საქმე №ას-8-8-2018 27 ნოემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ო.მ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ო–ნი (მოსარჩელე)

მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - გ.ხ–ი, ე.გ–ი, ლ.მ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავ ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტა და დაკავებული ფართის განთავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ა.ო–ნს (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მესაკუთრე“), როგორც მესაკუთრეს, და ო.მ–ს (შემდგომში - „მოპასუხე“, „კასატორი“ ან „მოსარგებლე“), როგორც მოსარგებლეს, შორის არსებობს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა.

2. მოპასუხეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, როგორც მოსარგებლეს, დაკავებული აქვს ქ. თბილისში, .......... (ყოფ. ..........) ქ. №5-ში მდებარე 86,82 კვ.მ. საცხოვრებელი სადგომი, რომლის საბაზრო ღირებულებაც შეადგენს 43 237 აშშ დოლარს.

3. 2014 წლის 10 ოქტომბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისში, .......... (ყოფილი ..........) ქ. №5-ში მდებარე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 48 კვ.მ. საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა მოსარგებლისთვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდით და აღნიშნული სადგომის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

4. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი ნაწილობრივ ცნო და მიუთითა, რომ თანახმაა შეუწყდეს მფლობელობა, თუ მოსარჩელე გადაუხდის მის სარგებლობაში არსებული საცხოვრებელი სადგომის, ფართით 86,82 კვ.მ., საბაზრო ღირებულების 75%-ს.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 24 დეკემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხის მხარეს მესამე პირებად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე ჩაერთვნენ გ.ხ–ი, ე.გ–ი და ლ.მ–ძე.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად, მესაკუთრისა და მოსარგებლის ერთდროული მოთხოვნის არსებობისას უპირატესობა ენიჭება მესაკუთრის უფლებას იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრე სრულად აუნაზღაურებს მოსარგებლეს მის მიერ დაკავებული სადგომის საბაზრო ღირებულებას. ვინაიდან მოსარჩელე არ იყო თანახმა სრულად აენაზღაურებინა მოპასუხისთვის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

8. 2017 წლის 30 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართა მოპასუხემ და მოითხოვა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის კანონის თანახმად, .......... ქ. №5-ში (ყოფილი .......... ქ. №5-ში) მდებარე საცხოვრებელი ფართის გამოსყიდვა მესაკუთრისთვის აღნიშნული სადგომის ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ ნოტარიუს მ.გ–ძის სადეპოზიტო ანგარიშზე მოსარჩელის მიერ დეპონირებული თანხა - 32 427,75 აშშ დოლარი გადაეცეს მოპასუხეს, ასევე, შეწყდეს მოპასუხის მფლობელობა ქ. თბილისში, .......... ქ. №5-ში (ყოფილი .......... ქ. №5-ში) მდებარე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 86,82 კვ.მ. ფართზე (ს/კ №.....) და საცხოვრებელი სადგომი მოსარჩელეს გადაეცეს გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველ და მეორე პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მესაკუთრემ სააპელაციო სასამართლოში დააზუსტა (შეამცირა) სასარჩელო მოთხოვნა (ითხოვდა 48 კვ.მ. (და არა 86,82 კვ.მ.) საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის კომპენსაციის სანაცვლოდ მოპასუხის მფლობელობის შეწყვეტას) და საბოლოოდ მოითხოვა მოსარგებლის მიერ დაკავებულ 86,82 კვ.მ. საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა მისი საბაზრო ღირებულების 75%-ის - 32 427,75 აშშ დოლარის (43 237-ის 75%=32 427,75) გადახდის სანაცვლოდ. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელემ (მესაკუთრემ) მოპასუხის სასარგებლოდ მოახდინა კომპენსაციის (საბაზრო ღირებულების 75%-ის) 32 427,75 აშშ დოლარის დეპონირება ნოტარიუსის შესაბამის ანგარიშზე ამ თანხის განთავსებით.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, სააპელაციო ინსტანციაში მოცემული დავის განხილვისას შეიცვალა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმები და ახალი კანონის პირობებში საცხოვრებელ სადგომზე არანაკლებ 30-წლიანი უწყვეტი მფლობელობის მქონე მოსარგებლე აღიჭურვა საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლებით (იხ. 2016 წლის 24 ივნისის კანონის მე-5 მუხლი). შესაბამისად, მხარეთა შორის სადავო გახდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ ახალი კანონით გათვალისწინებული, მოსარგებლის მიერ საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლების უპირატესობის საკითხი, რაც მოპასუხის (მოსარგებლის) მტკიცებით, გამორიცხავდა მესაკუთრის მიერ 1998 წლის 25 ივნისის კანონის მოქმედებისას დაყენებული მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. კერძოდ, იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე 30 წელზე მეტი ვადით (1975 წლიდან) ფლობდა დასახელებულ საცხოვრებელ სადგომს, კანონით გათვალისწინებული ახალი რეგულაციების პირობებში, მოპასუხის განმარტებით, მას გააჩნდა უპირატესი უფლება საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლების სახით და მესაკუთრის მოთხოვნა საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

13. სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმ საკითხზე პასუხს, რომელი კანონით (1998 წლის 25 ივნისის კანონით თუ 2016 წლის 24 ივნისის კანონით) გათვალისწინებული რეგულაციები უნდა იქნეს გამოყენებული „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე დაწყებული და ჯერ კიდევ დაუმთავრებელი დავების მიმართ, არ იძლევა 2016 წლის 24 ივნისის კანონი, რომელიც არ შეიცავს გარდამავალ დებულებებს ამ საკითხებთან დაკავშირებით. სასამართლოს მოსაზრებით, საგულისხმოა, რომ ძველი კანონით დადგენილ რეგულაციებთან შედარებით, ახალი რეგულაციებით კონკრეტულ შემთხვევაში გაუარესებულია მესაკუთრის მდგომარეობა (იხ. ძველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი; შეადარე ახალი კანონის მე-5 მუხლით, ასევე მე-7 მუხლით გათვალისწინებულ რეგულაციებს). სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის მე-6 მუხლის მე-2 წინადადებაზე, რომლის თანახმად, კანონს არ შეიძლება მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია ან აუარესებს პირის მდგომარეობას.

14. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, რამდენადაც მესაკუთრემ გამოიყენა 1998 წლის 25 ივნისის კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით დადგენილი უფლება და სარჩელით (სარჩელი სასამართლოს წარმოებაშია 2014 წლის 10 ოქტომბრიდან) მოითხოვა კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ დასახელებულ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მფლობელობის უფლების შეწყვეტა, მესაკუთრემ განახორციელა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლების რეალიზება და მისი ეს უფლება არ შეიძლება შეზღუდულიყო ახალი კანონის მიღებით ამოქმედებული რეგულაციებით, რომლებიც აუარესებს მესაკუთრის მდგომარეობას (სასამართლოს მხედველობაში ჰქონდა 2016 წლის 24 ივნისის კანონის მე-5 და მე-7 მუხლებით გათვალისწინებული რეგულაციები). მართალია, ახალი 2016 წლის 24 ივნისის კანონით ძალადაკარგულად გამოცხადდა 1998 წლის 25 ივნისის კანონი, თუმცა, ვინაიდან მესაკუთრემ ამ კანონის გაუქმებამდე ბევრად ადრე მოახდინა მისი უფლების რეალიზება და შესაბამისი მოთხოვნით უკვე მიმართული ჰქონდა სასამართლოსთვის, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მესაკუთრის მიერ ძველი კანონით მინიჭებული (იხ. კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტი), უკვე რეალიზებული უფლების უგულებელყოფა და მესაკუთრის ამ უფლების შეზღუდვა 2016 წლის 24 ივნისის კანონით დადგენილი ახალი რეგულაციებით დაუშვებელი იყო. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის შესახებ დაყენებული სარჩელის დამაბრკოლებელ გარემოებად ვერ იქნებოდა განხილული ის მოცემულობა, რომ მოპასუხე არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა დასახელებულ საცხოვრებელ სადგომს.

15. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

16. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

16.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სასამართლომ იხელმძღვანელა ძალადაკარგული კანონით და საქმის გადაწყვეტისათვის გამოიყენა არა ახალი, 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“, არამედ - 1998 წლის 25 ივნისის საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“, რომელიც ახალმა კანონმა ძალადაკარგულად გამოაცხადა;

16.2. სასამართლოს განმარტება არის დაუსაბუთებელი და საფუძველსმოკლებული, რადგან, მართალია, 2016 წლის 24 ივნისის კანონი არ შეიცავს გარდამავალ დებულებებს და პირდაპირ არ არეგულირებს მსგავს სიტუაციას, რაც არის კანონმდებლის მიერ დაშვებული შეცდომა და საჭიროებს გამოსწორებას, თუმცა, აღნიშნული კანონი ძალადაკარგულად აცხადებს ძველ კანონს. აქედან გამომდინარე, მოქმედებს ახალი კანონი და სასამართლომ საქმე უნდა განიხილოს ახალი კანონის საფუძველზე. არ უნდა მოხდეს მოსარგებლის უფლებების დარღვევა და მისი უფლებების სრულად იგნორირება, რაც გააკეთა სააპელაციო სასამართლომ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო საქმეების წარმოება ხორციელდება საპროცესო კანონმდებლობით, რომლებიც მოქმედებს საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების ან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების დროს. სამართლის ანალოგიის გამოყენების შემთხვევაში, ეს წესი მოქმედებს როგორც საპროცესო კანონმდებლობის, ასევე - მატერიალური კანონის გამოყენების დროს. ასევე, სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. სამოქალაქო კოდექსი ნორმათა კოლიზიის დროსაც კი უფრო ახალი კანონის გამოყენების რეგულაციას იძლევა, მით უმეტეს, როცა ძველი კანონი ძალადაკარგულადაა გამოცხადებული. გარდა ამისა, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ძალადაკარგულად გამოცხადება ნიშნავს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მოქმედების შეწყვეტას მისი ძალადაკარგულად გამოცხადების დღიდან. მართალია, ამავე კოდექსის ამავე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადება არ იწვევს ძალადაკარგულად გამოცხადებამდე წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგის გაუქმებას, მაგრამ საგულისხმოა, რომ მოსარჩელემ ძველი კანონის მოქმედების ფარგლებში განახორციელა მხოლოდ ის ქმედება, რომ მოპასუხეს შესთავაზა არა მის მიერ დაკავებული ფართის (86,82 კვ.მ.) შესაბამისი თანხა, არამედ - მხოლოდ 48 კვ.მ.-ის 75%. ამის გამო არ დაკმაყოფილდა მისი სასარჩელო მოთხოვნები, ამავეს ითხოვდა იგი სააპელაციო სასამართლოში და მოპასუხის მიერ დაკავებული ფართი აღიარა და, შესაბამისად, თანხა გაზარდა მხოლოდ მაშინ, როდესაც კანონი შეიცვალა. ფაქტიურად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მას მის მიერ გამოყენებულ უფლებაზე, რაც ჰქონდა ახალი კანონის ძალაში შესვლამდე, უარი ჰქონდა მიღებული. ახალი კანონი ძალაში შევიდა 2016 წლის 24 ივნისს, ხოლო მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა ფასის გაზრდასთან დაკავშირებით გააჟღერა 2017 წლის 7 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე ანუ მას შემდეგ, რაც ახალი კანონი ამოქმედდა და მოპასუხემ მოითხოვა ახალი კანონის თანახმად საქმის გადაწყვეტა;

16.3. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა მოპასუხის 2017 წლის 30 მარტის შუამდგომლობაზე და არ გადაწყვიტა მისი დაკმაყოფილება/არდაკმაყოფილების საკითხი. სააპელაციო სასამართლოს შუამდგომლობა რომ განეხილა და შესაბამისი განჩინება მიეღო, შესაძლებელია მხარეებს მოთხოვნები შეეცვალათ და კიდეც მორიგებულიყვნენ (იხ. 2017 წლის 7 ნოემბრის სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ჩანაწერი).

17. 2018 წლის 22 იანვარს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს განცხადებით მომართა კასატორმა, რომელშიც მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარეობდა საქმისწარმოება კასატორს, მისი ოჯახის წევრებსა და მოსარჩელეს შორის იმავე დავის საგანზე ახალი კანონის შესაბამისად. ვინაიდან, მისი განმარტებით, აღნიშნული დავის გადაწყვეტამდე შეუძლებელია საქმის განხილვა, ითხოვა საქმისწარმოების შეჩერება თბილისის საქალაქო სასამართლოში საქმის გადაწყვეტამდე და ამ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

19. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ შუამდგომლობის განხილვისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

20. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე კასატორის შუამდგომლობა უსაფუძვლოა, ვინაიდან სახეზე არ არის სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევა [სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით]. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის წარმოების შეჩერების ვალდებულება პირდაპირ კავშირშია ისეთ საპროცესო ინსტიტუტთან, როგორიცაა მტკიცების ტვირთი და ემსახურება ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან მხარეთა გათავისუფლების მიზანს, სამართალწარმოების ერთ-ერთი პრინციპის - საპროცესო ეკონომიის - რეალიზაციის უზრუნველყოფას, რაც თავის მხრივ, ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელების წინაპირობაა. სხვა სამართალწარმოებით (წარმოებით) საქმის განხილვისას, სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, რიგ შემთხვევაში შეუძლებელს ხდის კონკრეტული საქმის განხილვას, რამდენადაც ფაქტები, რომლებიც უნდა დადგინდეს სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული წესით განხილვისას, ვერ იქნება გამორკვეული, შეფასებული და დადგენილი კონკრეტული საქმის წარმოებისას, ამავდროულად, ამ ფაქტების დადგენამდე შეუძლებელი უნდა იყოს მოცემული საქმის განხილვა (იხ. სუსგ №ას-857-857-2018, 25 ივლისი, 2018 წელი). ამდენად, სხვა სამოქალაქო და ადმინისტრაციული დავის განხილვამდე საქმის წარმოების შეჩერება დაკავშირებულია მითითებულ საქმეზე გამოსაკვლევი იდენტური ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასა და არა ფაქტების სამართლებრივ შეფასებასთან (იხ. სუსგ №ას-1062-1002-2015, 27 აპრილი, 2016 წელი).

21. კასატორი საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლად უთითებს იმაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარეობს საქმისწარმოება კასატორს, მისი ოჯახის წევრებსა და მოსარჩელეს შორის იმავე დავის საგანზე ახალი კანონის შესაბამისად. თუმცა, საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე შუამდგომლობა არ შეიცავს დასაბუთებას, თუ რა გარემოება უნდა დადგინდეს საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე დავაზე, რის გარეშეც შეუძლებელია მოცემული საქმის გადაწყვეტა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

22. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

23. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით. კასატორი უთითებს მხოლოდ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დარღვევაზე, კერძოდ, კანონის არასწორ გამოყენებაზე [სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები: საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი].

24. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხარეთა შორის არსებული დავა უნდა გადაეწყვიტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის საფუძველზე და დავის მოსაწესრიგებლად არ უნდა გამოეყენებინა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი.

25. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს, როგორც მესაკუთრესა, და მოპასუხეს, როგორც მოსარგებლეს, შორის არსებობს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა. მოპასუხეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, როგორც მოსარგებლეს, დაკავებული აქვს ქ. თბილისში, .......... (ყოფ. ..........) ქ. №5-ში მდებარე 86,82 კვ.მ. საცხოვრებელი სადგომი, რომლის საბაზრო ღირებულებაც შეადგენს 43 237 აშშ დოლარს. (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პირველი, მე-2 და მე-10 პუნქტები). სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხე 30 წელზე მეტი ვადით (1975 წლიდან) უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-12 და მე-14 პუნქტები).

26. საკასაციო პალატა მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) და ფაქტიურად მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა. კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან - ყოველთვიურად ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც.

27. განსახილველ შემთხვევაში მესაკუთრის სარჩელი აღძრულია 2014 წლის 10 ოქტომბერს (იხ. ტ. I, ს. ფ. 1), რომლითაც იგი ითხოვდა ქ. თბილისში, .......... (ყოფილი ..........) ქ. №5-ში მდებარე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 48 კვ.მ. საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტას მოსარგებლისთვის სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდით და აღნიშნული სადგომის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემას სარჩელის შეტანის დროს მოქმედი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონის საფუძველზე [აღნიშნული კანონის 2.3 მუხლი: თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში]. თუმცა, აღნიშნული საქმის სააპელაციო ინსტანციაში განხილვის ეტაპზე (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი განსახილველად მიღებულია 2015 წლის 16 აპრილს, იხ. ტ. II, ს.ფ. 2-3)) შეიცვალა საკანონმდებლო აქტი და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობები ახლებურად მოაწესრიგა 2016 წლის 24 ივნისს მიღებულმა ახალმა კანონმა, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი [„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის 11.1 მუხლი: ამ კანონის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად გამოცხადდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი (პარლამენტის უწყებანი, №25-26, 15.07.1998, გვ. 11]. ახალი კანონი ამოქმედდა გამოქვეყნებისთანავე [„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის 11.2 მუხლი: ეს კანონი ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე] ანუ 2016 წლის 18 ივლისს და სწორედ აღნიშნული დღიდან ძალადაკარგულია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 1998 წლის 25 ივნისის კანონი [„ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 25.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი: ნორმატიული აქტი ან მისი ნაწილი ძალას კარგავს, თუ მიღებულია (გამოცემულია) ნორმატიული აქტი, რომელიც მას ძალადაკარგულად აცხადებს].

28. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

29. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ 2016 წლის 24 ივნისის საქართველოს კანონის მიღებისა და, შესაბამისად, ამავე კანონით 1998 წლის 25 ივნისის კანონის ძალადაკარგულად ცნობის მიზანს წარმოადგენდა ამ უკანასკნელის მოქმედებისას საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების ხარვეზების აღმოფხვრა და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის უფლება-მოვალეობათა ახლებური, უფრო სამართლიანი გადანაწილება (იხ. სუსგ №ას-137-2019, 6 მაისი, 2019 წელი).

30. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ახალი კანონით არ არის განსაზღვრული, რომელი კანონი უნდა იქნას გამოყენებული საერთო სასამართლოების მიერ ძველი კანონის საფუძველზე შეტანილი სარჩელების განხილვისას ანუ ახალი კანონი არ შეიცავს გარდამავალ დებულებებს, რომლის საფუძველზეც სასამართლოს შეუძლია ახალი საკანონმდებლო აქტის ძალაში შესვლისას სასამართლოებში მიმდინარე დავების მოსაწესრიგებლად გამოიყენოს ძალადაკარგული კანონი.

31. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო 2017 წლის 7 ნოემბერს, როდესაც უკვე ძალადაკარგული იყო ძველი კანონი და ამ დროს არც შესაბამისი სამართლებრივი ნორმა არსებობდა, რომელიც საშუალებას მისცემდა მას ეხელმძღვანელა ძალადაკარგული კანონით. თუმცა, სააპელაციო პალატამ მაინც ძალადაკარგული კანონის ნორმები გამოიყენა, რაც დაასაბუთა ორი საფუძვლით: 1. ძველი კანონით დადგენილ რეგულაციებთან შედარებით ახალი რეგულაციებით გაუარესებული იყო მესაკუთრის მდგომარეობა და მიუთითა სსკ-ის მე-6 მუხლის მეორე წინადადებაზე, რომლის თანახმად, კანონს არ შეიძლება მიეცეს უკუქცევითი ძალა, თუ იგი ზიანის მომტანია ან აუარესებს პირის მდგომარეობას; 2. რამდენადაც მესაკუთრეს გამოყენებული ჰქონდა 1998 წლის 25 ივნისის კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით დადგენილი უფლება და სარჩელით მოთხოვნილი ჰქონდა კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ დასახელებულ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მფლობელობის უფლების შეწყვეტა, მესაკუთრემ განახორციელა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლების რეალიზება და მისი ეს უფლება არ შეიძლება შეზღუდულიყო ახალი კანონის მიღებით ამოქმედებული რეგულაციებით, რომლებიც აუარესებდა მესაკუთრის მდგომარეობას.

32. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მოყვანილი დასაბუთება არამართებულია, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს კანონის ნამდვილ უკუძალას.

33. იმისდა მიხედვით, თუ როგორი სახით ეხება კანონი წარსულში დასრულებულ ურთიერთობას ან წარსულში დაწყებულ და მიმდინარე ურთიერთობას, ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ნამდვილ (რეტროაქტიურ) და არანამდვილ (რეტროსპექტულ) უკუძალას. ნამდვილი (რეტროაქტიური) უკუძალა სახეზეა, როდესაც კანონი მოგვიანებით, ანუ გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ, ახორციელებს წარსულში მოწესრიგებული, ამოწურული და რეალიზებული ფაქტობრივი ელემენტების ცვლილებას და ამით იჭრება მათ სფეროში. ნამდვილი უკუძალის მქონე კანონების არაკონსტიტუციურობა გამომდინარეობს კონსტიტუციით გარანტირებული თავისუფლების ფუნდამენტური უფლებებისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპიდან. უკუძალის აკრძალვის საფუძველი უკავშირდება სამართლიანი სახელმწიფოს იდეას, რამეთუ კანონისმიერი ნდობის პრინციპი, ამასთანავე, გულისხმობს კანონების სტაბილურად არსებობის პრინციპსაც: მას, ვისაც კანონი ეხება, უფლება აქვს ჰქონდეს მოლოდინი, რომ დარღვეული უფლება დარღვევის მომენტში არსებული კანონით გადაწყდება. სამოქალაქო ურთიერთობაში მონაწილე პირებს უნდა ჰქონდეთ კანონიერი ნდობა მოქმედი ნორმების მიმართ, რაც გულისხმობს იმას, რომ დღეს განხორციელებული მოქმედება მომავალში მიღებული კანონით არ იქნება გადაწყვეტილი. შესაბამისად, სამართლებრივი მდგომარეობის გამაუარესებელი კანონები, რომლებიც უკუქცევითი ძალით აწესრიგებენ უკვე ამოწურულ გარემოებებს, როგორც წესი, არ შეესაბამება სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს, რომლის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტია სამართლებრივი სტაბილურობა, რაც, პირველ რიგში, ცალკეული მოქალაქის ნდობის დაცვას გულისხმობს, ნდობაში კი იგულისხმება ის, რომ აღიარებული, უცვლელი დარჩება უკვე ამოწურულ ფაქტობრივ ელემენტებსა და გარემოებებთან დაკავშირებული სამართლებრივი შედეგები... გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან, ნამდვილი უკუძალა ძირითად შემთხვევებში სრულად დაუშვებელია. ნამდვილი უკუძალა, რომელიც ერევა წარსულში დასრულებულ სამართლებრივ ურთიერთობაში, განსხვავდება აწმყო დროის, აქტუალური და ჯერ კიდევ ამოუწურავი ფაქტობრივი ელემენტების სამართლებრივ ურთიერთობათა სფეროში ჩარევისა და მათზე ზეგავლენისაგან (ე.წ. არანამდვილი, რეტროსპექტული უკუძალა). ამ დროს სახეზეა წარსულში დაწყებულ და აწმყოში მიმდინარე სამართალურთიერთობაში ჩარევა. არანამდვილი უკუძალა ძირითადად დასაშვებია და კონსტიტუციასთან შესაბამისი... მაშასადამე, როგორც წესი, არანამდვილი უკუძალა დასაშვებია და დაუშვებელია მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, ვინაიდან არ არსებობს ზოგადი აბსოლუტური ნდობის პრინციპი კანონების მუდმივ (შეუცვლელ) მოქმედებასთან დაკავშირებით და კანონმდებელს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა საკანონმდებლო ჩარევებით მოახდინოს რეაგირება სახელმწიფოს წინაშე დამდგარი გამოწვევების დასარეგულირებლად. შესაბამისად, არ არსებობს აბსოლუტური ნდობა ნორმების სტაბილურობის მიმართ, ვინაიდან როგორც საზოგადოებრივ-სამართლებრივი ურთიერთობები, კანონებიც უნდა განიცდიდეს ცვლილებას. (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხ. 1-146, თბილისი, 2017, მე-6 მუხლის განმარტება, გვ. 36-39).

34. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, არანამდვილი უკუძალა კანონთა დროში მოქმედების ბუნებრივი და აუცილებელი ფორმაა. აქ არ დგას საკითხი იმის შესახებ, კანონს მიეცეს თუ არა უკუძალა იმის მიხედვით, სუბიექტის მდგომარეობა უმჯობესდება თუ უარესდება. ორივე შემთხევევაში შეიძლება მიეცეს მას უკუძალა. ასეთი უკუძალა სინამდვილეში არცაა უკუძალა და მხოლოდ იმისი აღიარებაა, რომ ის ურთიერთობანი, რომლებიც ადრე წარმოიშვნენ მთლიანად ექცევიან ახალი კანონის ზემოქმედების ქვეშ... ვინაიდან არანამდვილმა უკუძალამ შეიძლება გამოიწვიოს სუბიექტის უფლებრივი მდგომარეობის შეცვლა, როგორც პოზიტიური, ისე ნეგატიური მიმართულებით, სამართალშემფარდებელი ვალდებულია, მკვეთრად გამიჯნოს ერთმანეთისაგან კანონის ნამდვილი და არანამდვილი უკუძალა, რათა არ მოხდეს მათი ერთმანეთში აღრევა. საკმარისია ნამდვილი უკუძალა იქნეს გამოყენებული იქ, სადაც არაა მისი ადგილი, ყოველი ახალი კანონიდან, მის ძალაში შესვლამდე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოსაყენებელი იქნება მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც აუმჯობესებს სუბიექტის მდგომარეობას და ამდენად, კანონი ნაწილობრივ იქნება სავალდებულო სუბიექტისათვის. თუკი სამართალშემფარდებელი საპირისპიროდ მოიქცევა და არანამდვილ უკუძალას მიმართავს იქ, სადაც ნამდვილი უკუძალის ადგილია, საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდება უკუძალის აკრძალვით დაცული სიკეთე და ახალი კანონები თავისი შედეგებით ყოველგვარი წინაღობის გარეშე გავრცელდება, როგორც წარსულზე, ისე მომავალზე, არანამდვილი უკუძალა შთანთქავს ნამდვილ უკუძალას და ადამიანები კონსტიტუციური დაცვის მიღმა დარჩებიან (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 13 მაისის N1/1/428,447,459 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი, საქართველოს მოქალაქე ელგუჯა საბაური და რუსეთის ფედერაციის მოქალაქე ზვიად მანია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-7,10).

35. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზე არ არის კანონის ნამდვილი უკუძალა, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის არსებული ურთიერთობა, მართალია, წარმოიშვა წარსულში, ახალი კანონის ამოქმედებამდე, თუმცა, იგი ახალი კანონის ამოქმედების მომენტისთვის დასრულებული არ იყო და, შესაბამისად, ვინაიდან ახალი კანონი არ შეიცავს მისი ამოქმედების მომენტისთვის სასამართლოში მიმდინარე დავების მიმართ ძალადაკარგული კანონის გამოყენების თაობაზე გარდამავალ დებულებას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე არსებული დავა, რომელიც ჯერ არ იყო გადაწყვეტილი, ახალი კანონის საფუძველზე უნდა მოწესრიგებულიყო.

36. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და, შესაბამისად, არსებობს მისი გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული]. საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები [სსსკ-ის 411-ე მუხლი]. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება. შესაბამისად, პალატა აუქმებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელს არ აკმაყოფილებს.

37. როგორც ზემოთ აღინიშნა, დადგენილია, რომ მოპასუხეს საცხოვრებელი სადგომი დაკავებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. ამასთან, მოპასუხე 30 წელზე მეტი ვადით (1975 წლიდან) უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს.

38. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის 2.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით. ამავე კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი). ხოლო, კანონის მე-7 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, თუ მესაკუთრეები ამ კანონის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს წერილობით შესთავაზებენ შესაბამის საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემას იმავე მუხლებით განსაზღვრული შესაბამისი კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ, მოსარგებლეები ვალდებული არიან, გადაიხადონ კომპენსაცია ასეთი მოთხოვნების მიღებიდან 3 წლის ვადაში ან ამავე ვადაში წარადგინონ ამ კანონის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სარჩელები. ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოსარგებლე კარგავს ამ კანონის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სარჩელების წარდგენის უფლებას. ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოსთხოვოს მოსარგებლეს მფლობელობის შეწყვეტა შესაბამისი საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 50 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით. მფლობელობა შეწყდება კომპენსაციის სრულად გადახდის მომენტიდან.

39. ამდენად, კანონმდებელმა შემოიღო საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის ახალი წესი და ძველი კანონისგან განსხვავებით, რომლის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობისას მესაკუთრეს ჰქონდა უპირატესი უფლება, მოეთხოვა მოსარგებლისთვის საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა [ძველი კანონის მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტები: თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა], ახალმა კანონმა უპირატესი უფლება, საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლების სახით, საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით მიანიჭა მოსარგებლეს, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს.

40. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მიიჩნევს, რომ მოპასუხე ექცევა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს 2016 წლის 24 ივნისის კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის რეგულირების ქვეშ და შესაბამისად, კანონით მას აქვს უპირატესი უფლება მოახდინოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის უფლების რეალიზება, ხოლო მესაკუთრეს მხოლოდ მოსარგებლის მიერ აღნიშნული უფლების გამოუყენებლობის შემთხვევაში მიენიჭება საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნის უფლება შესაბამისი საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 50 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით. აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

41. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის (მოსარჩელის) მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (აღსრულების ეროვნული ბიუროს ოქმი ფაქტების კონსტატაციის შესახებ, ქორწინების მოწმობა) მთლიანობაში „07“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 289-295).

42. იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან [სსსკ-ის 53.1 მუხლის პირველი წინადადება].

43. ვინაიდან, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში გაწეული ხარჯის, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4 128,55 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. ო.მ–ის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საქმის წარმოების შეჩერებაზე უარის თქმის შესახებ არ გასაჩივრდება;

3. ო.მ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

4. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწვეტილება;

5. ა.ო–ნის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

6. ა.ო–ნს (პ/ნ: ....) ო.მ–ის (პ/ნ: ........) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში გაწეული ხარჯის, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4 128.55 (ოთხი ათას ას ოცდარვა ლარისა და ორმოცდათხუთმეტი თეთრის) ლარის გადახდა;

7. ა.ო–ნს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (აღსრულების ეროვნული ბიუროს ოქმი ფაქტების კონსტატაციის შესახებ, ქორწინების მოწმობა) მთლიანობაში „07“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 289-295);

8. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე