საქმე №ას-1667-2018 16 მარტი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ.ქ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ქ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მოძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ვ.ქ–მა (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს.ქ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „აპელანტი“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისაგან მისთვის მიბარებული მოძრავი ნივთის - კაკლის ხის კარადის ორი ნაწილის გამოთხოვა.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. მოსარჩელემ, გ.ქ–ძემ და ტ.ზ–ძემ მოქალაქის შეკვეთით კაკლის (ნიგვზის) ხის მასალისგან დაამზადეს კარადა, რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე 3 მეტრი, სიგანე 2,1 მ, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში „ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ხოლო ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით;

2.2. მოქალაქის მიერ წინასწარ გადახდილი თანხა (1500 აშშ დოლარი) საკმარისი არ აღმოჩნდა, რის გამოც, მასთან შეთანხმებით, მოსარჩელემ და ტ.ზ–ძემ კლიენტს დაუმზადეს აღნიშნული კარადის ანალოგი უფრო იაფი ხის მასალისგან, ხოლო პირველი, კაკლის ხისგან დამზადებული კარადა (რომლის ღირებულება შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს) სამივემ დაიტოვა თანასაკუთრებაში, თანაბარი უფლებით;

2.3. ვინაიდან ხის საამქროში არ იყო საკმარისი ფართი, კარადის ორი, დასრულებული ქვედა და შუა ნაწილი დროებით შესანახად მიაბარეს გ.ქ–ძის დას - მოპასუხეს, ხოლო მესამე ზედა ნაწილი ინახება ტ.ზ–ძესთან. ნივთი მისაბარებლად მიიტანა და ჩააბარა მოსარჩელემ, შემდეგ მისამართზე: ქ. ქუთაისი, ....;

2.4. კარადა იმდენად კარგი და ძვირფასი გამოვიდა, რომ მოპასუხემ გამოთქვა მისი შესყიდვის სურვილი, თუმცა მოლაპარაკება ჩაიშალა და მორიგება ვერ შედგა. აღნიშნულის შემდგომ, 2016 წლის 03 თებერვალს მოსარჩელე სატვირთო მანქანით და მუშებით მივიდა მოპასუხესთან მიბარებული მოძრავი ნივთის წამოსაღებად, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა ნივთის დაბრუნებაზე. არც ბინის მესაკუთრემ მისცა მოსარჩელეს ბინაში შესვლის უფლება;

2.5. ტ.ზ–ძემ კარადის მისი კუთვნილი წილი (1/3) დაუთმო მოსარჩელეს, ხოლო გ.ქ–ძემ მის მიმართ გასცა მინდობილობა, რათა მისი, როგორც ერთ-ერთი თანამესაკუთრის, სახელით განეხორციელებინა მოძრავ ნივთთან დაკავშირებული ყველა აუცილებელი მოქმედება, მართვისა და განკარგვის ჩათვლით;

2.6. თანამესაკუთრეებს განზრახული აქვთ კარადის რეალიზაცია, რისთვისაც აუცილებელია მისი სამივე ნაწილის შეერთება, რათა კარადამ მთლიანი ნივთის სახე შეიძინოს;

2.7. 2016 წლის 10 მაისს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეს და ბინის მესაკუთრეს, რათა ნებაყოფლობით დაებრუნებინათ ნივთი, რასაც შედეგი არ მოყოლია.

3. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:

3.1. მოპასუხეს კარადა მიბარებული არ ჰქონია. ის 24 წელია მის სახლში დგას და მისი ოჯახის საკუთრებას წარმოადგენს;

3.2. კარადა დამზადებულია მოპასუხის ოჯახის კაკლის ხის მასალისგან, მისი ოჯახის კუთვნილ საამქროში. 24 წლის წინ კარადა შემკვეთმა არ წაიღო, მას არც სხვა მყიდველი გამოუჩნდა, რის გამოც მოპასუხეს დაუტოვეს იმ წილში, რაც მას და მის ძმას კაკლის ხის მასალისა და ხის დამამუშავებელი საამქროს ფასში ეკუთვნოდა;

3.3. კარადა შედგებოდა სამი ნაწილისგან. ერთი ნაწილი (თავისი წილი) 21 წლის წინ წაიღო ტ.ზ–ძემ, ხოლო დარჩენილი ნაწილი არის მოპასუხის საკუთრება. გ.ქ–ძეს ჰქონდა მოპასუხის ვალი, რის გამოც მან მოპასუხეს კარადის წილი დაუთმო.

4. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელისათვის კაკლის ხის კარადის (რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე 3 მეტრი, სიგანე 2,1 მეტრი, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში ,,ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით) ორი, ქვედა და შუა ნაწილების დაბრუნება, რომელიც ინახება მოპასუხის ფაქტობრივ საცხოვრებელ სახლში, მდებარე: ქ. ქუთაისი, ......

5. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 1990 წლიდან 1992 წლამდე მოსარჩელეს, გ.ქ–ძესა და ტ.ზ–ძეს ჰქონდათ საამქრო და ამზადებდნენ ავეჯს;

7.2. 1990-1991 წლებში მათ შეკვეთით, კაკლის ხის მასალით დაამზადეს 3 მ სიმაღლისა და 2,1 მ სიგანის ჩუქურთმიანი კარადა, თუმცა მისი რეალიზაცია ვერ მოხერხდა;

7.3. იმის გამო, რომ ვერ მოხერხდა კარადის რეალიზაცია, დაახლოებით 1994 წლიდან, კარადის ნაწილი განათავსეს ტ.ზ–ძის, ხოლო ნაწილი - უ.ბ–ისა და ი.ჟ–ის კუთვნილ სახლში;

7.4. გ.ქ–ძე არის მოპასუხის ძმა. ამჟამად ისინი ფლობენ უ.ბ–ისა და ი.ჟ–ის კუთვნილ სახლში განთავსებული კარადის ნაწილს;

7.5. ტ.ზ–ძემ 2016 წლის 22 თებერვალს კარადის 1/3 წილზე საკუთრების უფლება გადასცა მოსარჩელეს;

7.6. მოსარჩელე და გ.ქ–ძე 2016 წლის 18 თებერვალს შეთანხმდნენ, რომ მოახდენდნენ კარადის რეალიზაციას და გაიყოფდნენ რეალიზაციის შედეგად მიღებულ თანხას.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან სადავო ქონებაზე მხარეთა უფლებები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე წარმოიშვა, ამ უფლებათა დასადგენად გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქცია, ხოლო 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდეგ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები (სსკ-ის 1507-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

9. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციის 447-ე და 449-ე მუხლებით და ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ სადავო კარადა მოსარჩელის, გ.ქ–ძისა და ტ.ზ–ძის საერთო საქმიანობის შედეგად იყო შექმნილი, იგი მათ საერთო საკუთრებად მიიჩნია.

10. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, რომ თანამესაკუთრეებმა სადავო ქონება აპელანტს მიაბარეს, საქმეში არ მოიპოვებოდა მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების დამადასტურებელი მტკიცებულება. ასეც რომ ყოფილიყო, იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 428-ე მუხლის თანახმად, შენახვის ხელშეკრულება, რომლის თუნდაც ერთი მხარე მოქალაქე იყო, თუ ჩაბარებული ქონების ღირებულება 100 მანეთს აღემატებოდა, აუცილებლად წერილობითი ფორმით უნდა დადებულიყო, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

11. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოწმეთა ჩვენებებით დგინდებოდა, რომ სადავო ქონებას ფლობდა აპელანტი, თუმცა, მან ვერ წარადგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ კარადა მის საკუთრებას წარმოადგენდა.

12. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციის 449-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ ის შენატანი, რაც აპელანტის ძმამ საერთო საქმეში განახორციელა, ყველა მონაწილის საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა და მხოლოდ ამის საფუძველზე იგი შექმნილ ქონებაზე ინდივიდუალურ საკუთრებას ვერ მოიპოვებდა. ამასთან, საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, რომ საერთო საქმიდან მოპასუხის ძმის გასვლის შემდეგ თანამესაკუთრეებმა საზიარო ქონება ნატურით გაიყვეს და მას კარადის სადავო ნაწილი მიაკუთვნეს. ეს არც მოპასუხის ძმას აღუნიშნავს. მისი განმარტებით, მოსარჩელემ სადავო ნივთის გადაცემა რამდენჯერმე სთხოვა, მაგრამ ეს მოთხოვნა არ შეასრულა, რადგან მისთვის არც ჩარხ-დანადგარები ჰქონდათ დაბრუნებული და არც კარადის დასამზადებლად დახარჯული მასალის თანხა ჰქონდათ გადახდილი. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეს განმარტება საერთოდ გამორიცხავდა საერთო ქონების გაყოფის შესახებ შეთანხმებას.

13. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. მისი განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კი, მოსარჩელე მოპასუხისაგან რაიმე მოქმედების შესრულებას ან მოქმედებისაგან თავის შეკავებას, ე.ი. ვალდებულების შესრულებას კი არ ითხოვდა, არამედ მას სურდა სხვისი უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი ნივთის დაბრუნება, ამგვარი მოთხოვნა კი, სასარჩელო ხანდაზმულობას არ ექვემდებარება.

14. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა აპელანტის პოზიციას, რომ მას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 165-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო ქონებაზე საკუთრება ხანდაზმულობით ჰქონდა შეძენილი. სასამართლოს განმარტებით, აპელანტმა თავიდანვე იცოდა, რომ სადავო ნივთი მოსარჩელის, გ.ქ–ძისა და ტ.ზ–ძის საერთო საქმიანობის შედეგად იყო შექმნილი, შესაბამისად, მისთვის ცნობილი იყო, რომ სადავო ნივთი მას არ ეკუთვნოდა, ეს კი ზემოაღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობით საკუთრების შეძენას გამორიცხავდა.

15. ზემოაღნიშნული განმარტებების მიუხედავად, სააპელაციო პალატამ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია. მისი განმარტებით, სადავო ქონებას აპელანტი გ.ქ–ძის, კარადის თანამესაკუთრის ნების საფუძველზე ფლობდა, ეს კი ნიშნავდა, რომ მას სადავო ქონება ნამდვილი უფლების საფუძველზე ჰქონდა მიღებული. ამასთან, გ.ქ–ძეს აპელანტის მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაზე თანხმობა არ გამოუხატავს. შესაბამისად, აპელანტი სადავო ქონების მართლზომიერ მფლობელს წარმოადგენდა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, დაუშვებელი იყო მართლზომიერი მფლობელისაგან ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნა. გარდა ამისა, დადგენილი იყო, რომ სადავო ქონებას არა მარტო აპელანტი, არამედ გ.ქ–ძეც ფლობდა.

16. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელეს ნივთის დაბრუნება ყველა თანამესაკუთრის, მათ შორის, გ.ქ–ძის სასარგებლოდ შეეძლო მოეთხოვა, თუმცა, ამ უკანასკნელის მფლობელობიდან მისსავე სასარგებლოდ ქონების გამოთხოვა, ცხადია, შეუძლებელი იყო. მოსარჩელეს 2016 წლის 18 თებერვლის შეთანხმების პირობების შესრულებისა და ქონების რეალიზაციის მოთხოვნით გ.ქ–ძის მიმართ სარჩელი არ აღუძრავს, ამ ვითარებაში კი, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას მიეღო გადაწყვეტილება სადავო ქონების მხოლოდ მოსარჩელისათვის დაბრუნების თაობაზე.

17. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

18. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

18.1. მხარეები ზუსტად ვერ განსაზღვრავენ ნივთის მიბარების თარიღს, ვინაიდან წლების განმავლობაში ნივთმა გასაყიდად მთელი დასავლეთ საქართველო შემოიარა და დაახლოებით 2000-2002 წლებში დაიდო საბოლოოდ მოპასუხის სახლში. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოპასუხე თავად აპირებდა აღნიშნული ნივთის შეძენას. აქედან გამომდინარე, მიბარების ურთიერთობა დაწყებულია 1997 წლის 25 ნოემბრის შემდგომ, რაც საბოლოოდ დადასტურდა 2016 წლის 18 თებერვალს, ნოტარიულად დამოწმებული ხელწერილით;

18.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია, რომ 2016 წლამდე სადავო ნივთი მის პოტენციურ მყიდველთან იყო შენახული. თუმცა, მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ იგი ვეღარ შეიძინა, საბოლოოდ გადაწყდა მისი გაყიდვა, ხოლო, გაყიდვამდე ის ხელახლა დატოვეს მოპასუხესთან დროებით შესანახად. მას აღნიშნულზე უარი არ განუცხადებია. უფრო მეტიც, სწორედ მასთან მიდიოდნენ კარადის პოტენციური მყიდველები. ეს ურთიერთობა გაგრძელდა 2016 წლის 03 თებერვლიდან 2016 წლის 10 მაისამდე, წერილის გაგზავნამდე, რის შემდეგაც სადავო ნივთის ნაწილი აღმოჩნდა მოპასუხის არამართლზომიერ მფლობელობაში;

18.3. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციით, არამედ მას უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები;

18.4. ის გარემოება, რომ თანამესაკუთრეებმა სადავო ნივთი მოპასუხეს მიაბარეს, დასტურდება საქმეში არსებული არაერთი მტკიცებულებით, კერძოდ: მხარის ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით და მესაკუთრეთა მიერ ნოტარიულად დამოწმებული ხელწერილებით. ამასთან, ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 68-ე მუხლის შესაბამისად, ამ ტიპის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისათვის კანონი არ ითვალისწინებს წერილობით ფორმას;

18.5. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ სადავო ნივთის ნაწილს მოპასუხე მისი ძმის ნებართვით ფლობს და იგი აღნიშნული ნივთის მართლზომიერი მფლობელია, ვინაიდან სახეზეა მიბარების ხელშეკრულება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 770-ე მუხლის შესაბამისად კი, მიმბარებელს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მიბარებული ნივთის უკან დაბრუნება;

18.6. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება, მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ. მოსარჩელემ სარჩელის შეტანისას თანხმობა მიიღო მოპასუხის ძმისგან. იგი თანახმა იყო, რომ გასხვისების მიზნით სადავო ნივთი გამოთხოვილიყო მისი დის არამართლზომიერი მფლობელობიდან. რეალიზაციის შემდეგ მოხდებოდა თანხის განაწილება. მოსარჩელისათვის სარჩელის აღძვრის შემდგომ გახდა ცნობილი, რომ მოპასუხის ძმამ გააუქმა მის მიმართ გაცემული მინდობილობა, თუმცა მას არ გაუუქმებია ქონების რეალიზაციის თაობაზე შედგენილი შეთანხმება.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

20. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოძრავი ნივთის მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვა. კასატორის ძირითადი პრეტენზია კანონის არასწორ გამოყენებაში მდგომარეობს. მისი მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციით, არამედ უნდა გამოეყენებინა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.

23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას შემდეგი გარემოებების გამო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

24. ამდენად, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან, მისი მოქმედება ვრცელდება სწორედ ამ პერიოდიდან წარმოშობილ სამართალურთიერთობებზე. შესაბამისად, იმისათვის, რომ სწორად განისაზღვროს გამოსაყენებელი სამართალი, აუცილებელია დადგინდეს სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დრო.

25. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დრო. კასატორი მიუთითებს, რომ კარადის სადავო ნაწილი მოპასუხეს მიაბარეს დაახლოებით 2000-2002 წლებში, მას შემდეგ, რაც ნივთმა გასაყიდად მთელი საქართველო შემოიარა; ამის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხე განმარტავს, რომ კარადის ნაწილი მის სახლში იმყოფება 1992 წლიდან.

26. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტიდან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცებაც მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. ანუ, მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-773-773-2018, 14 იანვარი, 2019 წელი; №ას-1814-2018, 05 ივლისი, 2019 წელი; №ას-462-2019, 31 ივლისი, 2019 წელი).

27. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

28. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დრო. სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა როდის გადაეცა მოპასუხეს კარადის ნაწილი მფლობელობაში. ამასთან, სადავო არ არის, რომ ამჟამად იგი სწორედ მოპასუხის საცხოვრებელ სახლშია განთავსებული. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული განმარტებიდან გამომდინარე, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო ნივთი მოპასუხეს მფლობელობაში გადაეცა სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, სწორედ ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა, თუმცა, მას არ წარუდგენია აღნიშნულის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები. ასეთად ვერ მიიჩნევა მისი ახსნა-განმარტება ან/და მოწმეთა - უ.ბ–ძისა და გ.ქ–ძის ჩვენებები, რადგან ისინი არიან მოპასუხის ოჯახის წევრები (შვილი და ძმა), რაც გამორიცხავს დავის საგნის მიმართ მათ ნეიტრალურობას. რაც შეეხება მოწმეებს - გ.შ–ძეს და ნ.გ–ძეს, ისინი არიან მოპასუხის მეზობლები, რომლებმაც სადავო ფაქტთან დაკავშირებით ვერ მიუთითეს ვერანაირ დამაჯერებელ გარემოებაზე. მათი განმარტებით, მხოლოდ ის იციან, რომ კარადა მოპასუხესთან დგას წლების განმავლობაში.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იმ პირობებში, როდესაც დადგენილი არ არის სადავო ნივთის მოპასუხისათვის გადაცემის ზუსტი დრო, ხოლო ამჟამად იგი სწორედ მის მფლობელობაში იმყოფება, სადავო ურთიერთობის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 763-ე მუხლის თანახმად, მიბარების ხელშეკრულებით შემნახველი კისრულობს შეინახოს მიმბარებლის მიერ მისთვის ჩაბარებული მოძრავი ნივთი. იმავე კოდექსის 764-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მიბარება უსასყიდლოა, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

31. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიბარების ხელშეკრულება ორმხრივ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რომელიც რეალური გარიგებაა და დადებულად ითვლება მას შემდეგ, რაც მიმბარებელი შესანახად გადასცემს შემნახველს ნივთს, თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ იურიდიულ დოქტრინაში მიბარება კონსესუალურ ხელშეკრულებადაც განიხილება. შემნახველი შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირი, ხოლო შენახვა შეიძლება განხორციელდეს, როგორც სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში, ისე ერთჯერადად. რაც შეეხება მიმბარებელს, იგი შეიძლება იყოს, როგორც ხელშეკრულების საგნის მესაუთრე, ისე მფლობელი, რომელიც იურიდიული საფუძვლით ახორციელებს ქონებაზე ფაქტობრივ ბატონობას. სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს მიბარების, როგორც სასყიდლიან, ისე უსასყიდლო სახეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1085-1042-2016, 10 მაისი, 2017 წელი). მიბარების ხელშეკრულება ფორმათავისუფალი გარიგებაა და მხარეებს შეუძლიათ დადონ როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით.

32. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კარადა (რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე 3 მეტრი, სიგანე 2,1 მეტრი, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში „ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით) დამზადებულია მოსარჩელის, გ.ქ–ძისა და ტ.ზ–ძის მიერ, მისი რეალიზაციის მიზნით; სადავო არ არის, რომ აღნიშნული კარადა წარმოადგენდა მათ თანასაკუთრებას, თანაბარი უფლებით; 2016 წლის 22 თებერვალს ტ.ზ–ძემ კარადის მის კუთვნილ 1/3 ნაწილზე საკუთრების უფლება გადასცა მოსარჩელეს, შესაბამისად, მოსარჩელე წარმოადგენს კარადის 2/3 ნაწილის, ხოლო გ.ქ–ძე 1/3 ნაწილის მესაკუთრეს; დადგენილია, ასევე, რომ კარადის ორი - შუა და ქვედა ნაწილები იმყოფება მოპასუხის მფლობელობაში; მხარეთა განმარტებით, კარადის სადავო ნაწილის მოპასუხესთან განთავსება მოხდა მას შემდეგ, რაც ვერ განხორციელდა მისი რეალიზაცია. ის დროებით შესანახად მოპასუხესთან მიიტანა მოსარჩელემ. მოპასუხის მტკიცებით კარადის ეს ნაწილები წარმოადგენს მათ საკუთრებას, იგი დამზადდა მისი ოჯახის კუთვნილი კაკლის ხის მასალით, რის გამოც, კარადის ნაწილი დაუტოვეს კაკლის ხის მასალის ფასში, თუმცა აღსანიშნავია, რომ მოპასუხეს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არ წარუდგენია აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე ფლობს მოპასუხისა და მისი ძმის კუთვნილ ჩარხ-დანადგარებს (რის გამოც ისინი უარს ამბობენ კარადის ნაწილის დაბრუნებაზე), აღნიშნული წარმოადგენს სხვა დავის საგანს და განსახილველი დავის ფარგლებში ამ გარემოების შეფასებას არ აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობა, რადგან დადასტურების შემთხვევაში იგი ვერ გახდება მოპასუხისაგან სადავო ნივთის გამოთხოვაზე უარის თქმის საფუძველი.

33. შესაბამისად, ვინაიდან დადგენილია, რომ ამჟამად კარადის ნაწილი იმყოფება მოპასუხის მფლობელობაში და ის მოპასუხესთან განთავსდა დროებით შესანახად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, რომ მხარეთა შორის ადგილი აქვს მიბარების ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 770-ე მუხლის თანახმად კი, მიმბარებელს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს შესანახად მიბარებული ნივთის დაბრუნება, იმ შემთხვევაშიც, თუ შენახვის ვადა განსაზღვრული იყო.

34. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მიბარებული ნივთის შენახვის ვადა განსაზღვრული არ ყოფილა. მოსარჩელემ მოითხოვა მისი დაბრუნება, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა. ამასთან, მოსარჩელემ 2016 წლის 20 მაისს წერილობითი შეტყობინება გაუგზავნა მოპასუხეს. წერილობითი შეტყობინება მოპასუხეს ჩაბარდა 2016 წლის 23 მაისს, რაზეც მას რეაგირება არ მოუხდენია.

35. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ სარჩელის შეტანამდე (05.07.2016წ.), 2016 წლის 18 ნოემბერს მოსარჩელე და გ.ქ–ძე შეთანხმდნენ (იხ. ნოტარიულად დამოწმებული ხელწერილი, ს.ფ. 14) კარადის რეალიზაციისა და შედეგად მიღებული თანხის გაყოფის თაობაზე. მოსარჩელის განმარტებით, მას კარადის ორი ნაწილის დაბრუნება სწორედ მისი რეალიზაციის მიზნით სურს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ხელწერილი წარმოადგენს გ.ქ–ძის თანხმობას მისი, როგორც თანამესაკუთრის მიერ მესაკუთრის უფლების რეალიზაციის თაობაზე და მოსარჩელის მიერ სადავო ნივთის გამოთხოვა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილის [თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო] შესაბამისად, ხორციელდება ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ.

36. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიმბარებლის მოთხოვნა მიბარებული ნივთის დაბრუნების შესახებ გულისხმობს მიბარების ხელშეკრულების მოშლას (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 770, www.gccc.ge). შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მფლობელობას აღარ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი.

37. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. იმავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

38. მოცემულ შემთვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს კარადის თანამესაკუთრეს, რომელიც მოპასუხის მფლობელობაში იმყოფება სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დასაბუთებულია მოთხოვნა მიბარებული მოძრავი ნივთის მოპასუხისაგან გამოთხოვის თაობაზე.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად საკასაციო პალატა უფლებამოსილიას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

40. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

41. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს; მოპასუხეს უნდა დაევალოს, მოსარჩელეს დაუბრუნოს კაკლის ხის კარადის (რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე - 3 მეტრი, სიგანე - 2,1 მეტრი, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში „ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით) ორი, ქვედა და შუა ნაწილი, რომელიც ინახება მოპასუხის ფაქტობრივ საცხოვრებელ სახლში, მდებარე ქ. ქუთაისი, .....

42. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით, რომელშიც მითითებული უნდა იყოს გარემოებები, რომელთა გამოც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოუყენებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას, დარღვეული ან სადავო უფლების განხორციელებას, გამოიწვევს გამოუსწორებელ და პირდაპირ ზიანს ან ისეთ ზიანს, რომელიც კომპენსირებული ვერ იქნება მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებით. სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება ემყარება სასამართლოს ვარაუდს, რომ სარჩელი შეიძლება დაკმაყოფილდეს. იმავე კოდექსის 199¹-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით.

43. მოცემულ შემთხვევაში, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 05 ივლისის განჩინებით, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, მოპასუხეს აეკრძალა მის საცხოვრებელ სახლში, მდებარე: ქ. ქუთაისი, ........ ქ. 18, შენახული, მიბარებული მოძრავი ნივთის - კაკლის ხის კარადის (რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე 3 მეტრი, სიგანე 2,1 მეტრი, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში „ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით), კერძოდ, კარადის ორი ნაწილის, ანუ ქვედა და შუა ნაწილის გასხვისება, ნებისმიერი ფორმით განკარგვა, აგრეთვე სხვა შენობაში გადატანა; ხოლო, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, რომლითაც დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹-ე მუხლის შესაბამისად, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

44. წინამდებარე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელი დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, ძალაში უნდა დარჩეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 05 ივლისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

45. რაც შეეხება კასატორის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სსსკ-ის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნულ წესზე გავლენას ვერ მოახდენს მხარის მითითება, რომ მისთვის კონკრეტული გარემოების ან მტკიცებულების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ან დოკუმენტები, რომელთა წარდგენაც მხარეს სურდა, შეიქმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. ამგვარი მტკიცებულებები მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ნოტარიულად დამოწმებული მოწმე გ.ქ–ძის განცხადება; სანოტარო აქტი მინდობილობის გაუქმების თაობაზე; ნოტარიულად დამოწმებული წერილი ქალაქ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოსადმი; აუდიტორული დასკვნა), მთლიანობაში „6“ ფურცლად (ტ. 1. ს.ფ. 251-256).

46. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

47. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 208 ლარი (იხ. ს.ფ. 25), ხოლო საკასაციო საჩივარზე 150 ლარი (იხ. ს.ფ. 235). საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, რის შედეგადაც, სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება ჯამში - 358 ლარის ოდენობით (208 ლარი+150 ლარი).

48. მოსარჩელემ მოითხოვა მის მიერ საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 1000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება. აღნიშნული მოთხოვნა მოსარჩელემ, ასევე, დააყენა პირველი ინსტანციის სასამართლოში და სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე.

49. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის ზემოაღნიშნული მოთხოვნა ნაწილობრივ დასაბუთებულია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

50. მოსარჩელემ საქმის სააპელაციო ინსტანციაში განხილვისას წარადგინა სალაროს შემოსავლის ორდერები. კერძოდ, 2018 წლის 07 აგვისტოს სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელემ ადვოკატ ე.კ–ძეს ჩაურიცხა 500 ლარი, მოსარჩელის ინტერესების დასაცავად (იხ. ს.ფ. 170), ასევე, 2016 წლის 14 აპრილის სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელემ კ.კ–ძეს ჩაურიცხა 500 ლარი, მოსარჩელისა და ტ.ზ–ძის წარმომადგენლობისათვის ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში (იხ. ს.ფ. 171). ამასთან, მოსარჩელემ 2016 წლის 14 აპრილს გაცემული, სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობით კ.კ–ძეს მიანიჭა მისი ინტერესების სასამართლოში დაცვის უფლება (იხ. ს.ფ. 24). აღსანიშნავია, რომ კ.კ–ძე მოსარჩელის ინტერესებს იცავდა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში (იხ. ისხდომის ოქმები, ს.ფ. 65-76, 82-102) და მას, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელს, აღარ მიუღია საქმის განხილვაში მონაწილეობა სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე. ამდენად, მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი განცხადებით მოითხოვა მოპასუხისათვის როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში, ისე სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯის დაკისრება.

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, თუმცა, მიუხედავად მოსარჩელის მიერ დაყენებული მოთხოვნისა (იხ. ს.ფ. 7) საქალაქო სასამართლოს თავის გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეულ ხარჯზე. აღნიშნულზე მითითებას არ შეიცავს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი.

52. საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევისა. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების დაბრუნება ან/და მხარეთა შორის განაწილება, თუმცა სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით ან მხარეთა თხოვნით გამოიტანოს დამატებითი გადაწყვეტილება, თუ: სასამართლოს არ გადაუწყვეტია სასამართლო ხარჯების საკითხი. ამდენად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის ინიციატივა შეიძლება მომდინარეობდეს როგორც სასამართლოსგან, ასევე, მხარისაგან. ამასთან, კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება (იმავე მუხლის მე-2 ნაწილი).

53. დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმის 7 დღიანი ვადის დენის დაწყებას კანონი უკავშირებს გადაწყვეტილების გამოცხადებას და არა მხარისათვის მის ჩაბარებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-225-217-2012, 25 ივნისი, 2012 წელი), რადგან სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების შემდეგ მხარეებისათვის (სასამართლოსათვის) ცხადი ხდება, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია ერთ-ერთი იმ ხარვეზით, რასაც ითვალისწინებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

54. კანონის ზემოაღნიშნული, იმპერატიული დათქმა ემსახურება იმ მიზანს, რომ სასამართლომ დროულად გამოასწოროს მის მიერ დაშვებული ხარვეზი (იხ. სუსგ საქმე №ას-480-454-2014, 08 მაისი, 2015 წელი).

55. ზემოთ დასახელებული ნორმის ანალიზი, ასევე საკასაციო სასამართლოს მიერ განვითარებული მსჯელობა, იძლევა ცალსახა დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მხარე საპროცესო კანონმდებლობით საკმარისად არის დაცული, რათა მან პროცესის მოგების შემთხვევაში დაიბრუნოს მის მიერ გაწეული ხარჯები და აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

56. ამრიგად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ (სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებისას), თუ მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ მის რომელიმე მოთხოვნაზე სასამართლომ არ იმსჯელა (მოსარჩელე არ ესწრებოდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებას, თუმცა მან ჩაიბარა დასაბუთებული გადაწყვეტილება 12.09.2018 წელს (იხ. ს.ფ. 210)), მას შეეძლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლის შესაბამისად, მოეთხოვა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა, თუმცა მას ამ უფლებით არ უსარგებლია. შესაბამისად, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია კასატორის მოთხოვნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების შესახებ (შედარებისთვის იხ. სუსგ საქმე № ას-920-870-2015, 09 ივნისი, 2016 წელი).

57. რაც შეეხება მოსარჩელის წარმომადგენელს - ე.კ–ძეს, საქმეში წარდგენილია 2018 წლის 07 აგვისტოს გაცემული ორდერი (იხ. ს.ფ. 168), რომლის საფუძველზეც იგი მონაწილეობას იღებდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 07 აგვისტოს სხდომაში (იხ. ს.ფ. 172-175) და ამავე სასამართლოს 2018 წლის 21 აგვისტოს სხდომაში (იხ. ს.ფ. 181-183). ამასთან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, საქმეშია 2018 წლის 07 აგვისტოს სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელემ ე.კ–ძეს ჩაურიცხა 500 ლარი, მოსარჩელის ინტერესების დასაცავად.

58. მათალია, საქმეში არ არის წარდგენილი საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება და არც კანონით დადგენილი წესით შედგენილი მინდობილობა, თუმცა, ზემოაღნიშნული ორდერი, სალაროს შემოსავლის ორდერი და სააპელაციო სამართალწარმოებაში მონაწილეობის ფაქტი, თავისთავად მიანიშნებს მხარეთა შორის სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით განსაზღვრული დავალების ხელშეკრულების არსებობაზე, რომელიც შეიძლება ზეპირი ფორმითაც დაიდოს.

59. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის ბოლო წინადადების თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

60. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლოდ ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯის სანაცვლოდ ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს ქონებრივ დავებში დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს, ხოლო არაქონებრივ დავებში 2000 ლარს, რაც წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება სასამართლოს მიერ ხარჯების ოდენობის განსაზღვრა. ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედებები განახორციელა ადვოკატმა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე, პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა.

61. ამრიგად, ზემოაღნიშნულ პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, განსახილველი დავის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე გაწეული სასამართლოსგარეშე ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხაჯის 160 ლარის (დავის საგნის ღირებულების - 4000 ლარის 4% [სსსკ-ის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება: 4 000 ლარით, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა]) გადახდა, ხოლო დარჩენილ ნაწილში მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს დაუსაბუთებლობის გამო.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. ვ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ვ.ქ–ის სარჩელი ს.ქ–ძის მიმართ მიბარებული მოძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დაკმაყოფილდეს;

4. დაევალოს ს.ქ–ძეს, რომ ვ.ქ–ს დაუბრუნოს კაკლის ხის კარადის (რომელიც შედგება სამი ნაწილისგან, ზომებით: სიმაღლე - 3 მეტრი, სიგანე - 2,1 მეტრი, ჩუქურთმებში, ცენტრალურ ნაწილში „ქალღმერთის“ გამოსახულებით, ზედა ნაწილში ოთხი მეომრის სახით) ორი, ქვედა და შუა ნაწილი, რომელიც ინახება ს.ქ–ძის ფაქტობრივ საცხოვრებელ სახლში, მდებარე ქ. ქუთაისში, ........ ქ. №18;

5. ს.ქ–ძეს (პ/ნ .....) ვ.ქ–ის (პ/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელსა და საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 358 (სამას ორმოცდათვრამეტი) ლარის გადახდა;

6. ვ.ქ–ის მოთხოვნა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

7. ს.ქ–ძეს (პ/ნ .......) ვ.ქ–ის (პ/ნ ......) სასარგებლოდ დაეკისროს სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის სახით 160 (ას სამოცი) ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდეს დაუსაბუთებლობის გამო;

8. ძალაში დარჩეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 5 ივლისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება ს.ქ–ძისთვის მიბარებული მოძრავი ნივთის - კაკლის ხის კარადის ორი ნაწილის გასხვისების, ნებისმიერი ფორმით განკარგვის და სხვა შენობაში გადატანის აკრძალვის თაობაზე;

9. ს.ქ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (ნოტარიულად დამოწმებული მოწმე გ.ქ–ძის განცხადება; სანოტარო აქტი მინდობილობის გაუქმების თაობაზე; ნოტარიულად დამოწმებული წერილი ქალაქ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოსადმი; აუდიტორული დასკვნა), მთლიანობაში „6“ ფურცლად (ტ. 1. ს.ფ. 251-256);

10. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე