თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) - მ.გ–ა, თ.კ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - მ.კ–ძე
დავის საგანი - ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 მაისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:მ.კ–ძემ 2018 წლის 26 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - მ.გ–ასა და თ.კ–ძის მიმართ და მოითხოვა 10,87 მ2 ფართის ნაწილში უძრავი ნივთის ჩუქების 2018 წლის 23 იანვრის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და თანამესაკუთრედ ცნობა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით მ.კ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 23 იანვარს მ.გ–ასა და თ.კ–ძეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება 7,243 მ2 ფართის ნაწილში; მ.კ–ძე ცნობილ იქნა თბილისში, ....... მდებარე №37 ბინის (ს/კ ......) მესაკუთრედ 7,243 მ2 ფართის ნაწილში; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 მაისის განჩინებით მ.კ–ძის, მ.გ–ასა და თ.კ–ძის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება მ.გ–ამ და თ.კ–ძემ საკასაციო წესით გაასაჩივრეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს. შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა.
კასატორები მიუთითებენ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებას, რომლის მიზანს წარმოადგენდა მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა. დასახელებული დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ მისი მამკვიდრებელი სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის ცხოვრობდა და სარგებლობდა ბინით. კასატორთა განმარტებით, მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო ხსენებული ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაკითხულმა პირებმა დაადასტურეს, რომ თ.კ–ძის აწ გარდაცვლილი მამა ბინის პრივატიზაციისას სადავო უძრავ ნივთში არ ცხოვრობდა, მას ექვს თვეზე მეტი ვადით ჰქონდა სადავო საცხოვრებელი ფართი მიტოვებული, შესაბამისად, საბინაო კოდექსის მე-100 მუხლის თანახმად, მას ფართის პრივატიზაციის უფლება არ ჰქონდა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებით მ.გ–ასა და თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ მ.გ–ასა და თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ბინის პრივატიზაციისას მოსარჩელის მამკვიდრებლის თანასაკუთრების უფლების წარმოშობა უძრავ ნივთზე და ასეთი გარემოების დადასტურების შემთხვევაში - მისი კუთვნილი წილის გაჩუქების კანონიერება.
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.
საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდებოდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდებოდა გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემული იყო ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი. საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადება კი განსაზღვრავდა პირთა უფლებებს, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები იყვნენ და მასთან ერთად ცხოვრობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არ ჰქონდათ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობდნენ ყველა უფლებით და ეკისრებოდათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.
საბინაო კოდექსის საფუძველზე, მიღებულ იქნა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილება, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენდა მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრული იყო, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემოდათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები იყვნენ.
უზენაეს სასამართლოს, დასახელებულ ნორმათა საფუძველზე, არაერთ საქმეზე აქვს განმარტებული, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობდნენ ის პირები, ვინც წარმოადგენდნენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. სწორედ ამიტომ, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავდა მასთან მცხოვრები ოჯახის წევრების მიერ საკუთრების უფლების მოპოვებაზე უარის თქმას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 29 მაისის №1161-1107-2013, 2017 წლის 10 მარტის №ას-1169-1124-2016, 2017 წლის 10 ივლისის №ას-213-202-2017 და 2021 წლის 29 ივნისის №ას-1607-2018 განჩინებები). შედეგად, პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემოდა ყველა იმ პირს, რომელთაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 ივლისის №ას-1108-1028-2014, 2020 წლის 14 იანვრის №ას-1173-2018 და 2021 წლის 8 აპრილის №ას-1382-2021 განჩინებები).
განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 1992 წლის 25 ნოემბერს ადგილობრივი მმართველობის ორგანოსა და მ.გ–ას შორის, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის დადგენილების საფუძველზე, გაფორმდა №9825 ხელშეკრულება, რომლითაც მ.გ–ას გადაეცა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს კუთვნილი, თბილისში, ....... მდებარე, 72,43 მ2 ფართობის მქონე №37 ბინა.
ასევე, დადგენილია, რომ ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის ბინაში, მ.გ–ას გარდა, ჩაწერილნი იყვნენ მისი მეუღლე - დ.კ–ძე და შვილები - დ.კ–ძე (გარდაიცვალა 2017 წლის 22 დეკემბერს), თ.კ–ძე და ნ.კ–ძე.
2018 წლის 23 იანვარს მ.გ–ამ უძრავი ნივთი თ.კ–ძეს აჩუქა.
მოსარჩელე - მ.კ–ძე წარმოადგენს მ.გ–ას შვილის - დ.კ–ძის შვილს, რომელმაც მამის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო მისი სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილი. მოსარჩელის მოსაზრებით, სამკვიდრო მასაში შედიოდა პრივატიზებული ბინის ⅕ ნაწილიც, რადგან მამამისი პრივატიზაციის დროს სადავო ბინაში ცხოვრობდა. აღნიშნული ფაქტი ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დადასტურებულად მიიჩნიეს, რასაც კასატორები სადავოდ ხდიან.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ოქტომბრის №ას-735-2021 და 2018 წლის 28 დეკემბრის №ას-1687-2018 განჩინებები). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით დასაბუთებული შედავება ვერ წარმოადგინეს.
საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ სადავო ფაქტის დასადგენად საქალაქო სასამართლმ დაკითხა მოწმეები და დაადგინა, რომ 1992 წლის მაისში (ე.ი. პრივატიზაციამდე) მოსარჩელის მამა დაქორწინდა და მეუღლესთან ერთად სხვა მისამართზე გადავიდა საცხოვრებლად, თუმცა მეუღლეები რამდენიმე თვეში დაშორდნენ და დ.კ–ძე კვლავ სადავო ბინაში დაბრუნდა საცხოვრებლად. აღსანიშნავია, რომ მეუღლეები განქორწინდნენ ისნის რაიონული სასამართლოს 1992 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე. გადაწყვეტილების თარიღი კი, ასევე, ადასტურებს მეუღლეთა დაშორებას სადავო ბინის პრივატიზებამდე. მოწმეთა ჩვენებებით ირკვევა, რომ ყოფილი მეუღლეები ისევ შერიგდნენ და განაგრძეს თანაცხოვრება, მაგრამ კონკრეტულ პერიოდებს ზუსტად ვერ ასახელებენ. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია, რომ მოსარჩელის მამა სადავო ბინაში იყო რეგისტრირებული 1988 წლიდან 1993 წლის 8 ივნისამდე. ამდენად, სადავო პერიოდში მოსარჩელის მამკვიდრებლის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტის დადგენისას სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით გამოიკვლია წერილობითი დოკუმენტები, გაითვალისწინა მოწმეთა ჩვენებები და მათი ერთობლივად შეფასების შედეგად დაადგინა, რომ 1992 წლის 25 ნოემბერს დ.კ–ძე სადავო ბინაში ცხოვრობდა. გარდა ამისა, განსაკუთრებით საყურადღებოა, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის პირველი აბზაციდან გამომდინარე, დროებით სხვაგან ყოფნის შემთხვევაში დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრებს უნარჩუნდებოდათ საცხოვრებელი სადგომი ექვსი თვის მანძილზე. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით კი არ დასტურდება, რომ დ.კ–ძეს ექვსი თვის მანძილზე ჰქონდა დატოვებული საცხოვრებელი სახლი. ამრიგად, „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის №107 დადგენილებით, დ.კ–ძის (მოსარჩელის მამის) საკუთრების უფლება ვრცელდებოდა ბინის მეხუთედ ნაწილზე, რომლის ½ ნაწილიც მოსარჩელემ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1307-ე, 1319-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე, 1433-ე მუხლების საფუძველზე, სამკვიდრო მოწმობით, მემკვიდრეობით მიიღო (სამკვიდრო ქონების მეორე ნახევარი მემკვიდრეობით მიიღო გარდაცვლილი პირის დედამ - მ.გ–ამ).
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ვინაიდან დ.კ–ძე წარმოადგენდა სადავო ნივთის თანამესაკუთრეს, სადავო ბინის ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას მ.გ–ა არ იყო უფლებამოსილი, სრულად გაეჩუქებინა ნივთი, ამასთან, ვინაიდან გარიგების მხარეებისთვის ცნობილი იყო დასახელებული ფაქტის თაობაზე, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 185-ე მუხლების საფუძველზე, არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ - მ.კ–ძის სამემკვიდრეო წილის ფარგლებში ბათილად ცნობისა და მოსარჩელის სადავო ფართის ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის წინაპირობები. საკასაციო პალატა დამატებით ითვალისწინებს, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო დ.კ–ძის გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღებამდე პერიოდში, როდესაც თ.კ–ძე არასრულწლოვანი იყო, რაც ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას გარდაცვილი პირის არასრულწლოვანი მემკვიდრის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებასა და უფლებების უფრო მაღალი სტანდარტით დაცვას მოითხოვდა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის საკითხს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ.გ–ასა და თ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 მაისის განჩინება;
3. მ.გ–ასა (პ/ნ ......) და თ.კ–ძეს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეთ ნ.კ–ძის მიერ 2021 წლის 1 ოქტომბრის №11688370328 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 701,8 ლარის 70% - 491,26 ლარი (ოთხას ოთხმოცდათერთმეტი ლარი და ოცდაექვსი თეთრი) შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
