საქმე №ას-934-2020 25 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ.კ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.ჯ.პ–მი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ.კ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს „ს.ჯ.პ–მის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ 67 341 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ 2018 წლის 04 ივლისს მოპასუხის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურზე, სამტრედიაში, სოფელ ........, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტომობილში, რომელსაც ი.კ–ძე მართავდა, დიზელის საწვავის ნაცვლად ბენზინი ჩაუსხეს, რის შედეგად, მანქანის ძრავი ავარიულად გაითიშა. ი.კ–ძემ შესაბამისი სამსახურის დახმარებით მანქანა საკუთარ ავტოფარეხში გადაიყვანა. მხარეთა სიტყვიერი შეთანხმების საფუძველზე, მანქანის შეკეთებაზე პასუხისმგებლობა მოპასუხემ აიღო. მოპასუხემ ავტომანქანა ევაკუატორით „მ.მ–ის“ ქუთაისის სერვის ცენტრში გადაიყვანა, სადაც მანქანას მხოლოდ პირველადი პროფილაქტიკური სამუშაოები ჩაუტარდა.

3. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის მიერ მანქანის შეკეთების მცდელობის შემდგომ, ძრავს ხმა შეეცვალა, ისმოდა სავარაუდოდ „კლაპანის“ ხმა და ქონდა ვიბრაცია-დეტონაცია. მოპასუხემ მოსარჩელეს შესთავაზა ევაკუატორით მანქანის თბილისში, თავის პროვაიდერ „თ.მ–ში“ გადაყვანა, სადაც თუ დადგინდებოდა, რომ ბენზინმა ნამდვილად დააზიანა ძრავი, მხარეები გააგრძელებდნენ მოლაპარაკებას, რასაც მოსარჩელე დათანხმდა იმ პირობით, რომ მოპასუხისგან მანქანას ჩაიბარებდა მხოლოდ კომპეტენტური ორგანიზაციის დასკვნისა და გარანტიის არსებობის პირობებში. მიუხედავად ძრავის შეკეთების მცდელობისა, „თ.მ–ის“ თბილისის სერვის ცენტრში ძრავის მდგომარეობა გაუარესდა. მოპასუხემ მანქანის მდგომარეობის შესახებ კომპეტენტური დასკვნა არ გასცა. ფაქტიურად, ავტომანქანის ძრავა გამოსულია მწყობრიდან და მისი შეკეთება შეუძლებელია, რასაც ადასტურებს მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები. მერსედესის ცენტრის მიერ გაცემული დასკვნით დასტურდება, რომ ავტომანქანის აღდგენის ღირებულება 67 341 ლარს შეადგენს.

4. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა დამატებით განმარტა, რომ ავტომობილში მოსარჩელემ გადაიხადა 3 200 ევრო. ჩამოყვანის შემდეგ უცვლიდა ფილტრს, ზეთს და საბურავებს, ავტომობილი იყო 100%-ით ვარგისი, რაც დასტურდება ტექდათვალიერების გავლითაც. 2018 წელს, ავტომობილის დაზიანებამდე მისი ღირებულება 19 200 ლარს შეადგენდა.

5. მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა: დაუდასტურებელია გარემოება, რომ ძრავის გაუმართაობა დიზელის ნაცვლად ბენზინის ჩასხმამ გამოიწვია. ასევე, სინამდვილეს არ შეესაბამება ის გარემოება, რომ თითქოსდა დღეის მდგომარეობით ძრავი გაუმართავია, ისევე როგორც - ფაქტი, თითქოს, აღნიშნულ შემთხვევამდე ძრავა იდეალურ მდგომარეობაში იყო. მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს მანქანა არ გაყავს სერვისცენტრიდან, არ ქმნის ძრავის გაუმართაობის პრეზუმფციას. რაც შეეხება მოსარჩელის პრეტენზიას, თითქოსდა, მოპასუხე ცდილობდა მოსარჩელისთვის ნაკლიანი ნივთის გადაცემას, უსაფუძვლოა, რადგან თავად მიუთითებს, რომ მანქანა არ გაუყვანია.

6. მოპასუხის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის პრეტენზიის საფუძვლიანობა ერთმნიშვნელოვნად არ დასტურდებოდა, კომპანიამ გამოიჩინა კეთილი ნება და ავტომანქანას ჩაუტარა ტექნიკური დათვალიერება, პროვაიდერი კომპანიის საშუალებით მოახდინა სათადარიგო ნაწილების გამოცვლა, რაზეც დაიხარჯა 1104.84 ლარი (ევაკუაციის თანხასთან ერთად). ასევე, მოპასუხემ გამოთქვა მზადყოფნა, აუცილებლობის შემთხვევაში, აენაზღაურებინა 2 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, მოპასუხის განმარტებით, ზიანის ფაქტის დადასტურება არ შეესაბამება ზოგადად საქმის წარმოების მინიმალურ სტანდარტსაც კი. მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ფაქტს, რომ ავტომანქანის ძრავი იყო იდეალურ მდგომარეობაში და მისი პრობლემა გამოწვეულია უშუალოდ მოპასუხის ქმედებით. ამასთან, საგულისხმოა, რომ სარჩელზე წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულებით არ დასტურდება მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტსა და დამდგარ შედეგს შორის. ერთადერთი მტკიცებულება, რაზეც მოსარჩელე აფუძნებს მოთხოვნას არის გაურკვეველი წარმომავლობის ინვოისი და ამ დოკუმენტით, კონკრეტული გარემოების დადასტურება არარელევანტურია, მით უფრო, როდესაც ამ დოკუმენტის წარმომავლობაც გარკვეულწილად იწვევს ეჭვს, მასში მითითებული გაანგარიშების გათვალისწინებით. შესაბამისად, მხოლოდ ინვოისი, რომელიც გაცემულია სხვა პირის სახელზე, არ არის საკმარისი იურიდიული შემადგენლობის მისაღებად, რასაც უკავშირდება მოთხოვნილი სამართლებრივი შედეგი. მოსარჩელემ თავისივე სურვილით და გადაწყვეტილებით მიმართა მერსედესის ცენტრს, რომელმაც მხოლოდ სათადარიგო ნაწილების ღირებულება და ხარჯები გაწერა ინვოისით, ისიც ასმაგად გაზრდილი ფასებით და ნამდვილად არ დაუდგენია ძრავის გამოცვლის აუცილებლობა და ვერც დაადგენდა, რადგან ეს საკითხი მის კომპეტენციას ცდება. მოპასუხის განმარტებით, ძრავას შემთხვევამდეც უნდა ჰქონოდა დაზიანებები, ვინაიდან, მსგავსი შემთხვევა სხვა ავტომობილებთან მიმართებითაც ყოფილა და ძრავის წმენდა საკმარისია იმისათვის, რომ ავტომობილი მწყობრში მოვიდეს, თუმცა, ამ კონკრეტული ავტომობილისთვის ეს არ აღმოჩნდა საკმარისი. შესაბამისად, გაჩნდა ეჭვი, რომ ავტომობილს ამ დრომდეც გააჩნდა დაზიანება. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა, რომ ძრავის შეცვლა განხორციელდეს ნულოვანი გარბენით, საფუძველს მოკლებულია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით დ.კ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება გამოიწვევდა მოპასუხისათვის ეკონომიკური ზიანის მიყენებას და დელიქტის მთავარი პრინციპის დარღვევას, რაც დელიქტის შედეგად გამდიდრების დაუშვებლობაში გამოიხატება. იმ პირობებში, როდესაც ავტომობილის ღირებულება 9 500 ლარს შეადგენდა, შეუძლებელია, გონივრულად მიჩნეულიყო მანქანის აღდგენითი სამუშაოების ღირებულებისათვის 67 341 ლარის ანაზღაურება. სასამართლოს საეჭვოდ არ გაუხდია შპს „ა–ს“ მიერ გაცემული ცნობა, თუმცა, ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტს, რომ აღნიშნული კომპანია ავტომობილების შეკეთებას მხოლოდ ახალი ნაწილებით ახდენდა; ამასთან, განსხვავებულია მათი მომსახურების ღირებულებაც. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც გადამწყვეტი იყო მხოლოდ აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება და დაზარალებულს ამ სიტუაციაში ანაზღაურების სხვადასხვა ვარიანტებს შორის ყველაზე ნაკლები დანახარჯებით განხორციელებადი უნდა აერჩია, მოსარჩელეს არ გამოუხატია ინტერესი მოპასუხის შეთავაზების მიღებაზე. მან ასევე უარი განაცხადა ავტომანქანის ღირებულების მიღებაზე. გამომდინარე აღნიშნულიდან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 409-ე, 992-ე მუხლები გამოიყენა.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით დ.კ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 9 500.00 ლარის ოდენობით; მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით ......, საიდენტიფიკაციო ნომრით ......., საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

11. 2018 წლის 04 ივლისს მოპასუხის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურზე, ოპერატორმა, რომელიც შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტომობილში („MERCEDES BENZ C 200 CDI“ (სახელმწიფო ნომრით .....), დიზელის საწვავის ნაცვლად ბენზინი ჩაასხა, რამაც ავტომანქანის ძრავის დაზიანება გამოიწვია. მხარეთა შეთანხმებით, დაზიანებული ავტომანქანა ევაკუატორით ჯერ „მ.მ–ის“ ქუთაისის სერვის ცენტრში, შემდეგში კი, თბილისში, მოპასუხის პროვაიდერ „თ.მ–ში“ გადაიყვანეს შესაკეთებლად.

12. 2018 წლის 25 ივლისის წერილით დგინდება, რომ მოპასუხემ დაზიანებული ავტომობილის შესაკეთებლად 2 000 აშშ დოლარის გამოყოფის მზადყოფნა გამოხატა, თუმცა, მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ შედგა.

13. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2014 წელს მოსარჩელემ ხსენებული ავტომანქანა 3 200 ევროდ შეიძინა გერმანიაში.

14. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 05 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარდგენილი, 2001 წელს დამზადებული, მსუბუქი ავტომობილის „MERCEDES BENZ C 200 CDI“ (სახელმწიფო ნომრით ....., საიდენტიფიკაციო ნომრით .....), საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე საორიენტაციოდ 9 500 ლარს შეადგენდა (ტ. 1, ს.ფ. 130).

15. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის დასაბუთებულობის შესახებ და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 105-ე მუხლის საფუძველზე აღნიშნა, არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო კანონმდებლობით თითოეულ მხარეს ევალება წარადგინოს საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის შესატყვისად, აძლევს შესაძლებლობას, კონკრეტული გარემოება თუ ფაქტი დაადასტუროს. სასამართლო ერთობლივად აანალიზებს მტკიცებულებებს და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიდის დასკვნამდე მხარის მოსაზრების დასამტკიცებლად თითოეულის ვარგისიანობისა და სამართლებრივი წონადობის თაობაზე.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის თანახმად, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებელი ეფუძნება. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისთვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

17. საააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 05 ნოემბრის დასკვნის საპირისპირო მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, რაც მის სააპელაციო პრეტენზიას ავტომანქანის საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებლად აქცევდა.

18. დადგენილი იქნა, რომ შპს „ა .ჯის“ მიერ გაცემული ინვოისის თანახმად, ავტომობილისთვის (მარკა/მოდელი MERCEDES-BENZ C 200 CDI) გასაწევი მომსახურების ღირებულება შეადგენს 1 770 ლარს, საიდანაც ძრავის ამოღება-ჩადგმის ღირებულება შეადგენს 300 ლარს, ძრავის გოლის ღირებულება შეადგენს 1 200 ლარს, მომსახურება - 300 ლარს.

19. ამასთან, სს „ნ–ას“ მიერ გაცემული ინვოისის მიხედვით, ავტომობილისთვის (მარკა/მოდელი MERCEDES-BENZ C 200 CDI) გასაწევი მომსახურების ღირებულება შეადგენს 2 232.10 ლარს, საიდანაც ძრავის ღირებულებაა - 1682.1 ლარი, ძრავის შეცვლის ხარჯი - 400 ლარი, ძრავის გადაწყობის საფასური - 150 ლარი.

20. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 29 იანვრის დასკვნის თანახმად, 2001 წელს დამზადებული, მსუბუქი ავტომობილი „MERCEDES BENZ C KLASS“-ის დიზელის ძრავის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენს 1350 ლარს, ხოლო მისი მონტაჟის ღირებულება - 300 ლარს.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მიყენებული ზიანის სახით მოპასუხისათვის 67 341 ლარის დაკისრების შესახებ, თავის მხრივ, ეფუძნება შპს „ა–ს“ მიერ 2018 წლის 02 აგვისტოს გაცემულ ინვოისს, რომლის თანახმად, ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI სარემონტო მომსახურების ღირებულება შეადგენს 67 341 ლარს, საიდანაც სამუშაოს ღირებულებაა - 1 691 ლარი, ხოლო სათადარიგო ნაწილების ღირებულება - 65 650 ლარი. ამასთან, შპს „ა–ს“ 2019 წლის 11 თებერვლის წერილის თანახმად, შპს „ა“ ავტომობილების შეკეთებას ახდენს მხოლოდ ახალი სათადარიგო ნაწილებით, რადგან ქარხანა დამამზადებლის ნორმატივების შესაბამისად, საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია არ ითვალისწინებს მეორადი ნაწილების და კვანძების გამოყენებას (ტ.1, ს.ფ. 201).

22. მოსარჩელე ავტომანქანის აღსადგენად 67 341 ლარის ანაზღაურებას ითხოვდა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ავტომანქანის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისათვის სარჩელით მოთხოვნილი თანხა არათანაზომიერად დიდი იყო, კერძოდ, პალატამ განმარტა, რომ ქონებრივი ზიანის შემთხვევაში, თანაზომიერების დადგენისას უმნიშვნელოა, უძნელდება თუ არა დამზიანებელს ნივთის ნატურით აღდგენა, გადამწყვეტია მხოლოდ აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება, თუმცა, ამ შემთხვევაშიც შეუძლებელია ერთიანი თანაზომიერების პრინციპის განსაზღვრა და ეს საბოლოო ჯამში, დაზიანებულის შენარჩუნების ინტერესზეა დამოკიდებული. ავტომანქანის დაზიანების შემთხვევაში, არათანაზომიერ ხარჯებს წარმოადგენს გერმანულ დოქტრინაში აღიარებული ე.წ. ტოტალური ეკონომიკური ზიანი, როდესაც, მაგალითად, დაზიანებული ძველი ავტომანქანის რემონტის ხარჯები მნიშვნელოვნად აჭარბებს მის ღირებულებას. მართალია, დაზარალებულს შეიძლება ჰქონდეს მანქანის ნებისმიერ ფასად შენარჩუნების სურვილი, რის გამოც, დამზიანებელმა გარკვეულ ჩარჩოებში უნდა ითმინოს ეს არათანაზომიერება, მაგრამ ეკონომიკური ტოტალური ზიანი სახეზეა, როდესაც რემონტის ხარჯები მანქანის რეალურ ღირებულებას 30%-ით აღემატება (იხ: სამოქალაქო კოდექსის კომენტარები GCCC.GE).

23. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ აღინიშნა, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 05 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, სადავო ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე, საორიენტაციოდ, 9 500 ლარს შეადგენდა, ხოლო 2018 წლის 02 აგვისტოს შპს „ა–ს“ მიერ გაცემული ინვოისის თანახმად, ამავე ავტომანქანის სარემონტო მომსახურების ღირებულება 67 341 ლარს შეადგენს, რაც, ავტომანქანის საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით, უდავოდ არათანაზომიერ ხარჯს წარმოადგენს.

24. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ ნორმის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი - „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს.

25. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი განმტკიცებულია სსკ-ის 408-ე მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით, სასამართლომ უპირველესად, უნდა შეაფასოს ზიანის, როგორც მეორადი მოთხოვნის, წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა (შდრ. სუსგ -ები №ას-1843-2018 , 5 მარტი, 2019 წელი, პ-14.2; №ას-167- 163-2016, 01.07.2016).

26. სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება პირს დაეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები. კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ხოლო ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (შდრ. სუსგ ას-191-183-2016, 19.04.16).განსახილველ შემთხვევაში, უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის, MERCEDES-BENZ C 200 CDI ძრავის დაზიანება გამოწვეულია მოპასუხის თანამშრომლის ბრალეულობით. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილი იქნა, რომ, მართალია, მოპასუხემ ნებაყოფლობით იკისრა მისივე თანამშრომლის მოქმედებით დაზიანებული მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის აღსადგენად საჭირო სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, თუმცა, ეს სამუშაოები განხორციელდა დადგენილი ნორმატივების დარღვევით. სადავო ავტომანქანა ვერ იქნა სათანადოდ აღდგენილი და იგი კვლავ ხარვეზებით მუშაობს. სწორედ ამ გარემოების გამო, მოსარჩელემ უარი განაცხადა ავტომანქანის ჩაბარებაზე და იგი დღეის მდგომარეობითაც გაჩერებულია „თ.მ–ის“ ავტოსადგომზე. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოპასუხის ინიციატივით ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოები შეესაბამება ამ მარკის ავტომობილებისათვის დადგენილ ნორმატივებს და ამ სამუშაოების შედეგად მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა გამართულად მუშაობს, ეკისრებოდა მოპასუხეს, რომელმაც დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ ზიდა და სასამართლოში ვერ წარადგინა სადავო გარემოების დამადასტურებელი იურიდიულად სარწმუნო მტკიცებულებები (სსკ-ის 102-ე მუხლი).

27. უფრო მეტიც, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 15 ნოემბრის ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნაში, რომლის კვლევის საგანსაც წარმოადგენდა სადავო ავტომანქანაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების შესაბამისობა ქარხანა დამამზადებლის SI47.10-P0004A ნორმატივებთან, მითითებულია შემდეგი: შპს „ა–ს“ მიერ გაცემული #S147.10-P-004A ნორმატივის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ მოხდა ავტომობილში სხვა საწვავის გამოყენება ჩართულ ძრავაზე (ძრავის მოდელი 611, რომლითაც აღჭურვილია დაზიანებული ავტომობილი), სერვისმა უნდა იხელმძღვანელოს ამავე ნორმატივის მე-6 პუნქტის მიხედვით.., რომლის თანახმადაც თუ ძრავთან არსებული საწვავის სისტემის განკომპლექტებისას საწვავში, ან აღნიშნულ დეტალებში აღმოჩნდა უცხო ფრაქციები, გამოყენებული უნდა იქნეს მე-16 პუნქტი, რაც გულისხმობს საწვავის სისტემის ამავე პუნქტში ჩამოთვლილი დეტალების შეცვლას. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან, საწვავის სისტემის გაწმენდითი სამუშაოები შპს „M.M -ის“ მიერ შესრულდა, მაგრამ აღნიშნულის მიუხედავად ავტომობილს მაინც დასჭირდა შპს „თ.მ–ში“ გადაყვანა, ხელახლა მფრქვევანების დემონტაჟი და გაწმენდა, ექსპერტი მივიდა დასკვნამდე, რომ ავტომობილის საწვავის მიწოდების სისტემა დაბინძურებული იყო და აქედან გამომდინარე, სერვის ცენტრს უნდა ეხელმძღვანელა შპს „ა–ს“ მიერ გაცემული SI47.10-P-0004A ნორმატივის მე-16 პუნქტის მოთხოვნათა დაცვით, რაც მოპასუხეს არ განუხორციელებია. დასკვნის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, შპს „თ.მ–ისა“ და შპს „M.M“-ის მიერ ჩატარებული სამუშაოები შესაბამისობაში არ მოდის შპს „ა–ს“ მიერ გაცემულ NSI47.10-P-0004A ნორმატივის მოთხოვნებთან (ტ.1, ს. ფ. 101-102).

28. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 409-ე მუხლით, რომლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. სსკ-ის 409-ე მუხლით მოწესრიგებული ფულადი ანაზღაურების ფორმით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება განსხვავდება 408-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების მიხედვით, ფულადი კომპენსაციის გადახდისაგან, რადგან აქ საქმე ეხება არა დაზარალებულის მიერ საკუთარი ძალებით განხორციელებული ნატურით რესტიტუციის ხარჯების კომპენსირებას, არამედ, ე.წ. ღირებულების ინტერესის ანაზღაურებას, როგორც ნატურით რესტიტუციის ალტერნატივას; ღირებულების ინტერესი გამოითვლება დაზარალებულის ჰიპოთეტური (ზიანის მომტანი მოვლენის გარეშე) და არსებული ქონებრივი მდგომარეობის შეპირისპირებით. თუ დამზიანებელმა ინდივიდუალური ნიშნით განსაზღვრული და ამგვარად შეუცვლელი ნივთი გაანადგურა, ფულადი ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრება მსგავსი ნივთის საბაზრო ღირებულების მიხედვით. ანაზღაურების ოდენობა მეორადი ნივთების შემთხვევაში, რომელთა საბაზრო ფასიც დაუდგენადია, განისაზღვრება ამ ტიპის ახალი ნივთის საბაზრო ფასისათვის ცვეთით შემცირებული ღირებულების გამოკლებით.

29. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით სსკ-ის 409-ე მუხლის მიხედვით ღირებულების ანაზღაურების თითოეულ ვარიანტს – პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობას და რესტიტუციისათვის არათანაზომიერი ხარჯების აუცილებლობას – განსხვავებული ფუნქცია და მიზანი აქვს. პირველი აწესრიგებს ნატურით რესტიტუციის ნაცვლად (ან მასთან ერთად დამატებით) დაზარალებულის მიერ ფულადი კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას, მაშინ როდესაც მეორე ვარიანტი ითვალისწინებს უკვე დამზიანებლის უფლებას შესთავაზოს მეორე მხარეს ფული ნატურით რესტიტუციის მაგივრად. სსკ-ის 409-ე მუხლი დაზარალებულს უზღუდავს სსკ-ის 408-ე მუხლის მიხედვით ნატურით რესტიტუციის მოთხოვნის უფლებას, თუ ეს მხოლოდ არათანაზომიერი დანახარჯებით არის შესაძლებელი. დამზიანებელს ამ შემთხვევაში შეუძლია უარი თქვას ნატურით რესტიტუციაზე და დაზარალებულს სანაცვლოდ ფულადი კომპენსაცია შესთავაზოს. დაზარალებულს ამ შემთხვევაში, უნაზღაურდება არა შენარჩუნება-აღდგენის, არამედ მხოლოდ ღირებულების ინტერესი. ქონებრივი ზიანის შემთხვევაში თანაზომიერების დადგენისას უმნიშვნელოა, უძნელდება თუ არა დამზიანებელს ნივთის ნატურით აღდგენა, გადამწყვეტია მხოლოდ აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება, თუმცა ამ შემთხვევაშიც შეუძლებელია ერთიანი თანაზომიერების პრინციპის განსაზღვრა და ეს საბოლოო ჯამში დაზიანებულის შენარჩუნების ინტერესზეა დამოკიდებული. გერმანული სასამართლო პრაქტიკა ამ კონკურენციას ნატურით რესტიტუციის სასარგებლოდ წყვეტს, იმ დათქმით, რომ დაზარალებულმა ამ სიტუაციაში ანაზღაურების სხვადასხვა ვარიანტებს შორის ყველაზე ნაკლები დანახარჯებით განხორციელებადი უნდა აირჩიოს.

30. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ზიანის ოდენობას ამყარებს შპს „ა–ს“ მიერ გაცემულ ინვოისზე, რომლის მიხედვით, სადავო ავტომანქანის აღსადგენად საჭირო სამუშაოს და მასალების საერთო ღირებულება ჯამში, 67 341 ლარს შეადგენს. (მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ამავე კომპანიის ცნობით დგინდება, რომ ავტომობილების შეკეთებას კომპანია აწარმოებს მხოლოდ ახალი სათადარიგო ნაწილებით, რადგან ქარხანა დამამზადებლის ნორმატივების შესაბამისად, საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია არ ითვალისწინებს მეორადი ნაწილების და კვანძების გამოყენებას).

31. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის მიხედვით, თავად სადავო ავტომობილის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე შეადგენდა 9 500 ლარს; დიზელის ძრავის საბაზრო ღირებულება - 1 350 ლარს, ხოლო მისი მონტაჟის ღირებულება - 300 ლარს. მოპასუხემ ასევე წარმოადგინა არაერთი კომპანიის მიერ გაცემული ინვოისი აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების ღირებულების შესახებ და მასში მითითებული ფასები არ აღემატება 2 300 ლარს. მოპასუხემ გამოხატა მზადყოფნა დამატებით 2 000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ, თუმცა მოსარჩელემ თანხის მიღებაზე უარი განაცხადა.

32. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც თავად ავტომობილი დაზიანებამდე 9 500 ლარად არის შეფასებული და გადამწყვეტია, აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება, შეუძლებელია გონივრულად იქნეს მიჩნეული მანქანის ნაწილის (ძრავის) აღდგენითი სამუშაოებისათვის 67 341 ლარის განსაზღვრა. პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება გამოიწვევს მოპასუხისათვის არათანაზომიერად დიდი დანახარჯების დაკისრებას, რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის დანაწესს და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების წინაპირობას გამორიცხავს.

33. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 409-ე მუხლიდან გამომდინარე, ფულადი კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება - 9 500 ლარი მიიჩნია. შესაბამისად, სწორედ ამ სახით უნდა დაკმაყოფილებულიყო სარჩელი.

34. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ეკისრება დაზიანებული ავტომანქანის სრული საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული დაზიანებული ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით ........, საიდენტიფიკაციო ნომრით ......, რომელსაც, რა თქმა უნდა, გააჩნია „ნარჩენი ღირებულება“, საკუთრების უფლებით უნდა გადაეცეს მოპასუხეს. საკითხის ამგვარად გადაწყვეტით, თავიდან იქნება აცილებული მოპასუხის ხარჯზე მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრება (სკ-ის 991-ე მუხლი)

35. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე აპელანტმა შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

36. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმ გარემოებებს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, თვითნებურად შეასწორა სასარჩელო მოთხოვნის ტექსტი, გასცდა დავის საგნის მოთხოვნებს, არასწორად განმარტა და წარმოადგინა რიგი ფაქტობრივი გარემოებანი, რითაც დაირღვა არა მარტო საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლით მინიჭებული უფლებები, არამედ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლი. სსსკ-ის 248-ე მუხლით, სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხრეს, ის რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ფულის გადახდევინება და არა დელიქტური ვალდებულება. სასარჩელო მოთხოვნა და დავის საგანი არ არის მანქანა, სასარჩელო მოთხოვნა არის თანხის დაკისრება, ხოლო დავის საგანია ვალდებულებით ნაკისრი შესრულების საგნის მოცულობა და მისი ფასი. შესაბამისად, მანქანის საკუთრება არ არის სადავო სარჩელით. სააპელაციო სასამართლომ კი, გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს ჩამოართვა კერძო საკუთრება -ავტომობილი, რითაც დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19-ე მუხლი, ამიტომ არსებობს გადაწყვეტილების აბსოლუტური გაუქმების საფუძველი სსსკ-ის 393.1-ე მუხლის მიხედვით.

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში სარჩელის აღძვრელად არასწორად მიუთითა დ.კ–ძე (გადაწყვეტილების პუნქტი 1). სარჩელი აღძრა ი.კ–ძემ თბილისის საქალაქო სასამართლოში.

38. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა და არ გაითვალისწინა, რომ პირველი ინსტანციის მიერ თვითნებურად იყო შეცვლილი სასარჩელო მოთხოვნის ტექსტი. კერძოდ სასარჩელო მოთხოვნის ტექსტში აღნიშნულია „ზიანის თანხა“ და არა „ზიანის სახით“ (იხილეთ ს.ფ. 7), რითაც დაარღვია სსსკ-ის 248-ე მუხლი.

39. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 408-ე და 409-ე მუხლები, ვინიდან ვალდებულებითი სამართლის დელიქტურ ჭრილში განხილვა არსს უკარგავს სახელშეკრულებო სამართლის, გარიგების, ვალდებულების არსებობას. მოწინააღმდეგე მხარე ვალდებულია შეასრულოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დარღვევის საფუძველზე აღებული ვალდებულება. სსკ-ის 361-ე 362-ე 653-ე და 411-ე მუხლებიდან გამომდინარე მოვალის პასუხისმგებლობა მისი თავშეკავებიდანაც გამომდინარეობს, ის გარემოება რომ საგარანტიო პირობების მიუხედავად არ იცავს კრედიტორის ინტერესებს მოწინააღმდეგე მხარე სსკ-ის 397-ე და 394-ე მუხლის შესაბამისად ძირითადი ვალდებულების გარდა სხვა მეორადი ვალდებულების ფარგლებშიც კი იგივე სარემონტო სამუშაობის მოცულობის ფასის ანაზღაურება ეკისრება, რაც იარსებებდა საგარანტიო პირობების შესრულების შემთხვევაში. კანონის სწორი განმარტების პირობებში ზიანის თანხა უნდა აენაზღაურებინა სასარჩელო მოთხოვნის სრული მოცულობით 67341 ლარი (სხდომის ოქმი 16.01.2020 დრო 47:45-50:40) მაგრამ ვინაიდან მხარეს არ აქვს დასრულებული 477-ე მუხლიდან გამომდინარე არაძირითადი ვალდებულება და ავტომბილი არ დაუბრუნებია ჩაბარების ადგილას, მეორადი ვალდებულება ვერ განიხილება და სასამართლოს უნდა ემსჯელა ვალდებულებთი სამართლის შესაბამისად.

40. კასატორი აღნიშნავს, რომ დავა არ გამომდინარეობს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებიდან. დავა მოიცავს ნასყიდობის ხელშეკრულების და ნარდობის ხელშეკრულების ელემენტებს. ერთმნიშვნელოვნადაა დადასტურებული, რომ სსკ-ის 477-ე მუხლის დანაწესის, ასევე სსკ-ის 487-ე მუხლის შესაბამისად, ძირითად ვალდებულებასთან ერთად მხარეს ეკისრება არაძირითადი ვალდებულება სსკ-ის 316.1-ე მუხლის საფუძველზე, რაზეც კასატორს გააჩნია მოთხოვნის უფლება. ბრალის მავალდებულებელი გარემოებაა სსკ-ის 316.1-ე 629-ე 361-ე მუხლი მასზედ, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შესრულებული მომსახურება (ავზის შევსება) სსკ-ის 488-ე მუხლის შესაბამისად, არ არის უნაკლოდ შესრულებული. მოწინააღმდეგე მხარის კუთვნილ ბენზინგასამართ სადგურზე, სოფ. ........ მიმდებარე ტერიტორიაზე 2018 წ-ს 04 ივლისს, ი.კ–ძემ იყიდა ს.ჯ.პ–მისაგან სერვის მოსახურება. შესრულების საგანი იყო, მოწინააღმდეგე მხარის ბიზნეს საქმიანობის ფარგლებში, ი.კ–ძის მფლობელობაში მყოფ ავტომანქანისათვის უნდა გაეწია სერვის მომსახურება, ავზი უნდა გაემართა საწვავით. რისთვისაც მყიდველმა ი.კ–ძემ გადაუხადა 70 ლარი. მოწინაარმდეგე მხარემ ვალდებულება შეასრულა ნაკლით და დიზელის ნაცვლად ჩაუსხა ბენზინი. დიზელის საწვავის სისტემით აღჭურვილი ავტომობილის, ბენზინით გამართვით დაირღვა ექსპლუატაციის წესი, საექსპლუატაციო მოქმედების წესი მოქმედებს ყველა იმ ნაწილზე სადაც უნდა გაეარა დიზელს და გაიარა ბენზინმა. ესაა ის მოლოდინი ყველა იმ ნაწილებზეც, რომლებზედაც შეიძლებოდა დარღვეულიყო საექსპლუატაციო წესი ბენზინის ჩასხმის შემთხვევაში.

41. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ნასყიდობის ნაკლის გამოსასწორებელი სარემონტო სამუშაოებისათვის კასატორის მოთხოვნის უფლების ფარგლებში მხარეებს შორის შედგა ზეპირსიტყვიერი გარიგება. სსკ-ის 316.1-ე 69-ე 361-ე და 629-ე მუხლების შესაბამისად მოწინააღმდეგე მხარემ აიღო ვალდებულება ავზის არასწორად გამართვის შემთხვევაში, საჭირო სარემონტო სამუშაოების წარმოებაზე. მოწინააღმდეგე მხარემ ავტომბილი ჩაიბარა ქ.ქუთაისში, საცხოვრებელი სახლის ავტოფარეხიდან. ვალდებულების შესასრულებლად გამოიყენა სერვის საწარმო და სარემონტო სამუშაოები აწარმოა "მგა" მოტორსში. სსკ-ის 362-ე მუხლების შესაბამისად ვალდებულების დასრულების ადგილიც ავტოფარეხია. ეს იყო სამართლიანი დათქმა, რამეთუ პირველი შესრულების უფლება გააჩნდა მოწინააღმდეგე მხარეს. სარემონტო სამუშაოები უნდა ეწარმოებია კომპენტეტურ ორგანოს და გაეცა დასკვნა იმიტომ, რომ სხვა შემთხვევაში, მანქანას მხარე ვერ ჩაიბარებდა, რადგან ჯეროვნების შეფასებას ვერ შეძლებდა. სერვის საწარმო ვალდებულია იცოდეს და პირდაპირ პასუხისმგებელია ჯეროვანი სარემონტო სამუშაოების ექსპლუატაციის წესის ცოდნაზე, რომელიც დროულად უნდა შეატყობინოს შემკვეთს. გარიგების შესაბამისად, სერვის სამუშაოები მხარემ შეუკვეთა "მგა" მოტორსში, სადაც აღმოჩნდა ნაკლი. ჩატარებული სამუშაოები არ იყო ჯეროვნად შესრულებული, რასაც ადასტურებს ექსპერტიზის დასკვნა წუნის ნამდვილობაზე. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ "მგა" მოტორსში წარმოებული ნაკეთობის ნაკლის გამო სსკ-ის 316.1-ე 643.1-ე შესაბამისად დამატებითი შესრულებისთვის მოწინააღმდეგე მხარემ ძირითადი ვალდებულების შესასრულებლად ნაკლის გამოსწორებისათვის გამოიყენა სხვა სერვის საწარმო და ავტომობილი გადაიყვანა ქ.თბილისის „თ–ა" მ–ის სერვის ცენტრში, სადაც შეუკვეთა ნაკლის გამოსწორებისათვის სარემონტო სამუშაოები. დამატებითი შესრულებისთვის განსაზღვრული ვადა უშედეგოდ გავიდა. მოწინააღმდეგე მხარემ არ ჩამოიყვანა ავტომანქანა ავტოფარეხში, საიდანაც წაიყვანა. სსკ-ის 362-ე მუხლის შესაბამისად, მოწინაღმდეგე მხარე კასატორს უზღუდავს სსკ-ის 653-ე მუხლის შესაბამისად, ახალი მოთხოვნის უფლების მიღებას.

42. კასატორი აღნიშნავს, რომ „ო–ა" მოტორსის მიერ ნაკლით შესრულებული სამუშაოების გამოსწორება, მხარემ ივალდებულა სხვა სახელოსნოში. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა მნიშვნელობის მქონე უდავო ფაქტობრივი გარემოება და არ გაითვალისწინა, რომ სსკ-ის 643.3 მუხლის შესაბამისად ავანსის თანხის გადახდა ივალდებულა მოწინააღმდეგე მხარემ. კასატორის ინტერესია ავანსის თანხამ უზრუნველყოს შესრულების საგნის მოცულობის ფასი, ეს არის დავის საგანი და სწორედ ამიტომ მიმართა სასამართლოს, რომ ჩაერიოს ავანსის თანხის განსაზღვრაში და დაიცვას მისი ინტერესები

43. კასატორი არნიშნავს, რომ ვალდებულების ძალით მოთხოვნილი ნაკლიანი ნივთის გამოსწორებითი სამუშაოების უშედეგოდ შესრულების გამო ოფიციალურად იქნა მიმართული მოწინააღმდეგე მხარისადმი 17.07.2018 წლის წერილთ (ს.ფ29) სსკ-ის 652-ე მუხლის შესაბამისად. ავანსის გადახდის შესახებ შემოთავაზებულ თანხაში არ არის განსაზღვრული შესრულების საგნის მოცულობა 25.07.2018წლის წერილი ს.ფ (31) შესაბამისად არასაკმარისი თანხის გამო მიემართა პრეტენზიის სახით 28.07.2018წლის წერილით (ს.ფ105). მხარემ მოითხოვა საჭირო სამუშაოების დადგენისათვის მიემართა სერვის ცენტრისათვის. რაზეც მოპასუხემ პასუხი არ გასცა მხარეს და ეს გახლდათ სარჩელის აღძვრის მიზეზი. შესაბამისად კასატორი სასამართლოს სთხოვოს ავანსის სახით ფულადი ოდენობის დაკისრებას იმ მოცულობის მიხედვით, რასაც მოიცავს ძირითადი ვალდებულბა, რადგან მოცულობის გათვალისწინების გარეშე იყო არასწორად განსაზღვრული მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან შემოთავაზებული 2000 დოლარი. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და არ გაითვალისწინა შესრულების საგნის მოცულობა, შემკევთის მიერ ნაკლის გამოსწორებისათვის სსკ-ის 316.1 და 643.3 მუხლების მიხედვით. სარემონტო სამუშაოების მოცულობა, მერსედესის ცენტრის მიერ გაცემული ინვოსისში სწორად არის განსაზღვრული, რომელიც აკმაყოფილებს სსკ-ის 641-ე მუხლის დანაწესს.

44. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და არ გაითვალისწინა დავის საგნის შესაბამისად სასარჩელო მოთხოვნა ფულადი გადახდევინების შესახებ, რასაც არ ითხოვს შემკვეთი. შემკვეთს აკისრია ძირითადი ვალდებულება არაკეთილსინდისიერი შესრულების ფარგლებში. სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად მიუღებელი მომსახურების ფასი არა 2000 დოლარი, არამედ დავის საგნის მოცულობის შესაბამისად 67341 ლარია, რაზეც მოწინააღმდეგე მხარეს რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია (იხ., სა–საციო საჩივარის საფუძვლები).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით სა–საციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2020 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

46. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგი გარემოებების გამო:

47. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო შეამოწმებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების კანონიერებას, რომლითაც მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მიყენებული ზიანის 9 500.00 ლარის ოდენობით ანაზრაურების შესახებ. ამავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით,..... საიდენტიფიკაციო ნომრით ......., საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს.

48. სა–საციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

49. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოო არაა, რომ 2018 წლის 04 ივლისს მოპასუხის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურზე, ოპერატორმა, რომელიც შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ავტომობილში („MERCEDES BENZ C 200 CDI“ (სახელმწიფო ნომრით .....), დიზელის საწვავის ნაცვლად ბენზინი ჩაასხა, რამაც ავტომანქანის ძრავის დაზიანება გამოიწვია. მოპასუხემ დაზიანებული ავტომობილის შესაკეთებლად 2 000 აშშ დოლარის გამოყოფის მზადყოფნა გამოხატა, თუმცა, მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ შედგა. მოსარჩელემ სარჩელით მოითხოვა მოპასუხისათვის ზიანის სახით - 67 341 ლარის ანაზღაურება და თავისი სასარჩელო მოთხოვნა იმით დაასაბუთა, რომ ავტომანქანის აღდგენის ღირებულება 67 341 ლარს შეადგენს. ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად კი, მოსარჩელე ეყრდნობა შპს „ა–ს“ მიერ 2018 წლის 02 აგვისტოს გაცემულ ინვოისს, რომლის თანახმად, ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI სარემონტო მომსახურების ღირებულება შეადგენს 67 341 ლარს, საიდანაც სამუშაოს ღირებულებაა - 1 691 ლარი, ხოლო სათადარიგო ნაწილების ღირებულება - 65 650 ლარი.

50. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, მანქანის აღდგენის ღირებულების ( მიყენებული ზიანი) ანაზღაურება სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და სსკ-ის 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დელიქტიდან გამომდინარე სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, 2) სახეზე უნდა იყოს ზიანი, 3) უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ, მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (შდრ. სუსგ-ები №ას-72-72-2018, 15.02.2018; №ას-749-2020, 12 ოქტომბერი, 2020 წელი.

52. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის პრეტენზია შეეხება დავის სამართლებრივ შეფასებასაც, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემული დავა არ უნდა მოწესრიგებულიყო დელიქტური ვალდებულების ფარგლებში, რადგან საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, მოწინააღმდეგე მხარის კუთვნილ ბენზინგასამართ სადგურზე, სოფ. ........ მიმდებარე ტერიტორიაზე 2018წ-ს 04 ივლისს, ი.კ–ძემ (დ.კ–ძის მამა), რომელიც მართავდა დ.კ–ძის ავტომობილს, იყიდა ს.ჯ.პ–მისაგან სერვის მოსახურება. შესრულების საგანი იყო, მოწინააღმდეგე მხარის ბიზნესსაქმიანობის ფარგლებში, ი.კ–ძის მფლობელობაში მყოფ ავტომანქანისათვის სერვის მომსახურების გაწევა, კერძოდ, ავზი უნდა გაემართა საწვავით, რისთვისაც მყიდველმა ი.კ–ძემ გადაუხადა 70 ლარი. მოწინააღმდეგე მხარემ ვალდებულება შეასრულა ნაკლით და დიზელის ნაცვლად ჩაუსხა ბენზინი. დიზელის საწვავის სისტემით აღჭურვილი ავტომობილის, ბენზინით გამართვით დაირღვა ექსპლუატაციის წესი.საექსპლუატაციო მოქმედების წესი მოქმედებს ყველა იმ ნაწილზე, სადაც უნდა გაეარა დიზელს და გაიარა ბენზინმა. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა, როგორც ნასყიდობის, ასევე ნარდობის სახელშკრულებო ნორმები.

53. სა–საციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე, მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განსაზღვრა, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მოძიება და სადავო სამართალურთიერთობისადმი მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა და ის შეზღუდული არ არის მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული სამართლის ნორმებით (შდრ. სუსგ ას-#1522-2018, 28 მაისი, 2019 წელი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. (იხ.ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (შეადრ: სუსგ №ას-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი).

57. სა–საციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების ნაწილში, რომც იქნეს გაზიარებული კასატორის მიერ წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.52-ში მითითებული პრეტენზია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა, როგორც ნასყიდობის ასევე, ნარდობის სახელშკრულებო ნორმები, მოცემული დავის იურიდული შედეგი მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრის კუთხით, მაინც ვერ შეიცვლება შემდეგი გარემოებების გამო:

58. როგორც საქმეზე დადგენილია, მოსარჩელე სადავოდ ხდის მისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობას (მანქანის აღდგენის ღირებულება). მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მას უნდა აუნაზღაურდეს ავტომანქანის აღდგენის ღირებულება 67 341 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატა იმსჯელებს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის მართლზომიერად განსაზღვრის საკითხზე.

59. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება. ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს, უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა. (იხ. დამატებით: ლ.ჭანტურია.,” სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი”, თბ;, 2011 წ., გვ.132; ჰ. ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი“, თბილისი-ბრემენი, 2004-2009 წ., გვ.14; ქ. ქოჩაშვილი., „მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისას“, თბ, 2012წ, გვ.280; ს. ჩაჩავა., „მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში“, სად.ნაშრ., თსუ, 2010, გვ.39; ს.ჰენშელი., „სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა“, თბ., 2009, გვ.84).

60. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებით - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ან კონდიქციური სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის ქონების დაბრუნებისაკენ და უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ.

61. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

62. მოცემული დავის ფარგლებში, ზიანის ოდენობის (მანქანის აღდგენის ღირებულება) დადგენისათვის კასატორის მითითების გაზიარების შემთხვევაში, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სსკ-ის 394 I, 408 I, 409-ე, 340-ე (შერეული ხელშეკრულება) მუხლების დანაწესები.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით.

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას. (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურება მოთხოვნა წარმოიშობა, მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას.

65. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. იურიდიული პასუხისმგებლობა გამოიხატება სამართალდამრღვევისათვის განსაზღვრული უარყოფითი შედეგების დადგომით, კერძოდ – ქონებრივი ან პირადი უფლებების შეზღუდვით, რომლებიც ითვალისწინებენ ვალდებულების დამრღვევი პირისათვის იმის ზემოთ დამატებითი მოქმედების შესრულების დაკისრებას, რაც მას ვალდებულებით ევალებოდა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან.

66. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებული პირისათვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად საჭიროა სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსსკ-ის 394 I მუხლი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 2, თბილისი, 2019). აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა 3) მიზეზობრივი კავშირი 4) ბრალი.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს. კონტინენტური ევროპის კერძო სამართლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა განიხილება ვალდებულების ნატურით შესრულების მოთხოვნასთან მიმართებით, როგორც დამატებითი ხასიათის და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულების ნატურით შესრულება შეუძლებელია ანდა კრედიტორმა დაკარგა ინტერესი ასეთი შესრულების მიმართ. საერთო სამართალი კი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას განიხილავს, როგორც კრედიტორის უფლებების დაცვის ძირითად საშუალებას და მას ყოველთვის შეუძლია მოითხოვოს ფულადი კომპენსაცია ვალდებულების შეუსრულებლობის (დარღვევის) შემთხვევაში.

69. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. კრედიტორი არ უნდა დაზარალდეს მატერიალურად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. მოვალის მხრიდან ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი მოვალე ვალდებულებას ჯეროვნად შეასრულებდა. დოქტრინაში ასეთ მიდგომას უწოდებენ დადებით სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვას, განსხვავებით უარყოფითი სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვისაგან, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს კრედიტორის იმ მატერიალური მდგომარეობის უზრუნველყოფა, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ხელშეკრულება საერთოდ არ დაიდებოდა და რომლის დაცვაც, როგორც წესი, ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელშეკრულება ბათილად იქნება აღიარებული.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019).

71. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, ,,პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. ( შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019).

72. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ. ( შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 14, თბილისი, 2019). ასევე მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ვალდებულების შესრულების დრო და ადგილი. ვალდებულების დარღვევის ხასიათის მიხედვით, დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში განასხვავებენ საკომპენსაციო და მორატორულ ზიანს. საკომპენსაციო ზიანი შედეგად მოსდევს ვალდებულების საერთოდ შეუსრულებლობას. ის ცვლის შესრულებას. ამიტომაც, კრედიტორს ასეთ შემთხვევაში არ შეუძლია ერთდროულად მოითხოვოს როგორც ვალდებულების შესრულება, ისე საკომპენსაციო ზიანის ანაზღაურება (სსკ-ის 409-ე მუხლი).

73. მორატორული ზიანი მოვალის მხრიდან შესრულების ვადის გადაცილების შედეგია. მოვალის მიერ ვადის გადაცილება ვალდებულების დროულ შეუსრულებლობას უკავშირდება. შესრულების დროულობა კი ხელშეკრულებიდან ან კანონიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს. მნიშვნელოვანია, რომ კრედიტორმა ვადამოსულობის შემდეგ იმგვარი მოქმედება განახორციელოს, რომელიც მოვალეს შესრულების ვალდებულებას შეახსენებს. კანონით გათვალისწინებულ ასეთ მოქმედებას მოვალის გაფრთხილება წარმოადგენს (სსკ-ის მე-400 მუხლი)(შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში, კრედიტორს წარმოეშობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. განსხვავება საკომპენსაციო და მორატორულ ზიანს შორის იმაში მდგომარეობს, რომ საკომპენსაციო ზიანისას გამორიცხულია იმავდროულად ვალდებულების ნატურით შესრულება, ხოლო მორატორული ზიანის დროს ვალდებულება სრულდება, მაგრამ ვადის გადაცილებით.

74. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა; სავარაუდოობა.

75. სა–საციო პალატა განმარტავს, ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება. ზიანის ანაზღაურების უმნიშვნელოვანეს დათქმას უსაფუძვლო გამდიდრების აკრძალვა წარმოადგენს. ამ პრინციპის მიხედვით, მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა.

76. სა–საციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით სახელშეკრულებო ურთიერთობებში მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. როცა ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებას, იგი მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება.სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.” მეცნიერებამ მიზეზობრივი კავშირის მრავალი თეორია შეიმუშავა (აუცილებელი და შემთხვევითი მიზეზობრივი კავშირის თეორია; შესაძლებლობისა და სინამდვილის თეორია; ეკვივალენტურობის თეორია; უშუალო მიზეზეობრივი კავშირის თეორია და ა.შ.). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას. ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). მაშასადამე, უშუალო ანუ ადექვატური მიზეზობრიობის თეორიის თანახმად, შედეგის მიზეზად ერთი პირობაც საკმარისია, თუ ის ქმნის შედეგის დადგომის ობიექტურ შესაძლებლობას ანუ მიზეზობრივი კავშირის დადგენისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს მოვლენებს შორის ობიექტური კავშირის არსებობას და იმას, რომ მიზეზსა და შედეგს მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ კონკრეტულ შემთხვევაში. პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

78. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 1, თბილისი, 2019). ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. კონტინენტურ სამართალში ვალდებულების შეუსრულებლობა, მოვალის ბრალეულობის მიუხედავად, აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის ობიექტურ კატეგორიას, რაც განაპირობებს მეორადი მოთხოვნის უფლებისადმი კრედიტორის ხელმისაწვდომობას, ხოლო ბრალი, როგორც სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის უზოგადესი წინაპირობა, მნიშვნელობას იძენს გამოსაყენებელი მეორადი მოთხოვნის უფლების განსაზღვრისათვის მას შემდეგ, რაც სახეზეა ვალდებულების დარღვევის დასრულებული შემადგენლობა. კრედიტორის ბრალი გავლენას ახდენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობაზე, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე და სანაცვლო შესრულების მოთხოვნის უფლების არსებობაზე აისახება. (შდრ. ნ. ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისათვის, თსუ იურიდიული ფაკულტეტის ,,სამართლის ჟურნალი”, №1, 2009, 143.).

79. სსკ-ის 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ,,მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს”. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია. ( შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 20, თბილისი, 2019).

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განზრახვის ცნების დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს. ცივილისტურ დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში გამოიყენება განზრახ ბრალის ის ცნება, რომელიც სისხლის სამართალშია შემუშავებული. განზრახ მოქმედებს ის, ვინც აცნობიერებს თავისი მოქმედების როგორც შედეგს, ისე მისი მოვალეობებისადმი წინააღმდეგობას და ამას აკეთებს საკუთარი სირვილით. ამდენად, განზრახვა - ეს არის მართლსაწინააღმდეგო შედეგის ცოდნა და სურვილი. განზრახი ბრალის ფორმა გულისხმობს ვალდებულების დარღვევას სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყველა მნიშვნელოვანი გარემოების ცოდნისა და მოვალის მიერ საკუთარი ვალდებულებების გაცნობიერების პირობებში. განზრახვა მოიცავს ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის ფაქტობრივი გარემოებების, მხარეთა უფლება-მოვალეობების ცოდნას, ასევე ქმედების მართლწინააღმდეგობის გაცნობიერებას. განზრახვის აუცილებელი კომპონენტია საკუთარი ქმედების ,,შედეგის ცოდნა და სურვილი მართლწინააღმდეგობის შეგნებით”. განზრახვის მეორე ისეთი ნიშანი, როგორიცაა ნებელობითობა, გულიხმობს, რომ სამართალდამრღვევს სურს ამა თუ იმ შედეგის დადგომა. განზრახვა შეიძლება იყოს ორი სახის: პირდაპირი და არაპირდაპირი. სამოქალაქო სამართალში განზრახი ბრალის სახეებად დაყოფას არა აქვს რაიმე სამართლებრივი მნიშვნელობა, რამეთუ განზრახვა იქნება პირდაპირი თუ არაპირდაპირი, მიყენებული ზიანი სრულად უნდა ანაზღაურდეს.

81. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გაუფრთხილებლობა ბრალის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა სამოქალაქო სამართალში. სსკ-ი არც გაუფრთხილებელი ბრალის დეფინიციას იცნობს. თუ განზრახვასთან მიმართებით ცივილისტიკა მთლიანად სისხლის სამართალს ემყარება, გაუფრთხილებლობაში მას გარკვეული კორექტივები შეაქვს. გაუფრთხილებლობა გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი წინდახედულობისა და ყურადღებიანობის უგულებელყოფას. კერძო სამართალში დამკვიდრებული გაუფრთხილებლობის კონცეფცია ძირეულად განსხვავდება სისხლის სამართალში განმტკიცებული ანალოგიისაგან. ,,გაუფრთხილებლად მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელ ყურადღებიანობას”, რომელიც განისაზღვრება ობიექტური მასშტაბით და არა კონკრეტული ინდივიდის პიროვნებიდან გამომდინარე. სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეს მოეთხოვება მისი პროფესიის ,,საშუალო წარმომადგენლისათვის” დამახასიათებელი ჩვეული წინდახედულების დაცვა. გაუფრთხილებელობა სამოქალაქო სამართალში იყოფა ორ სახედ: უხეში გაუფრთხილებლობა და მარტივი გაუფრთხილებლობა. უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი ქმედებით სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს არღვევს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, რის გამოც განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა ხშირად ერთ სიბრტყეზე განიხილება. მარტივი გაუფრთხილებლობისას კი გონივრული წინდახედულებისა და ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უხეში გაუფრთხილებლობა, როგორც სამოქალაქო ბრუნვისათვის საჭირო გულმოდგინების განსაკუთრებით მძიმე, უჩვეულო ხარისხით დარღვევა, პასუხისმგებლობის საფუძვლად გამოიყენება, როცა ამის შესახებ პირდაპირ უთითებს კანონი.

82. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 396-ე მუხლის თანახმად, „მოვალემ იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელსაც იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს“. აღნიშნული ნორმის დანაწესი პასუხისმგებლობის სუბიექტური შერაცხვის საფუძველია. ის არის დამხმარე ნორმა და არა მოთხოვნის საფუძველი. ამ ფუნქციის ფარგლებში სსკ-ის 396-ე მუხლი ავსებს სსკ-ის 395- ე მუხლს და აფართოვებს მოვალის პასუხისმგებლობის სფეროს (შდრ: ჰ.ბიოლინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.60). მოვალის პასუხისმგებლობა დამხმარე პირთა ქმედებისათვის მკაცრი პასუხისმგებლობის ფორმაა. ნორმის მიზანია დაიცვას კრედიტორის ლეგიტიმური ინტერესები (შდრ. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 396-ე, ველი 2, თბილისი, 2019).

83. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდაა დადგენილი მოწინააღმდეგე მხარის (მის მიერ საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად გამოყენებული პირის ქმედებით -სსკ-ის 396-ე მუხლი,) მიერ მოსარჩელისათვის ქონებრივი ზიანის მიყენების ფაქტი.

84. საკასაციო პალატა განამარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ზიანის დადგომის შემთხვევაში ( სსკ-ის 326-ე მუხლი), განმტკიცებულია სსკ-ის 408. 1 მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით, სასამართლომ უპირველესად, უნდა შეაფასოს ზიანის, როგორც მეორადი მოთხოვნის, წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა (შდრ. სუსგ -ები №ას-1843-2018 , 5 მარტი, 2019 წელი, პ-14.2; №ას-167- 163-2016, 01.07.2016).

85. მაშასადამე, ზიანის ოდენობის განსაზღვრა იმ განცდილი ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა მოპასუხის ქმედებით. განცდილი ზიანის ოდენობა კი, განეკუთვნება არა სამართლის, არამედ ფაქტის საკითხს; ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება და რელევანტური მტკიცებულებების წარდგენა კი, მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებაა.

86. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ როგორც ფაქტების მითითების, აგრეთვე, მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა. გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებისა და მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით, უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი, ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, სა–საციო სასამართლო თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

87. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

88. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

89. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

90. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

91. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

92. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

93. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცდომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოაწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი)“ (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215.).

95. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ შემდეგი დასკვნის გაკეთება: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

96. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია (იხ. დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

97. სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს.

98. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ზიანის ოდენობას ამყარებს შპს „ა–ს“ მიერ გაცემულ ინვოისზე, რომლის მიხედვით, სადავო ავტომანქანის აღსადგენად საჭირო სამუშაოს და მასალების საერთო ღირებულება ჯამში, 67 341 ლარს შეადგენს. (მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ამავე კომპანიის ცნობით დგინდება, რომ ავტომობილების შეკეთებას კომპანია აწარმოებს მხოლოდ ახალი სათადარიგო ნაწილებით, რადგან ქარხანა დამამზადებლის ნორმატივების შესაბამისად, საექსპლუატაციო დოკუმენტაცია არ ითვალისწინებს მეორადი ნაწილების და კვანძების გამოყენებას).

99. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის მიხედვით, თავად სადავო ავტომობილის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე შეადგენდა 9 500 ლარს( იხ. ტ1. ს.ფ.130). დიზელის ძრავის საბაზრო ღირებულება - 1 350 ლარს, ხოლო მისი მონტაჟის ღირებულება - 300 ლარს. მოპასუხემ ასევე წარმოადგინა არაერთი კომპანიის მიერ გაცემული ინვოისი აღდგენითი სამუშაოების ჩატარების ღირებულების შესახებ და მასში მითითებული ფასები არ აღემატება 2 300 ლარს. მოპასუხემ გამოხატა მზადყოფნა დამატებით 2 000 აშშ დოლარის გადახდის შესახებ, თუმცა მოსარჩელემ თანხის მიღებაზე უარი განაცხადა.

100. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზით, სა–საციო პალატას მიაჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც თავად ავტომანქანა დაზიანებამდე 2018 წლის 05 ნოემბრის ექსპერტიზის დასკვნით 9 500 ლარად არის შეფასებული, ხოლო ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კი მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი, უფრო მეტიც, მოსარჩელისვე განმარტებით, მან 2001 წელს გამოშვებული ავტომანქანა 2014 წელს გერმანიაში შეიძინა 3200 ევროდ, (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.13,14) და გადამწყვეტია, აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება, შეუძლებელია გონივრულად იქნეს მიჩნეული მანქანის აღდგენითი სამუშაოებისათვის 67 341 ლარის განსაზღვრა. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება გამოიწვევს მოპასუხისათვის არათანაზომიერად დიდი დანახარჯების დაკისრებას, რაც ეწინააღმდეგება ისეთ სამართლებრივ პრინციპს, როგორიცაა უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება. ზიანის ანაზღაურების ( მანქანის აღდგენის ღირებულება) ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს, რადგან ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება. მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა.

101. ამასთან, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ ვალდებულ პირს ამ შემთხვევაში შეუძლია უარი თქვას ნატურით რესტიტუციაზე და დაზარალებულს სანაცვლოდ ფულადი კომპენსაცია შესთავაზოს. დაზარალებულს ამ შემთხვევაში, უნაზღაურდება არა შენარჩუნება-აღდგენის, არამედ მხოლოდ ღირებულების ინტერესი. ქონებრივი ზიანის შემთხვევაში თანაზომიერების დადგენისას უმნიშვნელოა, უძნელდება თუ არა ზიანის მიმყენებელს ნივთის ნატურით აღდგენა, გადამწყვეტია მხოლოდ აღდგენის ღირებულებისა და ნივთის (თავდაპირველი) ღირებულების შეპირისპირება, თუმცა ამ შემთხვევაშიც შეუძლებელია ერთიანი თანაზომიერების პრინციპის განსაზღვრა და ეს საბოლოო ჯამში დაზიანებულის შენარჩუნების ინტერესზეა დამოკიდებული.

102. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, კასატორმა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინა.

103. კასატორის პრეტენზია შეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო სამართლებრივი ნორმების დარღვევასაც, კერძოდ, რომ სააპელაციო სასამართლომ თვითნებურად შეასწორა სასარჩელო მოთხოვნის ტექსტი, გასცდა დავის საგნის მოთხოვნებს, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 248-ე მუხლის დანაწესი, რომლის მიხედვით, სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხრეს, ის რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ დავაში მანქანის საკუთრება არ არის სადავო სარჩელით. სააპელაციო სასამართლომ კი, გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს ჩამოართვა კერძო საკუთრება - ავტომანქანა, რითაც დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19-ე მუხლი, (იხ., სა–საციო საჩივრის საფუძვლები).

104. საკასაციო პალატა განამარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

105. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 178-ე მუხლის „გ“, „ზ“ და „ე“ ქვეპუნქტებში, რომლის თანახმად, მოსარჩელე უთითებს დავის საგანს და სარჩელის მოთხოვნას, ასევე, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს. ამასთან, სასამართლომ დავის განხილვისა და საქმეზე გადაწყვეტილების მიღების დროს უნდა დაიცვას სარჩელის მოთხოვნის ფარგლები. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა: ,, ... სსსკ-ის 248-ე მუხლით იმპერატიულადაა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილების ფარგლები, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. მითითებული ნორმის დანაწესი არა მარტო პირველი ინსტანციის, არამედ, სააპელაციო და საკასაციო განხილვის წესებზეც ვრცელდება, რამდენადაც, ამავე კოდექსის 384-ე და 409-ე მუხლების თანახმად, ზემდგომი სასამართლო უფლებამოსილია, გადაწყვეტილება მხოლოდ მხარის მოთხოვნის ფარგლებში შეცვალოს, ხოლო საქმის ზემდგომ სასამართლოში განხილვისას დავის საგნის გადიდება დაუშვებელია (სსსკ-ის 381-ე და 406-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-863-813-2015, 17 დეკემბერი, 2015, პ-1.4). სხვა საქმეშიც აქვს ნამსჯელი სა–საციო პალატას მოთხოვნის ფარგლებში სასამართლოს მოქმედების ვალდებულებაზე, სადაც ღნიშნულია, რომ,, ... დისპოზიციურობის პრინციპის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ (სსსკ 3.1), ამდენად, როგორც სასამართლოში დავის დაწყება, ისე მოთხოვნის ჩამოყალიბება თუ დავის საგნის განსაზღვრა მხოლოდ მხარის პრეროგატივაა, სასამართლოს როლი, სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში, განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის მათ მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში გამოკვლევასა და სამართლებრივ შეფასებაში. ამ მოსაზრებას საფუძვლად უდევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა (შდრ: სუსგ №ას-395-374-2013, 23 სექტემბერი, 2013 წელი; №ას-1851-2018, 2 მაისი, 2019).

106. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაბუთებული (დასაშვები) საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მოპასუხის მიმართ წარდგენილ სარჩელით მოითხოვა მოპასუხისათვის ზიანის სახით - 67 341 ლარის ანაზღაურება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა, რაც მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა. დადგენილია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ, გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ და მოსარჩელის მიერ წარდგენილ სააპელაციო საჩივარზე მსჯელობისას მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის ანაზღურება (9500 ლარი), ხოლო მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით ....., საიდენტიფიკაციო ნომრით ....., საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს, მაშინ როდესაც სააპელაციო სასამართლოში იხილებოდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი. როგორც აღინიშნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს მოთხოვნის ფარგლების დაცულობისა და დავის საგნის სასამართლოს მხრიდან ფორმირების შეუძლებლობის თაობაზე, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, გასცდენოდა სასარჩელო მოთხოვნას და თუნდაც, იმ პირობებში, თუკი ჩათვლიდა, რომ არსებობდა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი - მოპასუხისათვის ზიანის სახით თანხის დაკისრების წინაპირობა, მას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა ემსჯელა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე (სსსკ-ის 377-ე მუხლი) და მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით ....., საიდენტიფიკაციო ნომრით ....., საკუთრების უფლებით არ უნდა გადაეცა მოპასუხისათვის. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია.

107. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ვინაიდან არ იკვეთება საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი (სსსკ-ის 412-ე მუხლი), ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, თავად იღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე. მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს არ გააჩნდა რაიმე მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის MERCEDES-BENZ C 200 CDI, სახელმწიფო ნომრით ...., საიდენტიფიკაციო ნომრით ....., საკუთრების უფლებით მოპასუხისათვის გადაცემის ნაწილში, უნდა გაუქმდეს.

108. რაც შეეხება კასატორის შედავებას, რომ სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში აღძრა ი.კ–ძემ, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში სარჩელის აღმძვრელად არასწორად მიუთითა დ.კ–ძე (გადაწყვეტილების პუნქტი 1). აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს შემდეგი გარემოების გამო: საქმეზე დადგენილია, რომ სარჩელი აღძრულია დ.კ–ძის სახელით დ.კ–ძის წარმომადგენლის - ტ.კ–ის მიერ (ტ.1. ს.ფ. 1-16). ამასთან, იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება დადებულია და მინდობილობა ტ.კ–ზე გაცემულია თავად დ.კ–ძის მიერ (ტ.1. ს.ფ. 38-41, 44, 45). სსსკ-ის 93-98-ე მუხლების შესაბამისად, განხორციელდა დ.კ–ძის საპროცესო უფლების დაცვა მისი წარმომადგენლის მიერ. ამდენად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან, საპროცესო დარღვევას ადგილი არ აქვს.

109. რაც შეეხება კასატორის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის ანაზღაურებას, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, სსსკ-ის 53-ე მუხლის საფუძველზე კასატორს მოწინააღმდეგე მხარემ უნდა აუანაზღაუროს დაკმაყოფილებული ნაწილის პროპორციული სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა, რაც შეადგენს 475 ლარს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გადაწყვიტა:

1. დ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი. სხვა ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

3. შპს „ს.ჯ.პ–მს“ დ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 475 ლარის ოდენობით;

4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე