თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
კასატორი (მოსარჩელე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია
წარმომადგენელი - კ.ვ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ბ.მ–ი
წარმომადგენელი - გ.დ–ა
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინებები - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის განჩინება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის დამატებითი განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
I აღწერილობითი ნაწილი:1. ქალაქ თბილისის მერიამ 2014 წლის 30 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ბ.მ–ის მიმართ და მოპასუხისთვის ზიანის სახით - 21400 ლარის დაკისრება მოითხოვა.
2. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2013 წლის 23 დეკემბერს ბ.მ–მა, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, დააზიანა თვითმმართველი ერთულის ქონება (გარე განათების ორი ბოძი, მოძრაობის შემზღუდავი 17 ბოძი და ნარჩენების შემკრები დეკორატიული ურნა). სარჩელის თანახმად, მიყენებული ზიანის ოდენობა 21400 ლარს შეადგენდა.
3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით აღიარა თვითმმართველი ქონების დაზიანების ფაქტი, მაგრამ სადავოდ გახადა დაზიანებული ნივთების ოდენობა და მათი ღირებულება.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1. 2013 წლის 23 დეკემბერს, დაახლოებით, 01:40 საათზე, თბილისში, ...... ქუჩის კვეთის მიმდებარედ, ერთმანეთს შეეჯახა ავტომანქანა „მერსედესი“ (სახელმწიფო ნომრით ...) და ავტომანქანა „მერსედესი ML“ (სახელმწიფო ნომრით .....). შეჯახების შედეგად, ავტომანქანა „მერსედესი ML“, რომელსაც მართავდა ბ.მ–ი, ავარდა სავალი გზის მარცხენა მხარეს და დააზიანა თვითმმართველი ერთეულის ქონება;
5.2. ბ.მ–მა თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის უფროსისადმი მიმართულ, 2013 წლის 30 დეკემბრის წერილში დაადასტურა 2013 წლის 23 დეკემბერს, ავტოავარიის შედეგად „18 პატარა ბოძისა და 1 განათების ბოძის“ დაზიანების ფაქტი და გამოთქვა დაზიანებული ქონების საფასურის ანაზღაურების მზაობა;
5.3. ქალაქ თბილისის მერიის დაკვეთით, აუდიტორული კომპანია „კ–ის“ მიერ 2014 წლის 19 თებერვალს შესრულებული აუდიტორული დასკვნის თანახმად, თბილისის მერიის მიერ წარდგენილ ქონებაზე (სანათი „ლანზინი“, სიმაღლე - 8 მ, კომპლექტი - 1 ერთეული; სანათი „AEC“, ერთსანათიანი - 1 ერთეული; მოძრაობის შემზღუდავი ბოძი, სიმაღლე - 600 მმ. 17 ერთეული) მიყენებული ზიანის ოდენობამ 21400 ლარი შეადგინა.
6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები:
6.1. მოპასუხემ დააზიანა მოსარჩელის კუთვნილი ორი განათების ბოძი და მოძრაობის შემზღუდავი 17 ბოძი; ნარჩენების შემკრები დეკორატიული ურნის დაზიანების ფაქტი არ დადასტურდა. სასამართლომ აღნიშნული ფაქტის დადგენისას იხელმძღვანელა მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, ბ.მ–ის 2013 წლის 30 დეკემბრის წერილითა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქალაქ თბილისის მთავარი სამმართველოს საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევათა საგამოძიებო სამსახურის 2014 წლის 30 იანვრით დათარიღებული №187317 წერილით;
6.2. მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 21400 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი არ დადასტურდა. სასამართლომ კომპანია „კ–ის“ დასკვნა მიიჩნია არასარწმუნოდ და არადამაჯერებლად, რადგან დასკვნის კვლევითი (განსაკუთრებული) ნაწილის მიხედვით, შესამოწმებელი სანათებისა და ბოძების აღდგენა შემდგომი ექსპლუატაციის მიზნით გამორიცხული იყო, რის გამოც შემფასებლის ამოცანას წარმოადგენდა განსაზღვრულიყო დაზიანებამდე მათი სარგებლობითი (გამოყენებითი) ღირებულება, თუმცა „შეფასების პროცესში ჩანაცვლებით ღირებულებად მიჩნეულ იქნა დამკვეთისგან წარმოდგენილი ისტორიული ღირებულება“. გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თბილისის მერიის ადმინისტრაციის 2014 წლის 29 იანვრის წერილსა და მის ერთგვერდიან დანართზე (მითითებულია საქონლის დასახელება, რაოდენობა, პირველადი ღირებულება, 2013 და 2014 წლების ნარჩენი ღირებულება) და განმარტა, რამდენადაც დასკვნაში დაფიქსირებული შეფასება უშუალოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას ეფუძნება (რომლის სისწორესა და უტყუარობაზე პასუხისმგებელი შეიძლება იყოს მხოლოდ დამკვეთი) და არა თავად აუდიტის მიერ მოძიებული ინფორმაციის შესწავლა-შეფასებას, აღნიშნული დასკვნა ვერ ჩაითვლება სათანადო დასაბუთების მქონე მტკიცებულებად სადავო გარემოების დადგენის თვალსაზრისით; მით უფრო, როდესაც საქმის განხილვისას დადასტურდა, რომ მოსარჩელე და შესაბამისი სამსახურები არ ფლობენ კონკრეტულ დოკუმენტაციას (შესყიდვის, მონტაჟის პირველადი დოკუმენტები - ხელშეკრულება, ანგარიშ-ფაქტურა, თუ სხვა) ან/და ინფორმაციას დაზიანებული ობიექტების შეძენის/დამონტაჟების პერიოდების და მათი შესყიდვის ღირებულების შესახებ. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხის წარმომადგენელმა, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მოთხოვნის საფუძველზე, 2016 წლის 8 აპრილს წერილობით მიმართა ქალაქ თბილისის მერიას, დაზიანებული ობიექტების შეძენის/დამონტაჟების პერიოდისა და მათი შესყიდვის ღირებულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების მოთხოვნით; ხსენებული წერილი შემდგომი რეაგირებისთვის მერიამ გადაუგზავნა შპს „ს.ქ–ს“, რომელმაც მოპასუხეს აცნობა, რომ „დაზიანებული ობიექტების შეძენა-დამონტაჟება არ მომხდარა შპს „ს.ქ–ის“ მიერ და, შესაბამისად, ვერ მოხდა საჭირო ინფორმაციის მიწოდება“. იმავე შინაარსის წერილი ბ.მ–ის წარმომადგენელმა 2016 წლის 25 აპრილს განმეორებით გაუგზავნა ქალაქ თბილისის მერიას, რომელმაც წერილი შემდგომი რეაგირებისთვის ამჯერად გადაუგზავნა ა(ა)იპ „თ.გ.ფ–ს“, რომლის დირექტორმაც 2016 წლის 22 ნოემბერს მოპასუხეს აცნობა, რომ „ვერ მოხერხდა შესყიდვის თავდაპირველი დოკუმენტაციის მოძიება. აღნიშნული სანათები მათი დაკვეთის შესაბამისად შეფასებულ იქნა აუდიტორული კომპანიის მიერ, კერძოდ: სანათი „ლანზინი“ - 9206.77 ლარი, სანათი „AEC“ - 9590.75 ლარი, ხოლო შემზღუდავი ბოძების ღირებულება გაურკვეველია“. სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ აუდიტის მიერ განხორციელებული შეფასების გაუზიარებლობის მართებულობას ამყარებს ალტერნატიული დასკვნის შედგენის შეუძლებლობის თაობაზე სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს წერილობით პასუხებში ასახული შემდეგი არგუმენტაციაც: „სასაქონლო ექსპერტიზის წინაშე დასმული საკითხების გადაწყვეტის მიზნით ჩატარებელი კვლევის პროცესში ვერ მოხდა 2013 წლის მდგომარეობით ანალოგიური ან მსგავსი ობიექტების ყიდვა-გაყიდვის, ან გასაყიდად შეთავაზების შესახებ ინფორმაციის მოპოვება. ამასთან, გამოსაკვლევი ქონება წარმოადგენს სპეციფიკური სახის საქონელს, რომლის დამზადება უმეტესწილად ხდება კონკრეტული პროექტების ფარგლებში და მათი ღირებულებების შესახებ ღია ინფორმაცია ძნელად მოსაპოვებელია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის წინაშე დასმული საკითხი შესაძლებელია გადაწყდეს დანახარჯების მეთოდის გამოყენებით, რომლის საფუძველზეც, კვლევის ობიექტების ექსპლუატაციაში ყოფნის პერიოდების და საწყისი ღირებულებების გათვალისწინებით, შესაძლებელია განისაზღვროს მათი საბაზრო ღირებულება დროის გარკვეული პერიოდის მდგომარეობით. კერძოდ, შესაძლებელია, მოხდეს საწყისი, ისტორიული საბაზრო ღირებულების დაკორექტირება ჯამური ცვეთის კოეფიციენტის გამოყენებით. ამრიგად, კვლევის ამოსავალი შეიძლება იყოს წარმოდგენილი საქონლის საწყისი ისტორიული ღირებულებების დადგენა, რაც შესაძლებელია მათი შესყიდვის პირველადი დოკუმენტების - ხელშეკრულება, ანგარიშ-ფაქტურა, საბაჟო დეკლარაცია და სხვა - საფუძველზე. საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი აღნიშნული მასალები. საქმეში არსებული თბილისის მერიის ადმინისტრაციის 2014 წლის 29 იანვრის №0716/14029762 წერილის დანართის სახით არსებულ ცხრილში წარმოდგენილი მონაცემების (სადაც მითითებულია საქონლის დასახელება, რაოდენობა, პირველადი ღირებულება, 2013 წლის ნარჩენი ღირებულება და 2014 წლის ნარჩენი ღირებულება) საფუძველზე კი ძნელია კატეგორიულად მსჯელობა საწყის საბაზრო ღირებულებაზე და მათი შეძენის პერიოდებზე“. შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ ტექნიკური მონაცემები, რომელთაც ემყარებოდა კომპანია „კ–ის“ შეფასება, შექმნილი იყო უშუალოდ მოსარჩელის მიერ, ობიექტურ მონაცემებზე დაყრდნობის გარეშე, რაც გამორიცხავდა კატეგორიულ მსჯელობას დაზიანებული ქონების საწყის საბაზრო ღირებულებასა და მათი შეძენის პერიოდებზე.
7. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე მითითებით, აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურებისთვის უნდა დადგინდეს ზიანის არსებობა, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ქონებრივი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას კი, უნდა შეფასდეს, რა ქონებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა პირი ზიანის მიყენებამდე და რა მდგომარეობაში იმყოფება - ქონებრივი ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შემდგომ. ზიანის მოცულობა განისაზღვრება ამ ორ მდგომარეობის შორის სხვაობით. ამასთან, პირი, რომელიც მიმართავს სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის (პირის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესების) არსებობა და მისი ოდენობა.
8. სადავო შემთხვევაში კი, მართალია, სადავო არ იყო ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ბ.მ–ის მიერ თბილისის მერიის ქონების დაზიანების ფაქტი, მაგრამ სადავო იყო დაზიანებული ქონების ოდენობა და დამგარი ზიანის ღირებულება. საქმეზე დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი - მოპასუხის დელიქტური ქმედებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის 21 400 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი, სასამართლომ სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა.
9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულმა ორგანომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება.
11. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება.
12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველი კატეგორიის საქმეებზე მოსარჩელე მხარე ვალდებულია, დაამტკიცოს არა მხოლოდ ზიანის არსებობის ფაქტი, არამედ მისი ოდენობაც; თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ კი მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია. ამასთან, მოპასუხემ სცადა ალტერნატიული დასკვნის მომზადება, მაგრამ ექსპერტიზა ვერ ჩატარდა დაზიანებული ობიექტების შესყიდვის პირველადი დოკუმენტების (ხელშეკრულება, ანგარიშ-ფაქტურა, საბაჟო დეკლარაცია და სხვა) მოპასუხისათვის მიუწოდებლობის გამო. მსგავსი დოკუმენტები კი ობიექტურად მოსარჩელე ადმინისტრაციულ ორგანოში უნდა ყოფილიყო დაცული; მოსარჩელეს გააჩნდა კანონისმიერი ვალდებულება, მოპასუხისათვის მიეწოდებინა ყველა ის დოკუმენტი, რაც დაზიანებული ობიექტების შესყიდვის ღირებულებას შეეხებოდა, თუმცა მან აღნიშნული ვალდებულება არ შეასრულა, რამაც საბოლოოდ შეუძლებელი გახადა ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნის შედგენა. ამრიგად, მოპასუხემ მოსარჩელის პოზიციის უარყოფა ვერ მოახდინა თავად მოსარჩელის ბრალეულობით, რაც მოპასუხეს ათავისუფლებდა მისი პოზიციის შემდგომი მტკიცების ტვირთისაგან. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად უთხრა მოსარჩელეს უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის დამატებითი განჩინებით ბ.მ–ის განცხადება დაკმაყოფილდა; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ბ.მ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა მოპასუხის მიერ ადვოკატის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება.
14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის განჩინება და ამავე სასამართლოს 2021 წლის 3 ივნისის დამატებითი განჩინება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
15. კასატორი აღნიშნავს, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა თვითმმართველი ერთეულის ქონება: გარე განათების ორი ბოძი, მოძრაობის შემზღუდავი 17 ბოძი და ნარჩენების შემკრები დეკორატიული ურნა. აუდიტორული კომპანიის დასკვნის თანახმად, მიყენებული ზიანის საერთო ოდენობამ 21400 ლარი შეადგინა. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება, რომ აუდიტის დასკვნა ეყრდნობა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას, რადგან დაზიანებული ქონების ღირებულების განსაზღვრისას გამოყენებულია მსგავსი ქონების ბაზრის კვლევისა და ანალიზის, მოპოვებული საბაზრო ინფორმაციის დამუშავებისა და საბაზრო ამოკრების მეთოდი.
16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და განხილულ იქნა მხარეთა დასწრებით.
17. სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებულმა კასატორის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელმა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვება მოითხოვა. ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა, რომ ამ ეტაპზე მხარეთა მორიგების მიღწევა შეუძლებელია.
II სამოტივაციო ნაწილი:18. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად, მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მიყენებული ზიანის ოდენობის დაუდგენლობის გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის კანონიერება.
20. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმავე კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. შესაბამისად, პირისთვის ზიანის მიყენება ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია. „სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 დეკემბრის №ას-1376-2019 განჩინება). გარდა ზიანის არსებობისა, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისთვის, აუცილებელია მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობისა და სამართალდამრღვევის ბრალეულობის დადასტურება. ამასთან, ვინაიდან „სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას, ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქო-სამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია – ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს, ბრალის მიუხედავად, ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელთაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ივნისის №ას-1361-2018 განჩინება).
21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ რადგან ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება პირდაპირ და უშუალოდ უკავშირდება ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის დადასტურებას, მნიშვნელოვანია, შეფასებულ იქნეს მსგავს საქმეებზე მტკიცების ტვირთის განაწილების საკითხი. მტკიცების ტვირთს კი აწესრიგებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. უზენაეს სასამართლოს არაერთ საქმეზე აქვს განმარტებული, რომ მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 ივნისის №ას-1361-2018 და 2019 წლის 22 მარტის №1298-2018 განჩინებები, 2021 წლის 25 ივნისის №ას-1198-2019 გადაწყვეტილება).
22. ზიანის ანაზღაურების დავებში, მტკიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, მოსარჩელეს (კრედიტორს) ეკისრება როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ისე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ოქტომბრის №ას-1365-2019 და 2015 წლის 17 აპრილის №ას-406-383-2014 განჩინებები). ზიანის ოდენობის ზუსტ განსაზღვრას კი დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან „ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 დეკემბრის №ას-1376-2019 განჩინება).
23. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადასტურებულია 2013 წლის 23 დეკემბერს, თბილისში, ......... მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად თვითმმართველი ერთეულის ქონების დაზიანების ფაქტი. მოპასუხე - ბ.მ–ი სადავოდ არ ხდის ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვისა და მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს, თუმცა სადავოა მიყენებული ზიანის ოდენობა.
24. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ კასატორის (მოსარჩელის) მიერ ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად წარმოდგენილია აუდიტორული კომპანია „კ–ის“ 2014 წლის 19 თებერვლის დასკვნა, რომლის თანახმადაც, თბილისის მერიის მიერ წარდგენილ ქონებაზე მიყენებული ზიანის ოდენობამ 21400 ლარი შეადგინა.
25. საკასაციო სასამართლო, წარმოდგენილი დასკვნის შეფასებისას, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლით კი დადგენილია, რომ სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამრიგად, ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, რომელიც სასამართლომ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში უნდა შეაფასოს. გასათვალისწინებელია, რომ „ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას (რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება) ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში... მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 აპრილის №ას-406-383-2014 განჩინება).
26. ამდენად, აუდიტორული კომპანია „კ–ის“ 2014 წლის 19 თებერვლის დასკვნის დამაჯერებელ და სარწმუნო მტკიცებულებად შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია მისი შინაარსის სრული შესწავლა. აღნიშნულთან დაკავშირებით კი, საგულისხმოა დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებული მსჯელობა, რომ შეფასების პროცესში ჩანაცვლებით ღირებულებად მიჩნეულ იქნა დამკვეთისგან წარდგენილი ისტორიული ღირებულება. დამკვეთისგან წარდგენილ ინფორმაციაში კი იგულისხმება თბილისის მერიის ადმინისტრაციის 2014 წლის 29 იანვრის წერილი, სადაც ცხრილის სახით ასახულია საქონლის დასახელება, რაოდენობა, პირველადი ღირებულება, 2013 და 2014 წლების ნარჩენი ღირებულება. ამრიგად, მოსარჩელის დაკვეთით მომზადებული დასკვნა სრულად ეყრდნობა მის მიერვე წარდგენილ ინფორმაციას ისე, რომ წარდგენილი ინფორმაციის სისწორე და უტყუარობა შესწავლილი და შეფასებული არ არის. დასკვნაში მითითებული, მიყენებული ზიანის ოდენობა წარმოადგენს მხოლოდ მერიის მიერ მიწოდებული საქონლის ისტორიული ღირებულების გათვალისწინებით, საქონლის დაზიანებამდე არსებული და დაზიანებით გამოწვეული მდგომარეობის სხვაობის შედეგად თანხების გაანგარიშებას, თუმცა საქონლის ისტორიული ღირებულება ექსპერტს თავად არ გამოუთვლია და არ გადაუმოწმებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, რადგან წარმოდგენილი დასკვნა მომზადებულია დაინტერესებული პირის - მოსარჩელის წარდგენილი წერილის საფუძველზე და ექსპერტმა იხელმძღვანელა მერიის მითითებული თანხებით (მათი გადამოწმების გარეშე), საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა განმარტებას, რომ აღნიშნული დასკვნა ვერ ჩაითვლება სათანადო დასაბუთების მქონე მტკიცებულებად სადავო გარემოების დადგენის თვალსაზრისით. დასახელებულ მსჯელობას დამაჯერებლობას სძენს საქმეში წარმოდგენილი - სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 12 დეკემბრის წერილიც, რომლის მიხედვითაც, „თბილისის მერიის ადმინისტრაციის 2014 წლის 29 იანვრის №0716/14029762 წერილის დანართის სახით არსებულ ცხრილში წარმოდგენილი მონაცემების (სადაც მითითებულია საქონლის დასახელება, რაოდენობა, პირველადი ღირებულება, 2013 წლის ნარჩენი ღირებულება და 2014 წლის ნარჩენი ღირებულება) საფუძველზე ძნელია კატეგორიულად მსჯელობა საწყის საბაზრო ღირებულებაზე და მათი შეძენის პერიოდებზე“. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაძლია ზიანის ოდენობის მტკიცების ტვირთი.
27. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს მოპასუხის მცდელობაზე, მოეპოვებინა ზიანის ოდენობის დადგენისთვის აუცილებელი მტკიცებულებები და წარმოედგინა ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა. ხსენებული მიზნის მისაღწევად ბ.მ–ის წარმომადგენელმა განცხადებებით მიმართა ქალაქ თბილისის მერიას, თუმცა უშედეგოდ - განმცხადებელს განემარტა, რომ შესყიდვის თავდაპირველი დოკუმენტაციის მოძიება ვერ მოხერხდა. შედეგად, სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ დასკვნა ვერ მოამზადა. საექსპერტო დაწესებულებამ მიუთითა გამოსაკვლევი ქონების სპეციფიკურობაზე და სადავო შემთხვევაში საქონლის საწყისი ისტორიული ღირებულებების დადგენის მნიშვნელობაზე, რომელიც, ექსპერტის განმარტებით, საქონლის შესყიდვის პირველადი დოკუმენტების (ხელშეკრულება, ანგარიშ-ფაქტურა, საბაჟო დეკლარაცია და სხვა) საფუძველზე უნდა განისაზღვროს. რადგან მსგავსი დოკუმენტაცია ვერ იქნა მოპოვებული, ექსპერტმა დასკვნა ვერ მოამზადა.
28. საყურადღებოა, რომ დაზიანებული ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით, ექსპერტიზა სასამართლომაც დანიშნა, თუმცა კვლავ საჭირო დოკუმენტაციის მოუძიებლობისა და თბილისის მერიის მიერ მათი წარუდგენლობის გამო, დასკვნა ვერ მომზადდა.
29. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ საქმეზე ვერ დადგინდა მიყენებული ზიანის ოდენობა, რომელზეც არის დამოკიდებული წარმოდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებისა და დასაკმაყოფილებელი მოთხოვნის მოცულობის განსაზღვრის საკითხები. ამასთანავე, ნიშანდობლივია, რომ საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტი ვერ დადგინდა, რადგან, ერთი მხრივ, თავად კასატორმა (მოსარჩელემ) ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი - ვერ წარმოადგინა სარწმუნო მტკიცებულება, მეორე მხრივ კი, მანვე თავისი უმოქმედობით (საჭირო დოკუმენტაციის წარუდგენლობით, რომელთა ფლობა და შენახვა სწორედ ადმინისტრაციულ ორგანოს ევალებოდა) ხელი შეუშალა მოპასუხესა და სასამართლოს ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნის მიღებაში. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები არ იკვეთება, რადგან შეუძლებელია მიყენებული ზიანის ოდენობის გამოთვლა, მით უფრო, რომ სარწმუნო მტკიცებულების მიღება - ალტერნატიული ექსპერტიზის ჩატარება შეუძლებელი გახდა სწორედ მოსარჩელის ბრალეულობით.
30. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე მიღებული, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის კანონიერი და დასაბუთებული და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს. ამასთან, რადგან სარჩელი მართებულად არ იქნა დაკმაყოფილებული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე, 53-ე და 261-ე მუხლების საფუძველზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის დამატებითი განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ბ.მ–ის სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრა მოპასუხის მიერ ადვოკატის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება. საგულისხმოა, რომ დამატებითი განჩინების გაუქმების თაობაზე საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებას და სასამართლოს მიერ კონკრეტული ნორმების დარღვევაზე მითითებას. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კი კასატორი გათავისუფლებულია, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
III სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის განჩინება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის დამატებითი განჩინება;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
