№ ას-603-562-2017 10 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – მ.ჭ–ძე, ა.ჭ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ვ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უძრავი ქონების 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და თანამესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ი.ვ–ძემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ჭ–ძისა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „მოსარჩელის ძმა“ ან „პირველი კასატორი”) და ა.ჭ–ძის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“, „მოსარჩელის ძმისშვილი“ ან „მეორე კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. ვანი, ........, ს.კ. ......... ½-ის (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“ ან „სადავო სახლი“) მესაკუთრედ ცნობა და პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2015 წლის 24 ნოემბერს დადებული სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. მოსარჩელე დაიბადა და გაიზარდა მშობლებთან და დედმამიშვილებთან ერთად ქ. ვანში. მისი მამა - ა.ჭ–ძე (შემდგომში - „პირველი მამკვიდრებელი“, „მამა“, „მოსარჩელის მამა“ ან „პირველი მოპასუხის მამა“) გარდაიცვალა 1988 წელს, ხოლო დედა - შ.ჭ–ძე (შემდგომში - „მეორე მამკვიდრებელი“, „დედა“, „მოსარჩელის დედა“ ან „პირველი მოპასუხის დედა“) 2001 წელს;

2.2. მშობლების გარდაცვალებისთანავე მოსარჩელე მის ძმასთან, პირველ მოპასუხესთან ერთად, ფაქტობრივად დაეუფლა მშობლების სამკვიდრო ქონებას;

2.3. მოსარჩელეს წლების მანძილზე აქვს უთანხმოება მის ძმასთან და ძმისშვილთან. მათ იცოდნენ, რომ იგი, როგორც მშობლების პირველი რიგის მემკვიდრე, პრეტენზიას აცხადებდა სამკვიდრო ქონებაზე;

2.4. აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა, რომ პირველმა მოპასუხემ მშობლების დანაშთ, მთლიან სამკვიდრო ქონებაზე მიიღო სამკვიდრო მოწმობა, რის საფუძველზეც მან საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა სამკვიდრო ქონება;

2.5. ვინაიდან პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა იცოდნენ სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის პრეტენზიის შესახებ, 2015 წლის 24 ნოემბერს სადავო უძრავ ქონებაზე გააფორმეს ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც პირველმა მოპასუხემ თავის შვილს, მეორე მოპასუხეს 5000 ლარად მიჰყიდა სადავო უძრავი ქონება (რომელიც სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად შეფასებულია 20 000 ლარად);

2.6. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია მეორე მოპასუხის სახელზე, რომელიც ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, არ შეიძლება ჩაითვალოს კეთილსინდისიერ შემძენად.

3. მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს შემდეგი:

3.1. მოსარჩელე არ დაუფლებია სამკვიდრო ქონებას, ხოლო, პირველმა მოპასუხემ კანონით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად მიიღო მშობლების დანაშთი ქონება, მათ შორის, სადავო უძრავი ქონება, რომელიც, ასევე, კანონის მოთხოვნათა დაცვით მიჰყიდა თავის შვილს, მეორე მოპასუხეს;

3.2. მოპასუხეებმა, ასევე, მიუთითეს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

4. სამტრედიის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 02 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წლის 24 ნოემბერს პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

5. მოპასუხეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა სამტრედიის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 02 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე არიან და-ძმა, 1988 წლის 13 აპრილს გარდაცვლილი პირველი მამკვიდრებლისა და 2001 წლის 23 სექტემბერს გარდაცვლილი მეორე მამკვიდრებლის შვილები და პირველი რიგის მემკვიდრეები;

7.2. ნოტარიუსის მიერ 2015 წლის 10 ნოემბერს გაიცა სამკვიდრო მოწმობები, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ, როგორც დედისა და მამის პირველი რიგის მემკვიდრემ, სრულად მიიღო სამკვიდრო ქონება;

7.3. სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე 2015 წლის 16 ნოემბერს სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე, ხოლო, 2015 წლის 24 ნოემბერს პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოპასუხის საკუთრებაში;

7.4. სასამართლო სხდომაზე დაკითხული მოწმეების - ა.კ–ძის, ი.ჭ–ძისა და ზ.მ–ის ჩვენებებით დადასტურებულად ჩაითვალა, რომ მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა მისი სამკვიდრო ქონების ნაწილს, კერძოდ, სამფითილიან ნავთქურას, წიგნს - ბიძია თომას ქოხი, ასევე, სარგებლობდა მამის სამკვიდროში შემავალი მიწის ნაკვეთით და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლით; ხოლო, დედის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა მის პირად ნივთებს, მათ შორის, თავსაბურავს, ასევე, სარგებლობდა დედის სამკვიდროში შემავალი მიწის ნაკვეთით (მასზე განთავსებული ხეხილით) და საცხოვრებელის სახლის ნაწილით;

7.5. მოპასუხეებმა შესაგებლით დაადასტურეს ის გარემოება, რომ მათ კონფლიქტური დამოკიდებულება ჰქონდათ მოსარჩელესთან, რომელმაც თავისი პრეტენზიის გაცხადება დაიწყო 2015 წლის 31 აგვისტომდე, ხოლო მოპასუხემ 2015 წლის ნოემბრის თვეში მოახდინა სამკვიდრო ქონების მიღება და გასხვისება.

8. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით დაადგინა, რომ სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მამის სამკვიდროს წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონება.

9. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ა.კ–ძემ განმარტა, რომ არის მოპასუხის მეზობელი. მოსარჩელესთან მის ოჯახს აქვს კონფლიქტური დამოკიდებულება, თუმცა პირადად მას არა. პირველი მამკვიდრებლის სიცოცხლეში და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, მოსარჩელე ხშირად მიდიოდა მამის ოჯახში, და-ძმას კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ. მამის გარდაცვალებიდან 40 დღის შემდეგ მოსარჩელე მანქანით იყო მისული, დედის მეშვეობით საბარგულში ჩააწყო ნივთები და წაიღო; დედის გარდაცვალების შემდეგ, მან წაიღო წიგნი, თავსაფარი, ასევე, ვანში ჩასვლის დროს, ღამეს ათევდა დედის ოთახში; მშობლების გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელეს ღვინო გაუკეთეს მშობლების ეზოში მოწეული ყურძნით და გაატანეს; პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომებზე პირველმა მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ რამდენიმე წიგნი წაიღო, რაც მისი შეძენილი იყო და აჩუქა თავის დას; აპელანტს არ გაუქარწყლებია მოწმის მიერ მითითებული გარემოებები.

10. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით შეაფასა და სწორად დაადგინა, რომ მშობლების გარდაცვალების შემდეგ მათი მოძრავი ნივთების დაუფლება, ასევე, მამკვიდებლის მიწის ნაკვეთზე ყურძნის მოსავლის მიღება ადასტურებდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1371-1374-ე, 1421-ე და 1433-ე მუხლების შესაბამისად, დანაშთი სამკვიდროს 1/2 ნაწილის მიღებულად მიჩნევისა და ამ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველის წარმოადგენდა.

11. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ ვინაიდან მეორე მოპასუხისათვის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე ცნობილი იყო სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული დავის შესახებ, ასევე, მოსარჩელის მიერ მშობლების, მათ შორის, მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ მეორე მოპასუხე ვერ ჩაითვლებოდა სადავო უძრავი ქონების იმ ნაწილის კეთილსინდისიერ შემძენად, რომელიც მემკვიდრეობის საფუძველზე მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება.

14. კასატორებმა საკასაციო საჩივარში მიუთითეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

14.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები. მან შეაფასა მხოლოდ მოსარჩელის მოწმეთა ჩვენებები და გვერდი აუარა მოპასუხეების მოწმეთა ჩვენებებს. ამასთან, მოწმეთა ჩვენებები წინააღმდეგობრივია და არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას სამკვიდრო ქონების დაუფლების მტკიცებულებად;

14.2. მოსარჩელემ შეადგინა აქტი, რომელშიც ჩამოთვლილია ის ნივთები, რომლებიც თითქოს მშობლებისგან მიიღო. ამ აქტით არ დასტურდება კონკრეტულად რომელი ნივთია მამის დანატოვარი. მოპასუხეებმა მოითხოვეს აქტში მითითებული ნივთების წარმოდგენა, რაზეც სასამართლომ არ იმსჯელა. სინამდვილეში ასეთი ნივთები არ არსებობს და მოსარჩელე მათ არ დაუფლებია;

14.3. დადგენილი არ არის წიგნი და ნავთქურა, რომელთა მეშვეობითაც ცდილობს მოსარჩელე მამის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების დამტკიცებას, ვის სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა - დედის თუ მამის. გარდა ამისა, არ დასტურდება დაეუფლა თუ არა მოსარჩელე აღნიშნულ ქონებას მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში;

14.4. მოსარჩელის მიერ სადავო ქონების დაუფლების დადასტურების შემთხვევაშიც, გასაჩივრებული განჩინება არასწორია. სადავო ქონება ირიცხებოდა მოსარჩელის მამის სახელზე, რომელიც გარდაიცვალა 1988 წელს. მას დარჩა პირველი რიგის 5 მემკვიდრე. მეუღლე, რომელმაც სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო და 4 შვილი. აღნიშნული ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. ცოცხლად დარჩენილი მეუღლის მემკვიდრეობის უფლება არ ეხება ქონების იმ ნაწილს, რომელიც მას მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან ეკუთვნოდა. აქედან გამომდინარე, სადავო სახლის ნახევარი არ წარმოადგენს მამის სამკვიდროს. სახლის მეორე ნახევარზე პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან მეუღლე და 4 შვილი. მეუღლე გარდაიცვალა 2001 წელს. მის სამკვიდროს შეადგენდა სადავო ქონების ნახევარი, როგორც მეუღლეთა თანასაკუთრება, რომელსაც დაემატა სადავო სახლის მეორე ნახევრის წილი გარდაცვლილი მეუღლის მემკვიდრეობიდან. დედის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო პირველმა მოპასუხემ. ამდენად, სასამართლოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, მოსარჩელისათვის უნდა მიეკუთვნებინა სადავო უძრავი ქონების ნახევრის მხოლოდ 1/4 ნაწილი, მის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დამტკიცების შემთხვევაში;

14.5. სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლი, რის გამოც მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება. საქმეში არ ყოფილან ჩაბმულები სხვა მემკვიდრეები, რაც სასამართლოს თავისი ინიციატივით უნდა გაეკეთებინა. სხვა მემკვიდრეების გათვალისწინების შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლიანობისას, იგი მხოლოდ ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო;

14.6. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებული იყო პირველი სასარჩელო მოთხოვნის ბედზე. შესაბამისად, ვინაიდან არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლება, სადავო ქონებაზე სწორად იქნა გაცემული სამკვიდრო მოწმობა პირველი მოპასუხის სახელზე და, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი უფლებამოსილი იყო მეორე მოპასუხეზე გაესხვისებინა სადავო უძრავი ქონება;

14.7. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ მოქმედებს რეესტრის მონაცემების მიმართ უტყუარობის პრინციპი. მას ვერ ეცოდინებოდა და არც უნდა სცოდნოდა მოსარჩელის საკუთრების შესახებ. შესაბამისად, მეორე მოპასუხე წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს. ის გარემოება, რომ სადავო სახლში ცხოვრობენ მეორე მოპასუხის გარდაცვლილი ძმის მეუღლე და შვილები, არ მიუთითებს ამ ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობაზე;

14.8. გარდა ამისა, თუნდაც სარჩელის საფუძვლიანობის შემთხვევაში, პირველ მოპასუხეს ჰქონდა სადავო უძრავი ქონების ნაწილის გასხვისების უფლება. აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლომ სადავო ხელშეკრულება მთლიანად ცნო ბათილად;

14.9. სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნებს, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი. კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ½ ნაწილში, თუმცა, აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლომ ხელშეკრულება მთლიანად ცნო ბათილად;

14.10. განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

16. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება. კასატორების განმარტებით, მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდგომ არ დაუფლებია მის სამკვიდროში შემავალ მოძრავ ან/და უძრავ ქონებას.

19. დადგენილია, რომ მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მამა გარდაიცვალა 1988 წელს. მისი გარდაცვალებით სამკვიდრო გაიხსნა სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, 1988 წელს. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის შესაბამისად [1. სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. 3. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს], განსახილველი დავა, მამის სამკვიდროს მიღების ნაწილში, უნდა მოწესრიგდეს იმ დროს მოქმედი, 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმებით.

20. 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. არ შეიძლება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობების წამოყენებით. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

21. ამდენად, 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის მსგავს მოწესრიგებას გვთავაზობს. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ხოლო, იმავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ სამკვიდროს გახსნის შედეგად მემკვიდრეობის მიღებისათვის მხოლოდ მემკვიდრეობის უფლების ქონა საკმარისი არ არის, ანუ მხოლოდ უფლების არსებობა არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს. აღნიშნული უფლების სარეალიზაციოდ აუცილებელია კონკრეტული მოქმედების განხორციელება - მემკვიდრეობის მიღება (იხ. სუსგ საქმე №ას-851-800-2010, 16 თებერვალი, 2011 წელი). ამასთან, მემკვიდრეობის მიღება სამართლებრივი ძალის მატარებელია მაშინ, თუ იგი კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში განხორციელდა.

23. თავის მხრივ, როდესაც სარჩელის საგანს სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღება წარმოადგენს და ამას არ ეთანხმება მოპასუხე, მტკიცების საგანში შემავალი უმთავრესი ფაქტის - ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ტვირთი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მხარეზეა. არც მატერიალური და არც საპროცესო სამართლის ნორმები გვთავაზობს მტკიცებულებათა იმგვარ ნუსხას, რომლებითაც შეიძლება დადასტურდეს მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს/მისი ნაწილის დადგენილ ვადაში მესაკუთრის მსგავსად დაუფლება, შესაბამისად, ეს გარემოება შეიძლება დადასტურდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი მტკიცებულებით (მხარეთა ახსნა-განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, ფაქტების კონსტანტაციის მასალები, ნივთიერი თუ წერილობითი მტკიცებულება და სხვა). იმავე კოდექსის მე-4 და 103-ე (1) მუხლების შესაბამისად, მტკიცებულებები უნდა წარადგინოს მოსარჩელემ. რაც შეეხება მტკიცებულებათა შეფასებას, შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით საქმეში არსებული მტკიცებულებების კვლევას სასამართლო ახდენს თავისუფალი შეფასების ფარგლებში (სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით), რომელიც მოიცავს მათ, როგორც ინდივიდუალურ, ისე ერთობლივად გამოკვლევას, მტკიცებულებათა იურიდიული სანდოობის შესწავლას, მათ შეპირისპირებას, რაც სასამართლოს უქმნის შინაგან რწმენას მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტის დადასტურების საკითხზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1114-1071-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

24. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელეს კანონით დადგენილ ვადაში სანოტარო წესით მშობლების სამკვიდროზე პრეტენზია არ განუცხადებია. მისი მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლება წარმოადგენს. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა მოწმეები.

26. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორების პრეტენზიას მოწმეთა ჩვენებების არასწორად შეფასებასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მტკიცებულებებით არ დგინდება მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა მოწმეთა ჩვენებები, ყოველმხრივ და სრულად გამოიკვლია მათი თანმიმდევრულობა და მიიჩნევს, რომ მოწმედ დაკითხულმა პირებმა დამაჯერებლად ვერ მიუთითეს მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს კანონით დადგენილ ვადაში მიღებაზე. მათი ჩვენებები დამაჯერებელად არ აღწერს იმგვარ გარემოებებს, რომელთა ანალიზი დაადასტურებდა მტკიცების საგანში შემავალ უმნიშვნელოვანეს ფაქტებს.

27. მოწმე ა.კ–ძის (მეზობელი) განმარტებით, მამის გარდაცვალებიდან 40 დღის შემდგომ, მოსარჩელე მანქანით იყო მისული მშობლების სახლში, საიდანაც დედამ გაატანა მუქი ფერის (ზუსტად არ ახსოვს ფერი, სავარაუდოდ მოშავო-მოყავისფრო) სამფითილიანი ნავთქურა, თუჯის ქვაბი და რამდენიმე სხვა ქვაბი. აღნიშნული მოწმე, ერთი მხრივ, ყურადღებას ამახვილებს, რომ დასახელებული ნივთები მოსარჩელემ მამის გარდაცვალებიდან 40 დღის შემდგომ წაიღო, თუმცა, მეორე მხრივ, არ აკონკრეტებს ისინი წარმოადგენდა თუ არა მამის კუთვნილ ნივთებს. ამასთან, ამბობს, რომ დედამ ისინი მოსარჩელეს საჩუქრად გადასცა; აღნიშნულმა მოწმემ თავდაპირველად მიუთითა, რომ მოსარჩელემ წიგნი - ბიძია თომას ქოხი მშობლების სახლიდან წაიღო დედის გარდაცვალების შემდგომ, თუმცა, მოგვიანებით იგივე წიგნთან დაკავშირებით თქვა, რომ დედამ მისცა მამის გარდაცვალებიდან დაახლოებით ერთი-ორი თვის შემდგომ (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 16:38:45-16:57:13სთ.); ამდენად, აღნიშნული მოწმის ჩვენება ორაზროვანი და არათანმიმდევრულია, რის გამოც მას საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს.

28. მოწმე ნ.ა–ის (მოსარჩელის მეზობელი) განმარტებით, მამის გარდაცვალებიდან 40 დღის შემდგომ მოსარჩელემ იგი დაპატიჟა მამისადმი მიძღვნილ საპატივცემულო სადილზე, სადაც ნახა ქვაბი, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით, დედის და მამის გარდაცვალების შემდგომ ჰქონდა წამოღებული. მან, ასევე, მიუთითა, რომ მოსარჩელემ მამის გარდაცვალების შემდგომ მშობლების სახლიდან წაიღო ნავთქურა და ქვაბი (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 16:57:45-17:12:47სთ.). აღსანიშნავია, რომ მოწმე პირადად არ იცნობდა მოსარჩელის მშობლებს, მას ეს ფაქტები საკუთარი თვალით არ უნახავს და მათ შესახებ იცოდა მხოლოდ მოსარჩელის მონათხრობიდან. ამდენად, საკასაციო სასამართლო დასახელებული მოწმის ჩვენებას ვერ მიიჩნევს სანდოდ და შესაბამისად, ვერც მას გაიზიარებს.

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140-ე მუხლი მოწმედ განიხილავს ნებისმიერ პირს, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ, თუმცა, კანონის ეს დანაწესი არ ნიშნავს ამ პირის ჩვენების უალტერნატივოდ გაზიარებას. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელე მამის სამკვიდრო ქონების დაუფლების დადასტურებას მხოლოდ საკუთარი ახსნა-განმარტებითა და მოწმეთა ჩვენებებით ცდილობს, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ფაქტობრივი ფლობით მიღებული აქვს მამის სამკვიდრო ქონება.

30. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების ფაქტი, საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ დედის სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით. აღნიშნული შესაძლოა გახდეს სადავო უძრავი ქონების ნაწილზე საკუთრების უფლების მოპოვების წინაპირობა.

31. დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ კანონით დადგენილი წესით მიიღო მამის სამკვიდრო ქონება. ამასთან, სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, რომ მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის დედა მეუღლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში ფაქტობრივად დაეუფლა მის სამკვიდრო ქონებას. აღნიშნულს თავად კასატორიც ადასტურებს მის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 14.4. პუნქტი).

32. ამრიგად, უდავო ფაქტია, რომ მამის სამკვიდრო ქონება მიიღეს პირველმა მოპასუხემ და დედამ.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა მამის სამკვიდრო ქონებას, რომლის მიღებაზეც პრეტენზია სხვა მემკვიდრეებს არ განუცხადებიათ, იგულისხმება, რომ პირველ მოპასუხეს და დედას საკუთრების უფლება წარმოეშვათ აღნიშნული ქონების 1/2-1/2 წილზე. ამასთან, დადგენილი არ არის სამკვიდრო ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების ფაქტი.

34. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ დედის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლებას, მოწმეთა განმარტებით, მოსარჩელე დედის გარდაცვალების შემდგომ დაეუფლა მის კუთვნილ სხვადასხვა ნივთებს, კერძოდ, მოწმე ა.კ–ძის (მეზობელი) განმარტებით, მოსარჩელე დედის გარდაცვალების შემდგომ დაეუფლა მის თავშალს (მუქი ლურჯი, ყვითელი ზოლებით), იგი ხშირად მიდიოდა და რჩებოდა მშობლების სახლში, სარგებლობდა დედის ოთახით, დედის გარდაცვალების შემდგომ, შემოდგომაზე, მოსარჩელეს მშობლების სახლში მოწეული ყურძნით დაუმზადეს ღვინო და გაატანეს (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 16:38:45-16:57:13სთ.); მოწმე ნ.ა–ის (მოსარჩელის მეზობელი) განმარტებით, მოსარჩელემ დედის გარდაცვალების შემდგომ წაიღო მისი თავშალი (კუბოკრული, შავი-მოწითალო ფერის) და ნაქარგები (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 16:57:45-17:12:47სთ.); მოწმე ი. ჭ–ძის განმარტებით (მხარეთა ნათესავი), დედის გარდაცვალების შემდგომ მოსარჩელე სარგებლობდა დედის ნივთებით, მოსარჩელესთან სტუმრად ყოფნის დროს, მან აჩვენა დედის თავშალი (წითელი ზოლებით), რომელიც დედის გარდაცვალებიდან 40 დღის გასვლამდე ან გასვლის შემდგომ ჰქონდა წამოღებული (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 17:14:46-17:30:38სთ.); მოწმე ზ.მ–ის (პირველი მოპასუხის გარდაცვლილი შვილის ცოლი) განმარტებით, მან მოსარჩელე პირველად ნახა დედის დაკრძალვის წინა დღეს, მოსარჩელის სახლში. ამ დღეს მოსარჩელემ მას ანახა დედის ნივთები, მათ შორის, თავშალი (მუქი ფერის - კუბოკრული, მოწითალო ფერებში) და ნაქარგები, რომელიც გარდაცვალების შემდგომ ჰქონდა წამოღებული. იგი, მართალია პირადად არ იცნობდა მოსარჩელის დედას, თუმცა, მოსარჩელის მიერ გადაღებულ ერთ-ერთ ვიდეოში მას ნანახი ჰქონდა, რომ დედას სწორედ ასეთი თავშალი ეკეთა. მოსარჩელის დედის ორმოცზე რომ მივიდა, მოსარჩელე და მისი დანარჩენი დები დედის გარდერობიდან ნივთებს იღებდნენ, რომელთაგან ნაწილი გააჩუქეს, ხოლო ნაწილი თავად წაიღეს (იხ. მოწმის ჩვენება, 21.10.2016წ. სხდომის ოქმი, 17:30:53-17:41:10სთ.).

35. ამრიგად, მოწმეები ადასტურებენ მოსარჩელის მიერ დედის გარდაცვალების შემდგომ, კანონით დადგენილ ვადაში მისი ნივთების დაუფლების ფაქტს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება მართებულად არის დადგენილი. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ არსებითად არც კასატორი უარყოფს ამ გარემოებას. რაც შეეხება მოპასუხე მხარის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეებს (ნ.მ–ძე, ნ. ჭ–ძე და ნ. დ–ი) მათ, მართალია, უარყვეს ზემოთ დასახელებული მოწმეების მიერ მითითებული ფაქტები, თუმცა, იმავდროულად აღნიშნეს, რომ მათ არ აქვთ აღნიშნულის თაობაზე ინფორმაცია, რაც ვერ იქნება მიჩნეული დამაჯერებელ და სანდო განმარტებად და ვერ გააქარწყლებს დანარჩენ მოწმეთა ჩვენებებს, რომლებიც ადასტურებენ მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტობრივ გარემოებას.

36. შესაბამისად, ვინაიდან დადგენილია, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად შეუდგა დედის სამკვიდრო ქონების ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო დედის სამკვიდრო ქონება (სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

37. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

38. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ დედამ მეუღლის გარდაცვალების შემდგომ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონება, რის საფუძველზეც მას საკუთრების უფლება წარმოეშვა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილზე; დადგენილია, ასევე, რომ მოსარჩელემ ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო დედის სამკვიდრო ქონება და მასზე საკუთრების უფლება წარმოეშვა სამკვიდროს გახსნის დღიდან. შესაბამისად, იგი, როგორც დედის მემკვიდრე, აღიარებულ უნდა იქნეს სადავო უძრავი ქონებიდან დედის კუთვნილი წილის ½ ნაწილის, ანუ სადავო უძრავი ქონების ¼ წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

39. კასატორები დავობენ, რომ საქმეში არ ყოფილან ჩაბმულები სხვა მემკვიდრეები, რაც სასამართლოს თავისი ინიციატივით უნდა გაეკეთებინა, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს.

40. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სავალდებულო თანამონაწილეობა სახეზეა თუ სარჩელის საგანს საერთო უფლება წარმოადგენს. მოცემულ შემთხვევაში, საერთო უფლება გამომდინარეობს კანონიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლიდან, რომელიც განსაზღვრავს კანონით მემკვიდრეთა წრეს. კასატორების განმარტებით, პირველ მამკვიდრებელს ჰყავდა კიდევ ორი კანონისმიერი მემკვიდრე, რომლებიც სასამართლოს, როგორც სავალდებულო თანამონაწილეები თავისი ინიციატივით უნდა მოეწვია და ჩაება საქმის განხილვაში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლებიდან გამომდინარე თანამონაწილეობა სახეზეა მაშინ, როცა მემკვიდრეს კანონით დადგენილი წესით მიღებული აქვს მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კასატორი ამ ფაქტზე არ მიუთითებს, უფრო მეტიც, იგი დავობს სწორედ იმას, რომ მხოლოდ მას აქვს დედისა და მამის სამკვიდრო მიღებული. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა ი.ჭ–ძემ, რომელიც არის მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის და, განმარტა, რომ მას და მის დებს დედის გარდაცვალების შემდგომ არაფერი არ წაუღიათ, დედის კუთვნილი ნივთების ნაწილი გადაყარეს, ხოლო დანარჩენი თან გაატანეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას და თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არაა სავალდებულო თანამონაწილეობის შემთხვევა.

41. კასატორები, ასევე, დავობენ, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს, რის გამოც არ არსებობს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი.

42. თავდაპირველად საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იზიარებს კასატორების პრეტენზიას ნასყიდობის ხელშეკრულების მთლიანად ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა, შესაბამისად, თუნდაც სარჩელის საფუძვლიანობის შემთხვევაში, სადავო გარიგებას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცლებოდა მხოლოდ ნაწილობრივ, რაც არ უკარგავს პირველ მოპასუხეს უფლებას გაასხვისოს უძრავი ქონების მისი კუთვნილი ნაწილი.

43. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

44. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ საქმე №ას-976-908-2017, 22 იანვარი, 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი, 2019 წელი).

45. ამრიგად, მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1439-1357-2012, 01 ივლისი, 2013 წელი).

46. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასყიდლიანი გარიგების შემთხვევაში, კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით, საამისოდ აღნიშნული კოდექსის 185-ე მუხლი არის ის დამცავი ნორმა, რომელიც კეთილსინდისიერ შემძენს იცავს მისი საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით.

47. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებით დადგენილია საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, რომელიც ვრცელდება მხოლოდ რეგისტრაციაუნარიან უფლებებზე. აღნიშნული კოდექსის 183-ე მუხლი ადგენს უძრავ ნივთზე საკუთრების წარმოშობის სანივთოსამართლებრივ წინაპირობებს [უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში], თუმცა, იგი არ არის ამომწურავი, საკუთრების გადაცემის, როგორც განკარგვითი ხელშეკრულების ვალდებულებითი ნაწილიდან გამომდინარე (სსკ-ის 477-ე მუხლი), მასზე ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილი ყველა ის ზოგადი და კერძო შეზღუდვა ვრცელდება, რაც სახელშეკრულებო სამართლისთვისაა დამახასიათებელი. საკუთრების უფლების გადაცემისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ კანონის ზემოხსენებული ფორმალური მოთხოვნების დაცვა (მაგ: მხოლოდ გარიგების ფორმის დაცვა, საზღაურის გადახდა და სხვა), არამედ, უმთავრეს ამოსავალს წარმოადგენს მხარეთა ნების ნამდვილობა, ანუ ქონების განკარგვა უნდა განხორციელდეს გამყიდველისა და მყიდველის ურთიერთმფარავი ნამდვილი ნების საფუძველზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იმის მიხედვით თუ რა ნაკლი გააჩნდა გარეგნულად ფორმირებულ ნებას, დღის წესრიგში დგება მისი შედეგის ნამდვილობის საკითხი (საცილო და უცილოდ ბათილი გარიგებები) (იხ. სუსგ საქმე №ას-28-25-2017, 28 თებერვალი, 2018 წელი).

48. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე მსჯელობისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნაკლის გამო (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი). ამრიგად, იმისათვის, რომ შემძენი გახდეს მესაკუთრე, სამოქალაქო კანონმდებლობით გამყიდველის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის ფაქტთან ერთად, ასევე, დადგენილია დამატებითი პირობები.

49. საკასაციო პალატა, ასევე, მიუთითებს, რომ კეთილსინდისიერება უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს და არა ობიექტურს. ამასთან, კეთილსინდისიერება არსებობს უფლების წარმოშობამდე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. იმავე კოდექსის 312-ე მუხლის შესაბამისად, შემძენი მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს მესაკუთრე, თუ მან არ იცოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. ამასთან, უზუსტო ჩანაწერთან დაკავშირებით, შემძენს არაკეთილსინდისიერად აქცევს არა ყოველგვარი ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას, ანუ იმ გარემოებათა ცოდნა, რის გამოც ჩანაწერი უზუსტოა (იხ. სუსგ საქმე №ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

50. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლზე მსჯელობისას სასამართლომ აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო თუ არა სცოდნოდა სადავო ფაქტი. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობასა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე.

51. მოცემულ შემთხვევაში, დადგინდა, რომ მოსარჩელემ კანონით დადგენილი წესით მიიღო დედის სამკვიდრო, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, დედის სამკვიდროში შემავალი ქონება მის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან - 2001 წლის 23 სექტემბრიდან. შესაბამისად, ვინაიდან სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო 2015 წლის 24 ნოემბერს, პირველი მოპასუხის მიერ, როგორც სადავო უძრავი ქონების ¼ წილის არამესაკუთრის მიერ, დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 477-ე მუხლები. რაც შეეხება მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერებას, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი იძლევა იმგვარი მსჯელობის შესაძლებლობას, რომ გარიგების მეორე მხარე - მეორე მოპასუხე არ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძნეს. კერძოდ: პირველი და მეორე მოპასუხეები არიან მამა-შვილი; სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, რომ მოპასუხეთა შორის გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას არ მოჰყოლია შედეგი და მეორე მოპასუხეს, როგორც მყიდველს არ მოუხდენია მესაკუთრის უფლებების რეალიზება - სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობენ პირველი მოპასუხე, მისი გარდაცვლილი შვილის ცოლი და შვილები, მიუხედავად იმისა, რომ მასთან მეორე მოპასუხეს აქვს კონფლიქტური ურთიერთობა; მხარეები ადასტურებენ, რომ მათ შორის სამკვიდროსთან დაკავშირებული დავა წარმოიშვა პირველი მოპასუხის მეორე შვილის გარდაცვალების შემდეგ (31.08.2015წ.), აღსანიშნავია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია იმავე წელს, 2015 წლის 24 ნოემბერს.

52. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ როდესაც გარიგება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება (მოცემულ შემთხვევაში მამა-შვილს), ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის თაობაზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, მით უფრო, მემკვიდრეობითსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დასაბუთებულად ვარაუდობს, რომ მეორე მოპასუხისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო მოსარჩელის შესახებ, რომელიც, როგორც მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრე, პრეტენზიას აცხადებდა სამკვიდრო ქონებაზე. ზემოთ მითითებული გარემოებები სასამართლოს სწორედ ამ ვარაუდს უქმნის, ხოლო მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ მტკიცებულება, რომელიც ამ ვარაუდს გააბათილებდა.

54. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილში სახეზეა პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

55. კასატორები მიუთითებენ, რომ გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, თუმცა, ისინი არ მიუთითებენ კონკრეტულ გარემოებებს, მათი პრეტენზია არის ზოგადი და არაკვალიფიციური, რაც შეუძლებელს ხდის მასზე საკასაციო სასამართლოს მიერ მსჯელობას.

56. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად საკასაციო პალატა უფლებამოსილიას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

57. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

58. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებით მიღებულ უნდა იქნას ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; ბათილად უნდა იქნას ცნობილი 2015 წლის 24 ნოემბერს პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ¼ ნაწილში და მოსარჩელე ცნობილ უნდა იქნას სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

59. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

60. მოსარჩელე ითხოვდა, სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობას. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების ¼ წილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, ანუ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნის 50%. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილი იყო სახელმწიფო ბაჟი 390 ლარის ოდენობით, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ აღნიშნული თანხის ნახევარის - 145 ლარის გადახდა.

61. მოპასუხეებმა სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადეს 520 ლარი, ხოლო საკასაციო სასამართლოში 650 ლარი, შესაბამისად, ვინაიდან დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნის 50%, მოსარჩელეს მოპასუხეთა სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს სააპელაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნახევრის - 260 ლარისა და საკასაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნახევრის - 325 ლარის, ჯამში - 585 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. მ.ჭ–ძისა და ა.ჭ–ძის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მარტის განჩინება ი.ვ–ძის სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების შესახებ სამტრედიის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი.ვ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. ბათილად იქნას ცნობილი 2015 წლის 24 ნოემბერს მ.ჭ–ძესა და ა.ჭ–ძეს შორის ქ. ვანში, ..... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: .....) ნასყიდობის ხელშეკრულება ¼ ნაწილში;

5. ი.ვ–ძე ცნობილ იქნას ქ. ვანში, ....... მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ: ......) ¼ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;

6. მოპასუხეებს მ.ჭ–ძესა (პ/ნ: ......) და ა.ჭ–ძეს (პ/ნ: ......) დაეკისროთ ი.ვ–ძის (პ/ნ: ......) სასარგებლოდ მის მიერ 2016 წლის 6 ივნისს #12 საგადახდო დავალებით სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 390 (სამას ოთხმოცდაათი) ლარის ნახევრის - 145 (ას ორმოცდახუთი) ლარის გადახდა;

7. მოსარჩელეს ი.ვ–ძეს (პ/ნ: ......) დაეკისროს მ.ჭ–ძისა (პ/ნ: .......) და ა.ჭ–ძის (პ/ნ: .......) სასარგებლოდ მათ მიერ სააპელაციო საჩივარზე 2017 წლის 10 იანვრის #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 220 (ორას ოცი) ლარისა და 2017 წლის 16 იანვრის #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 (სამასი) ლარის, ჯამში 520 (ხუთას ოცი) ლარის ნახევრის, 260 (ორას სამოცი) ლარის, ასევე საკასაციო საჩივარზე 2017 წლის 7 ივნისის #0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 650 (ექვსას ორმოცდაათი) ლარის ნახევრის, 325 (სამას ოცდახუთი) ლარის, საერთო ჯამში 585 (ხუთას ოთხმოცდახუთი) ლარის გადახდა.

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე