საქმე №ას-747-2019 20 ნოემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი _ რ.ნ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ სს „მ.ო. ჯ.კ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი _ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „მ.ო. ჯ.კ–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კრედიტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.ნ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოვალე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა მისი უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......., ს.კ. ...... (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“ ან „სადავო ქონება“) გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 18.11.2016წ. NA160129304-015/001 განკარგულებით მოპასუხის საკუთრებაში არსებული, იპოთეკით დატვირთული სადავო უძრავი ქონება აუქციონის გზით შეიძინა მოსარჩელემ, შესაბამისად, იგი წარმოადგენს აღნიშნული ქონების მესაკუთრეს;

2.2. მიხედავად ამისა, მოპასუხე უკანონოდ აგრძელებს სადავო უძრავი ქონების ფლობას და მიუხედავად მოსარჩელის მოთხოვნისა, არ ათავისუფლებს დაკავებულ ფართს.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2015 წლის 06 აპრილს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა დავალიანების ძირითადი თანხის - 29 036,60 აშშ დოლარის, პროცენტის - 10 331,63 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს - 872,33 აშშ დოლარის გადახდა. იძულებით საჯარო აუქციონზე სადავო უძრავი ქონება შეიძინა თავად მოსარჩელემ 50 000 ლარად, თუმცა მისი საბაზრო ღირებულება შეადგენს 110 160 აშშ დოლარს. შესაბამისად, მოპასუხეს მიადგა ქონებრივი ზიანი 69 920 აშშ დოლარის ოდენობით (110 160- 40 240=69 920 აშშ დოლარი) და ვიდრე არ მოხდება აღნიშნული სხვაობის დაბრუნება, მანამდე მოსარჩელეს არ აქვს უფლება მოითხოვოს სადავო ქონებიდან მოპასუხის გამოსახლება;

3.2. 2016 წლის ნოემბრის ბოლოს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის შედგა შეთანხმება, რომლის თანახმად, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება მრავალჯერ აღემატებოდა არსებულ დავალიანებას, კრედიტორი არ მოითხოვდა მოვალის ბინიდან გამოსახლებას და დააცდიდა, რომ სრულად დაეფარა მის მიმართ არსებული დავალიანება. სიტყვიერი გარიგების დადასტურების მიზნით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხე მოსარჩელის ანგარიშზე შეიტანდა გარკვეულ თანხას. შესაბამისად, მოპასუხემ 2016 წლის 16 დეკემბერს კრედიტორის ანგარიშზე შეიტანა 2000 ლარი, 19 დეკემბერს 700 ლარი, ხოლო მისმა ახლობელმა დამატებით შეიტანა 1000 ლარი. თუმცა, მოსარჩელემ დაარღვია აღნიშნული შეთანხმება და სარჩელი წარადგინა სასამართლოში.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; დადგინდა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

5. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 08.05.2017 წელს მომზადებული ამონაწერის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას. უფლების წარმოშობის საფუძველია საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიურის თბილისის სააღსრულებო ბიუროს განკარგულება NA160129304-015/001, დამოწმების თარიღი - 18.11.2016, უფლების რეგისტრაციის თარიღი - 29.11.2016 წ.;

7.2. სადავო უძრავ ქონებას ფლობს მოპასუხე.

8. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის განმარტებებზე, რომლებიც აღნიშნულია წინამდებარე განჩინების 3.2. პუნქტში და საქმეში არსებული მტკიცებულების ანალიზის შედეგად დამატებით დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის დეკემბრის თვეში მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო ,,ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება’’. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გამყიდველი მყიდველს ამ ხელშეკრულებით დადგენილი პირობების დაცვით მიყიდდა, ხოლო, მყიდველი იყიდდა სადავო უძრავ ქონებას, რისთვისაც მხარეები დადებდნენ ნასყიდობის ძირითად ხელშეკრულებას, რომლის ვადად განისაზღვრა 2017 წლის 28 თებერვალი. აღნიშნული ხელშეკრულებით მყიდველი ვალდებული იყო გამყიდველისათვის ბეს სახით გადაეხადა 5400 ლარი.

9. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებში წარდგენილი ქვითრებით დასტურდებოდა მოსარჩელის ანგარიშზე მყიდველის მიერ 3 700 ლარის გადარიცხვის ფაქტი, თუმცა, ვალდებულება ბოლომდე არ შესრულებულა და არც ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებულა.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა 29.11.2016 წელს, ხოლო, მხარეთა შორის ,,ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება’’ დაიდო 15.12.2016 წელს. ეს ხელშეკრულება, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვერ მიიჩნევა სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მხარეთა ურთიერთობა იყო ცალკე სასარჩელო წარმოების გზით და არა წინამდებარე დავის ფარგლებში მოწესრიგების საგანი.

11. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლი და მიიჩნია, რომ ვინაიდან იკვეთებოდა იმავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა (დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, ხოლო მოპასუხე მის მფლობელს, თუმცა სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ამ უკანასკნელმა ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ქონებაზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება) მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა ნივთის მისთვის გადაცემა.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

13. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

13.1. სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ, მხარეთა შორის არავითარი ფინანსური ვალდებულებები აღარ არსებობდა, მაგრამ 2016 წლის ნოემბრის ბოლოს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის შედგა გარიგება, რომლის თანახმად, ვინაიდან ბინის საბაზრო ღირებულება (უძრავი ქონების შემფასებლის მიერ გაცემული დასკვნის თანახმად 110 160 აშშ დოლარი) მრავალჯერ აღემატებოდა კრედიტორის წინაშე არსებულ დავალიანებას, კრედიტორი არ მოითხოვდა მოვალის ბინიდან გამოსახლებას იქამდე, ვიდრე მოვალე სრულად არ გადაიხდიდა არსებულ დავალიანებას. სიტყვიერი გარიგების დადასტურების მიზნით, მოპასუხემ მოსარჩელის ანგარიშზე 2016 წლის 16 დეკემბერს შეიტანა 2000 ლარი, 19 დეკემბერს 700 ლარი, ხოლო 2017 წლის 25 თებერვალს კი, მისმა ახლობელმა შეიტანა 1000 ლარი;

13.2. მხარეთა შორის არ დადებულა უძრავი ქონების „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება“, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელე ამ დოკუმენტს აუცილებლად წარადგენდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში;

13.3. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2018 წლის 26 თებერვალს გამართულ სასამართლო სხდომაზე ჯერ უარყო, ხოლო შემდგომ დაადასტურა მხარეთა შორის ზეპირი გარიგების არსებობის ფაქტი, ხოლო ბეს ხელშეკრულების არსებობაზე არავითარი განმარტება არ გაუკეთებია. ამასთან, მან სააპელაციო შესაგებლით კატეგორიულად უარყო რაიმე სახის წერილობითი ხელშეკრულების არსებობა;

13.4. მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ წარადგინა მოსარჩელისათვის თანხის ჩარიცხვის დამადასტურებელი დოკუმენტები, 2018 წლის 26 ნოემბერს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს და წარუდგინა უძრავი ქონების „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება“. სასამართლომ არ გაითვალისწინა სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის იმპერატიული დანაწესი და აღნიშნული მტკიცებულება დასაშვებ მტკიცებულებად მიიჩნია. სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო გამოეკვლია დარღვეული იყო თუ არა მოსარჩელის მიერ სსსკ-ის 215-ე მუხლით დადგენილი წესი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მტკიცებულებათა მიღებისა და დასაშვებობის პროცესუალურსამართლებრივი წესები; მან მიკერძოებულად გაიზიარა მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტება და დაეყრდნო გამოუკვლეველ, აპელანტის მიერ სადავოდ გამხდარ და დაუშვებელ მკიცებულებას;

13.5. მოპასუხისათვის უცნობია ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების შინაარსი, ვინაიდან ასეთი ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ დადებულა. ამიტომ მისი ავთენტურობა ეჭვს ბადებს;

13.6. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არ დადებულა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება. დადგენილი პრაქტიკის თანახმად კი, ბე არის აქცესორული უფლება, რაც ნიშნავს იმას, რომ იგი იდება უკვე შემდგარი და არა სამომავლო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად. შესაბამისად, ვინაიდან არ დადებულა ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება, არ არსებობს ბეს ხელშეკრულებაც. ამასთან, ვინაიდან ბე ძირითადი ხელშეკრულების ნაწილია, იგი იმ ფორმის დაცვით უნდა გაფორმდეს რასაც კანონი ძირითადი ხელშეკრულებისათვის ითვალისწინებს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში იგი უნდა დადებულიყო წერილობითი ფორმით, სანოტარო წესის დაცვით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია;

13.7. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლი;

13.8. გადაწყვეტილება განსხვავდება ბესთან დაკავშირებით უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

15. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. იმავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხის მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვის მართლზომიერება.

19. კასატორის მტკიცებით, მხარეთა შორის არ დადებულა უძრავი ქონების „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება“. მისი ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტი - „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება“ საქმეს დაურთო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე და 215-ე მუხლების დარღვევით და, შესაბამისად, აღნიშნული ფაქტის დადგენისას დაეყრდნო დაუშვებელ მტკიცებულებას.

20. საკასაციო სასამართლო მხოლოდ ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას, რადგან საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 დეკემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით მოწინააღმდეგე მხარის/მოსარჩელის შუამდგომლობა დამატებითი მტკიცებულების - „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულების“ საქმეზე დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, როგორც დაგვიანებით წარდგენილი. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას იხელმძღვანელა სწორედ ზემოაღნიშნული, დაუშვებელი მტკიცებულებით და დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 2016 წლის დეკემბრის თვეში დაიდო „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულება“, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გამყიდველი მყიდველს ამ ხელშეკრულებით დადგენილი პირობების დაცვით მიყიდდა, ხოლო მყიდველი იყიდდა სადავო უძრავ ქონებას, რისთვისაც მხარეები დადებდნენ ნასყიდობის ძირითად ხელშეკრულებას; მყიდველი ვალდებული იყო გამყიდველისათვის ბეს სახით გადაეხადა 5400 ლარი.

21. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. საქმის მომზადების დასრულების შემდეგ, საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე მხარეები შეზღუდულნი არიან ახსნა-განმარტებების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. იგივე წესი მოქმედებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, სადაც ახალი ფაქტების მითითება და ახალი მტკიცებულებების დაშვება მხოლოდ კანონით მკაცრად განსაზღვრული საპატიო გარემოებათა არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი (სსსკ-ის 380).

22. ამდენად, მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს. აღნიშნული ფორმალიზმის დაცვა მხარეთა შეჯიბრების ნაწილია, კერძოდ, ვინც ზუსტად დაიცავს კანონით დადგენილ დანაწესს, იმას კანონი, როგორც პროცესუალური შეჯიბრის მონაწილეს, უპირატეს მდგომარეობაში აყენებს (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 96).

23. საქმეზე მტკიცებულებების დართვის ზემოაღნიშნული წესი დაკავშირებულია სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპთან (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) და გულისხმობს იმას, რომ სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას ხელმძღვანელობს მხოლოდ იმ მტკიცებულებებით, რომლებიც საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით დაერთვება საქმეს. სხვა მტკიცებულებები მხედველობაში არ მიიღება, თუნდაც მათ საქმის მართებულად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 380-ე მუხლები, ვინაიდან სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას იხელმძღვანელა მტკიცებულებით, რომელიც თავისივე განჩინებით დაუშვებლად მიიჩნია. შესაბამისად, მან არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მხარეთა შორის „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულების“ არსებობის თაობაზე, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენის შესახებ ემყარება დაუშვებელ მტკიცებულებას - „ნასყიდობის წინარე ბეს ხელშეკრულებას“.

25. რაც შეეხება თანხის გადახდის ქვითრებში მითითებულ დანიშნულებას, რომ ისინი წარმოადგენს ბეს თანხას (იხ. ს.ფ. 34), საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შესაბამისი ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში ქვითრებში აღნიშნული მითითება საკმარისი არ არის მხარეთა შორის ბეზე არსებული შეთანხმების ფაქტის დასადგენად.

26. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლის თანახმად, ბედ მიიჩნევა ფულადი თანხა, რომელსაც ხელშეკრულების ერთი მხარე აძლევს მეორე მხარეს და ამით დასტურდება ხელშეკრულების დადების ფაქტი.

27. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, ბე არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ხელშეკრულებას, არამედ იგი მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების ნაწილია. ხელშეკრულების ერთი მხარე მეორე მხარეს ბეს აძლევს არა სამომავლო ხელშეკრულების დადების, არამედ უკვე შემდგარი ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველსაყოფად. ბე თავისი სამართლებრივი ბუნებით ვალდებულების უზრუნველყოფის აქცესორული საშუალებაა და, შესაბამისად, მისი ნამდვილობა სრულად არის დამოკიდებული ძირითადი უფლების - ვალდებულებითსამართლებრივი მოთხოვნის უფლების არსებობაზე. ბეს აქცესორულობა იმპერატიული პრინციპია და მისი გამორიცხვა მხარეებს შეთანხმებით არ შეუძლიათ. ბეს ლეგალურ დეფინიციაში მითითებულია, რომ მისი მთავარი ფუნქცია არის ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურება (მტკიცების ფუნქცია) (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 421, www.gccc.ge; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, თბილისი 2001, გვ. 499-500).

28. საკასაციო სასამართლო, ასევე მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აწესებს ბეს შეთანხმების სავალდებულო ფორმას. შესაბამისად, ბეს შესახებ შეთანხმება შეიძლება დაიდოს, როგორც ზეპირი, ასევე წერილობითი ფორმით. იურიდიული შედეგებით თუ ვიმსჯელებთ, ორივე შემთხვევაში ბე საჭიროებს ძირითადი ხელშეკრულებისათვის დაწესებული ფორმის დაცვას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1476-2019, 07 თებერვალი, 2020 წელი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, უძრავი ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით ბეს ხელშეკრულება უნდა გაფორმდეს წერილობით ფორმით, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ქონების გასხვისებისათვის ადგენს სავალდებულო წერილობით ფორმას, როგორც გარიგების ნამდვილობის პირობას (სსკ-ის 323-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში კი დადასტურებული არ არის მხარეთა შორის ბეს წერილობითი ხელშეკრულების არსებობა.

29. კასატორი მიუთითებს, რომ თანხების გადახდა მოხდა მხარეთა შორის არსებული ზეპირი გარიგების შესაბამისად, რომლის თანახმად მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება არ განეხორციელებინა სადავო უძრავი ქონებიდან მოპასუხის გამოსახლება, სანამ ეს უკანასკნელი სრულად გადაიხდიდა კრედიტორის დავალიანებას.

30. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტიდან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცებაც მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. ანუ, მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (იხ. სუსგ საქმე №ას-773-773-2018, 14 იანვარი, 2019 წელი; №ას-1814-2018, 05 ივლისი, 2019 წელი; №ას-462-2019, 31 ივლისი, 2019 წელი).

31. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა იმის დადასტურება, რომ მხარეთა შორის მართლაც არსებობდა ასეთი შეთანხმება მოპასუხის მიერ დავალიანების სრულად გადახდამდე სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვის გადავადების თაობაზე. თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე უარყოფს მხარეთა შორის ამგვარი შეთანხმების არსებობას, მოპასუხის ახსნა-განმარტება და სალაროს შემოსავლის ორდერები, რომლითაც დასტურდება მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ანგარიშზე თანხის შეტანა (იხ. ს.ფ. 34), საკმარისი არ არის სადავო გარემოების დასადასტურებლად.

32. ამასთან, კიდევაც რომ გაზიარებულ იქნეს ასეთი შეთანხმების არსებობის ფაქტი, ვალდებულების შესრულება მოსარჩელის მხრიდან არ დასტურდება. შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

33. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა.

34. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. იმავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

35. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (იხ. ს.ფ. 14), რომლის მიმართაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

36. დადგენილია, ასევე, რომ მოპასუხე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მფლობელს, რომელმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სადავო უძრავ ქონებაზე მისი მფლობელობის მართლზომიერებას დადასტურება. შესაბამისად, სახეზეა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

37. კასატორი მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, თუმცა, იგი არ მიუთითებს კონკრეტულ საქმეს ან/და კონკრეტულ გარემოებებს, მისი პრეტენზია არის ზოგადი და არაკვალიფიციური, რაც შეუძლებელს ხდის მასზე საკასაციო სასამართლოს მიერ მსჯელობას.

38. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება შედეგობრივად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ზოგიერთ ნაწილში (ბეს განმარტება) არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

40. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. რ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე