№ ას-1274-1194-2017 19 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.კ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.ფ–ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 1 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. გ.კ–მა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „დასაქმებული“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს.ფ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „კომპანია“ ან „აპელანტი“) მიმართ და მოითხოვა: ა) კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის №15- 01/120 ბრძანების პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტების ბათილად ცნობა; ბ) კომპანიის ადმინისტრაციის მიერ 2012 წლის 27 ნოემბერს მოსარჩელესთან გაფორმებული შრომითი კონტრაქტის 5.1. და 5.2. პუნქტების ბათილად ცნობა; გ) კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის №15-02/2139 ბრძანების (სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ) ბათილად ცნობა; მოსარჩელის აღდგენა იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო განყოფილების (სერვისცენტრის) უფროსის თანამდებობაზე და მასთან ხელშეკრულების განუსაზღვრელი ვადით გაფორმება; მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის დაკისრება 2012 წლის 27 დეკემბრიდან (სამუშაოდან გათავისუფლების დღიდან) სამუშაოზე აღდგენის დღემდე, მოსარჩელესთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული შრომის ანაზღაურების ყოველთვიური ოდენობის, 750 ლარის შესაბამისად.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. 2011 წლის 23 მაისიდან 2012 წლის 27 დეკემბრამდე მოსარჩელე კომპანიაში მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე, კერძოდ: კომპანიის რეგიონალური ფილიალის წყალტუბოს ფოსტის უფროსის თანამდებობაზე; რეგიონალური ფილიალის წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსის თანამდებობაზე; იმერეთის რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. ყველა ზემოთხსენებულ თანამდებობაზე მოსარჩელე თავის მოვალეობას ასრულებდა კეთილსინდისიერად და კვალიფიციურად. მის მიმართ ადმინისტრაციას რამე პრეტენზია არ ჰქონია;

2.2. კომპანიის ადმინისტრაციასა და პროფესიულ კავშირს შორის 2010 წლის 24 მარტს გაფორმებული კოლექტიური შეთანხმების 4.3. და 4.4. პუნქტების შესაბამისად, მოსარჩელეს კომპანიის ადმინისტრაციასთან გაფორმებული ჰქონდა გრძელვადიანი შრომითი ხელშეკრულება;

2.3. კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა 2012 წლის 27 ნოემბერს გამოსცა №15-01/120 ბრძანება, რომლის პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, ცალმხრივად და თვითნებურად, ყველა მუშაკს, მათ შორის მოსარჩელეს, შეუწყდა მოპასუხესთან გაფორმებული გრძელვადიანი შრომითი ხელშეკრულება და იმავე დღეს, 2012 წლის 27 ნოემბერს გაუფორმდა ერთთვიანი შრომითი ხელშეკრულება (კონტრაქტის 5.1. და 5.2. პუნქტები);

2.4. აღნიშნული ბრძანების პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტები და შრომითი ხელშეკრულების 5.1. და 5.2. პუნქტები ეწინააღმდეგება კოლექტიური შეთანხმების 1.8. პუნქტის მოთხოვნას, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციის მიერ მიღებული ნებისმიერი დადგენილება (ბრძანება) არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს კოლექტიური შეთანხმებით დადგენილ პირობებს. ასევე, იმავე შეთანხმების 8.2. და 8.3. პუნქტების მოთხოვნას, რომლის თანახმად, დაუშვებელია ცალმხრივად აღებული ვალდებულებების შეცვლა ან გაუქმება;

2.5. მუშაკებს ერთ დღეში გააცნეს კომპანიის დირექტორის ბრძანება მათთან განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ და კატეგორიული ფორმით მოსთხოვეს ახალ, ერთთვიან შრომით ხელშეკრულებებზე ხელის მოწერა. მათ ხელშეკრულების წაკითხვისა და გააზრების საშუალებაც კი არ მიეცათ, შესაბამისად, დასაქმებულთა მხრიდან თავისუფალი ნების გამოვლენას ადგილი არ ჰქონია;

2.6. ბრძანებაში სამუშაოდან გათავისუფლების მიზეზად მითითებულია შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. ამასთან, ანალოგიური შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის მიზეზით სამუშაოდან დათხოვნილია 130 მუშაკი, რაც უდავოდ ადასტურებს, რომ კომპანიის ადმინისტრაციის ნამდვილ მიზანს სამუშაოდან მათი მარტივად გათავისუფლება წარმოადგენდა, რათა დასაქმებულებისათვის არ მიეცათ შრომის კოდექსით გათვალისწინებული კომპენსაცია;

2.7. ვინაიდან დასაქმებულები იყვნენ პროფკავშირის წვერები, ადმინისტრაციის მიერ დარღვეული შრომითი უფლებების დასაცავად მიმართეს კომპანიის გაერთიანებულ პროფკომიტეტს. ამ უკანასკნელმა არაერთხელ მოითხოვა ერთთვიანი კონტრაქტების ვადის გაუქმება და მუშაკების გრძელვადიან შრომით ხელშეკრულებებზე გადაყვანა, კოლექტიური შეთანხმებით დადგენილი ვადით, თუმცა აღნიშნულმა შედეგი არ გამოიღო;

2.8. ამდენად, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლება მოხდა სრულიად არაკანონიერად, უსაფუძვლოდ, საპატიო მიზეზის გარეშე, რითაც შეილახა მისი შრომითი უფლებები.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:

3.1. მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება არ დადებულა 2010 წლის 24 მარტის კოლექტიური შეთანხმების 4.4. პუნქტის შესაბამისად. აღნიშნულ შეთანხმებას კავშირი არ აქვს მოსარჩელესთან, ვინაიდან შეთანხმების პირობები ვრცელდებოდა მხოლოდ კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფკავშირის წევრებზე, რასაც მოსარჩელის შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. თუმცა, ასეც რომ ყოფილიყო, მასზე მაინც არ გავრცელდებოდა შეთანხმების 4.4. პუნქტის მოქმედება შრომითი ხელშეკრულების ვადასთან დაკავშირებით, ვინაიდან აღნიშნული პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაცია იმ მუშაკებს უფორმებდა შრომით კონტრაქტებს განუსაზღვრელი ვადით, რომლებიც დამსაქმებელთან სამ წელზე მეტი ვადით მუშაობდნენ, მოსარჩელე კი მოპასუხესთან მუშაობდა 2011 წლიდან. ამდენად, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების დადებით კოლექტიური შეთანხმების არცერთი პუნქტი არ დარღვეულა;

3.2. სადავო ბრძანებები და მოსარჩელესთან 2012 წლის 27 ნოემბერს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება სრულად შეესაბამება იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებს. მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

3.3. მოპასუხემ მოსარჩელესთან არ გააგრძელა შრომითი ხელშეკრულება იმ მიზეზით, რომ დასაქმებული არაჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. დამსაქმებლისათვის არადამაკმაყოფილებელი იყო მის მიერ განხორციელებული სამუშაოს ხარისხი;

3.4. მოპასუხის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის №15-01/120 ბრძანების საფუძველზე დასაქმებულთა უმრავლესობასთან გაფორმდა ახალი ხელშეკრულებები განუსაზღვრელი ვადით. აღნიშნული ხელშეკრულებების მე-5 პუნქტის შესაბამისად, მართალია, ხელშეკრულება იდებოდა ერთი თვით, თუმცა ავტომატურად გრძელდებოდა ყოველ ჯერზე, დასაქმებულთან პრეტენზიების არარსებობის შემთხვევაში. მოსარჩელესთან ყოველთვის ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები იდებოდა, შესაბამისად, მისთვის მოულოდნელი არ უნდა ყოფილიყო მსგავსი ხელშეკრულების გაფორმება;

3.5. მოპასუხემ, ასევე, მიუთითა მოსარჩელის მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

4. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 01 ნოემბრის განჩინებით მოცემულ საქმეში დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად ჩაება ა(ა)იპ საქართველოს კავშირგაბმულობის მუშაკთა პროფესიული კავშირი.

5. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის №15-01/120 ბრძანების პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტები; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის შრომითი კონტრაქტის 5.1. და 5.2. მუხლებით განსაზღვრული ერთთვიანი ვადა; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის №15-02/2139 ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ; მოსარჩელე აღდგენილ იქნა კომპანიის იმერეთის, რაჭა ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო განყოფილების (სერვისცენტრის) უფროსის თანამდებობაზე ან მის ტოლფას სამუშაოზე; მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2012 წლის 27 დეკემბრიდან სამუშაოზე აღდგენის დღემდე, ყოველთვიური ხელფასიდან - 750 ლარიდან დაანგარიშებით (დარიცხული ხელფასი).

6. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 01 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის №15-01/120 ბრძანების პირველი, მეორე და მე-3 პუნქტები; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 ნოემბრის შრომითი კონტრაქტის 5.1. და 5.2. პუნქტებით განსაზღვრული ერთთვიანი ვადა; ბათილად იქნა ცნობილი კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის №15-02/2139 ბრძანება მოპასუხის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 9000 ლარის გადახდა; მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 720 ლარის გადახდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. მოსარჩელე 2011 წლის 23 მაისიდან 2012 წლის 27 დეკემბრამდე მუშაობდა კომპანიაში სხვადასხვა თანამდებობაზე, კერძოდ: კომპანიის რეგიონალური ფილიალის წყალტუბოს ფოსტის უფროსის თანამდებობაზე; რეგიონალური ფილიალის წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსის თანამდებობაზე; იმერეთის რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. ყველა ზემოთხსენებულ თანამდებობაზე მოსარჩელე საკუთარ მოვალეობას ასრულებდა კეთილსინდისიერად და კვალიფიციურად, მის მიმართ ადმინისტრაციას რამე პრეტენზია არ ჰქონია;

8.2. 2011 წლის 04 ივლისისა და 18 ივლისის შრომითი ხელშეკრულებებით ხელეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 04 იანვრამდე. 2012 წლის 04 იანვრის ბრძანებით მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების ვადა გაუგრძელდა 6 თვით. 2012 წლის 02 ივლისის ბრძანებით შრომითი ხელშეკრულების ვადა 2012 წლის 04 ივლისიდან გაგრძელდა ერთი წლით. ბოლო შრომითი ხელშეკრულება მოპასუხემ მოსარჩელესთან გააფორმა 2012 წლის 27 ნოემბერს, რომლითაც მოსარჩელე დაინიშნა კომპანიის იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის რეგიონალური სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსად. მისი შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა 750 ლარის ოდენობით;

8.3. 2012 წლის 27 ნოემბერს კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა გამოსცა №15-01/120 ბრძანება ”შრომითი ურთიერთობების შესახებ”. აღნიშნული ბრძანების პირველი პუნქტის თანახმად, ცვლილება შევიდა მოპასუხის მიერ გაფორმებულ ყველა შრომით ხელშეკრულებაში; ბრძანების მე-2 პუნქტის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობა განისაზღვრა ბრძანებაზე დართული, შრომითი ურთიერთობის შესახებ ხელშეკრულების ფორმის მიხედვით; ბრძანების მე-3 პუნქტით განისაზღვრა მოპასუხის მიერ მიმდინარე წლის 27 ნოემბრამდე დასაქმებულ ყველა თანამშრომელთან შრომითი ურთიერთობის შესახებ ხელშეკრულების გაფორმება ბრძანებაზე თანდართული შრომითი ხელშეკრულების ფორმის შესაბამისად;

8.4. 2012 წლის 27 ნოემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების 5.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა ერთი თვით. იმავე ხელშეკრულების 5.2. პუნქტის შესაბამისად, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის პრეტენზიების არარსებობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების ვადის გასვლისას ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდება ავტომატურად, ერთი თვით ყოველ ჯერზე. იმავე ხელშეკრულების 5.3. პუნქტის თანახმად, პრეტენზიების არსებობის შემთხვევაში, მხარე ვალდებულია ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე 2 დღით ადრე, წერილობით აცნობოს მეორე მხარეს;

8.5. კომპანიის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის №15-02/2139 ბრძანების საფუძველზე მოსარჩელე გათავისუფლდა იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის ფოსტის რეგიონალური სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსის თანამდებობიდან, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო. მას შრომითი ხელშეკრულების ვადა აღარ გაუგრძელდა 2012 წლის 27 დეკემბრიდან. აღნიშნული ბრძანების შესახებ მოსარჩელეს ეცნობა 2012 წლის 24 დეკემბრის წერილით;

8.6. მოპასუხის მიერ სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულების თანახმად, დავის განხილვის დროისათვის აღარ არსებობდა ის თანამდებობა, რაზეც მოსარჩელე იყო დასაქმებული. აღნიშნული თანამდებობა გაუქმდა კომპანიის გენერალური დირექტორის 2013 წლის 01 თებერვლის №15-01/18 ბრძანების საფუძველზე. ტოლფას თანამდებობას წარმოადგენდა - სერვისცენტრების მართვის დეპარტამენტის წყალტუბოს სერვისცენტრი №5400-ის მენეჯერის თანამდებობა, რომელიც აღარ იყო ვაკანტური;

8.7. წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსის თანამდებობაზე 2012 წლის 27 დეკემბრიდან გადაყვანილ იქნა იმავე ქვეგანყოფილების სპეციალისტი, რომელიც 2016 წლის 27 აგვისტოდან გათავისუფლდა წყალტუბოს სერვისცენტრი №5400-ის მენეჯერის თანამდებობიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,დ’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ხოლო დამსაქმებელთან არსებული პერსონალის შერჩევის პროცედურის შესაბამისად გამოცხადებული კონკურსის შედეგად, წყალტუბოს სერვისცენტრის მენეჯერის ვაკანტურ თანამდებობაზე 2016 წლის 15 ნოემბრიდან დაინიშნა სხვა პირი.

9. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება მოთხოვნის ხანდაზმულობის არ არსებობასთან დაკავშირებით. მისი განმარტებით, სასარჩელო ხანდაზმულობის ერთთვიანი ვადა, რომელზეც მოპასუხე მიუთითებდა, შრომის კოდექსში 2013 წლის 12 ივნისს განხორციელებული ცვლილებების შედეგად ამოქმედდა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად კი, კანონებსა და კანონქვემდებარე აქტებს უკუქცევითი ძალა არა აქვთ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ეს კანონით ზუსტად არის გათვალისწინებული.

10. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მიუხედავად მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 5.1 პუნქტით განსაზღვრული ერთთვიანი ვადისა, მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშკრულება წარმოადგენდა უვადო შრომით ხელშეკრულებას, ე.ი. მოდავე მხარეები ერთმანეთთან განუსაზღვრელი ვადით დადებულ შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ.

11. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლით და განმარტა, რომ 2012 წლის 27 ნოემბრის ხელშეკრულების 5.2. პუნქტიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის (ერთი თვე) ყოველ ჯერზე ავტომატური გაგრძელება უვადო ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელ პირობას წარმოადგენდა, რა დროსაც დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა, სხვა პირობებთან ერთად, მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი მოვალეობების ჯეროვნად შესრულებაზე იყო დამყარებული. შესაბამისად, მხოლოდ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას გარკვეული პრეტენზიების არსებობა შეიძლებოდა გამხდარიყო შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, მოპასუხე მოსარჩელის გათავისუფლების მიზეზად მის მიერ მოვალეობების არაჯეროვან შესრულებაზეც მიუთითებდა, თუმცა მან ვერ წარადგინა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა მხარეთა შორის უვადო შრომითი ხელშეკრულება, დამსაქმებელს დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის უნდა გააჩნდეს გონივრული და დასაბუთებული საფუძველი. ამასთან, ეს საფუძველი უნდა იყოს არა მუშაკის მიმართ უბრალო პრეტენზია, არამედ იმ ხარისხის დარღვევა, რაც მუშაკთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას და ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე ადეკვატური ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობის (ანუ ერთ-ერთი უმთავრესი სოციალური უფლების) მოსპობას გაამართლებდა.

13. ვინაიდან დადგინდა, რომ მოსარჩელე მოპასუხესთან იმყოფებოდა უვადო შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში, სააპელაციო პალატამ უკანონოდ მიიჩნია გათავისუფლების ბრძანება - შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის მოტივითაც.

14. თუმცა, მიუხედავად გათავისუფლების შესახებ ბრძანების უკანონობისა, იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ აღარ არსებობდა მოსარჩელის პირვანდელი სამუშაო ადგილი და არც ტოლფასი სამუშაო ადგილი იყო ვაკანტური, სააპელაციო პალატამ შეუძლებლად მიიჩნია მოსარჩელის სამუშოზე აღდგენა.

15. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით და განმარტა, რომ კანონი ადგენს ალტერნატივას: თუ ბათილად იქნება ცნობილი დამსაქმებლის გადაწყვეტილება დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, დამსაქმებელი უნდა აღდგეს პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო პოზიციაზე, ან მიეცეს კომპენსაცია. დასაქმებულის დაცვის თუ რომელი ღონისძიება უნდა იქნეს გატარებული, წყვეტს სასამართლო, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი, ობიექტური და სამართლიანი შეფასების შედეგად, ერთი მნიშვნელოვანი პირობის დაცვით - ყოველი მომდევნო რიგითობის შესაძლებლობის გათვალისწინებით.

16. სააპელაციო პალატამ, ასევე აღნიშნა, რომ ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილი, ობიექტური და სამართლიანი შეფასება მოსარჩელის დარღვეული უფლებების აღდგენის გარდა, ასევე, გულისხმობს დასაქმებული მესამე პირის უფლებებზე ფიქრსა და განსჯას. კანონმდებლის მიერ საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტში გაკეთებული დათქმაც სწორედ აღნიშნულის დასტურია. უფრო კონკრეტულად რომ ითქვას, კანონმდებლის მიერ დაწესებული სამი ალტერნატივა, სამი შესაძლებლობა (აღდგენა, ტოლფას სამუშაოზე აღდგენა და კომპენსაცია) სწორედ იმას გულისხმობს, რომ თუ ვერ ხერხდება მოსარჩელის აღდგენა სამუშაოზე (ან ტოლფას სამუშოზე), რაიმე ობიექტურად დამაბრკოლებელი გარემოებებიდან გამომდინარე (და მათ შორის, ალბათ იმის გამოც, რომ ამ სამუშაო ადგილზე სხვა, მესამე პირია დასაქმებული) სასამართლოს ეძლევა შესაძლებლობა პირის დარღვეული უფლება მომდევნო რიგითობის შესაძლებლობის გათვალისწინებით აღადგინოს.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ შრომითი ურთიერთობის ფაქტობრივად შეწყვეტიდან გასულია საკმაოდ დიდი დრო. დადგენილია, ასევე, რომ შეუძლებელია მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენა როგორც იმავე, ასევე, ტოლფას პოზიციაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეს უარი უთხრა სამუშაოზე აღდგენაზე, ასევე, ტოლფას სამუშაოზე დასაქმებაზე და ყოფილი დამსაქმებლის ხარჯზე მიაკუთვნა კომპენსაცია, რომლის გონივრულ და სამართლიან ოდენობად განსაზღვრა ერთი წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობა, რაც შეადგენდა 9 000 ლარს (დარიცხული 750 ლარი გამრავლებული 12 თვეზე).

18. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

19. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

19.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის საქართველოს შრომის კოდექსის 32-ე და 44-ე მუხლებთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილთან, იმავე კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლებთან, აგრეთვე, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასთან;

19.2. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ ბათილად ცნო ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ, მან არ გაითვალისწინა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და დაუსაბუთებლად უთხრა უარი მოსარჩელეს სამუშაოზე აღდგენაზე და მიაკუთვნა მხოლოდ კომპენსაცია ერთი წლის ხელფასის ოდენობით;

19.3. სააპელაციო სასამართლომ მთავარ სხდომაზე საკუთარი ინიციატივით დაავალა აპელანტს, წარედგინა დამატებითი მტკიცებულებები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი. გარდა ამისა, აპელანტმა ახალი მტკიცებულება შესაბამისი ვაკანსიის არარსებობის შესახებ წარადგინა სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, რითაც დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი. მას შეეძლო აღნიშნული მტკიცებულება წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რაც არ გაუკეთებია. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის შესახებ აპელანტმა პირველი ინსტანციის სასამართლოშიც განაცხადა;

19.4. მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მტკიცებულების სახით წარადგინა კომპანიის ოფიციალური ვებგვერდიდან განცხადებების ამონარიდი - წალენჯიხის, ზესტაფონის და ლანჩხუთის საფოსტო სერვისცენტრების მენეჯერების თანამდებობაზე არსებული ვაკანსიების შესახებ, რომელიც ძალაში იყო 20-24 აპრილის ჩათვლით. აღნიშნული ემთხვევა სააპელაციო სასამართლოში დავის მიმდინარეობის პერიოდს. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს მასშტაბით მუშაობს 74 საფოსტო სერვისცენტრი, სადაც პერიოდულად ცხადდება სერვისცენტრის მენეჯერის ვაკანსიები;

19.5. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა დასაქმებული მესამე პირის უფლებებზე, იმ პირობებში, როდესაც ბათილად არის ცნობილი მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება. ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე სამუშაოდან გათავისუფლდა არამართლზომიერად, რის გამოც ბათილად იქნა ცნობილი აღნიშნულის თაობაზე მიღებული ბრძანება, რაც შედეგობრივად იწვევს ბათილობამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენას და იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც დასაქმებულს დამსაქმებლის არამართლზომიერი ქმედებით მიადგა. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ, რის გამოც გადაწყვეტილება სამუშაოზე აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში დაუსაბუთებელია;

19.6. მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა 2012 წლის 27 დეკემბერს, ამ დროისათვის შრომის კოდექსის ახალი რედაქცია არ იყო მიღებული და მოქმედებდა კოდექსის ძველი რედაქცია, რომელიც არ ითვალისწინებდა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას დასახელებული ნორმა არ უნდა გამოეყენებინა;

19.7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია მოპასუხისათვის კომპენსაციის ნაწილობრივ დაკისრების ნაწილშიც. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია კონკრეტულად რა გარემოებებზე დაყრდნობით განსაზღვრა კომპენსაციის ოდენობა. კასატორის მოსაზრებით, თუკი, სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, არ ხდება დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენა, ასეთ შემთხვევაში, კომპენსაციის არსიდან გამომდინარე, მისი ოდენობა არ უნდა იყოს იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებულ ზიანზე ნაკლები, რომელიც დასაქმებულს მიეცემა უკანონო გათავისუფლების დღიდან სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანამდე;

19.8. დაუსაბუთებელია სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილშიც, რომლითაც მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 720 ლარის გადახდა. ბუნდოვანი და გაუგებარია რა თანხაზეა საუბარი. თუ იგულისხმება სახელმწიფო ბაჟი, მაშინ ის წინააღმდეგობაში მოდის „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტთან.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

21. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

23. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის პირობებში, არსებობს თუ არა მისი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან ტოლფასი სამუშაოთი უზრუნველყოფის წინაპირობები; ასევე, დაკისრებული კომპენსაციის მართლზომიერება.

24. კასატორი, აგრეთვე, დავობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საკუთარი ინიციატივით დაავალა მოპასუხეს დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენა, რითაც დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, ამასთან, აღნიშნული მტკიცებულებების საქმეზე დართვით, ასევე, დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

26. შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; №ას-539-539-2018, 21 დეკემბერი, 2018 წელი).

27. დასაქმებულის უკანონოდ გათავისუფლების დადასტურების შემთხვევაში, თუკი აღარ არსებობს ის თანამდებობა, რომელზე აღდგენასაც ითხოვს მხარე, კონკრეტული საშტატო ერთეულის არარსებობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამსაქმებელს, ხოლო აღნიშნულის დამტკიცების შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეზე გადადის მტკიცების ტვირთი და მას ეკისრება ვალდებულება მიუთითოს და დაადასტუროს, თუ რომელია ტოლფასი (ფუნქციის, სამუშაოს აღწერილობისა და ხელფასის მიხედვით) თანამდებობა, რომელზეც მისი დასაქმება არის შესაძლებელი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, როგორც ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ისე მიუთითოს, კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებული თანამდებობის შესაბამისი თანამდებობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-902-864-2014, 30 მარტი, 2015 წელი; №ას-475-456-2016, 24 ივნისი, 2016 წელი; №ას-761-712-2017, 10 ივლისი, 2017 წელი).

28. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის შესახებ მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ განუცხადებია და შესაბამისი მტკიცებულება არ წარუდგენია, აღნიშნულიდან გამომდინარე, ასევე, ვერ გაიზიარებს მის პრეტენზიას სსსკ-ის 380-ე მუხლის დარღვევის შესახებ.

29. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, დამსაქმებელმა იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ საქმის განხილვის დროისათვის აღარ არსებობდა ის სამუშაო ადგილი, რაზეც მოსარჩელე იყო 2012 წლის 27 დეკემბრამდე დასაქმებული (კერძოდ, კომპანიის გენერალური დირექტორის 2013 წლის 01 თებერვლის №15-01/18 ბრძანება, რომლითაც გაუქმდა იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის ფოსტის რეგიონალური სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო ქვეგანყოფილების უფროსის თანამდებობა (მოსარჩელე სწორედ აღნიშნულ პოზიციაზე იყო დასაქმებული) და მისი დანართი №1 სტრუქტურული ერთეულების შესახებ (იხ. ს.ფ. 168-202)), წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე.

30. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე დასაქმებულის აღდგენის შეუძლებლობისას სასამართლო იკვლევს შეუძლია თუ არა დამსაქმებელს უზრუნველყოს დასაქმებული ტოლფასი სამუშაოთი, რისთვისაც ამოწმებს არსებობს თუ არა შესაბამის დაწესებულებაში/ორგანიზაციაში ვაკანტური ტოლფასი თანამდებობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-687-687-2018, 20 ივლისი, 2018 წელი).

31. რაც შეეხება მტკიცებულებებს ტოლფასი სამუშაოს არსებობის თაობაზე, მათი წარდგენა მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს.

32. ტოლფას თანამდებობასთან დაკავშირებით კასატორმა მიუთითა მის მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ მტკიცებულებებზე, კერძოდ, კომპანიის ოფიციალური ვებგვერდიდან განცხადებების ამონარიდებზე, რომელთა თანახმად, წალენჯიხის, ზესტაფონისა და ლანჩხუთის საფოსტო სერვისცენტრების მენეჯერების თანამდებობებზე დავის განხილვის დროისათვის არსებობდა ვაკანსიები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა არა მხოლოდ ტოლფასი თანამდებობების დასახელება, არამედ მათი ფუნქციური დანიშნულებისა და უფლება-მოვალეობების აღწერაც. მხოლოდ ტოლფას თანამდებობაზე მითითება არ არის საკმარისი მოსარჩელის მიერ მტკიცების ტვირთის დასაძლევად, მოსარჩელემ, ასევე, უნდა მიუთითოს და დაადასტუროს არის თუ არა ის პირვანდელი სამუშაო ადგილის იდენტური ან მსგავსი ფუნქციითა და უფლება-მოვალეობებით აღჭურვილი, რაც განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სათანადოდ არ დაუდასტურებია. გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ ზემოთ დასახელებულ ვაკანსიებზე განცხადების მიღების ბოლო ვადად მითითებული იყო 2017 წლის 20 და 24 აპრილი (იხ. ს.ფ. 389-391), ხოლო სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ისინი დავის განხილვის დროისათვის აღარ იყო ვაკანტური.

33. მოპასუხისგან დამატებითი მტკიცებულებების მოთხოვნის შესახებ კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლო, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად, უფლებამოსილია მხარეებს შესთავაზოს მტკიცებულებების დამატებით წარდგენა. მტკიცებულებების შეგროვების ამგვარი წესის დაშვებას რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს: უპირველეს ყოვლისა, ის გარემოება, რომ უკანონოდ დათხოვნილი პირის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უფლებებში აღდგენის მოთხოვნის შემთხვევაში, სასამართლო თვითონ აფასებს, თუ რომელია მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა (პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა, ტოლფას სამუშაოზე აღდგენა, კომპენსაციის მიკუთვნება). შესაბამისად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს აღნიშნულ გარემოებებს, მას სრულყოფილი ინფორმაცია უნდა ჰქონდეს იმის შესახებ, რა ზომით არის შესაძლებელი პირის უფლებებში აღდგენა - არსებობს თუ არა პირვანდელი/ტოლფასი სამუშაო ადგილი და არის თუ არა ის ვაკანტური; ეს გარემოებები, თავის მხრივ, უკავშირდება გადაწყვეტილების აღსრულების საკითხს, ვინაიდან, თუკი სასამართლო უკანონოდ გათავისუფლებულ პირს აღადგენს თავდაპირველ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე და შემდგომ აღმოჩნდება, რომ ამ სამუშაო ადგილზე უკვე სხვა პირი არის დასაქმებული, ამით შესაძლოა საფრთხე შეექმნას გადაწყვეტილების აღსრულებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში ხაზს უსვამს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების/განჩინების აღსრულების მნიშვნელობას და აღნიშნავს, რომ სამართლიანი განხილვის უფლება მოიცავს ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების უფლებას. ეს უფლება არარეალური იქნებოდა, თუ კონტრაქტორი სახელმწიფოს ეროვნული სამართლებრივი სისტემა შესაძლებელს გახდიდა ძალაში შესული საბოლოო გადაწყვეტილება ერთი მხარის საზიანოდ არაქმედითი დარჩენილიყო. სასამართლოს მიერ გამოტანილი ნებისმიერი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე (იხ. მაგ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - „შპს „იზა“ და მაკრახიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, 27 სექტემბერი, 2005 წელი).

34. კასატორი, ასევე, დავობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით, ვინაიდან მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მიღების დროისათვის (2012 წლის 27 დეკემბერი) მოქმედებდა შრომის კოდექსის ძველი რედაქცია, რომელიც აღნიშნულ ნორმას არ ითვალისწინებდა.

35. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს შემდეგს: განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელესთან არამართლზომიერად შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა, აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ ბათილად ცნო კომპანიის დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის №15-02/2139 ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ, რაც გულისხმობს იმას, რომ აღნიშნული ბრძანება სამართლებრივად უვარგისი გახდა და მოსარჩელისათვის ვერანაირ სამართლებრივ შედეგს ვეღარ წარმოშობს. შესაბამისად, ვინაიდან ბრძანების ბათილად ცნობის შედეგად, სასამართლომ უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის უფლებების აღდგენა, აღნიშნული უნდა განხორციელდეს უფლების აღდგენის დროისათვის მოქმედი შრომის კოდექსით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად.

36. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით.

37. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

38. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, ზემოთ დასახელებული სამართლებრივი ნორმა ითვალისწინებს დამსაქმებლის ვალდებულებას, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს დისკრეციული უფლებამოსილებით შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. საქართველოს შრომის კოდექსი დამსაქმებელს ავალდებულებს პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (იხ. სუსგ №ას-951-901-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; №ას-637-637-2018, 29 აგვისტო 2018 წელი).

39. ამდენად, სასამართლომ კომპენსაციის საკითხზე მხოლოდ ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის, მასზე დათხოვნილი პირის დასაქმების შეუძლებლობის ან არამიზანშეწონილობის პირობებში უნდა იმსჯელოს.

40. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია დასაქმებულის სამსახურიდან არამართლზომიერად გათავისუფლების ფაქტი. აღნიშნულის საფუძველზე სასამართლომ ბათილად ცნო კომპანიის დირექტორის 2012 წლის 27 დეკემბრის ბრძანება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ. შესაბამისად, წარმოიშვა ამ უკანასკნელის შრომითი უფლებების აღდგენის წინაპირობა; სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმის განხილვის დროისათვის აღარ არსებობდა ის თანამდებობა (იმერეთის, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის ფოსტის სამმართველოს წყალტუბოს საფოსტო განყოფილების უფროსი), რაზეც მოსარჩელე გათავისუფლებამდე იყო დასაქმებული, ხოლო მისი ტოლფასი თანამდებობა (წყალტუბოს სერვისენტრის მენეჯერის პოზიცია) არ იყო ვაკანტური, კერძოდ, საწარმოში გამოცხადებული კონკურსის შედეგად ამ პოზიციაზე დასაქმდა სხვა პირი. შესაბამისად, სახეზეა მოცემულობა, როდესაც ობიეტური გარემოებების გამო შეუძლებელია მოსარჩელის როგორც თავდაპირველ სამუშაო ადგილზე, ასევე, ტოლფას სამუშაოზე აღდგენა, რის გამოც, საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელის/დასაქმებულის დარღვეული უფლების აღდგენა დამსაქმებლისათვის კომპენსაციის დაკისრების გზით უნდა განხორციელდეს.

41. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არც მოქმედი შრომის კოდექსი და არც კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი სხვა ნორმატიული აქტი განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და/ან მისი გამოანგარიშების წესს. სხვადასხვა ქვეყნების სასამართლო პრაქტიკის განზოგადება კი იძლევა კომპენსაციის გამოთვლის შესაძლებლობას შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა; პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1339-1259-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

42. შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი, საშუალოდ, შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა. შ. ნიშანდობლივია, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა შეიცავდეს კომპენსაციის დადგენის მიზანშეწონილობისა და ოდენობის დასაბუთებას (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272).

43. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი არ წარმოადგენს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის თანასწორ სიკეთეს, ვინაიდან კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული, დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღველი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-969-934-2016, 05 იანვარი, 2017 წელი).

44. მოცემულ შემთხვევში, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს დამსაქმებლის მხრიდან საკუთარ უფლებამოსილებათა გადამეტების ფაქტს, იმ გარემოებას, რომ მხარეებს ხანგრძლივი შრომითი ურთიერთობა აკავშირებდათ და შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით, ასევე, საქართველოში შრომის ბაზარზე არსებულ მწვავე გამოწვევებს, დამსაქმებლის ფინანსურ მდგომარეობას და რადგანაც შეუძლებელია დასაქმებულის აღდგენა იმავე სამსახურში, მიიჩნევს, რომ კომპენსაციის გონივრული ოდენობა მოსარჩელის გათავისუფლებიდან სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანამდე პერიოდით უნდა განისაზღვროს.

45. დადგენილია, რომ გათავისუფლებამდე მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში - 750 ლარს. ამდენად, კომპენსაცია სწორედ ამ ოდენობიდან უნდა იქნეს დაანგარიშებული. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებიდან (2012 წლის 27 დეკემბერი) სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე (2017 წლის 01 ივნისი) გასულია 53 თვე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა ჯამში - 39 750 ლარის ოდენობით.

46. კასატორის პრეტენზია აგრეთვე შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მისთვის დაკისრებულ თანხას, 720 ლარს. მისი მტკიცებით, ბუნდოვანი და გაუგებარია რის გამო დააკისრა სასამართლომ მას აღნიშნული თანხა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების არცერთი პუნქტი არ შეიცავს აღნიშნული თანხის დაკისრების დასაბუთებას. ამასთან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან: ფიზიკური პირები – სარჩელებზე ხელფასის გადახდევინების შესახებ და სხვა მოთხოვნებზე შრომის ანაზღაურების თაობაზე, რომლებიც გამომდინარეობს შრომის სამართლებრივი ურთიერთობიდან. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, არ არსებობდა აღნიშნული თანხის მოსარჩელისათვის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც ამ ნაწილში გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს.

47. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. იმავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად საკასაციო პალატა უფლებამოსილიას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

48. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

49. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 და მე-8 პუნქტების შეცვლით მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 39 750 ლარის ოდენობით, რომელსაც უნდა გამოაკლდეს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადები.

50. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

51. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 100 ლარის, ხოლო საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 300 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. გ.კ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 1 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-7 (დაეკისროს შპს „ს.ფ–ას“ გ.კ–ის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 9000 ლარის გადახდა) და მე-8 (დაეკისროს გ.კ–ს შპს „ს.ფ–ის“ სასარგებლოდ 720 ლარის გადახდა) პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. გ.კ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. შპს „ს.ფ–ას“ გ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა (2012 წლის 27 დეკემბრიდან 2017 წლის 1 ივნისის ჩათვლით) 39 750 ლარის ოდენობით, რომელსაც უნდა გამოაკლდეს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადები;

5. მოპასუხეს შპს „ს.ფ–ას“ (ს/ნ: .....) გ.კ–ის (პ/ნ: .....) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ 2015 წლის 16 ნოემბერს #1 საგადახდო დავალებით სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 100 (ასი) ლარისა და საკასაციო საჩივარზე 2017 წლის 17 ივლისს #50 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 (სამასი) ლარის გადახდა;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე