საქმე №ას-107-107-2018 8 იანვარი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ბ.თ–ს“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა.წ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ა.წ–სა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მეიჯარე“) და შპს „ბ–ას“ (შემდგომში - „თავდაპირველი მოიჯარე“) შორის 2015 წლის 21 იანვარს დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ამ უკანასკნელს დროებით სარგებლობაში გადაეცა არასაცხოვრებელი ფართი, მდებარე: ქ. თბილისი, ....... იჯარის ვადა განისაზღვრა სამი წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 7 000 აშშ დოლარის ოდენობით;

2. მოსარჩელესა და თავდაპირველ მოიჯარეს შორის 2015 წლის 02 აპრილს დაიდო შეთანხმება, რომლის თანახმად, თავდაპირველმა მოიჯარემ იკისრა ვალდებულება მეიჯარისათვის 2015 წლის 15 მაისამდე გადაეხადა ვადამოსული საიჯარო დავალიანება - 9 000 ლარის ოდენობით. მხარეები, ასევე, შეთანხმდნენ, რომ მოიჯარე მიმდინარე საიჯარო თანხას - 16 520 ლარს გადაიხდიდა 01 აპრილიდან 2015 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, ხოლო 2016 წლის 05 იანვრამდე აანაზღაურებდა ყოველთვიურად ანგარიშფაქტურებით გადასახდელ თანხებსა და ფაქტობრივად გადახდილ თანხებს შორის სხვაობას. განისაზღვრა, რომ შეთანხმება წარმოადგენდა 2015 წლის 21 იანვარს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების დანართს, მის განუყოფელ ნაწილს, რომელიც განიმარტებოდა და აღსრულდებოდა მასთან ერთად;

3. მოსარჩელესა და შპს „ბ.თ–სს“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოიჯარე“ ან „კასატორი“) შორის 2015 წლის 21 სექტემბერს გაფორმდა "დამატებითი შეთანხმება", რომლის თანახმად, მხარეებმა შეამცირეს იჯარის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირა და მისი ოდენობა განსაზღვრეს - 7 000 ლარს დამატებული დამატებითი ღირებულების გადასახადი; მხარეებმა, ასევე, შეცვალეს იჯარის ხელშეკრულების ვადა და განსაზღვრეს 27 თვის ვადით (2017 წლის 21 სექტემბრის ჩათვლით); ამასთან, მხარეებმა აღიარეს, რომ მოიჯარის ფულადი დავალიანება იმ დროისათვის შეადგენდა 38 000 ლარს, რომლის გადახდაც უნდა განხორციელებულიყო შემდეგი წესით: ხელშეკრულების ხელმოწერის დღისათვის 20 000 ლარი, 25 სექტემბერს 5 000 ლარი, 13 000 ლარი კი, 2016 წლის იანვრის ბოლომდე;

4. მოსარჩელეს, მოპასუხესა და თავდაპირველ მოიჯარეს შორის 2016 წლის 17 თებერვალს გაფორმდა შეთანხმება საიჯარო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ. აღნიშნული შეთანხმებით მხარეებმა დაადასტურეს, რომ 2015 წლის 21 სექტემბერს დადებული შეთანხმებით თავდაპირველი მოიჯარე ჩაანაცვლა მოპასუხემ და ამ უკანასკნელზე გადავიდა იჯარის ხელშეკრულებითა და დამატებითი შეთანხმებებით გათვალისწინებული ყველა უფლება-მოვალეობა;

5. 2016 წლის 17 თებერვლის შეთანხმებით იჯარის ხელშეკრულებითა და დამატებითი შეთანხმებებით გათვალისწინებული საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის ვადად განისაზღვრა 2016 წლის 29 თებერვალი (ჩათვლით).

6. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის 2015 წლის 21 სექტემბრის დამატებითი შეთანხმებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის დავალიანების - 10 193 ლარისა და 2015 წლის 02 აპრილის შეთანხმების მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული თანხის, კურსის სხვაობიდან გამომდინარე დავალიანების - 11 707 ლარის დაკისრება.

7. მოპასუხემ სარჩელი ცნო საიჯარო ქირის - 10 193 ლარის დავალიანების ნაწილში, მეორე მოთხოვნასთან დაკავშირებით კი წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 17 258,18 ლარის გადახდა. აღნიშნული თანხიდან 10 193 ლარი წარმოადგენდა 2015 წლის 21 სექტემბრის დამატებითი შეთანხმებით გათვალისწინებულ საიჯარო ქირის დავალიანებას, ხოლო 7 065,18 ლარი 2015 წლის 02 აპრილის შეთანხმების მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ თანხას.

9. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო პალატამ დაადგინა წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხეს შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდია, რომ მას გადასახდელი აქვს საიჯარო ქირა - 10 193 ლარის ოდენობით. ამასთან, მან სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სრულად გაუქმება, თუმცა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2017 წლის 02 ნოემბერს გამართულ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სადავოდ გახადა მხოლოდ 7065,18 ლარის დაკისრების ნაწილში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე დაყრდნობით, იმსჯელა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის მხოლოდ 7065,18 ლარის (17 258,18-10 193=7065,18) გადახდის დაკისრების მართლზომიერებაზე.

13. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოსარჩელის ბუღალტრის მიერ 2015 წელს შედგენილი „კურსის სხვაობით დავალიანების წარმოშობის შესახებ“ აქტის თანახმად, გამოწერილი ანგარიშფაქტურებით, აშშ დოლარის კურსის შესაბამისად, გადასახდელი იყო 94 307 ლარი, ხოლო გადახდილი 82 600 ლარი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელის მიერ თავდაპირველი მოიჯარისათვის გადაგზავნილი და ამ უკანასკნელის მიერ დადასტურებული ანგარიშფაქტურებით (Nეა-04 3609846, Nეა-04 4188237, Nეა-04 4704657, Nეა-04 5465638, Nეა-04 5856443) დგინდებოდა, რომ სადავო პერიოდში თავდაპირველი მოიჯარის მიერ გადასახდელი იყო 89 665,18 ლარი; ამასთან, მოსარჩელის ანგარიშის ბარათის მიხედვით, ბრუნვამ/კრედიტმა შეადგინა სწორედ 89 665,18 ლარი. შესაბამისად, 2015 წლის აპრილი-აგვისტოს ანგარიშფაქტურებში და ანგარიშის ბარათში მითითებულ თანხას - 89 665,18 ლარს გამოკლებული თავდაპირველი მოიჯარის მიერ 2015 წლის აპრილ-აგვისტოში გადახდილი 82 600 ლარი შეადგენდა 7065,18 ლარს.

14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა 17 258,18 ლარი (10 193+7065,18=17 258,18), რის გამოც არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება მისთვის 7065,18 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

16. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ნაწილობრივ გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

16.1. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები. აღნიშნული კოდექსის 203-ე მუხლის შესაბამისად, ვალის გადაკისრების ხელშეკრულება, სხვა ხელშეკრულებათა მსგავსად, უნდა აკმაყოფილებდეს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მოთხოვნებს;

16.2. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან დადებულია ორი ხელშეკრულება, რომელიც არეგულირებს თავდაპირველი მოიჯარის ვალდებულებით ურთიერთობას. კერძოდ, 2015 წლის 21 სექტემბრის დამატებითი შეთანხმება და 2016 წლის 17 თებერვლის შეთანხმება. შესაბამისად, გასარკვევია, რომელი ხელშეკრულებით მოხდა თავდაპირველი მოიჯარის ვალდებულების მოპასუხეზე გადაკისრება;

16.3. 2015 წლის 21 სექტემბრის დამატებითი შეთანხმების მე-4 პუნქტით მხარეებმა მოპასუხის დავალიანება განსაზღვრეს 38 000 ლარით და შეთანხმდნენ მისი გადახდის ვადაზე. ამდენად, ისინი შეთანხმდნენ, როგორც ვალდებულების მოცულობაზე, ისე მისი შესრულების ვადაზე. მხარეთა შორის სხვა ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში, ის აისახებოდა აღნიშნულ შეთანხმებაში, რასაც ადგილი არ ჰქონია;

16.4. რაც შეეხება 2016 წლის 17 თებერვლის შეთანხმებას, პრეამბულაში მითითებულია, რომ თავდაპირველი მოიჯარე ჩანაცვლდებოდა მოიჯარით და ამ უკანასკნელზე გადავიდოდა იჯარის ხელშეკრულებითა და დამატებითი შეთანხმებით გათვალისწინებული ყველა უფლება-მოვალეობა. შეთანხმებით გათვალისწინებული არ ყოფილა არც ვალდებულების მოცულობა და არც ვადა;

16.5. სამოქალაქო კოდექსი ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისთვის აუცილებლად მიიჩნევს ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმებას. ვალდებულების მოცულობა და მისი შესრულების ვადა წარმოადგენს ისეთ პირობებს, რომელზე შეთანხმების არარსებობაც ხელშეკრულებას არანამდვილად აქცევს. ვალის გადაკისრების შესახებ შეთანხმებიდან ნათლად და არაორაზროვნად უნდა გამომდინარეობდეს მოვალის მზაობა, რომ შეასრულოს ასეთი ვალდებულება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოცემულ შემთხვევაში, 2016 წლის 17 თებერვლის შეთანხმების ტექსტში არსად არ იკითხება, რომ მოპასუხემ განაცხადა მზაობა შეესრულებინა თავდაპირველი მოიჯარის კონკრეტული ვალდებულებები. რაც შეეხება პრეამბულის ტექსტს, ის არ წარმოადგენს კონკრეტული ვალდებულების განმსაზღვრელ პირობას და არის ზედმეტად ზოგადი, რის გამოც არ შეიძლება ჩაითვალოს არსებით პირობად.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

18. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; №ას-501-475-2015, 31 მარტი, 2016 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი).

21. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის პრეტენზია ეფუძნება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა შორის არსებული შეთანხმებების ნორმები და არასწორად დაადგინა მოპასუხის მიერ გადაკისრებული თავდაპირველი მოიჯარის ვალდებულების მოცულობა.

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულების თავდაპირველი მხარეები შეიძლება შეიცვალონ სხვა პირებით. ვალდებულებაში შეიძლება შეიცვალოს როგორც კრედიტორი, ასევე მოვალეც. კრედიტორის შეცვლის დროს ხდება მოთხოვნის დათმობა, ანუ ცესია, ხოლო ვალდებული პირის შეცვლის დროს - ვალის გადაკისრება.

23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულია ვალის გადაკისრების ორი საკანონმდებლო შემადგენლობა: 1) მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება და 2) მოვალესა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულება.

24. ამასთან, იმის მიხედვით, თავისუფლდება თუ არა თავდაპირველი მოვალე ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების შედეგად კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებისაგან, განასხვავებენ ვალის გადაკისრების ორ სახეს: 1) პრივატული ვალის გადაკისრება და 2) კუმულატიური ვალის გადაკისრება. პრივატული ვალის გადაკისრების დროს, თავდაპირველი მოვალე თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან და მის ადგილს იკავებს ახალი მოვალე (სსკ-ის 203-ე მუხლი). რაც შეეხება კუმულატიური ვალის გადაკისრებას, ასეთ დროს თავდაპირველი მოვალე არ თავისუფლდება კრედიტორის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან, ხოლო მესამე პირი კრედიტორსა და მოვალეს შორის არსებულ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობაში შემოდის მოვალის სახით (ე.წ. „ვალის დელეგირება“) (იხ. ზ. ჭეჭელაშვილი, მოთხოვნის დათმობა და ვალის გადაკისრება, გვ. 115; სუსგ საქმე №ას-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი).

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში, მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულების (და არა ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენა) საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე და იგი, როგორც წესი, არ საჭიროებს მოვალის თანხმობას (იხ. თ. შოთაძე, სანივთო სამართალი, თბილისი 2014, გვ. 198-199). აღნიშნული ხელშეკრულების სამართლებრივი შედეგი არის ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და შესაბამისად, კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზედ, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს (იხ. სუსგ საქმე №ას-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი).

26. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ადგენს მხოლოდ პრივატული ვალის გადაკისრებას, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლი გამორიცხავს ე.წ. „ექსპრომისიის“ შესაძლებლობას (როდესაც მესამე პირი, მართალია, კრედიტორის წინაშე მოვალის ვალდებულებას კისრულობს, თუმცა, იგი თავდაპირველი მოვალის ადგილს კი არ იკავებს, არამედ თავდაპირველ მოვალესთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს), კერძოდ, თუ დადგინდა ვალის გადაკისრების წინაპირობების არსებობა დასახელებული სამართლებრივი ნორმის კონტექსტში, ასეთ შემთხვევაში, მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულების შეწყვეტაზე მეტყველებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 205-ე მუხლის ბოლო წინადადება, რომლის მიხედვითაც, ახალ მოვალეს უფლება არა აქვს გაქვითოს ის მოთხოვნები, რომლებიც თავდაპირველ მოვალეს ეკუთვნოდა. ასევე, იმავე კოდექსის 206-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, ვალის გადაკისრებისთანავე წყდება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გათვალისწინებული თავდებობა და გირავნობა, თუკი თავდები ან დამგირავებელი არ განაცხადებს თანხმობას ამ ურთიერთობის გაგრძელებაზე. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის გამოყენების მიზნებისათვის, სახეზე უნდა იყოს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის ხელშეკრულება. ნორმის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებიდან ნათლად ჩანს, რომ ვალის გადაკისრება დასაშვებია კრედიტორსა და მესამე პირს შორის ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი).

27. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2015 წლის 21 იანვარს მოსარჩელესა და თავდაპირველ მოიჯარეს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება; დადგენილია, ასევე, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 21 სექტემბერს დაიდო "დამატებითი შეთანხმება" იჯარის ხელშეკრულებაზე. აღნიშნული შეთანხმებით მოხდა თავდაპირველი მოიჯარის ჩანაცვლება მოიჯარით და ეს უკანასკნელი გახდა იჯარის ხელშეკრულების მხარე. გარდა ამისა, შეიცვალა იჯარის ხელშეკრულების ცალკეული პირობები - საიჯარო ფართის მოცულობა, საიჯარო ქირის ოდენობა და იჯარის ხელშეკრულების ვადა (შეთანხმების პირველი, მე-2, მე-3 პუნქტები), დანარჩენი პირობები დარჩა უცვლელი (შეთანხმების მე-5 პუნქტი). დამატებითი შეთანხმებით მხარეებმა, ასევე, დაადასტურეს, რომ თავდაპირველი მოიჯარის ფულადი დავალიანება შეთანხმების გაფორმების დროისათვის შეადგენდა 38 000 ლარს, რომელსაც მოიჯარე გადაიხდიდა დადგენილი წესით (შეთანხმების მე-4 პუნქტი). ამდენად, დამატებითი შეთანხმების მე-4 პუნქტით ცალსახად და არაორაზროვნად განისაზღვრა მოპასუხის ნება თავდაპირველი მოიჯარის დავალიანების გადაკისრების თაობაზე. შესაბამისად, მხარეთა შორის 2015 წლის 21 სექტემბერს დადებული დამატებითი შეთანხმება (კერძოდ, შეთანხმების მე-4 პუნქტი) ექცევა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 203-ე მუხლის მოწესრიგების ფარგლებში.

28. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ვალის გადაკისრების თაობაზე შეთანხმება მოხდა კონკრეტულ თანხაზე, კერძოდ, დამატებითი შეთანხმების მე-4 პუნქტით ნათლად და გარკვევით განისაზღვრა შეთანხმების გაფორმების დროისათვის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების ოდენობა (38 000 ლარი, რომელიც მოიჯარეს უნდა გადაეხადა დადგენილი წესით), რასაც მოსარჩელე, როგორც მეიჯარე, დამატებით შეთანხმებაზე ხელმოწერით დაეთანხმა. მხარეებს დამატებითი შეთანხმებით არ განუსაზღვრავთ, რომ მოიჯარემ, გარდა ზემოაღნიშნული დავალიანებისა, იკისრა სხვა დავალიანების გადახდაც. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ მოპასუხემ სწორედ ამ ოდენობის დავალიანების გადახდა იკისრა. საკასაციო პალატა კვლავ განმარტავს, რომ ქართული კანონმდებლობა გამორიცხავს ე.წ. „ექსპრომისიის“ შესაძლებლობას, შესაბამისად, ვალის გადაკისრების თაობაზე შეთანხმების საფუძველზე მესამე პირი იკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს, ხოლო ამ უკანასკნელის მიმართ არსებული ვალდებულება წყდება. ამდენად, ახალი მოვალე მხოლოდ ვალის გადაკისრების შესახებ შეთანხმებაში მითითებულ დავალიანებაზეა პასუხისმგებელი, სხვა ვალდებულებები კი, წყვეტს არსებობას.

29. რაც შეეხება 2016 წლის 17 თებერვლის შეთანხმებას, აღნიშნული შეთანხმებით განისაზღვრა მხარეთა შორის არსებული საიჯარო ურთიერთობის მოშლის ვადა. ამასთან, მომავალში გაუგებრობის თავიდან აცილების მიზნით, მხარეებმა დაადასტურეს იჯარის ხელშეკრულებაში თავდაპირველი მოიჯარის ჩანაცვლების ფაქტი. რაც შეეხება შეთანხმებაში არსებულ მითითებას, რომ 2015 წლის 21 სექტემბრის დამატებითი შეთანხმებით თავდაპირველი მოიჯარის უფლებამონაცვლეზე, მოპასუხეზე გადავიდა იჯარის ხელშეკრულებითა და დამატებითი შეთანხმებებით გათვალისწინებული ყველა უფლება-მოვალეობა, აღნიშნული წარმოადგენს ზოგად განმარტებას უფლებამონაცვლის უფლება-მოვალეობების შესახებ, რომელიც ისედაც გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებიდან. ამრიგად, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული შეთანხმებებიდან ნათელია, რომ მოპასუხემ იკისრა მხოლოდ 38 000 ლარის გადახდის ვალდებულება. ისინი არ მიუთითებენ რაიმე დამატებით ვალდებულებაზე, რომელიც მოიჯარემ თავდაპირველი მოიჯარისაგან გადაიკისრა.

30. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მოპასუხისათვის 2015 წლის 02 აპრილის შეთანხმების მე-2 პუნქტით განსაზღვრული თანხის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმდეს.

31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად საკასაციო პალატა უფლებამოსილიას თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს მოპასუხისათვის 7065,18 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით.

35. განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 აპრილის განჩინებით, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო მოპასუხის საბანკო ანგარიშებზე განთავსებულ ფულად სახსრებს 21 900 ლარის ფარგლებში, საქართველოში მოქმედ ყველა საბანკო დაწესებულებაში.

36. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზანს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულება წარმოადგენს. შესაბამისად, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი 11 707 ლარის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ამ ნაწილში აღარ არსებობს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების წინაპირობა, რის გამოც საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 აპრილის განჩინება და ყადაღა უნდა მოეხსნას მოპასუხის საბანკო ანგარიშებზე განთავსებულ ფულად სახსრებს 11 707 ლარის ფარგლებში, საქართველოში მოქმედ ყველა საბანკო დაწესებულებაში იმგვარად, რომ ყადაღა შენარჩუნდეს მოპასუხის საბანკო ანგარიშებზე განთავსებულ ფულად სახსრებზე 10193 ლარის ფარგლებში, საქართველოში მოქმედ ყველა საბ–კო დაწესებულებაში.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

38. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა შეადგენდა ჯამში - 21 900 ლარს. სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, 10 193 ლარის მოთხოვნის ნაწილში, ანუ დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნის 46,543 %, შესაბამისად ვინაიდან მოსარჩელის მიერ სარჩელზე გადახდილი იყო - 657 ლარი (იხ. ტ. I. ს.ფ. 43-44), მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 305,79 ლარის (657 ლარის 46,543%) გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

39. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივარზე გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი 690,32 ლარი (იხ. ტ. II. ს.ფ. 10-11). სააპელაციო სასამართლოში დავის საგანი იყო 17 258,18 ლარი, საიდანაც სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა 7065,18 ლარის ნაწილში (17 258,18 ლარს - 10 193 ლარი), ანუ დავის საგნის 40,938%, შესაბამისად, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 282,60 ლარის (690,32 ლარის 40,938%) გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

40. მოპასუხემ საკასაციო საჩივარზე გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი 354 ლარი (იხ. ტ. II. ს.ფ. 93). საკასაციო სასამართლოში დავის საგანი იყო 7065,18 ლარი, საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა სრულად, ანუ დავის საგნის 100%, შესაბამისად, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 354 ლარის გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

41. ამდენად, საბოლოო ჯამში, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 305,79 ლარის გადახდა, ხოლო მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 636,6 ლარის (282,62 ლარი+354 ლარი) გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹ და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. შპს „ბ.თ–ს“-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 ნოემბრის განჩინება შპს „ბ.თ–ს"-თვის 7065,18 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „ა.წ–ი“-ს სარჩელი შპს „ბ.თ–ს"-თვის 2015 წლის 2 აპრილის შეთანხმების მე-2 მუხლით გათვალისწინებული თანხის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;

4. შპს „ბ.თ–ს“-ს (ს/კ: .......) შპს „ა.წ–ი“-ს (ს/კ: .......) სასარგებლოდ დაეკისროს 305 (სამას ხუთი) ლარისა და 79 თეთრის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

5. შპს „ა.წ–ს“ (ს/კ: ......) შპს „ბ.თ–ს"-ის (ს/კ: .....) სასარგებლოდ დაეკისროს 636 (ექვსას ოცდათექვსმეტი) ლარისა და 60 თეთრის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

6. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 აპრილის განჩინებით (საქმე №2/8596-16) გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნას შპს „ბ.თ–ს“-ის (ს/კ: .....) საბანკო ანგარიშებზე განთავსებულ ფულად სახსრებს 11707 ლარის ფარგლებში საქართველოში მოქმედ ყველა საბანკო დაწესებულებაში იმგვარად, რომ ყადაღა შენარჩუნდეს შპს „ბ.თ–ს“-ის (ს/კ: ....) საბანკო ანგარიშებზე განთავსებულ ფულად სახსრებზე 10193 ლარის ფარგლებში, საქართველოში მოქმედ ყველა საბანკო დაწესებულებაში;

7. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე