საქმე №ას-41-2021 29 ოქტომბერი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – იბა "ს–ის" წევრები: ლ.ჩ–ძე, ვ.მ–ძე, დ.დ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.მ–რი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ.მ–რის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ს“-ის (შემდეგში: იბა ან ამხანაგობა) წევრების ლ.ჩ–ძის, ქ.ც–ძის, რ.ჯ–ის, ს.ა–ის, ნ.მ–ძის, ა.მ–ძის, ს.მ–ძის, ი.ბ–ძის, ვ.მ–ძის, ლ.ტ–ძის, მ.ჯ–ისა და ნ.ა–ძის (შემდეგში: მოპასუხეები ან აპელანტები) მიმართ თანხის - 6600 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოპასუხეებმა სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შეიცვალა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ლ.ჩ–ძეს, ვ.მ–ძესა და დ.დ–ძეს (ქ.ც–ძის უფლებამონაცვლე), მოსარჩელის სასარგებლოდ, 6 600 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრათ.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა შემდეგ სამართლებრივ საკითხებზე:

3.1. იბა-ს დაფუძნების შესახებ 2006 წლის 1 დეკემბრის სანოტარო აქტის მიხედვით ამხანაგობის მიზანი იყო იურიდიული პირის შეუქმნელად, განსაზღვრული წესით და ვადებში, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად ერთობლივი მოქმედება და მშენებლობის დასრულების შემდეგ ამ შენობის, როგორც ამხანაგობის წევრთა წილობრივი თანასაკუთრების, მფლობელობის, სარგებლობის და განკარგვის განხორციელება (მათი წილის შესაბამისად). საცხოვრებელი სახლი უნდა აშენებულიყო მისამართზე - ქ. თბილისი, ....ქუჩა N4;

3.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 930-ე მუხლის თანახმად ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად;

3.3. სააპელაციო სასამართლომ უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა მოიხმო, რომლის თანახმადაც ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნოს ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით შევიდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელნი არიან ისინი, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს (შეად. სუსგ-ებს: N ას-630-597-2014; N ას-374-351-2014; N ას-866-808-2017);

3.4. იბა-ს დაფუძნების შესახებ 2006 წლის 1 დეკემბრის სანოტარო აქტის მიხედვით გამოყოფილია ამხანაგობის წევრთა შემდეგი კატეგორიები:

1. ამხანაგობის მესაკუთრე წევრი - პირი, რომელმაც შენატანი განახორციელა უძრავი ქონების სახით;

2. ამხანაგობის წევრი - პირი, რომელმაც შენატანი განახორციელა მომსახურების გაწევით;

3. ამხანაგობის ჩვეულებრივი წევრი - პირი, რომელიც გაწევრიანდა ამხანაგობაში საცხოვრებელი და/ან არასაცხოვრებელი ფართის აშენების მიზნით;

4. ამხანაგობის დამფუძნებლები - ამხანაგობის მესაკუთრე წევრები და ამხანაგობის წევრები;

3.5. ამხანაგობის დაფუძნების შესახებ სანოტარო აქტის მიხედვით, ქ.ც–ძე, ლ.ჩ–ძე და ვ.მ–ძე ვალდებული იყვნენ: მოემზადებინათ სამშენებლო დოკუმენტები; მიეღოთ მშენებლობისათვის ყველა საჭირო ნებართვა შესაბამისი უწყებებიდან; მოეზიდათ ინვესტიციები; ორგანიზება გაეწიათ მშენებლობის პროცესისა და შესრულებული სამუშაოების ხარისხისათვის; განეკარგათ ფინანსები ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით ისე, რომ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში - 2011 წლის იანვრამდე, სრულად დაესრულებინათ ინდივიდუალური სახლის მშენებლობა, გალესვა, დახურვა, შემინვა, ლიფტის და გარე კომუნიკაციების მოწყობა; ამხანაგობის საფინანსო საქმიანობა მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ეწარმოებინათ; მშენებელობა უნდა დაწყებულიყო საძიებო-საპროექტო სამუშაოების დამთავრებისა და მათი შესაბამისი სამსახურების მიერ მშენებლობის ნებართვის დამტკიცებისთანავე და იგი 2011 წლის იანვრამდე უნდა დამთავრებულიყო;

3.6. ამხანაგობის დაფუძნების ხელშეკრულების მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტით „თუ ქ.ც–ძე, ლ.ჩ–ძე და ვ.მ–ძე ვერ უზრუნველყოფენ მშენებლობის დამთავრებას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის განმავლობაში, ასეთ შემთხვევაში მათ მესაკუთრეების სასარგებლოდ დაეკისრებათ ჯარიმა - გადასაცემი ბინების საბაზრო ღირებულების 0.01% ყოველთვიურად“;

3.7. შესაბამისად, მოსარჩელის საქმეზე პასუხისმგებელ პირებს ქ.ც–ძე, ლ.ჩ–ძე და ვ.მ–ძე წარმოადგენენ. რაც შეეხება სხვა წევრებს, ამხანაგობის დაფუძნების ხელშეკრულების შესაბამისად, მათ მიზანს უძრავი ქონების და ხელშეკრულებაში ასახული სხვა მახასიათებლების საკუთრებაში გადაცემა წარმოადგენდა, ე.ი. ამ პირთა ინტერესი შემოიფარგლებოდა მხოლოდ კონკრეტული შენატანის სანაცვლოდ ინდივიდუალურად განსაზღვრული ფართის მიღებით და შესაბამისად, მათ ვერ დაეკისრებათ პასუხისმგებლობა იმ ვალდებულებისთვის (კერძოდ, დათქმულ ვადაში შეთანხმებული სამუშაოს შეუსრულებლობისათვის), რაც ამავე გარიგების მიხედვით არ გააჩნდათ;

3.8. ამხანაგობის დაფუძნების შესახებ ხელშეკრულების 12.5 პუნქტის თანახმად ამხანაგობის წევრები აღიარებენ, რომ ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ჯეროვნად შეუსრულებლობის შემთხვევაში, რაც გულისხმობს როგორც შენობის აღმართვას და მის ექსპლოატაციაში მიღებას, აგრეთვე აღმართული შენობის შესაბამისობას მოქმედ ნორმებთან და სტანდარტებთან, აანაზღაურებენ მიყენებულ ზიანს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. იქედან გამომდინარე, რომ როგორც უკვე აღინიშნა, ზემოთ დასახელებული მთელი რიგი სამუშაოების შესრულების, ამასთან, მშენებლობის ვადის დარღვევის შემთხვევაში ჯარიმის გადახდის ვალდებულება გააჩნიათ ქ.ც–ძეს, ლ.ჩ–ძესა და ვ.მ–ძეს, ხელშეკრულების ზემოხსენებული დანაწესით ასევე მათი პასუხისმგებლობაა განსაზღვრული და იგი, გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, ვერ გავრცელდება სხვა მოპასუხეებზე;

3.9. მოსარჩელესა და ამხანაგობას (თავმჯდომარე ლ.ჩ–ძე) შორის, 2008 წლის 27 თებერვალს, გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის 1.1. მუხლის მიხედვით, ამხანაგობას მოსარჩელისათვის საკუთრებაში უნდა გადაეცა ქ. თბილისში ....., ფართით - 70.35 კვ.მ. აივნები - 7.5 კვ.მ და მიწისქვეშა ავტოსადგომი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ მდგომარეობაში, მოსარჩელის მიერ 66 390 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხის, ხელშეკრულების N1 დანართით გათვალისწინებული გრაფიკით გადახდის შემდეგ;

3.10. გრაფიკის შესაბამისად, მოსარჩელეს 2008 წლის 27 თებერვლამდე უნდა გადაეხადა 6 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, ხოლო დარჩენილი თანხა უნდა გადაეხადა 3 თვის ინტერვალით შემდეგი თანმიმდევრობით: 2008 წლის 27 მაისამდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2008 წლის 27 აგვისტომდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2008 წლის 27 ნოემბრამდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2009 წლის 27 თებერვლამდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2009 წლის 27 მაისამდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2009 წლის 27 აგვისტომდე -7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი, 2009 წლის 27 ნოემბრამდე - 7500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ხოლო 2010 წლის 27 თებერვლამდე - 7290 აშშ დოლარის ეკვივალენტი;

3.11. ამავე ხელშეკრულებით ამხანაგობა ვალდებული იყო 30 თვეში - 2011 წლის 27 აგვისტოსათვის, მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაეცა (ჩაებარებინა) ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება;

3.12. მოსარჩელემ 2008 წლის 27 თებერვალს მოპასუხეს გადაუხადა მხოლოდ 6600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, ხოლო ხელშეკრულებით და მასზე დართული გრაფიკით გათვალისწინებული დანარჩენი თანხა მას არ გადაუხდია.

3.13. 2008 წლის 27 თებერვლის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადებში ამხანაგობამ ვერ უზრუნველყო მშენებლობის დაწყება-დასრულება;

3.14. ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება შეწყვეტილია;

3.15. მოსარჩელე, მის მიერ თანხის სრულად გადაუხდელობის გამო, ამხანაგობამ ბინების განაწილების სიაში არ შეიყვანა;

3.16. მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 629.1-ე, 629.2-ე, 352.1-ე, 405.1-ე მუხლებზე მიუთითა და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ დარჩენილი თანხის გადაუხდელობა გამოწვეული იყო მენარდის მხრიდან ვალდებულების დარღვევით;

3.17. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება აღმჭურველი უფლებაა და განსხვავებით მოთხოვნის უფლებისაგან, მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობა (სუსგ Nას-38-38-2018, 08 ივნისი, 2018 წელი; Nას-1189-1119-2015, 23 მარტი, 2016 წელი);

3.18. მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულებით შეთანხმებული უძრავი ქონების აშენებისა და საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ექვსწლიანი ვადა (სსკ-ის 129.1-ე მუხლი) იწყება 2011 წლის 27 აგვისტოდან და 2017 წლის 27 აგვისტოს სრულდება;

3.19. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება - შემკვეთის მიერ მენარდისათვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნაზე ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის გავრცელების შესახებ და აღნიშნა, რომ ამ დროს თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ადგილს იკავებს უკუქცევის შედეგად წარმოშობილ შესრულებათა უკან დაბრუნების ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებათა გაცვლამდე არსებული ვითარების აღდგენას გულისხმობს, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლით წარმოიშობა ახალი ვალდებულება (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება). ნატურით დაბრუნების მოთხოვნაზე კი, სსკ-ის 128.3-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება (სუსგ Nას-1209-1169 2016, 12 ივლისი, 2017 წელი), რომელიც იწყება ხელშეკრულებიდან გასვლის მომენტიდან, რაც მოცემულ შემთხვევაში, ასევე, დაცულია;

3.20. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაბუთებული და საფუძვლიანია მოსარჩელის (შემკვეთის) მოთხოვნა მოპასუხეების - ლ.ჩ–ძის, ვ.მ–ძისა და დ.დ–ძის (ქ.ც–ძის უფლებამონაცვლე) მიმართ, 6 600 აშშ დოლარის დაბრუნების თაობაზე, რადგან ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივი შედეგი რესტიტუციაა, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში, რესტიტუციის მოვალე პირებს სწორედ დასახელებული მოპასუხეები წარმოადგენენ და შესაბამისად, მათ ეკისრებათ ვალდებულება, დაუბრუნონ შემკვეთს უძრავი ქონების ასაშენებლად მის მიერ გადახდილი თანხა.

4.სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა ლ.ჩ–ძემ, ვ.მ–ძემ და დ.დ–ძემ საკასაციო საჩივარი წარადგინეს მისი გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

5. კასატორების განმარტებით ვალდებულება თავად მოსარჩელემ დაარღვია, რადგანაც არაერთი თხოვნის მიუხედავად არ გადაიხადა ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა, რის გამოც იგი განშლის ოქმში არ იქნა შეყვანილი, როგორც მესაკუთრე. ხოლო თუ ის გადაიხდიდა დავალიანებას და ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას დაფარავდა, მაშინ მოსარჩელეს გაუფორმდებოდა საცხოვრებელი ბინა.

6. კასატორთა განმარტებით სააპელაციო სასამართლომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა სხვა სახის ურთიერთობაში გადაიყვანა და არ იხელძღვანელა სახელშეკრულებო მოთხოვნასთან მიმართებით კანონით გათვალისწინებული 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადით. კასატორთა მითითებით სასამართლომ არასწორად დაიწყო ხანდაზმულობის ვადის ათვლაც და ნაცვლად 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადისა გამოიყენა 10-წლიანი ვადა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ კასატორთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მოპასუხეების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ.

11. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, კასატორთა პრეტენზია შეეხება იმას, რომ მოსარჩელემ თავად დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, რის გამოც ამხანაგობამაც არ შეასრულა მის მიერ ნაკისრი ვალდებულება. რაც შეეხება, თანხის დაბრუნებას უსაფუძვლო გამდიდრებაზე მითითებით, კასატორები აღნიშნავენ, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელისა და ამხანაგობის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა დადგენილია და იგი სადავო არ არის. მოსარჩელის მოთხოვნა არ არის მოპასუხეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, იგი ითხოვს მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, იმის გამო, რომ ხელშეკრულება შეწყვეტილია.

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 352.1-ე მუხლის თანახმად თუ ხელშეკრულების ერთი-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). განსახილველ შემთხვევაში მხარეებმა უარი თქვეს ხელშეკრულებაზე, რაც სსკ-ის 405.1-ე და 352.1-ე მუხლების თანახმად ორმხრივი რესტიტუციის საფუძველია, ვინაიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების ნაწილი მოსარჩელემ შეასრულა, იგი ექვემდებარება დაბრუნებას (შეად. სუსგ N ას-630-597-2014, 28.07.2015 წ.). ხელშეკრულებიდან გასვლა თითოეულ მხარეს მიღებულის დაბრუნების (უკუქცევის) ვალდებულებას წარმოუშობს, სწორედ ამით განსხვავდება ხელშეკრულების მოშლისაგან ხელშეკრულებიდან გასვლა, რადგან ეს უკანასკნელი რესტიტუციას უკავშირდება.

15. სსკ-ის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ბლანკეტური შინაარსისაა და შეიცავს დათქმას ამავე კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობებზე აწესებს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება) - იხ. სუსგ N ას- 708-674-2014, 28.09.2015წ.

16. საგულისხმოა ისიც, რომ ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ, მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და გარდაიქმნებიან რესტიტუციის კრედიტორად, რომელიც ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეა, და რესტიტუციის მოვალედ (მოპასუხეები) (იხ. სუსგ N ას-1209-1169-2016, 12.07.17 წ.);

17. კასატორთა პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და განმარტავს, რომ ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შდრ. სუსგ N ას-934-899-2016, 14.02.17) - იხ. სუსგ N ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.

18. უფლებამოსილი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესებისა და პირობების შესაბამისად განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლა სსკ-ის 352-ე მუხლით წარმოშობს ე.წ. რესტიტუციის მოთხოვნის უფლებას, ანუ ხელშეკრულების ორივე მხარემ ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ მიღებული შესრულება და სარგებელი. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, მიუხედავად იმისა რომ ხელშეკრულებიდან გასვლაზე, როგორც აღმჭურველ უფლებაზე, არ ვრცელდება ხანდაზმულობა, მისი თანმდევი შედეგი - რესტიტუცია ექვემდებარებოდა ხანდაზმულობას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ დროს თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ადგილს იკავებს უკუქცევის შედეგად წარმოშობილ შესრულებათა უკან დაბრუნების ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებათა გაცვლამდე არსებული ვითარების აღდგენას გულისხმობს, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლით წარმოიშობა ახალი ვალდებულება (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება). ნატურით დაბრუნების მოთხოვნაზე კი, სსკ-ის 128.3 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება (შდრ. სუსგ N ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი) – N ას-222-2021, 04.06.2021 წ.;

19. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (სსკ-ის 931-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ე“ ქ/პუნქტი, 935-ე მუხლები) (იხ. სუსგ _N ას-866-808-2017, 17.10.2017 წ.).

20. საკასაციო სასამართლო ზემოთ მოხმობილი სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ამხანაგობის ვალდებულებაზე პასუხისმგებელი არიან მხოლოდ ის წევრები, რომელთაც ივალდებულეს ამხანაგობის ეკონომიკური საქმიანობის წარმოება და შემოსავლებში მონაწილეობა. საქმის მასალებით დადგენილია და აღნიშნულს არც კასატორები ხდიან სადავოდ, რომ ამხანაგობის ასეთი წევრები არიან ლ.ჩ–ძე, ვ.მ–ძე და დ.დ–ძე, შესაბამისად, სწორედ ისინი არიან პასუხისმგებელი ამხანაგობის სახელით დადებულ ხელშეკრულებაზე, რომელიც შეწყდა და რის გამოც მოსარჩელეს მის მიერ გადახდილი თანხა უკან უნდა დაუბრუნდეს.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

22. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. იბა "ს–ის " წევრების: ლ.ჩ–ძის, ვ.მ–ძის და დ.დ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. იბა "ს–ის " წევრებს: ლ.ჩ–ძეს, ვ.მ–ძეს და დ.დ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე, ხ.უ–ას მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1030,77 (საგადახდო დავალება N10769996194, გადახდის თარიღი 2021 წლის 20 აპრილი), 70% – 721,53ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური