საქმე №ას-719-2021 04 ნოემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ.მ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ძ.ბ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ძ.ბ–მა,“ ს/ნ ...... (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.მ–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ, მოითხოვა ხელშეშლის აღკვეთა, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის (ს/კ .....) ნაწილის – 16 კვ.მ-ის (სიგრძე დასავლეთით 9,71 მ, აღმოსავლეთით 9,86 მ და სიგანე სამხრეთით 2,53 მ, ჩრდილოეთით 0,79 მ) გამოთხოვა, ასევე მოპასუხისათვის უკანონოდ გავლებული მესერის დემონტაჟის დავალდებულება და სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევა.( იხ. ტ.1.ს.ფ.4).

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ საკუთრების უფლებით ერიცხება 1435 კვ.მ მიწის ნაკვეთი კოდით ...... მის მეზობლად რეგისტრირებულია 48 კვ.მ მიწის ნაკვეთი კოდით ......., რომლის მესაკუთრეც 2019 წლის 2 დეკემბრამდე იყო შ.კ–ძე (შემდგომ – წინა მესაკუთრე), ხოლო სარჩელის წარმოდგენილის დროისათვის მისი მესაკუთრეა მოპასუხე. ამ ქონების გაყიდვამდე მიმდინარეობდა სასამართლო დავა წინა მესაკუთრესთან, რომელმაც თვითნებურად შემოღობა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 16 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და, მოსარჩელის მრავალგზის მოთხოვნის მიუხედავად, არ გაანთავისუფლა მიწის ნაკვეთი. ამჟამად მიტაცებული მიწის ნაკვეთის უკანონოდ სარგებლობა გააგრძელა მოპასუხემ.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებელით სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობის გამო და მიუთითა, რომ საკუთრებაში რეგისტრირებული აქვს 48 კვ.მ, რომელიც შეიძინა 2019 წლის 02 დეკემბერს. ნასყიდობის საგანი რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში გამყიდველის სახელზე და მასთან მიმართებით არ არსებობდა არანაირი ვალდებულება, უფლებრივი ან სამართლებრივი შეზღუდვა. ნასყიდობის საგანი წინა მესაკუთრეს (გამყიდველი) შ.კ–ძეს საკუთრებაში გადაეცა 2017 წლის სექტემბერში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა აღიარების კომისიის განკარგულების შესაბამისად. კომისიის აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებული იქნა სასამართლოში, რაც არ დაკმაყოფილდა და საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალში ( საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება საქმეზე #ბს-88 (კ-91)), შესაბამისად მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 16 კვ.მ ბუნებაში არ არსებობს. ამასთან, თვითონ მოსარჩელეს აქვს არასწორად შედგენილი აზომვითი ნახაზები და დაკავებული აქვს გზის სავალი ნაწილი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. ახალციხის რაიონული სასამართლოს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში მაგისტრატი მოსამართლის 2020 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის (ს/კ .......) ნაწილი – 16 კვ.მ (სიგრძე დასავლეთით 9,71 მ, აღმოსავლეთით 9,86 მ და სიგანე სამხრეთით 2,53 მ, ჩრდილოებით 0,79 მ), მოპასუხეს დაეკისრა უკანონოდ გავლებული მესერის დემონტაჟი, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.108-117).

5. მოპასუხემ სადავო გახადა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ექსპერტის დაკითხვის შუამდგომლობაზე უარის თქმაც და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის მოსამართლემ დაუსაბუთებლად და შესაბამისი არგუმენტაციის გარეშე უარი უთხრა მოპასუხეს ექსპერტის დაკითხვაზე, მაშინ როდესაც ექსპერტის დაკითხვა აუცილებელი იყო საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გასარკვევად, ასევე გაუგებარი და გაურკვეველია, გაიზიარა თუ არა სასამართლომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.124). მოპასუხემ შუამდგომლობით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს, ექსპერტის დაკითხვის შესახებ და მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის განხილვის ეტაპზე მოპასუხის მიერ მოთხოვნილი იყო ექსპერტის დაკითხვა, რაც სასამართლომ უკანონოდ და დაუსაბუთებლად არ დააკმაყოფილა. საქმეზე ექსპერტის დაკითხვა არის აუცილებელი და მნიშვნელოვანი, რათა უტყუარად დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, იმისათვის, რომ საქმეზე მიღებული იქნეს კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილება. მოპასუხემ მოითხოვა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა. ( იხ. ტ.1.ს.ფ. 125).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 აპრილის განჩინებით ( ზეპირი განხილვის გარეშე), მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის საკუთრებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქალაქ ბორჯომში, ....... №21-ში მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით: .......

8. მოპასუხის საკუთრებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქალაქ ბორჯომში, ...... მიმდებარედ არსებული უძრავი ნივთი საკადასტრო კოდით ........

9. მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილს – 16.კვ.მ-ს, მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, ფლობს მოპასუხე.

10. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ სარჩელში მითითებული გარემოების, კერძოდ, მის საკუთრებად რეგისტრირებული ქონების ნაწილის მოპასუხის ფაქტობრივ მფლობელობაში ყოფნის ფაქტის დასადასტურებლად ინდივიდუალური მეწარმე უძრავი ქონების სერთიფიცირებული ამგეგმავ დ.გ–ძის დასკვნა წარმოადგინა.

11. აღნიშნული დასკვნის თანახმად (სპეციალისტის წინაშე დასმული კითხვა იყო: იჭრება თუ არა მეზობელი მიწის ნაკვეთის, ს/კ №....... ფაქტობრივი კონტურები ს/კ №.......-ით რეგისტრირებული ნაკვეთის კონტურებში) მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ს/კ №...... მისამართი: ქალაქი ბორჯომი, ......... მიმდებარედ. ფაქტობრივი კონტურები იჭრება მიწის ნაკვეთის ს/კ №....... კონტურებში 16 კვ.მ-ით.

12. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ, მართალია, მოპასუხე სარჩელში მითითებულ და ზემოაღნიშნული დასკვნით დადასტურებულ გარემოებას არ დაეთანხმა, თუმცა ამ გარემოების გაქარწყლების მიზნით სასამართლოს ვერც ერთი რელევანტური მტკიცებულებულება ვერ წარმოუდგინა. ასეთად მიჩნეული ვერ იქნება სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 6 მაისის დასკვნა, რადგან, როგორც აღნიშნული დასკვნით ირკვევა, ექსპერტიზის წინაშე დასმულ საკითხს მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფართის დადგენა წარმოადგენდა. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხეს მისი საკუთრების ნაწილით სარგებლობას ედავება, რაც არ გამორიცხავს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ დასკვნაში მითითებულ გარემოებას, რომ მოპასუხეს კონკრეტული ფართის ქონებაზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლება გააჩნია. ამრიგად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას მოპასუხე მხარემ ვარგისი და წონადი მტკიცებულება ვერ დაუპირისპირა, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნაში მითითებულ გარემოებას, კერძოდ, მოსარჩელის საკუთრების ნაწილის მოპასუხის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებობას სამართლებრივ საფუძველს შეურყევდა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სწორი და დასაბუთებულია.

13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

14. სსკ-ის 168-ე მუხლის მიხედვით, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

15. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელე მიუთითებს მოპასუხის მხრიდან სადავო უძრავი ქონებით უკანონო სარგებლობაზე და ხელშეშლაზე, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა ისეთი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც გააქარწყლებდა სარჩელში მითითებულ გარემოებებს. საჯარო რეესტრის ჩანაწერის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე არის მესაკუთრე, უძრავი ქონების სერთიფიცირებული ამგეგმავის – დ.გ–ძის დასკვნით დადასტურებულია, რომ მოპასუხის მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი კონტურები 16 კვ.მ-ით იჭრება მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებულ ნაკვეთის კონტურებში, აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ ის მოსარჩელის ქონებას არ ფლობს ან/და ფლობს კანონიერად. შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, სრულყოფილად განახორციელოს მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე კანონით გარანტირებული უფლებები. აღნიშნული გარემოებები კი, სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

16. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

17. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხე ფაქტობრივად ფლობს მოსარჩელის სახელზე რიცხულ 16 კვ.მ-ს. პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელეს სარწმუნო მტკიცებულების წარდგენის გზით არ დაუდასტურებია, რეალურად რა ტერიტორიას ფლობს იგი და ხდება თუ არა აღნიშნულში ხელშეშლა. სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის მიზნებისათვის მოპასუხე უძრავი ნივთის ისეთივე კანონიერი მესაკუთრეა, როგორც მოსარჩელე, სასამართლომ კი, დისკრიმინაციული მიდგომით, საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობის პრინციპი გაავრცელა მხოლოდ მოსარჩელესთან მიმართებით.

18. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სსკ-ის 168-ე მუხლი. ასევე, არ შეაფასა ის ფაქტი, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ მოუთხოვია. პალატამ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რადგან სარჩელში მითითებული გარემოებები უნდა ემტკიცებინა მოსარჩელეს. პალატას უნდა გამოერკვია, არსებობდა თუ არა ფაქტობრივად ზედდება და შეიძლებოდა თუ არა აღნიშნული გამხდარიყო ვინდიკაციური სარჩელის წინაპირობა.

19. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მხედველობაში არ მიიღეს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რომლითაც იგი აპროტესტებდა მიწის საკუთრების აღიარების ფაქტს, წინა მესაკუთრის მიერ მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ ნახაზში შეჭრის მოტივით.

20. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, რომლის მიხედვით მოსარჩელის საკადასტრო ნახაზები შედგენილია შეცდომით და ის ფარავს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ საავტომობილო გზას. მოსარჩელეს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ აგეგმვა მოახდინა სათანადოდ ლიცენზიის მქონე პირმა.

21. კასატორის მითითებით, მოსარჩელეს სადავო არ გაუხდია მოპასუხის საკუთრებაში 48 კვ.მ ნაკვეთის ფლობს კანონიერება, მისი იდენტიფიკაცია, კონფიგურაცია, ზედდება და მდებარეობა. მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხის მიერ, 48 კვ.მ-ის გარდა, ფაქტობრივად დაკავებული ფართის გამოთხოვნას. მოპასუხეს კი აღნიშნული 48 კვ.მ-ის გარდა მფლობელობაში სხვა ფართი არ გააჩნია, შესაბამისად, გაურკვეველია, რა ფართის მიმართებით დაკმაყოფილდა სარჩელი. ამასთან, სააპელაციო პალატა გასცდა დავის საგანს და სადავოდ გახადა მოპასუხის კანონიერი საკუთრება შესაბამისი სასარჩელო მოთხოვნის არარსებობის პირობებში, რის შედეგადაც სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შესაძლებელია, მოპასუხე კანონიერი საფუძვლების გარეშე ფლობდა 48 კვ.მ-ს, თუმცა არ განუმარტავს აღნიშნული მსჯელობის საფუძველი. ამდენად, გაუკვეველია, მოპასუხეს დამატებით რა სახის მტკიცებულება უნდა წარედგინა. სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია მოპასუხის მიერ საქმეზე დართულ მტკიცებულებაზე, რომ მოსარჩელემ არასწორად დაადგინა საკადასტრო ხაზები და საზღვარი, რადგან ისინი გადასულია სახელმწიფო გზაზე, რის გამოც საჯარო რეესტრმა არ მოახდინა მისი განცხადების რეგისტრაცია.

22. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომ არსებობს იურიდიული და ფაქტობრივი ზედდება. ფაქტობრივი ზედდება ვინდიკაციის წინაპირობაა მაშინ, როდესაც ფაქტობრივად ზედდებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე თავის უფლებას ვერ დაადასტურებს შესაბამისი რეესტრის ჩანაწერით ან სხვა უფლების დამდგენი დოკუმენტით.

23. კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელემ სსსკ-ის 102-ე მუხლის დარღვევით არ წარმოადგინა იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ იგი ფაქტობრივად ნამდვილად ვერ ფლობს მის სახელზე რეგისტრირებულ 1435 კვ.მ ნაკვეთს, ანუ არ წარმოუდგენია შესაბამისი აზომვითი ნახაზი, რომლის ფარგლებში დადგინდებოდა საკუთრების უფლების შეზღუდვა, კერძოდ, რომ მხარე ფლობდა 1425 კვ.მ-ს გამოკლებული 16 კვ.მ, სულ – 1419 კვ.მ-ს, ასევე, მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საკუთრების კონფიგურაცია. სააპელაციო პალატას აღნიშნული გარემოება არ გაუთვალისწინებია. კასატორმა აღნიშნა, რომ საკადასტრო ხაზები სამართლებრივ მოცემულობას წარმოადგენს და საკუთრების აღრიცხვის საშუალებაა. სსკ-ის 170-172-ე მუხლების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია თავად საკუთრების დადგენა და არა საკადასტრო ხაზები.

24. კასატორი აღნიშნავს, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ კასატორი საჯარო რეესტრის ამონაწერით წარმოადგენს ქალქა ბორჯომში, ........ შესახვევი, #19-ს მიმდებარედ 48 კვ.მ , ს/კ ..... არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს. აღნიშნული ფართობი შემოსაზღვრულია მყარი ხაზობრივი ნაგებობით, არის დაზუსტებული ფართი და შესაბამისად, დაზუსტებულია სახელმწიფო გეოდეზიურ კოორდინანტთა სისტემაში. სამხარაულის ეროვნული ბიუროს ტექნიკურ-საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად დადგენილია, რომ კასატორის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის ფაქტობრივი ფართობი შეადგენს 48 კვ.მ, რასაც თან ერთვის უძრავი ნივთის ფაქტობრივი მდგომარეობის კონფიგურაცია, რომელიც იდენტურია საჯარო რეესტრში დადგენილი ნაკვეთის კონფიგირაციისა, შესაბამისად, კასატორი სრულად აკმაყოფილებს სსკ-ის 172-ე მუხლით დადგენილ კანონიერი მესაკუთრის მოთხოვნებს.

25. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში მოითხოვა მოპასუხის მიერ მის საკუთრებაში არსებული 48 კვ.მ დამატებით დაკავებული 16 კვ.მ ფართის გამოთხოვა. მოსარჩელეს ეჭქვეშ არ დაუყენებია მოპასუხის მიერ 48 კვ.მ ფართის კანონიერად ფლობა და არც მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნა არ გაუხდია სადავო. მოსარჩელემ თავის ახსნა- განმარტებაში, რომელიც წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას აღნიშნა, რომ იგი არ ედავება მოპასუხეს მის კანონიერ საკუთრებაში არსებულ 48 კვ.მ ფართს, არამედ ითხოვს ამ ფართის გარდა დამატებთ დაკავებული 16 კვ.მ ფართის გამოთხოვას. მოსარჩელე მხარისათვის ერთგვარი „სიურპრიზი“ იყო მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე იმის გაგება, რომ მოპასუხეს ფაქტობრივ მფლობელობაში არ ააქვს 48 კვ.მ მეტი ფართი და მითუმეტეს არ ფლობს დამატებით 16 კვ.მ ფართს. შესაბამისად, გაუგებარია, რა გამოითხოვა სასამართლომ - 16 კვ. მ, რომელსაც თ.მ–ი ფლობს 48 კვ. მ. გარდა, თუ 16 კვ.მ გამოითხოვა თ.მ–ის კანონიერ საკუთრებაში არსებული 48 კვ.მ ფართიდან?

26. კასატორი მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსატნციის სასაამრთლოები გასცდნენ დავის საგნის ფარგლებს და მსჯელობის საგანი გახადეს მოპასუხის საკუთრების უფლების კანონიერება შესაბამისი სასარჩელო მოთხოვნის არ არსებობის პირობებში, რა დროსაც დაუშვეს შეცდომა, რომ მოპასუხე კანონიერი საფუძვლის გარეშე შეიძლება ფლობდეს 48 კვ.მ ფართს. მოპასუხისათვის გაუგებარია, რა რელევანტური მტკიცებულება უნდა წარედგინა დამატებით, გარდა მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებისა, მათ შორის ექსპერტიზის დასკვნისა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმეზე დარღვეული იქნა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, ასევე კასატორის საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება.

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით კი, საკასაციო საჩივარი ცნობილი იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

28. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, ასევე მტკიცებულებების შეჯერებისა და გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგი დასაბუთებით:

29. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

30. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელის საკუთრებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქალაქ ბორჯომში, ....... №21-ში მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით: ..........

31. მოპასუხის საკუთრებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქალაქ ბორჯომში, ........ მიმდებარედ არსებული უძრავი ნივთი საკადასტრო კოდით .......

32. მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილს-16 კვ.მ., მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ ფლობს მოპასუხე.

33. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანია კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

35. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი დარღვევით, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთის ნაწილს - 16 კვ.მ-ს, მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, ფლობს მოპასუხე.

36. კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 აპრილის განჩინებაზე, რომლითაც მოსარჩელე ითხოვდა ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 4 სექტემბრის #6 სხდომის ოქმისა და 2017 წლის 13 სექტემბრის #175 საკუთრების უფლების მოწმობის (მათი ძალაში შესვლის დღიდან) ბათილად ცნობას, რაც არ დაკმაყოფილდა და გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული (ტ.1. ს.ფ. 97-99).

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არაა ნამსჯელი, თუ რატომ მიიჩნევა, რომ მოსარჩელეს წართმეული და შეზღუდული აქვს 1435 კვ.მ ფლობა და რომ მოსარჩელეს იმაზე ნაკლები აქვს ფაქტობრივ მფლობელობაში, ვიდრე ეს დაფიქსირებულია საჯარო რეესტრის მონაცემებში.

38. კასატორი აღნიშნავს, ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 6.5.2020წ-ის დასკვნით დადგენილია, რომ მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის ფაქტობრივი ფართობი შეადგენს 48კვ.მ-ს, რასაც ერთვის უძრავი ნივთის ფაქტობრივი მდგომარეობის კონფიგურაცია (ტ.1. ს.ფ. 76) (ექსპერტიზის წინაშე დასმული იყო საკითხი, თუ რამდენს შეადგენდა მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული ნაკვეთის ფართობი).

39. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

40. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საკასაციო პრეტენზიები წარმოდგენილი იქნა, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [სსსკ-ის 105-ე, 407.1 და 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 396-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი].

41. საკასაციო სასამართლო ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე.სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე, პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0).

42. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხის (კასატორი) უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის - 16კვ.მ მიწის ნაკვეთის, გამოთხოვის წინაპირობების არსებობა.

43. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

47. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

50. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოთხოვნას მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან 16 კვ.მ მიწის ნაკვეთის გამოთავისუფლებისა და უკანონოდ გავლებული მესერის დემონტაჟის შესახებ იმ გარემოებას აფუძნებდა, რომ მოსარჩელეს საკუთრების უფლებით ერიცხება 1435 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მის მეზობლად რეგისტრირებულია 48 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომლის მესაკუთრეც 2019 წლის 2 დეკემბრამდე იყო შ.კ–ძე (შემდგომ – წინა მესაკუთრე), ხოლო სარჩელის აღძვრის დროისათვის მისი მესაკუთრეა მოპასუხე. ამ ქონების გაყიდვამდე მიმდინარეობდა სასამართლო დავა წინა მესაკუთრესთან, რომელმაც თვითნებურად შემოღობა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 16 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და, მოთხოვნის მიუხედავად, არ გაანთავისუფლა მიწის ნაკვეთი. ამჟამად მიტაცებული მიწის ნაკვეთის უკანონოდ სარგებლობა გააგრძელა მოპასუხემ (იხ., სარჩელის საფუძვლები - ტ.1.).

51. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დადგენილად მიიჩნიეს ამ განჩინების პპ: 30-32-ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და გაიზიარეს უძრავი ქონების სერთიფიცირებული ამგეგმავის – დ.გ–ძის დასკვნა იმის შესახებ, მოპასუხის მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი კონტურები 16კვ.მ-ით იჭრება მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებულ ნაკვეთის კონტურებში. აღნიშნულის საფუძველზე, მოსარჩელე უფლებამოსილია, სრულყოფილად განახორციელოს მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე კანონით გარანტირებული უფლებები (სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპების გათვალისწინებით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

53. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).

54. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

55. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

56. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

58. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

60. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

61. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

62. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

63. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველ შესაგებელში მიუთითა, რომ მასზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფართობი შეადგენს 48 კვ.მ-ს და წარმოადგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 6 მაისის დასკვნა. აღნიშნული დასკვნის მიხედვით ექსპერტიზის წინაშე დასმულ საკითხს მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფართის დადგენა წარმოადგენდა. წარმოდგენილი დასკვნის მიხედვით მოპასუხის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებლი ფართობი შეადგენს 48კვ.მ-ს (ტ.1. ს.ფ. 76). საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ მოპასუხე მოითხოვდა ექსპერტ გ.მ–ის სასამართლოში მოწვევას, რათა სასამართლოს მიერ გარკვეულიყო, მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებული და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული 48 კვ.მ-ში შედის თუ არა სადავო 16 კვ.მ.-ი, რაც ახალციხის რაიონული სასამართლოს 11.06.202წ-ის საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა (იხ., ტ.1. ს.ფ. 61). აღნიშნული მოთხოვნა მოპასუხეს ჰქონდა სააპელაციო საჩივარშიც, რაზეც სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია. (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.5, აგრეთვე ტ.1.ს.ფ. 124-125).

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს, რომელიც ახასიათებს ექსპერტიზის ჩატარების პირობებს, კონკრეტულ დროს, ადგილს, ექსპერტიზის საფუძველს და პირებს, რომლებიც უშუალოდ იღებენ მონაწილეობას კვლევაში. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. (იხ. დამატებით: ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზოგიერთ შემთხვევებში, სასამართლო თავადაც არის უფლებამოსილი დანიშნოს ექსპერტიზა, თუმცა, ეს ის შემთხვევაა, როდესაც საქმეზე იურიდიული შედეგი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნის არსებობის შემთხვევაშია იდენტიფიცირებადი. სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის დიპოზიციურ შინაარსის მიხედვით სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა თუ საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ცხადია, აქ მოიზარება ობიექტური საჭიროება და არა პროცესის რომელიმე მხარის (მოსარჩელე, მოპასუხე, მე-3 პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით) მხარდაჭერა მათთვის განკუთვნილ მტკიცებით საქმიანობაში. ექსპერტიზის დანიშვნის აუცილებლობა უშუალოდ გამომდინარეობს დავის მომწესრიგებელი მატერიალურსამართლებრივი დანაწესებიდან, ხოლო, ზოგიერთ შემთხვევაში, ექსპერტიზის დანიშვნა განპირობებულია საქმის პროცედურული ასპექტებით .

66. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტის დასკვნაც, სსსკ-ის კოდექსის 162-ე მუხლით გათვალისწინებულ მტკიცებულებას განეკუთვნება, რომელიც წარმოადგენს სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის მიერ ჩატარებული გამოკვლევის შედეგს. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია, მის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასრულყოფილად შეფასებასთან მიმართებით.

67. მოპასუხემ (კასატორი) შესაგებელში თავის პოზიცია დაააფუძნა აგრეთვე ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების შინაარსსა და იურიდიულ შედეგზე, როგორც ერთ-ერთ წერილობითი სახის მტკიცებულებაზე, კერძოდ, სუს-ს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 აპრილის Nბს-88(კ-19) განჩინებაზე. აღნიშნულ საქმეში სადავო იყო ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 4 სექტემბრის #6 სხდომის ოქმის კანონიერება, რომლითაც სადავო უძრავი ქონების უწინდელ მესაკუთრეს - შ.კ–ძეს უღიარდა ქ. ბორჯომში, ...... მიმდებარედ არსებული 48 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. ამ სხდომის ოქმის საფუძველზე 2017 წლის 13 სექტემბერს ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ გამოცემულ იქნა #175 საკუთრების უფლების მოწმობა, რომლის თანახმად, შ.კ–ძეს საკუთრებაში გადაეცა 48.00 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მდებარე ქ. ბორჯომში, ....... მიმდებარედ. მითითებულ საქმეზე დადგენილი იქნა, რომ შ.კ–ძე დაახლოებით 1980 წლიდან ფლობს სადავო მიწის ნაკვეთს ლ.ღ–თან ერთად, თუმცა სადავო ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებამდე შ.კ–ძემ ცალკე დაირეგისტრირა მისი წილი მიწის ნაკვეთი, სადაც გაშენებული აქვს ვაზი და ხეხილი. აღნიშნული ნაკვეთი წარმოადგენს მისი საცხოვრებელი სახლის ეზოს ნაწილს, რომელსაც ფლობს 2007 წლამდე, რაც დასტურდება მასზე აღმოცენებული ხეხილით.დადგენილი იქნა, რომ შ.კ–ძეს ბორჯომში, ........... არსებული 48 კვ.მ მფლობელობაში აქვს დაახლოებით 1980 წლიდან. ამასთან, შ.კ–ძის მიერ წარმოდგენილია მ.ზ–ის (მის: ბორჯომი, ........... ქ. #16) და მ.ლ–ძის (მის: ბორჯომი, ........... პირველი შესახვევი #15) ნოტარიულად დამოწმებული განმარტებები იმის თაობაზე, რომ შ.კ–ძესა და მის ოჯახს ........... პირველი შესახვევი #19-ში არსებულ 48 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მფლობელობაში აქვთ დაახლოებით 50 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. მითითებულ განჩინებაში მართლზომიერად შეფასდა ადმინისტრაციული აქტები. (კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია შეეხება სწორედ აღნიშნული მტკიცებულების სააპელაციო სასმართლოს მიერ შეუფასებლობას, იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 19).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების გათვალისწინებით წარმოდგენილ არცერთ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასებაზე დაყრდნობით. განსახილველ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებული განჩინება განხილულ უნდა იქნეს საქმეზე არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად, როგორც ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება, რაც სამართლებრივი შემოწმების გარეშე დატოვა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ.

69. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII).

70. საკასაციო პალატა აგრეთვე აღნიშნავს, რომ მართლმსაჯულების სისტემის ეფექტურობა სამართლებრივი წესრიგის განმტკიცებასა და სამართლებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ფუნდამენტური წინაპირობაა. მართლმსაჯულების ეფექტურობა დამოუკიდებელ, მიუკერძოებელ, სამართლიან და დროულ სამართალწარმოებაში პოვებს გამოხატულებას. (იხ: შმიტი შ., /რიჰტერი ჰ., მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება (GIZ), 2013, 3).

71. როგორი სწრაფიც არ უნდა იყოს მართლმსაჯულება, როგორი სამართლიანი და კანონიერიც არ უნდა იყოს სასამართლო გადაწყვეტილება, მართლმსაჯულების მიზნები და ამოცანები განუხორციელებელი რჩება, თუ არ მოხდება გადაწყვეტილების აღსრულება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში ხაზს უსვამს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მნიშვნელობას და განმარტავს, რომ “სასამართლოსათვის სარჩელის წარდგენის უფლება არ არის თეორიული უფლება და არ უზრუნველყოფს მხოლოდ უფლების აღიარებას საბოლოო გადაწყვეტილების მეშვეობით, არამედ ასევე შეიცავს ლეგიტიმურ მოლოდინს იმასთან დაკავშირებით, რომ გადაწყვეტილება აღსრულდება” (იხ. „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“, განაცხადი №40765/02; Burdov v. Russia, no. 59498/00, §34, ECHR 2002-III; Hornsby v. Greece , judgment of 19 March 1997, Reports of Judgments and Decisions 1997-II, p. 510, §40 Hornsby; Mutishev and Others v. Bulgaria, 18967/03, §129, 3 December 2009; Antonetto v. Italy, no. 15918/89, §28, 20 July 2000).“ შესაბამისად, გასაზიარებელია კასატორის მიერ წინამდებარე განჩინების პ. 25-ში მითითებული საკასაციო პრეტენზია.

72. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

73. იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს განსახილველ საქმეზე სრულად არ გამოუკვლევია და შეუფასებია მოპასუხის მიერ შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების გათვალისწინებით წარმოდგენილი მტკიცებულებები, საკასაციო პალატა სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, თვითონ მიიღოს საქმეზე გადაწყვეტილება.

74. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლო, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად, უნდა შეამოწმოს მოსარჩელის მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად, განსაზღვროს უფლების საკითხი.

75. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ (სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), რომ ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 404-ე, 412-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.მ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე