასთან, ხოლო დაზღვევის საგანს წარმოადგენს დამზღვევის სადაზღვევო (ფინანსური) ინტერესი დაზღვევის ობიექტის მიმართ. დაზღვევის ობიექტი არის ის, რაზეც ვრცელდება სადაზღვევო დაფარვა ანუ, რომლის გაუარესების შემთხვევაში გაიცემა სადაზღვევო ანაზღაურება. სადაზღვევო ინტერესის არსებობა ნიშნავს იმას, რომ დამზღვევი დაზღვევის ობიექტის გაუარესებისას ფინანსურად დაზარალდება ანუ გაუთვალისწინებელი ფულადი დანახარჯი ექნება;

17.9. ხიფათი (ამა თუ იმ ობიექტისთვის) - ეს არის შესაძლო პოტენციური მოვლენა, რომელსაც განხორციელების შემთხვევაში შეუძლია უშუალოდ გამოიწვიოს ამ ობიექტისათვის ზიანის მიყენება, შესაბამისად, ხიფათი არის შესაძლო (პოტენციური) და არა გარდაუვალი მოვლენა, რომელიც შეიძლება არც განხორციელდეს დროის გარკვეულ შუალედში, მაგრამ, თუ განხორციელდა, ამას შესაძლოა უშუალოდ მოჰყვეს ობიექტისთვის ზიანის მიყენება. ხიფათი არ არის დამოუკიდებლად არსებული, თავისთავადი. ყოველთვის არსებობს ხიფათის მატარებელი ანუ ის ობიექტი, რომელიც თავის თავში ატარებს ხიფათის განხორციელების შესაძლებლობას (ეს შეიძლება იყოს როგორც პირი, რომლის ნებსით თუ უნებლიე ქმედებასაც შეუძლია გამოიწვიოს ხიფათის განხორციელება ან ხელი შეუწყოს მას, ასევე უსულო ობიექტი, რომელიც საკუთარი ნებით არ მოქმედებს, მაგრამ გარე ძალების ზემოქმედების ან შიდა მიზეზების გამო შეუძლია შეცვალოს მდგომარეობა). ამასთან, იურიდიულ ლიტერატურაში გამოყოფენ ხიფათის 2 სახეს: შინაგანს (მაგ., ადამიანის უყურადღებობა, დაუდევარი მოქმედება, ავტოსაგზაო შემთხვევა და ა.შ.) და გარეგანს (სტიქიური მოვლენები და ა.შ.), შესაბამისად, რისკი სწორედ ხიფათების ურთიერთმიმართებაა, რომლის გამოვლენის შემდეგ ობიექტი ან რჩება იმავე მდგომარეობაში ან განიცდის ზიანს;

17.10. რისკის იდენტიფიკაციისას მნიშვნელოვანია ის რისკის პასპორტში მოექცეს ანუ რისკების იგივეობის შესაფასებლად, შემდეგ ოთხ კითხვას იდენტური პასუხი უნდა გაეცეს: - ვინ? რა? - ობიექტი; - როდის? - დროის შუალედი; - რის გამო? - ხიფათი; - როგორი ტიპის ზიანი? -ზიანის სახეობა;

17.11. ამდენად, დამზღვევს ერთი და იგივე ინტერესი (დამზღვევის, დაზღვევის ობიექტის გაუარესებისას, ფინანსური ზიანი) ერთი და იმავე რისკისგან (ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მესამე პირის წინაშე სამოქალაქო პასუხისმგებლობის შედეგად წარმოშობილი ფინანსური სახდელი) დაზღვეული ჰქონდა როგორც პირველ, ისე - მეორე მზღვეველთან. ის ფაქტი, რომ ერთი და იგივე ინტერესი იმავე რისკისაგან რამდენიმე მზღვეველთან იყო დაზღვეული, უკვე ქმნის მზღვეველთა სოლიდარულ პასუხისმგებლობას. შესაბამისად, სასამართლოს მითითება, რომ მეორე მზღვეველი დამზღვევთან გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების მიხედვით მხოლოდ მკაცრად რეგლამენტირებული გარემოებების ერთობლიობაში არსებობის შემთხვევაში იყო ვალდებული აენაზღაურებინა მესამე პირის მიმართ დამზღვევის მოქმედებით მიყენებული ზიანი, ვერ იქნება მისი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების წინაპირობა, ვინაიდან აღნიშნული ეწინააღმდეგება ორმაგი დაზღვევის პრინციპებს;

17.12. ყურადღება გასამახვილებელია, რომ ნახევარმისაბმელი დამოუკიდებლად ვერ გადაადგილდება, მას სჭირდება სატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც ჩაებმება და მასზე გადავა მისი წონის უმეტესი ნაწილი, შესაბამისად, ავტოსაგზაო შემთხვევა (ნახევარმისაბმელით მესამე პირის დაზიანება) გამოიწვია ავტოსატრანსპორტო საშუალებამ (სახ. ნომრით: ....) და მძღოლმა, ვინაიდან სწორედ მას მოჰყავდა მოძრაობაში ნახევარმისაბმელი. შესაბამისად, რისკის რეალიზება განახორციელა ავტომანქანის/ნახევარმისაბმელის და მძღოლის (სახ. ნომრით: ....) ქმედებამ;

17.13. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არ გამოიყენა სსკ-ის 473-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმად, მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენ მოვალეთა მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, ოღონდ თავისი წილის გამოკლებით, თუკი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მესამე პირის წინაშე პირველ და მეორე მზღვეველებს სოლიდარულად უნდა ეგოთ პასუხი, რაც გამოიხატება ზიანის ოდენობის ანაზღაურებაში 50%-იან წილობრივ მონაწილეობაში.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

19. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

20. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

21. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი ძირითადად ემყარება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის გადაწყვეტისას სამართლის ნორმების დარღვევას, კერძოდ, ნორმების არასწორ გამოყენებასა და განმარტებას [სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები: საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი].

22. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სახეზეა სსკ-ის 827-ე მუხლით რეგულირებული ორმაგი დაზღვევა და, შესაბამისად, მეორე მზღვეველი პასუხისმგებელია ზიანის ანაზღაურებაზე, როგორც სოლიდარული მოვალე.

23. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 და მე-10 პუნქტები), დამზღვევს საკუთარი ორი ავტოსატრანსპორტო საშუალება ავტოსაგზაო შემთხვევისას დაზღვეული ჰყავდა ორ მზღვეველთან. პირველ მზღვეველთან დაზღვეული იყო ნახევარმისაბმელი „SAMRO S 338 RJ“, სარეგისტრაციო ნომრით ... (შემდგომში - „ნახევარმისაბმელი“), ხოლო მეორე მზღვეველთან - ავტომანქანა „....“, სარეგისტრაციო ნომრით .... (შემდგომში - „ავტომანქანა „დაფი“). ორივე მზღვეველის მიერ გაცემული დაზღვევის პოლისებით გათვალისწინებული იყო მესამე პირთა (მხარის) წინაშე (მიმართ) წარმოქმნილი პასუხისმგებლობის დაზღვევა. 2016 წლის 9 ივნისს ქ.მ–ის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანა „დაფი“, ნახევარმისაბმელით, საპირისპირო ზოლში მოძრავ სატრანსპორტო საშუალებას შეეჯახა. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა როგორც ქ.მ–ის მართვის ქვეშ მყოფი სატრანსპორტო საშუალებები, ასევე - საპირისპირო ზოლში მოძრავი სატრანსპორტო საშუალება. საჯარიმო ქვითრის მიხედვით, სამართალდამრღვევ პირად ქ.მ–ი დასახელდა, ბრალეული მხარის ავტოსატრანსპორტო საშუალებად კი - ავტომანქანა „დაფი“ და ნახევარმისაბმელი. პირველმა მზღვეველმა მესამე პირს აუნაზღაურა 2016 წლის 9 ივნისის შემთხვევით მიყენებული ზიანი 13391,59 აშშ დოლარის ლარში ეკვივალენტის (31 357,75 ლარი) ოდენობით. ამასთან, 2016 წლის 28 ოქტომბერს პირველმა მზღვეველმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მეორე მზღვეველის მიმართ და მის მიერ მესამე პირისათვის ანაზღაურებული თანხის ნახევრის - 15 678,88 ლარის მეორე მზღვეველისათვის, როგორც სოლიდარულად პასუხისმგებელი პირისათვის, დაკისრება მოითხოვა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-6 პუნქტი).

24. მეორე მზღვეველი სარჩელს არ ცნობს იმ დასაბუთებით, რომ დაზღვევის პირობების თვალსაზრისით, ადგილი არ ჰქონია სადაზღვევო შემთხვევას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 7.3. ქვეპუნქტი). სააპელაციო სასამართლომ დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის გაფორმებული სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობების 3.1. პუნქტსა [რომლითაც დადგინდა, რომ პოლისში მითითებული ანაზღაურების ლიმიტის ფარგლებში ანაზღაურებული იქნებოდა თანხა, რომლის გადახდაც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით (გარდა დამზღვევის წინააღმდეგ სასამართლოს მიერ მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ან მის მიერ სარჩელის ცნობის შემთხვევებისა) დაეკისრებოდა დამზღვევს ან უფლებამოსილი მძღოლის მიერ დაზღვეული ავტომობილის მართვის გამოყენების შედეგად მესამე პირებისთვის მიყენებული ზიანისთვის, კერძოდ, მესამე პირის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი და/ან მესამე პირის ქონებისთვის მიყენებული ზიანი] და 3.4.-3.4.2. პუნქტებზე [ანაზღაურების ლიმიტის ფარგლებში ასანაზღაურებელ თანხად განისაზღვრა თანხა, რომლის გადახდაც დაზღვეულ პირს დაეკისრებოდა სასამართლოს მიერ დაზღვეული ავტომობილით მესამე პირისთვის მიყენებული ზიანისათვის ან/და თანხა, რომლის გადახდაზეც შედგებოდა მოლაპარაკება დამზღვევთან და მესამე პირთან სასამართლოს გარეშე] დაყრდნობით დაასკვნა, რომ, ვინაიდან, დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით მესამე პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების პირობა, თანხის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან/და მხარეებს შორის მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე დაკისრების თაობაზე, სახეზე არ იყო, შესაბამისად, ავტოსაგზაო შემთხვევით გამოწვეული ზიანი არ ექცეოდა ორივე მზღვეველის ვალდებულების ქვეშ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-12, მე-14 და მე-15 პუნქტები).

25. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის გაფორმებული სადაზღვევო ხელშეკრულების პირობებით გათვალისწინებული, მესამე პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების წესი არ გამორიცხავს სსკ-ის 827-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას.

26. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება კასატორის მსჯელობას ნახევარმისაბმელის ნივთის არსებით შემადგენელ ნაწილად მიჩნევის თაობაზე [სსკ-ის 150.1. მუხლის თანახმად, ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში], თუმცა იზიარებს მის მოსაზრებას, რომ ნახევარმისაბმელი [„საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.51 მუხლი: ნახევარმისაბმელი − მისაბმელი, რომელიც განკუთვნილია ავტომობილზე ისეთი სახით ჩასაბმელად, როდესაც მისი ნაწილი ეყრდნობა ავტომობილს და ავტომობილზევე მოდის ნახევარმისაბმელისა და მისი ტვირთის მასის მნიშვნელოვანი ნაწილი] დამოუკიდებლად ვერ გადაადგილდება, იგი თავის ძირითად ფუნქციას (საგნის გადაზიდვას) ასრულებს იმ შემთხვევაში, თუ ის ჩაბმულია ავტოსატრანსპორტო საშუალებასთან. განსახილველ საქმეში ავტოსაგზაო შემთხვევისას პირველ მზღვეველთან დაზღვეული ნახევარმისაბმელი მეორე მზღვეველთან დაზღვეულ ავტომანქანა „დაფზე“ ჩაბმის შედეგად მოდიოდა მოძრაობაში. დადგენილია ისიც, რომ საჯარიმო ქვითრის მიხედვით, სამართალდამრღვევ პირად ქ.მ–ი დასახელდა, ბრალეული მხარის ავტოსატრანსპორტო საშუალებად კი - ავტომანქანა „დაფი“ და ნახევარმისაბმელი (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი).

27. ამდენად, მართალია, მოცემულ შემთხვევაში დამზღვევის ორი სხვადასხვა სატრანსპორტო საშუალება დაზღვეული იყო ორ სხვადასხვა ს.კ.ში, თუმცა, ვინაიდან ავტოსაგზაო შემთხვევა ვერ დადგებოდა მხოლოდ ნახევარმისაბმელის მონაწილეობით, რომელიც დამოუკიდებლად ვერ გადაადგილდებოდა და მოძრაობაში მოდიოდა მეორე მზღვეველთან დაზღვეულ ავტომანქანა „დაფთან“ ჩაბმის შედეგად, მოცემულ ორ სატრანსპორტო საშუალებაზე უნდა გავრცელდეს ერთი და იგივე სამართლებრივი რეჟიმი.

28. პირი, რომელმაც ერთი და იგივე ინტერესი ერთდროულად რამდენიმე მზღვეველთან დააზღვია, მოვალეა ამის თაობაზე დაუყოვნებლივ აცნობოს თითოეულ მზღვეველს. შეტყობინებაში უნდა აღინიშნოს ყველა მზღვევლის ვინაობა და სადაზღვევო თანხის ოდენობა. თუ მოცემული ინტერესი ერთი და იმავე რისკისაგან რამდენიმე მზღვეველთან არის დაზღვეული და სადაზღვევო თანხები ჯამში სადაზღვევო ღირებულებას აჭარბებს, ან, თუ სხვა მიზეზების გამო საზღაურთა ჯამი, რომელიც თითოეული მზღვევლის მიერ სხვა ხელშეკრულების არარსებობის შემთხვევაში გადახდილი იქნებოდა, აჭარბებს მთელ ზიანს (ორმაგი დაზღვევა), მაშინ მზღვევლები მოვალენი არიან დამზღვევის წინაშე – როგორც სოლიდარული მოვალეები – იმ თანხის ფარგლებში, რაც მათ დამზღვევთან დადებული ხელშეკრულებით აქვთ გაფორმებული, მაგრამ დამზღვევს არა აქვს უფლება მიიღოს ჯამში რეალურ ზიანზე მეტი თანხა [სსკ-ის 827-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები].

29. ამდენად, იმისათვის, რომ სახეზე იყოს ორმაგი დაზღვევა, აუცილებელია დამზღვევს ერთი და იგივე ინტერესი ერთი და იმავე რისკისგან რამდენიმე მზღვეველთან ჰქონდეს დაზღვეული.

30. ზემოაღნიშნული ნორმის გამოსაყენებლად მნიშვნელოვანია სწორად შეფასდეს და ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს სადაზღვევო რისკი და სადაზღვევო ინტერესი.

31. დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად [სსკ-ის 799.1 მუხლის პირველი წინადადება]. ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის უმთავრეს პირობას წარმოადგენს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა. თუ არ არსებობს სადაზღვევო შემთხვევა, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაც არ არსებობს. მეორე პირობა ამ ნორმის მოთხოვნისა ისაა, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, ანუ სსკ-ის 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად დაზღვევის ხელშეკრულების დადებისას მხარეები თანხმდებიან დაზღვევის ინტერესისა და საგნის შესახებ, განისაზღვრება სადაზღვევო რისკი, სადაზღვევო თანხა და სხვა, რის შემდეგაც ფორმდება სადაზღვევო ხელშეკრულება.

32. სსკ-ის 839-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ვალდებულებისაგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე დაზღვევის პერიოდში წარმოშობილი პასუხისმგებლობის გამო.

33. ზიანის დაზღვევის ხელშეკრულების ობიექტი შეიძლება იყოს არა მარტო დამზღვევის ქონება, არამედ დამზღვევის სამოქალაქო პასუხისმგებლობაც. სადაზღვევო შემთხვევა შეიძლება გამოიწვიოს არა მარტო გარეშე ობიექტურმა, ბუნებრივმა ძალებმა, არამედ დამზღვევის არამართლზომიერმა ბრალეულმა მოქმედებამაც, რისთვისაც მას დაეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა. დაზღვევის მოცემული სახის მიზანია, ერთი მხრივ, გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირისათვის (დაზარალებულისათვის) ზიანის მიყენების გამო, მეორე მხრივ, უზრუნველყოს თვით მესამე პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რაც დაზარალებულის ქონების, სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაცვის საიმედო გარანტიას წარმოადგენს [იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეოთხე, ტომი II, თბილისი, 2001, გვ. 161-162].

34. სადაზღვევო შემთხვევა წარმოადგენს სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის შედეგს. სადაზღვევო რისკი კი ის საფრთხეა, რომლისგანაც დაზღვეულია დამზღვევის ქონება ან პიროვნება. დამზღვევის რისკი კონკრეტულად უნდა იქნეს მითითებული დაზღვევის ხელშეკრულებაში [იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეოთხე, ტომი II, თბილისი, 2001, გვ. 107]. თავისთავად, რისკი შეიძლება იყოს წინასწარ განჭვრეტადი, მაგრამ მისი რეალიზაციის (სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის) ალბათობა უნდა იყოს განუჭვრეტელი და თავისუფალი მხარეთა გავლენისაგან (იხ.: ქეთევან ირემაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ. 799. www.gccc.ge - ველი 23, ბოლო დამუშავება: 14 მარტი, 2016).

35. სადაზღვევო ინტერესი ის სამართლებრივი ინტერესია, რომელიც დამზღვევს გააჩნია დაზღვევის ობიექტის მიმართ. პირადი დაზღვევის შემთხვევაში სადაზღვევო ინტერესი მიმართულია დამზღვევის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის, ხოლო ქონების დაზღვევისას კი - ქონების შენარჩუნებისაკენ. სადაზღვევო ინტერესი მკვეთრად უნდა გაიმიჯნოს დაზღვევის ობიექტისგან. სადაზღვევო ინტერესი არ გულისხმობს მხოლოდ უფლებას დაზღვევის ობიექტზე ან მის ნაწილზე. სადაზღვევო ინტერესი მჭიდრო კავშირს გამოხატავს დამზღვევსა და დაზღვევის ობიექტს შორის. დაზღვევის ობიექტის ღირებულება გამოხატულებას ფულად ერთეულში პოულობს. სადაზღვევო ინტერესის ღირებულება კი შეიძლება ბევრად აღემატებოდეს დაზღვევის ობიექტის ღირებულებას, რადგან სადაზღვევო ინტერესი მატერიალური და მორალური ინტერესების ერთობლიობაა (იხ.: ქეთევან ირემაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ. 799. www.gccc.ge - ველი 57-58, ბოლო დამუშავება: 14 მარტი, 2016).

36. განსახილველ შემთხვევაში დამზღვევის, როგორც დაზღვეული სატრანსპორტო საშუალებების მესაკუთრის, სადაზღვევო ინტერესი, სადაზღვევო შემთხვევით მესამე პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაა, ხოლო სადაზღვევო რისკი, პირველი მზღვეველის მიერ გაცემული ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისის თანახმად, არის ავტოტრანსპორტისათვის გარეგანი ზემოქმედებით მიყენებული დაზიანება, ასევე - მესამე პირთა წინაშე წარმოქმნილი პასუხისმგებლობა. მეორე მზღვეველის მიერ გაცემული ავტომობილის დაზღვევის პოლისის თანახმად, იფარება აგრეთვე მესამე მხარის მიმართ პასუხისმგებლობა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველი და მე-2 პუნქტები).

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამზღვევმა თავისი სადაზღვევო ინტერესი, რაც მესამე პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში გამოიხატებოდა, ერთი და იმავე სადაზღვევო რისკისგან (ავტომფლობელის მესამე პირთა მიმართ პასუხისმგებლობა) ორ მზღვეველთან დააზღვია, რაც სსკ-ის 827-ე მუხლით გათვალისწინებული სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია [სსკ-ის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით].

38. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული ნორმის გამოყენებაზე უარის თქმა იმ დასაბუთებით, რომ დამზღვევის სახელზე გაცემული სადაზღვევო პოლისებით გათვალისწინებული იყო მესამე პირთა მიმართ პასუხისმგებლობის დაზღვევა, თუმცა, განსხვავებული პირობებით, უსაფუძვლოა. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ისეთი წინაპირობები - ერთი და იგივე სადაზღვევო ინტერესი, იდენტური სადაზღვევო რისკი, რაც ქმნის სსკ-ის 827.3 მუხლით გათვალისწინებული ორმაგი დაზღვევის შემადგენლობას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული, დამზღვევსა და მეორე მზღვეველს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით მესამე პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების პირობები, თანხის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან/და მხარეებს შორის მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე დაკისრების თაობაზე, არ წარმოადგენს სადაზღვევო რისკებს. სააპელაციო სასამართლოს მითითება განსხვავებულ პირობებზე არ შეიძლება გაიგივდეს განსხვავებულ რისკებთან და შესაბამისად, სახეზე არ არის სსკ-ის 827.3 მუხლით გათვალისწინებული ორმაგი დაზღვევის გამოყენების დამაბრკოლებელი გარემოება.

39. 827-ე მუხლში დადგენილია უსაფუძვლო გამდიდრების პრევენციის მექანიზმი ორმაგი დაზღვევის დროს. 827 III ადგენს ორმაგი დაზღვევისას სადაზღვევო ანაზღაურების განსაზღვრის წესს. მოცემულ შემთხვევაში, ქონების დაზღვევის მომწესრიგებელი სხვა ნორმების მსგავსად, მოქმედებს მთავარი პრინციპი, დამზღვევისათვის status quos აღდგენის თაობაზე. ორმაგი დაზღვევისას არსებობს რისკი, რომ სადაზღვევო თანხების ჯამმა გადააჭარბოს სადაზღვევო ღირებულებას, ან იმ სადაზღვევო საზღაურთა ჯამმა, რომელსაც მზღვეველი სხვა ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში გადაიხდიდა, გადააჭარბოს დამდგარი ზიანის ოდენობას. დამზღვევის უსაფუძვლოდ გამდიდრების პრევენციისთვის დადგენილია წესი, რომლის თანახმადაც ასეთ დროს მზღვეველები პასუხს აგებენ სოლიდარულად, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ამასთან, თითოეული მზღვეველი პასუხისმგებელია იმ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში, რაც უშუალოდ მასსა და დამზღვევს შორის დადებული ხელშეკრულებითაა განსაზღვრული (821). დამზღვევმა კი, საბოლოოდ, არ უნდა მიიღოს დამდგარ ზიანზე მეტი ოდენობის ანაზღაურება (იხ.: ქეთევან ირემაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ. 827. www.gccc.ge - ველი 4, 7, ბოლო დამუშავება: 16 მარტი, 2016).

40. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ პირველმა მზღვეველმა მესამე პირს აუნაზღაურა 2016 წლის 9 ივნისის შემთხვევით მიყენებული ზიანი 13391,59 აშშ დოლარის ლარში ეკვივალენტის (31 357,75 ლარი) ოდენობით. ამასთან, 2016 წლის 28 ოქტომბერს სარჩელი აღძრა სასამართლოში მეორე მზღვეველის მიმართ და მის მიერ მესამე პირისათვის ანაზღაურებული თანხის ნახევრის - 15 678,88 ლარის მეორე მზღვეველისათვის, როგორც სოლიდარულად პასუხისმგებელი პირისათვის, დაკისრება მოითხოვა.

41. მოვალეს, რომელმაც სოლიდარული ვალდებულება შეასრულა, აქვს უკუმოთხოვნის უფლება დანარჩენ მოვალეთა მიმართ წილთა თანაბრობის კვალობაზე, ოღონდ თავისი წილის გამოკლებით, თუკი ხელშეკრულებით ან კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. როდესაც შეუძლებელია მოვალეთა პასუხისმგებლობის ოდენობის განსაზღვრა, ისინი ერთმანეთის წინაშე პასუხს აგებენ თანაბარი წილით [სსკ-ის 473-ე მუხლი].

42. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან შეუძლებელია მზღვეველებს შორის პასუხისმგებლობის ოდენობის განსაზღვრა, ისინი პასუხს აგებენ თანაბარი წილით. შესაბამისად, მოსარჩელის სარჩელი საფუძვლიანია და მისი სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილებას ექვემდებარება.

43. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია და, შესაბამისად, არსებობს მისი გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული]. საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები [სსსკ-ის 411-ე მუხლი]. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

44. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, მოსარჩელის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 15 678,88 ლარის გადახდა.

45. იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან [სსსკ-ის 53.1 მუხლის პირველი წინადადება]. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც [სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები].

46. ვინაიდან მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (471 ლარი+628 ლარი+ 784 ლარი) 1883 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. სს „ს.კ. ა–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს „ს.კ. ა–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. სს „ს.კ. ჯ. პ. ჰ–ს“ სს „ს.კ. ა–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 15 678.88 (თხუთმეტი ათას ექვსას სამოცდათვრამეტი ლარისა და ოთხმოცდარვა თეთრის) ლარის გადახდა;

5. მოპასუხეს სს „ს.კ. ჯ.პ.ჰ–ს“ (ს/ნ: ....) სს „ს.კ. ა–ის“ (ს/ნ: .....) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1883 (ათას რვაას ოთხმოცდასამი) ლარის გადახდა;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე