თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - შპს „ჰ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ.მ–ძე
დავის საგანი - სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:გ.მ–ძემ 2013 წლის 11 ოქტომბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - შპს „ჰ–ის“ მიმართ და მოპასუხისთვის სახელფასო დავალიანების - 17500 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით გ.მ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შპს „ჰ–ს“ გ.მ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების - 9500 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. აღნიშნული განჩინება გ.მ–ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 თებერვლის განჩინებით გ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით გ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო შპს „ჰ–ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება გ.მ–ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 5 ივნისის განჩინებით გ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს.
საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვა და აღნიშნა, რომ გ.მ–ძე შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა მოპასუხე კომპანიასთან. ამასთან, საკასაციო პალატამ საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა სააპელაციო პალატაში, რათა ზუსტად განსაზღვრულიყო სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, ვინაიდან მოსარჩელე საქმის განხილვის სხვადასხვა ეტაპზე სახელფასო დავალიანების სხვადასხვა ოდენობაზე მიუთითებდა (ზოგიერთ შემთხვევაში დაფიქსირებულია მოთხოვნა მოპასუხისთვის 19000 ლარის დაკისრების შესახებ, ზოგიერთ შემთხვევაში - 17500 ლარის დაკისრების თაობაზე).
საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ გ.მ–ძე ითხოვდა მოპასუხისთვის სახელფასო დავალიანების დაკისრებას 17500 ლარის ოდენობით, რომელიც მას დასაქმებულისგან არ მიუღია. შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ჰ–ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.მ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; შპს „ჰ–ს“ გ.მ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 17500 ლარის გადახდა (საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით); ასევე, შპს „ჰ–ს“ გ.მ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „ჰ–მა“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა არა შრომით-სამართლებრივი, არამედ ნარდობით-სამართლებრივი ურთიერთობა, გ.მ–ძეს კი სათანადოდ არ შეუსრულებია ნაკისრი მოვალეობები. ამასთან, ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთი სწორედ მოსარჩელეს ეკისრებოდა.
კასატორი დამატებით მიუთითებს, რომ სადავო ურთიერთობის შრომით-სამართლებრივად შეფასების პირობებშიც კი, არ არსებობდა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების წინაპირობა, რადგან მხარეთა შორის დადებული სამი ხელშეკრულებით დასაქმებულს შეეძლო მხოლოდ 40700 ლარის მიღება, ხოლო მოსარჩელე აღიარებს 30500 ლარის მიღების ფაქტს. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოება, კასატორის მოსაზრებით, სარჩელის 10200 ლარზე მეტი ოდენობით დაკმაყოფილების შესაძლებლობას არ იძლეოდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო პალატამ დაადგინა, რომ საკასაციო საჩივარი განხილულ იქნებოდა მხარეთა დასწრების გარეშე, რის შესახებაც ეცნობათ კასატორსა და მოწინააღმდეგე მხარეს.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა.
საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინების საფუძველზე, შესაბამისად, სადავო გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებისას მნიშვნელოვანია განსახილველ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიერ უკვე გაკეთებული განმარტებების გათვალისწინება. აღნიშნულთან დაკავშირებით კი, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 5 ივნისის განჩინებით უკვე შეფასებულია გ.მ–ძესა და შპს „ჰ–ს“ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ბუნება და განმარტებულია, რომ მხარეთა შორის დადებული იყო შრომითი ხელშეკრულებები. ამრიგად, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება სადავო ურთიერთობის ნარდობით-სამართლებრივ ურთიერთობად განხილვის თაობაზე, რადგან ეს საკითხი საკასაციო სასამართლოს განჩინებით უკვე არის გადაწყვეტილი. ამასთან, ვინაიდან საკასაციო სასამართლომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის განსაზღვრის მიუხედავად, საქმე ხელახლა განსახილველად დააბრუნა სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობის განსასაზღვრად, ამ ეტაპზე საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე სახელფასო დავალიანების არსებობისა და მისი ოდენობის საკითხების შეფასება.
საკასაციო პალატა, შრომის კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მეორე და 31-ე მუხლებიდან გამომდინარე, აღნიშნავს, რომ შრომითი ურთიერთობა გულისხმობს დასაქმებულის მიერ ანაზღაურების მიღების უფლებას, რომლის ოდენობაც შრომითი ხელშეკრულებით განისაზღვრება.
განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული იყო სამი შრომითი ხელშეკრულება: 2010 წლის 1 ნოემბრის ერთთვიანი ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებდა ანაზღაურებას 875 ლარის ოდენობით; 2011 წლის 1 თებერვლის ოთხთვიანი ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებდა ყოველთვიურ ანაზღაურებას 5000 ლარის ოდენობით; 2011 წლის 15 დეკემბრის სამთვიანი ხელშეკრულება,რომელიც ითვალისწინებდა ყოველთვიურ ანაზღაურებას 3750 ლარის ოდენობით. ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ 2011 წლის 15 დეკემბრის ხელშეკრულება მხოლოდ სამი თვით იყო დადებული, გ.მ–ძე ფაქტობრივად დასაქმებული იყო 2012 წლის 15 აგვისტომდე, რასაც ადასტურებს კომპანიის დირექტორის 2012 წლის 15 აგვისტოს ბრძანება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან 2012 წლის 15 აგვისტოდან; შრომის კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-6 მუხლის თანახმად კი, შრომითი ხელშეკრულება ზეპირადაც შეიძლება დადებულიყო. ამრიგად, მოსარჩელეს 2010 წლის 1 ნოემბრიდან 1 დეკემბრამდე, 2011 წლის 1 თებერვლიდან 1 ივნისამდე და 2011 წლის 15 დეკემბრიდან 2012 წლის 15 აგვისტომდე გააჩნდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ანაზღაურების მიღების უფლება. მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის პირველი და მეორე ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ანაზღაურების მიღებას და აღიარებს, რომ სამივე ხელშეკრულებიდან, საერთო ჯამში მიღებული აქვს 30500 ლარი.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სადავოა შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სახელფასო დავალიანების არსებობა, შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობების თავისებურებებიდან გამომდინარე, მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობის გამო, „დამსაქმებელს გააჩნდა მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოსათვის წარედგინა მტკიცებულება სახელფასო დავალიანების საკითხის დადგენის მიზნით“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 აპრილის №ას-108-2021 განჩინება). კასატორმა კი ვერ უზრუნველყო დასაქმებულისთვის ხელფასის სრულად ანაზღაურების დამადასტურებელი მტკიცებულებების სასამართლოში კანონით დადგენილი წესით წარმოდგენა. რაც შეეხება მოსარჩელის აღიარებას თანხის ნაწილის მიღების შესახებ, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს, რომ დასაქმების მთელი პერიოდიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს უნდა მიეღო 50857 ლარი, ამდენად, მის მიერ 30500 ლარის მიღების ფაქტის დადასტურება არ გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას და არ მიუთითებს სახელფასო დავალიანების არარსებობაზე. მაშასადამე, სადავო შემთხვევაში არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის საკითხს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილება;
3. შპს „ჰ–ს“ (ს/კ ......) უკან დაუბრუნდეს კ.ლ–ას (პ/ნ ......) მიერ 2021 წლის 25 მაისის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 875 ლარის 70% - 612,5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
