საქმე №ას-334-2021 05 ნოემბერი, 2021წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, თამარ ზამბახიძე

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენით

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს ,,რ.ს.ა–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად მიღებული თანხის უკან დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ.კ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს ,,რ.ს.ა–ი“-ს (შემდეგში: მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 1 621,791 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარ პარტნიორს წარმოადგენს შ.ა–ა, რომელიც 2015 წლის 16 ნოემბრიდან დღემდე ფლობს ამ კომპანიაში 86.34% წილს. 2015 წლის 22 ივლისს, წილის დათმობის ხელშეკრულების შედეგად, მოპასუხე კომპანიამ შეიძინა შპს ,,ს.ი–ის" 100%-იანი წილი კ.ჯ–ისაგან. 2016 წლის 26 თებერვალს ხელშეკრულებით ცვლილება შევიდა 2015 წლის 22 ივლისის ხელშეკრულებაში და დაზუსტდა წილის ნასყიდობის ფასის ნაწილი (500.000 აშშ დოლარი) და მისი გადახდის გრაფიკი. აღნიშნული ხელშეკრულების დამატებითი შეთანხმება წილის გამყიდველს - კ.ჯ–ს გადაეგზავნა ელექტრონულად 2016 წლის 03 ივნისს. მოპასუხე კომპანიას არ გადაუხდია წილის ფასის ნაწილი კ.ჯ–ის მიმართ, კერძოდ, 2016 წლის 26 თებერვლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წილის ფასის ნაწილი ღირებულება - 500 000 აშშ დოლარის სახით გადაიხადა დ.კ–ძემ, რის სანაცვლოდაც, მხარეთა მოლაპარაკებით დ.კ–ძე უნდა გამხდარიყო შპს ,,ს.ი–ის" პარტნიორი, ხოლო, მისი წილობრივი მონაწილეობა საბოლოოდ განისაზღვრებოდა მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციის პროპორციულად. აღნიშნული 500 000 აშშ დოლარის კ.ჯ–ისათვის გადაცემის მიზნით, სს ,,ვ.ბ–დან" მოსარჩელის მიერ გამოტანილი იქნა სესხი - 500 000 აშშ დოლარის ოდენობით. მოსარჩელის მიერ შპს ,,ს.ი–ის" სესხი უზრუნველყოფილი იქნა პირადი თავდებობით და სესხის უზრუნველსაყოფად დაიტვირთა მისი პირადი და ოჯახის წევრების საკუთრება. ვინაიდან, შპს ,,ს.ი–ი" ვერ ასრულებდა თავის სასესხო ვალდებულებას, საკრედიტო დავალიანების დაფარვის მიზნით, იპოთეკარს სს ,,თ.ბ–ს" საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელის მამის - ბ.„ კ–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი. ამასთან, სესხის დაფარვის პროცესში შპს ,,ს.ი–ის" მხრიდან (ფინანსური მენეჯერის თ.ლ–ის მეშვეობით) თანმხდებოდა სესხის თანხის ეროვნულ ვალუტაში კონვერტაციის კურსი მოპასუხის წარმომადგენლებთან. მოპასუხის 2015 წლის 03 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, შპს ,,ს.ი–ის" დირექტორად დაინიშნა მოსარჩელე. 2015 წლის 17 აგვისტოს მოპასუხის მაჟორიტარი პარტნიორი შ.ა–ას წარმომადგენელი - მ.ხ–ი მოსარჩელის წერს წერილს, სადაც აღნიშნავს, რომ მათ შორის, განხილული „პარტნიორთა შეთანხმების“ სტრუქტურის და სხვა დეტალების გასარკვევად საჭიროებს ინფორმაციის მოწოდებას. 2015 წლის 21 დეკემბერს მოსარჩელე არაპირდაპირ ახორცილებს შენატანს შპს ,,ს.ი–ში" 300.000 ევროს ( 324280 აშშ დოლარი) ოდენობით, კერძოდ, აღნიშნულ თანხას ურიცხავს მოპასუხე კომპანიის პარტნიორს შ.ა–ას, რის შემდეგაც, მოპასუხე ზრდის შპს ,,ს.ი–ის" კაპიტალს, სანაცვლოდ კი უნდა გაზრდილიყო მოსარჩელის წილობრივი მონაწილეობა შპს ,,ს.ი–ში". მოპასუხის ბუღალტერს - გ.უ–ძეს დ.კ–ძე ხვდებოდა სს ,,ვ.ბ–ს" სათაო ოფისში, აღნიშნულ შეხვედრას ორგანიზებას უწევდა შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსური მენეჯერი თ.ლ–ი, აღნიშნული შეხვედრების დროს, მოსარჩელე გ.უ–ძეს, როგორც მოპასუხის ბუღალტერს გადასცემდა თანხას, სესხის დაფარვის მიზნით. 2017 წლის 03 ნოემბერს შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსური დირექტორი თ.ლ–ი მოსარჩელის დავალებით ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით მიმართავს მ.ხ–ს და სთხოვს მას მოსარჩელის წილის პროცენტულობის განსაზღვრას მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად. 2017 წლის 10 ნოემბერის წერილით თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია ს.ი–ში წარმოადგენს 1.119.789 აშშ დოლარს, ხოლო მოსარჩელის წილი 35.44%-ს. 2018 წლის 29 იანვრის წერილის თანახმად თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ ამ მომენტისათვის შპს ,,ს.ი–ში" განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად მოსარჩელის წილი წარმოადგენს 38.38%-ს. 2017 წლიდან 2018 წლის ჩათვლით მოსარჩელემ მოპასუხეს ნაღდი ანგარიშსწორების გზით გადასცა თანხა 491.096 აშშ დოლარი, რაც მხარეთა მოლაპარაკებით ითვლებოდა შპს ,,ს.ი–ის" წილის საფასურად. სწორედ ამის დასადასტურებლად, 2018 წლის 13 თებერვლიდან 28 თებერვლის ჩათვლით, შპს ,,ს.ი–ის" წარმომადგენელი მ.გ–ი, მოპასუხე კომპანიის დირექტორი ლ.კ–ა, მოსარჩელე და თ.ლ–ი აწარმოებენ მიმოწერას, კერძოდ, მიღება-ჩაბარების აქტების გაცვლას მოსარჩელის მიერ განხორციელებული გადახდების საფუძველზე, ასევე, შპს ,,ს.ი–ში" გადახდების პროპორციულად მოსარჩელის წილის განსაზღვრის შესახებ. შპს ,,ს.ი–ის" წარმომადგენლის მიერ, ასევე, ლ.კ–ას მიერ გამოგზავნილ მიღება-ჩაბარების აქტში აღნიშნულია, რომ შ.ა–ა და მოსარჩელე ადასტურებენ შემდეგს - მოსარჩელის წილი შპს ,,ს.ი–ში" განისაზღვრება მის მიერ განხორციელებული შენატანების პროპორციულად. მოსარჩელის მიერ 2017 წლის 26 ივნისს მოპასუხეს გადაეცა 37 800 აშშ დოლარი, ხოლო 2018 წლის ივნისში მოსარჩელის მიერ მოპასუხის, წარმომადგენელს შ.ა–ას მიერ გადაეცა 140.000 აშშ დოლარი, შემდგომ კი, 204.415 აშშ დოლარი. ამასთან, 2016-2017 წლებში მოსარჩელეს შ.ა–ასა და მ.ხ–ს შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობასთან დაკავშირებით. მოლაპარაკების თანახმად, მოსარჩელეს უნდა დაეფარა მოპასუხის სესხი, რომელიც ჩაითვლებოდა შპს ,,ს.ი–ში" მოსარჩელის შენატანად. ამის მიხედვით კი, უნდა გაზრდილიყო მოსარჩელის წილის ოდენობა შპს ,,ს.ი–ში". მოპასუხე კომპანიის 2018 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე გათავისუფლდა შპს ,,ს.ი–ის" დირექტორის თანამდებობიდან და კომპანიის დირექტორად დაინიშნა მოპასუხის დირექტორი - ლ.კ–ა. 2018 წლის 24 აგვისტოს ლ.კ–ა წერილს წერს შპს ,,ს.ი–ის" თანამშრომლებს და ატყობინებს მათ, რომ მოსარჩელის ნაცვლად კომპანიას თვითონ უხელმძღვანელებს და იმავე წერილში ლ.კ–ა ადასტურებს, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს შპს ,,ს.ი–ის" თანამფლობელს. მოპასუხე კომპანია წარმოადგენს ტექსოლტრანსის ჯგუფის ნაწილს, რომელსაც აკონტროლებს შ.ა–ა და მ.ხ–ი. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ამჟამად სასამართლოში მიმდინარეობს დავა შპს ბ&ნ-სა და შპს ,,ს.ი–ს" შორის გარიგების (თვალთმაქცური) ბათილად ცნობის მოთხოვნით. მითითებულ საქმეში ს.ი–ის მიერ წარდგენილ შესაგებელში აღნიშნულია, რომ - გარიგების დადება, რომლის ღირებულებაც 15 მილიონ ლარს აღემატება, მოხდა სწორედ შ.ა–ას მეშვეობით. ამდენად, აღნიშნულიდან დასტურდება, რომ შ.ა–ა მართავს როგორც მოპასუხე კომპანიას, ასევე შპს ,,ს.ი–ს". შ.ა–ა აგრეთვე წარმოადგენს საქართველოს საავტომობილო სპორტის ფედერაციის პრეზიდენტს და ელექტრონული ფოსტა, რომელზედაც შ.ა–ასთან მოსარჩელე აწარმოებდა მიმოწერას კომპანიის ფინანსური მდგომარების შესახებ, წარმოადგენს მის ოფიციალურ ელექტრონულ ფოსტას. მოსარჩელე დირექტორად დანიშვნის დღიდან, კერძოდ, 2015 წლის 03 აგვისტოდან მის მიერ უფლებამოსილ პირებთან ერთად ინტენსიურად, ყოველთვიურად აწვდიდა მოპასუხე კომპანიასა და შ.ა–ას შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსურ ინფორმაციას, აგრეთვე, მოპასუხის მიერ უფლებამოსილ პირებს ჰქონდათ წვდომა შპს ,,ს.ი–ის" პროგრამაზე, სადაც აისახებოდა შპს ,,ს.ი–ის" ყველა ფინანსები. მოსარჩელემ და მისმა წარმომადგენლებმა არაერთხელ მოითხოვეს (2015-2018 წლებში მხარეებს შორის მრავალჯერ განხორციელდა მიმოწერა) კომპანიის - შპს ,,ს.ი–ის" პარტნიორად მოსარჩელის რეგისტრაცია, განხორციელებული ინვესტიციების პროპორციულობის ფარგლებში, თუმცა, ამგვარი რეგისტრაცია არ მომხდარა, რამაც წარმოშვა უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძვლით, მოპასუხის მიერ თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება. ამასთან, მოსარჩელის მიერ მოპასუხე კომპანიის პირდაპირ და არაპირდაპირი გზით თანხის გადაცემა დასტურდება არაერთი მტკიცებულებით, ისევე, როგორც უტყუარად დასტურდება, რომ მოსარჩელეს აღნიშნული ინვესტირების სანაცვლოდ, გააჩნდა კანონიერი მოლოდინი, რომ გახდებოდა შპს ,,ს.ი–ის“ პარტნიორი.

3. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 2015 წლის 22 ივლისს მოპასუხე კომპანიასა და შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილის მფლობელ პარტნიორ კ.ჯ–ს შორის დაიდო ხელშეკრულება წილის ნასყიდობის შესახებ, რომელიც იყო საკმაოდ მოცულობითი და რომელსაც, ასევე, ქონდა უამრავი დანართი, ასევე, შეიცავდა ისეთ ინფორმაციას, რომლის გასაჯაროებაც მხარეებს არ სურდათ, ამიტომ მხარეთა გადაწყვეტილებით იმავე დღეს დაიდო წილის დათმობის ერთგვერდიანი ხელშეკრულება, რომელიც წარედგინა სამეწარმეო რეესტრს დასარეგისტრირებლად. 2016 წლის 26 თებერვალს ცვლილება შევიდა არა წილის დათმობის ხელშეკრულებაში, არამედ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში. ამასთან, არავითარი ფასის დაზუსტება არ მომხდარა, უბრალოდ მხარეებმა განსაზღვრეს დარჩენილი 500 000 აშშ დოლარის გადახდის ახალი გრაფიკი. წილის სრული ღირებულება - 4 500 000 აშშ დოლარი გადახდილ იქნა მოპასუხის მიერ. რაც შეეხება მოსარჩელის განმრატებას, რომ 500 000 აშშ დოლარი გადაიხადა მოსარჩელემ, რის სანაცვლოდ, მოსარჩელე უნდა გამხდარიყო შპს ,,ს.ი–ის" პარტნიორი, მოპასუხის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ მთლიანი წილის ღირებულება გადაიხადა მოპასუხე კომპანიამ. შესაბამისად, მათთვის უცნობი იყო, თუ რა მოლაპარაკება მოხდა დ.კ–ძესა და კ.ჯ–ს შორის და გადაუხადა თუ არა ზემოაღნიშნული თანხა კ–ძემ ჯ–ს. მოპასუხის განმარტებით, მ.ხ–ი არ არის შ.ა–ას წარმომადგენელი, რადგან წარმოდგენილი არაა მისი უფლებამოსილების დამადასტურებელი მტკიცებულება. მიუხედავად იმისა, რომ შ.ა–ა არის მოპასუხე კომპანიის 86.34% წილის მესაკუთრე, იგი უფლებამოსილი არაა წარმოადგინოს მოპასუხე კომპანია. ასეთი უფლებამოსილება კანონისა და საწარმოს წესდების შესაბამისად, აქვს მის დირექტორს, რომელიც იმ პერიოდშიც და დღესაც იყო და არის ლ.კ–ა. შესაძლოა მ.ხ–ი მართლაც მუშაობს ერთ-ერთ საწარმოში, მაგრამ რ.ს.ა–ს არც წერილობით და არც ზეპირსიტყვიერად არასოდეს მიუცია უფლებამოსილება მ.ხ–ისათვის ემოქმედა რუსთავის საერთაშორიო ავტოდრომის სახელით. მართალია, შ.ა–ა წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის მესაკუთრეს, თუმცა, მისი ყველა მოქმედება არ მოიაზრებს თავის თავში გადაწყვეტილების მიღებას და მითუმეტეს, არ მოიაზრებს წარმომადგენლობას შპს ,,ს.ი–სა" ან მოპასუხე კომპანიაში, ვინაიდან, იგი საწარმოში უფლებამოსილებას ახორციელებს კანონით და წესდებით მინიჭებულ ფარგლებში.

4. მოპასუხის განმარტებით, სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებებით დასტურდება მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელეს შეაქვს ნაღდი ფულის სახით შ.ა–ას საბანკო ანგარიშზე 300 000 ევრო, ხოლო შ.ა–ას ანგარიშიდან რა ბედი ეწია ამ ფულს, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მართლაც დასტურდება ბანკიდან მოსარჩელის მიერ კრედიტის გამოტანის ფაქტი, თუმცა ის, რომ აღნიშნული თანხა განკუთვნილი იყო კ.ჯ–ისათვის, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რადგან შპს ,,ს.ი–ის" წილის ღირებულება მოპასუხემ სრულად გადაუხადა კ.ჯ–ს.

5. 2017-2018 წლებში მოსარჩელეს ნაღდი ანგარიშსწორებით რაიმე თანხა არ გადაუხდია მოპასუხისათვის და შესაბამისად, არც 461 096 აშშ დოლარი არ გადაუცია მოპასუხისათვის. ლ.კ–ას მიერ ელექტრონული ფოსტით გადაგზავნილი მიღება-ჩაბარების აქტი არ არის ხელმოწერილი და შესაბამისად, არ დასტურდება მოპასუხის მიერ თანხის მიღების ფაქტი, ხოლო რაც შეეხება 2017 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელსაც მოპასუხე კომპანიის სახელით ხელს აწერს ა.კ–ვა, აღნიშნული პიროვნება მართლაც მუშაობდა ავტოდრომში, თუმცა, პირადი განცხადების საფუძველზე 2017 წლის 11 მაისს განთავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

6. მოპასუხის განმარტებით, მართალია შ.ა–ა არის მოპასუხე კომპანიის 86.34%-ის წილის მესაკუთრე, თუმცა, არასდროს არ ყოფილა ავტოდრომის წარმომადგენელი, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით სარგებლობდა მხოლოდ ლ.კ–ა და შესაბამისად, თ.ლ–ის 2018 წლის 2 ივლისის წერილის ადრესატი იყო სწორედ ეს უკანასკნელი, თუმცა, არც წერილში და არც მის დანართში არსად არ არის ნახსენები მოპასუხე კომპანია. ამასთან, წერილში საუბარია მხოლოდ 140 000 აშშ დოლარზე.

7. 2018 წლის 24 აგვისტოს ლ.კ–ას მიერ ნამდვილად მოხდა შპს ,,ს.ი–ის" თანამშრომლებისათვის წერილის გაგზავნა და მის მიერ ფრაზის - „ბატონი დ–ი, როგორც ამ კომპანიის თანამფლობელი“ გაჟღერება განპირობებული იყო შემდეგი მიზეზით, კერძოდ, დ.კ–ძე კომპანიის მართვისას ყველას ეუბნებოდა, რომ შპს ,,ს.ი–ის" თანამფლობელი იყო, შესაბამისად, სწორედ მან სთხოვა ლ.კ–ას, რომ არ დაემცირებინა თანამშრომლების თვალში და მათთვის ეთქვა, რომ იყო ს.ი–ის თანამფლობელი. ამასთან, ლ.კ–ას მიერ წერილის თანამშრომლებისთვის მიწერის დროს მართლაც მიმდინარეობდა მოლაპარაკება მოსარჩელის მიერ შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილის შეძენაზე და შესაძლო იყო მოსარჩლე მართლაც გამხდარიყო კომპანიის პარტნიორი. ამდენად, სწორედ ეს გარემოება წარმოადგენდა წერილში მოსარჩელის თანამფლობელად მოხსენიებას. ამასთან, მოპასუხე მხარე მიუთითებს, რომ მხარეებს შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება, თუმცა, მათ შორის რაიმე შეთანხმების მიღწევას ადგილი არ ჰქონია. შესაგებელში მოპასუხის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს არც პირდაპირ და არც ირიბად მოპასუხე კომპანიაში ინვესტიცია არ განუხორციელებია. მოსარჩელის ქონება არ ყოფილა გამოყენებული შპს „ს.ი–ის“ ვალის უზრუნველსაყოფად, მოსარჩელე იყო მხოლოდ თავდები, როგორც ს.ი–ის დირექტორი, ხოლო სესხის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული იქნა მესამე პირის ქონება, რომელსაც შემხებლობა არ აქვს აღნიშნულ დავასთან. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მიმოწერა (სატელეფონო), რომელიც განხორციელდა გ.უ–ძესა და თ.ლ–ს შორის, ეს არის ორ სუბიექტს შორის, კერძოდ ფინანსურ მენეჯერსა და ბუღალტერს შორის საუბარი თანხების კონვერტაციაზე, კაპიტალში შეტანაზე და ა.შ, რაც ჩვეულებრივი სამეურნეო პროცესია რომელიც განხორციელდა ორ ურთიერდამოკიდებულ პირს შორის. თუმცა, აღნიშნული მიმოწერით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ რაიმე თანხების გადახდა, ის ფაქტი, რომ ბანკში განხორციელდა ორი ფიზიკური პირის შეხვედრა, უპირობოდ არ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მათ შორის, მოხდა თანხის გადაცემა, და გადაცემის შემთხვევაში, რომ ეს თანხა უპირობოდ ეკუთვნოდა მოსარჩელეს.

8. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 1,621,791 აშშ დოლარის გადახდა. უცვლელად დარჩა სარჩელზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარ პარტნიორს წარმოადგენს შ.ა–ა, რომელიც 2015 წლის 16 ნოემბრიდან, დღემდე ფლობს ამ კომპანიაში წილის 86.34 % საკუთრებაში (იხ. ს.ფ. 23-26).

11. 2015 წლის 22 ივლისის წილის დათმობის ხელშეკრულების შედეგად, მოპასუხემ, კომპანიის წარმომადგენლის - დირექტორ ლ.კ–ას სახით, შეიძინა შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილი კ.ჯ–ისაგან, ხოლო 2016 წლის 26 თებერვლის ხელშეკრულებით, ცვლილება შევიდა 2015 წლის 22 ივლისის ხელშეკრულებაში და დაზუსტდა წილის ნასყიდობის ფასი (500000 აშშ დოლარი) და მისი გადახდის გრაფიკი (იხ. ს.ფ. 27-37).

12. მოპასუხე კომპანიის 2015 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, შპს ,,ს.ი–ის" (ს/კ .....) დირექტორად დაინიშნა დ.კ–ძე (იხ. ს.ფ. 38-40).

13. მოპასუხის 2018 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე გათავისუფლდა შპს ,,ს.ი–ის" დირექტორის თანამდებობიდან და შპს ,,ს.ი–ის დირექტორის" თანამდებობაზე დაინიშნა ლ.კ–ა (იხ. ს.ფ. 136-138).

14. 2015 წლის 21 დეკემბერს მოსარჩელემ 300000 ევრო შეიტანა მოპასუხე კომპანიის პარტნიორის, 86.34% წილის მესაკუთე - შ.ა–ას ანგარიშზე (იხ. ს.ფ. 53).

15. 2015 წლის 17 აგვისტოს მ.ხ–ი მოსარჩელეს წერს წერილს, სადაც აღნიშნავს, რომ მათ შორის განხილული „პარტნიორთა შეთანხმების“ სტრუქტურის და სხვა დეტალების გასარკვევად, საჭიროებს ინფორმაციის მოწოდებას (იხ. ს.ფ. 47-51).

16. 2017 წლის 3 ნოემბერს შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსური მენეჯერი - თ.ლ–ი, მოსარჩელის დავალებით, ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით მიმართავს მ.ხ–ს და თხოვს მას, მოსარჩელის წილის პროცენტულობის განსაზღვრას მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად. საპასუხოდ მ.ხ–ი სთხოვს თ.ლ–ს შენატანების ოდენობისა და თარიღების მიწოდებას, რათა განისაზღვროს მოსარჩელის წილის ოდენობა (იხ. 59-62; მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 5დეკემბრის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

17. 2017 წლის 3 ნოემბრის წერილის პასუხად, 2017 წლის 10 ნოემბრის წერილით თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია შპს ,,ს.ი–ში" წარმოადგენს 1,119,789 აშშ დოლარს, ხოლო მოსარჩელის წილი 35,44% (იხ. ს.ფ. 59-62; მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 5 დეკემბრისსასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

18. 2018 წლის 29 იანვარს, თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ იმ მომენტისთვის შპს ,,ს.ი–ში" განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად, მოსარჩელის წილი წარმოადგენს 38.38 %-ს (იხ. 2018 წლის 29 იანვრისელ-ფოსტის მიმოწერა. მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 05 დეკემბრის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

19. 2018 წლის 24 აგვისტოს, ლ.კ–ა წერილს წერს შპს ,,ს.ი–ის" თანამშრომლებს და ატყობინებს, რომ მოსარჩელის ნაცვლად კომპანიას ამიერიდან უხელმძღვანელებს იგი. წერილში ლ.კ–ა აღნიშნავს, რომ „ბატონი დ–ი, როგორც ამ კომპანიის თანამფლობელი, „რ.ს.ა–თან ერთად რჩება კომპანიის ფარგლებში მიმდინარე სტრატეგიულ პროცესებში მონაწილე მნიშვნელოვან პირად“ (იხ. ს.ფ.100-132; 140-141).

20. დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიას არ გადაუხდია შესყიდული შპს ,,ს.ი–ის" წილის საზღაურის ნაწილი - 500,000 აშშ დოლარი კ.ჯ–ისთვის, აღნიშნული გადაიხადა მოსარჩელემ.

21. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოკვლევას ექვემდებარება მხოლოდ ის გარემოება, უნდა მიიღოს თუ არა მოსარჩელემ მოპასუხე კომპანიისაგან თანხა.

22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ: ა. შესრულება შეესაბამება ზნეობრივ მოვალეობებს, ან გ. მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირობები. შესრულების უკუმოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შემსრულებლისა და მიმღების სამართლებრივ ურთიერთმიმართებას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, ნიშანდობლივია სსკ-ის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი იმასთან დაკავშირებით, რომ ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. ამდენად, შეფასება იმისა, შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას, თუ შესრულება მომდინარეობს ზნეობრივი მოვალეობიდან, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა უფლება-მოვალეობრივი კავშირი არსებობს შემსრულებელსა და მიმღებს შორის, რა სუბიექტური დამოკიდებულება ჰქონდა შემსრულებელსა და მიმღებს უშუალოდ შესრულების მიმართ. აღნიშნული გამიჯვნადია განსაკუთრებით მჭიდრო ნათესაური და მეგობრული ურთიერთკავშირების დროს. თუ შემსრულებელი შესრულების დროს მოქმედებდა ზნეობრივ საწყისებზე დაყრდნობით იმთავითვე გამოირიცხება მისი უკან დაბრუნების შესაძლებლობა.

23. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2015 წლის 22 ივლისს, მოპასუხესა და კ.ჯ–ს შორის დაიდო წილის დათმობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილის მესაკუთრე გახდა მოპასუხე კომპანია. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველი გახდა ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და კ.ჯ–ს შორის, ხოლო მეორე მხრივ, მოსარჩელეს და შ.ა–ასა შორის წარმოებული მოლაპარაკება, რომლის მიხედვით, შპს ,,ს.ი–ის“ წილების ბენეფიციარი (საბოლოო) მესაკუთრეები უნდა გამხდარიყვნენ შ.ა–ა და მოსარჩელე. ასევე, 100% წილი საწყის ეტაპზე გაფორმებულიყო შ.ა–ას კუთვნილ კომპანიაზე - მოპასუხე კომპანიაზე, ხოლო წილის შესაბამისი ნაწილის გადაფორმება მოსარჩელეზე, მოხდებოდა მას შემდეგ, როცა პროპორციულად განახორციელებდა საწარმოში ინვესტირებას. აღნიშნული შეთანხმების ფარგლებში, მოსარჩელე შპს ,,ს.ი–ის" ყოფილ მესაკუთრე კ.ჯ–თან, წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით აწარმოებდა მოლაპარაკებებს. მოლაპარაკების ბოლო ეტაპზე ანუ, როდესაც მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, კ.ჯ–ისათვის ცნობილი გახდა, რომ მისი წილი შპს ,,ს.ი–ში" უნდა გადაეფორმებინა მოპასუხისათვის. ამასთან, უნდა გათავისუფლებულიყო მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებები, რომელიც ,,პ.ბ–ში" სესხის უზრუნველსაყოფად იყო იპოთეკით დატვირთული. მას შემდეგ, რაც გათავისუფლდა იპოთეკიდან კ.ჯ–ის უძრავი ქონებები და მიიღო 3 900 000 აშშ დოლარი, მოხდა წილის მოპასუხეზე გადაფორმება, ხოლო დარჩენილი 500 000 აშშ დოლარი მოპასუხის ნაცვლად მას გადაუხადა მოსარჩელემ ,,ვ.ბ–ს" სათაო ოფისში 2016 წლის 23 სექტემბერს. 2016 წლის 20 სექტემბერს მოსარჩელეზე სს ,,ვ.ბ. ჯ–ას" მიერ დამტკიცებული იქნა სესხი 500,000 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც მოსარჩელის მიერ გატანილი იქნა 2016 წლის 23 სექტემბერს და გადაეცა კ.ჯ–ს, აღნიშნულს ადასტურებს კ. ჯ–ი პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხვისას.

24. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ სასამართლოს მხრიდან ადგილი ქონდა მტკიცებულებების არასათანადო შეფასებას და მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ შემდეგ მტკიცებულებებზე: 2016 წლის 2 თებერვლის შეთანხმების აქტი, თანხის მიღება-ჩაბარების შესახებ, ხელმოწერილი კ.ჯ–ისა და მოპასუხე კომპანიის დირექტორის ლ.კ–ას მიერ, რომლის თანახმად, 2015 წლის 22 ივლისის წილის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 2.2.3 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულებულია სრულად, კერძოდ კ.ჯ–ს გადაეცა 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში 247 020 ლარი, ამავე თარიღის სალაროს გასვლის ორდერი, რომელიც ადასტურებს თანხის გადაცემას კ.ჯ–ზე სალარო გასვლის ორდერით, ხელმოწერილი კ.ჯ–ის და ლ.კ–ას მიერ. 2016 წლის 26 სექტემბრის სალარო გასვლის ორდერი, რომლის საფუძველია წილის ნასყიდობის თანხა, რომლის თანახმად, კ.ჯ–ს გადაეცა 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში -ერთი მილიონ ასორმოცდათექვსმეტი ათასს ექვსასი ლარი, ხელმოწერილი კ.ჯ–ის და ა.კ–ას, მოპასუხე კომპანიის მთავარი ბუღალტრის მიერ. კ.ჯ–მა სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ 500 000 აშშ დოლარი მიიღო უშუალოდ მოსარჩელისაგან, ხოლო რაღაც პერიოდის გასვლის შემდგომ თბილისში, თავის ოფისში მოაწერა ხელი ფორმალურად დოკუმენტებს - სალაროს გასავლის ორდერებს, რომ თითქოს მოპასუხის ოფისში მიიღო თანხები. ასევე, საერთოდ არ მიუღია ბოლო გადახდად ნაჩვენები 100 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი 247 000 ლარი, რომელიც მოსარჩელსთან ურთიერთშეთანხმებით გაიქვითა სასაქონლო ნაშთების ვარგისიანობაზე არსებული პრეტენზიების გამო. მოწმე ა.კ–ამ ასევე დაადასტურა, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორის მითითებით ბუღალტრულად ტარდებოდა თანხები, როგორც დამფუძნებლის - შ.ა–ას შენატანი და შემდგომ კ.ჯ–ზე გაცემა წილის შესყიდვის საფასურად, მაშინ როდესაც რეალურად არც თანხის მიღებას და არც გაცემას ადგილი კომპანიაში არ ჰქონია, კ.ჯ–ს საერთოდ არ შეხვედრია.

25. უდავოა, რომ მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარ პარტნიორს წარმოადგენს შ.ა–ა, რომელიც 2015 წლიდან დღემდე, ფლობს ამ კომპანიაში 86.34% წილს საკუთრებაში, ხოლო საქმის მასალებით და ლ.კ–ას მიერ სასამართლოზე მიცემული განმარტებით, ასევე მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, რომ აღნიშნული პიროვნება მართავს, როგორც შპს ,,რ.ს.ა–ს, ისევე შპს ,,ს.ი–ს“ და შესაბამისად, მათ საქმიანობაში ერთპიროვნული გადაწყვეტილების მიმღები პირი იყო სწორედ შ.ა–ა. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული იქნენ თ.ლ–ი, ა.კ–ა და გ.უ–ძე, რომლებმაც დაადასტურეს, რომ მოპასუხე კომპანიის ჩართულობა შპს ,,ს.ი–ის“ საქმიანობაში იყო ფაქტობრივად ფორმალური, გადაწყვეტილების მიმღები პირი იყო მხოლოდ შ.ა–ა. ა.კ–ა მიუთითებს, რომ მისი გაგზავნა შპს ,,ს.ი–ში“ მოხდა სწორედ შ.ა–ას მიერ, ხოლო მოწმე თ.ლ–ი განმარტავს, რომ ,,ს.ი–ის" ფინანსურ მონაცემებთან დაკავშირებით მას შეხვედრა ჰქონდა (შპს ს.ი–ის სათათბირო ოთახში) შ.ა–ას, დ.კ–ძესა და მ.ხ–თან, ეს უკანასკნელი კი წარმოადგენდა შ.ა–ას მიერ უფლებამოსილ პირს და აღნიშნული შეხვედრის შემდგომ, მ.ხ–მა მას თავადვე განუმარტა, რომ შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსებთან დაკავშირებით ყოველთვიური ინფორმაცია უნდა მიეწოდებინა მისთვის. შპს ,,ბ.ჯ.კ–ი"-ს მაჟორიტარ პარტნიორს (წილის 99.9% წილის მესაკუთრეს), რომელიც ასევე შპს ,,რ.ს.ა–ის" დარჩენილი წილის მესაკუთრეა, დღეის მდგომარეობით წარმოადგენს შ.ა–ა, ხოლო, ამავე კომპანიის 99.9% წილის მესაკუთრეს, 2010 წლის 25 თებერვლისათვის (კომპანიის მაშინდელი სახელი - შპს ბ.ე.ტ.ს.) წარმოადგენდა ყაზახეთში რეგისტრირებული უცხოური საწარმო ტექსოლტრანსსერვისი, რომლის მაჟორიტარი პარტნიორიც დღემდე შ.ა–ა. შესაბამისად, მოპასუხე, წარმოადგენს ტექსოლტრანსის ჯგუფის ნაწილს და იმყოფება შ.ა–ას კონტროლის ქვეშ, აღნიშნულიდან გამომდინარე დასტურდება, რომ მ.ხ–ი მოქმედებდა შ.ა–ასა და მოპასუხე კომპანიის სახელით.

26. 2015 წლის 17 აგვისტოს, მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარი პარტნიორი - შ.ა–ას წარმომადგენელი - მ.ხ–ი, დ.კ–ძეს წერს წერილს, რომ მათ შორის, განხილული „პარტნიორთა შეთანხმების“ სტრუქტურის და სხვა დეტალების გასარკვევად, საჭიროებს ინფორმაციის მოწოდებას. 2017 წლის 3 ნოემბერს, თ.ლ–ი, როგორც შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსური დირექტორი, დ.კ–ძის დავალებით, ელ-ფოსტის მეშვეობით მიმართავს მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელს, მ.ხ–ს და თხოვს მას დ.კ–ძის წილის პროცენტულობის განსაზღვრას, მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად. მ.ხ–ი სთხოვს თ.ლ–ს შენატანების ოდენობისა და თარიღების მიწოდებას, რათა განისაზღვროს დ.კ–ძის წილის ოდენობა. 2017 წლის 10 ნოემბრის წერილით, ზემოაღნიშნული წერილის პასუხად, თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ დ.კ–ძის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია შპს „ს.ი–ში“ წარმოადგენს 1,119,789 აშშ დოლარს, რის შესაბამისად, მოსარჩელის წილი უნდა განისაზღვროს - 35,44%. 2018 წლის 29 იანვარს, თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ იმ მომენტისთვის შპს ,,ს.ი–ში“ განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად, გააჩნია წილი 38.38 %-ის ოდენობით. მოწმე თ.ლ–ის ჩვენებით ასევე დასტურდება, რომ მ.ხ–თან, მოსარჩელსთან და შ.ა–ასთან ჰქონდა შეხვედრა, რა დროსაც, მის მიერ, როგორც პარტნიორების მიმართ, წარდგენილი იქნა პრეზენტაცია კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობასთან დაკავშირებით, აგრეთვე, მის მიერ სისტემატურად იგზავნებოდა მ.ხ–ათან, როგორც შ.ა–ას წარმომადგენელთან ფინანსური მონაცემები და მოსარჩელის მიერ განხორციელებული შენატანები. ელექტრონულ მიმოწერაში ასევე ფიგურირებდა მოპასუხე კომპანიის დირექტორი ლ.კ–ა.

27. მოსარჩელის, როგორც შპს ,,ს.ი–ის“ პარტნიორის წარდგენა მოხდა თავად კ.ჯ–ის მიერ, როცა მოხდა კ.ჯ–ის მიერ კომპანიის გაყიდვა. აღნიშნული ფაქტს კიდევ უფრო ამყარებს ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ შპს ,,ს.ი–ის" სესხი უზრუნველყოფილ იქნა პირადი თავდებობით და სესხის უზრუნველსაყოფად დაიტვირთა მისი ოჯახის წევრის, კერძოდ მამის - ბ. კ–ძის უძრავი ქონება და ვინაიდან ,,ს.ი–ი" ვერ ახორციელებდა თავის სასესხო ვალდებულებების შესრულებას, საკრედიტო დავალიანების დაფარვის მიზნით, იპოთეკარს სს ,,თ.ბ–ს" საკუთრებაში გადაეცა ბ. კ–ძის უძრავი ქონება.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს აქვს უფლება მოსთხოვოს მოპასუხეს ის, რაც ვალდებულების გარეშე გადასცა (სსკ-ს მუხლი 976).

29. სსკ-ის 991-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, გარდა იმისა, რაცგათვალისწინებულია ამ თავში, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. ამავე კოდექსის 979-ე მუხლით კი განსაზღვრულია უსაფუძვლო გამდიდრებისას უკან დაბრუნების მოთხოვნის ფარგლები. კერძოდ, აღნიშნული ნორმის პირველი ნაწილით უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით.

30. საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ 2015 წლის 21 დეკემბერს, მოსარჩელე არაპირდაპირ ახორციელებს ინვესტირებას შპს ,,ს.ი–ში" 300 000 ევროს ოდენობით, კერძოდ, თანხა შეაქვს მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარი პარტნიორის - შ.ა–ას ანგარიშზე. აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა მოსარჩელის წილის საფასურს შპს ,,ს.ი–ში", რაც დასტურდება 2017 წლის 3 ნოემბრის, მ.ხ–ს, თ.ლ–სა და მოსარჩელეს შორის არსებული მიმოწერით, რომლის თანახმად, მ.ხ–ს, როგორც შ.ა–ას წარმომადგენელს, გაეგზავნა თანხებისა და გადარიცხვების შესახებ ინფორმაცია, რაც მიჩნეული უნდა ყოფილიყო წილის შესყიდვის საფასურის გადახდად. 2015 წლის 21 დეკემბერს გადაცემული 300 000 ევრო-324 280 აშშ დოლარი დაფიქსირებულია, როგორც წილის შესყიდვის საფასური. ზემოაღნიშნული თანხის გადაცემის შემდგომ შ.ა–ა 1 000 000 აშშ დოლარის შეტანას ახორციელებს მოაპსუხე კომპანიაში და 2016 წლის 2 მარტის ტრანზაქციის თანახმად ხორციელდება კომპანიის ვადაგადაცილებული სესხის ძირითადი თანხის დაფარვა. სესხის დაფარვის პროცესში, შპს ,,ს.ი–ის“ მხრიდან თ.ლ–ის მეშვეობით თანხმდებოდა სესხის თანხის ეროვნულ ვალუტაში კონვერტაციის კურსი მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელთან, აგრეთვე, თანხმდებოდა თ.ლ–სა და გ.უ–ძეს შორის, მოსარჩელის და გ.უ–ძის შეხვედრის ადგილი და დრო, რომელიც იდენტურად ემთხვევა დ.კ–ძის მიერ გ.უ–ძისათვის თანხის გადაცემას და ამ უკანასკნელის მიერ თანხის შეტანას მოსარჩელის ანგარიშზე, რომელიც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ფაქტების კონსტატაციით, 2019 წლის 21 ოქტომბრის თ.ლ–ის სატელეფონო შეტყობინების ამონაწერით და მისივე განმარტებით.

31. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის 2017 წლის 26 ივნისს, ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით ჩარიცხულია 37 800 დოლარი ა.კ–ას (შპს რ.ს.ა–ის ბუღალტერი) მიერ. იმავე დღეს, სს ,,ვ.ბ–დან" მოსარჩელის მიერ გამოტანილ იქნა 91000 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი 2019 წლის 10 ოქტომბერის მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2019 წლის 26 ივნისს, შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი ზემოაღნიშნულ ოპერაციასთან დაკავშირებით, რომელიც ხელმოწერილია ორივე მხარის მიერ. 2017 წლის 25 ივლისს მოპასუხე კომპანიის მთავარი ბუღალტრის გ.უ–ძეს მიერ ჩარიცხულია 91 000 ლარი. საქმის მასალებში წარმოდგენილია დ.კ–ძის მიერ იმავე თარიღში ვ.ბ–დან თანხის გამოტანა 91 000 ლარის ოდენობით. კონვერტაცია განხორციელდა კურსით 2.4050, რაც ზუსტ თანხვედრაშია სესხის სახით გადახდილ თანხასთან 37 838.84 აშშ დოლართან. ხოლო 2017 წლის 24 აგვისტოს, ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით ავტოდრომში ჩარიცხულია 37 800 დოლარი გ.უ–ძის მიერ, რაც ასევე დასტურდება ამავე რიცხვით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტით.

32. დადგენილი იქნა, რომ 2017 წლის 26 სექტემბერს, ეროვნული ვალუტის გაყიდვის გზით აგრეთვე ჩარიცხულია 37 800 დოლარი, გ.უ–ძის მიერ, რაც ასევე დასტურდება ამავე რიცხვით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტით. 2017 წლის 25 ოქტომბერს რ.ს.ა–ის სალაროში მთავარი ბუღალტრის გ.უ–ძის მიერ შეტანილი იქნა 95 000 ლარი, რომელსაც თავად გ.უ–ძის ჩვენებასთან ერთად ადასტურებს ამავე თარიღში შესრულებული მიღება-ჩაბარების აქტი და შემოსავლის გასვლის ორდერი, ხოლო 2017 წლის 27 ნოემბერს სალაროში 103 080 ლარის შეტანა გ.უ–ძეს მიერ, დასტურდება ამავე რიცხვით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტით და გასვლის ორდერით. 2017 წლის 25 დეკემბერს სალაროში 97 200 ლარის შეტანა გ.უ–ძის მიერ, დასტურდება ამავე რიცხვით დათარიღებული მიღება-ჩაბარების აქტით და გასვლის ორდერით. 2018 წლის 28 თებერვალს ავტოდრომის სალაროში - 93 290 ლარის და 25 აპრილს - 94 000 ლარის შეტანა გ.უ–ძის მიერ, დასტურდება ამავე რიცხვებით დათარიღებული გასვლის ორდერებით. 2018 წლის 29 მაისს შპს რ.ს.ა–ის სალაროში- 93 900 ლარის შეტანა გ.უ–ძის მიერ, აისახება შპს რ.ს.ა–ის ანგარიშზე, აღნიშნულის პარალელულად კი, ამავე თარიღით მოხდა 37 800 დოლარის ჩარიცხვა მ.ბ–ძის მიერ (სს ს.ბ–ის ანგარიშზე). 2018 წლის 29 მაისს, თ.ლ–ი, გ.უ–ძეს სატელეფონო შეტყობინებით უთანხმებს კრისტალში თანხის დაკონვერტირებას. 2018 წლის 2 ივლისს - 140 000 აშშ დოლარის, ხოლო 8 ივლისს - 500 000 ლარის რ.ს.ა–ის სალაროში შეტანა გ.უ–ძის მიერ დასტურდება 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით. მოწმე ა.კ–ამ სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა მოსარჩელის მიერ თანხის გადაცემის ფაქტი, ასევე არ უარყო, რომ მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელმოწერა განხორციელებულია მის მიერ, თუმცა მისი შინაგანი რწმენით აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა შპს ,,ს.ი–ის“ მიერ სესხის დაფარვის მიზნით გაცემულ თანხას, ხოლო მოწმე გ.უ–ძემ დაადასტურა დ.კ–ძის და მის მიერ უფლებამოსილი პირების მეშვეობით თანხის რამდენჯერმე მიღება ,,ვ.ბ–ს" ოფისში, რომელიც შემდგომ მოპასუხე კომპანიის ბუღალტერიში აისახებოდა, როგორც დამფუძნებლის შენატანი და ხდებოდა სესხის დაფარვა.

33. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის წარმომადგენლებს საქმის წარმოების არცერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხე კომპანიისთვის გადაცემული თანხები წარმოადგენდა შპს ,,ს.ი–ის“ კუთვნილ თანხებს. დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელის შპს ,,ს.ი–ის“ დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ, 2018 წლის 19 სექტემბერს, ლ.კ–ა, რომელიც წარმოადგენდა როგორც შპს ,,ს.ი–ის", ასევე, მოპასუხე კომპანიის დირექტორს, თავისი ელექტრონული ფოსტით ბ. კ–ძეს (მოსარჩელის მამა), შ.ა–ას, მოსარჩელეს და თ.ლ–ს უგზავნის შპს ,,ს.ი–ის" 2015-2018 წლების ფინანსური ანალიზს (აუდიტს) და ინფორმაციას, სადაც მითითებულია მოსარჩელის მიერ განხორციელებული შენატანები და ასევე დ.კ–ძის წილობრივი მონაწილეობა შპს ,,ს.ი–ში". აღნიშნული დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა თ.ლ–მა.

34. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ აპელანტს/მოპასუხეს მიღებული აქვს 1,621,791 აშშ დოლარის ოდენობით თანხა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მომხდარი ფაქტის„გამოძიების“ პროცესში ჩართული პირები ადასტურებენ, რომ აპელანტი ამ გადაცემული თანხით უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, შესაბამისად, მიღებული თანხა ექვემდებარება უკან დაბრუნებას.

35. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა’’ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

36. სსკ-ის 989-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია.

37. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, თანხის გაუმართლებლად დაკისრების ფაქტი აპელანტს (მოპასუხე) მხარეს ეკისრებოდა, რომელმაც აღნიშნული გარემოება ვერ დაადასტურა.

38. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ, რომელმაც მოთხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

39. კასატორს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილია ერთადერთი მტკიცებულება, რაც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდის ფაქტს - 2015 წლის 21 დეკემბრის ბანკის მიერ გაცემული სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ 300 000 ევრო შეიტანა შ.ა–ას ანგარიშზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს იყო „არაპირდაპირი ინვესტირება“ „ს.ი–ში“და ამავე დროს, შპს „ს.ი–ში“ მისი წილის საფასური. თუმცა, აღნიშნული მსჯელობა ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რადგან თუ თანხის გადაცემის მიზანი იყო ინვესტირება შპს „ს.ი–ში“, მაშინ თანხა ამ უკანასკნელს უნდა მიეღო და პასუხისმგებელი მის დაბრუნებაზეც ისაა, თუ თანხა განკუთვნილი იყო „ს.ი–ში“ წილის შესაძენად, მაშინ თანხა უნდა გადასცემოდა მოპასუხე კომპანიას, რადგან იგი წარმოადგენდა შპს „ს.ი–ის“ წილის 100%-ის მესაკუთრეს. სინამდვილეში კი,თანხა გადაეცა შ.ა–ას. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მოპასუხის დასაბუთება, ხოლო თავისი პოზიცია არ დაასაბუთა. ასევე, საერთოდ გაუგებარია რა კავშირია დ.კ–ძის მიერ აფხაზავასთვის 300 000 ევროს გადახდასა (2015 წლის 21 დეკემბერს) და შ.ა–ას მიერ ავტოდრომში 1 000 000 აშშ დოლარის - სამჯერ მეტი თანხის (2016 წლის 02 მარტს) ინვესტირებას შორის, 300 000 ევროს გადახდიდან ორ თვეზე მეტ ვადაში. დაუსაბუთებელია ფიზიკური პირი შ.ა–ასთვის მიცემულ თანხაზე, რატომ უნდა აგოს პასუხი იურიდიულმა პირმა, თუნდაც ამ უკანასკნელის დამფუძნებელი იყოს ეს ფიზიკური პირი. ეს სამასი ათასი ევრო „რ.ს.ა–ს“ არ მიუღია, შესაბამისად, მას არ უნდა დაეკისროს მისი დაბრუნების ვალდებულება. კასატორის აღნიშნავს, რომ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (სუსგ საქმეზე N ას-344-329-2016). იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე ვერ ადასტურებს და არც არსებობს შესაბამისი მტკიცებულები, რომ თანხა (300 000 ევრო) გადასცა მოპასუხეს, სარჩელი ხდება უსაფუძვლო.

40. კ.ჯ–ისთვის 500 000 აშშ დოლარის გადახდის საკითხთან მიმართებით, კასატორი აღნიშნავს, სსკ-ის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ, უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. აღნიშნული ნორმა იცავს მოვალეს კრედიტორის არაკეთილსინდისიერებისგან. მოვალე კანონის ძალით დაცულია, როდესაც მას გააჩნია ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი და ასეთ პირობებში, კრედიტორის მხოლოდ განცხადება, რომ მას ვალდებულების შესრულება მოვალისგან არ მიუღია, არ წარმოადგენს მის მიერვე ხელმოწერილი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის გამაბათილებელს. თუკი (და ეს უდავოა) კ. ჯ–ის მიერ გაცემული და ხელმოწერილი დოკუმენტები (გასავლის ორდერი, მიღება-ჩაბარების აქტი) ადასტურებს მის მიმართ ვალდებულების შესრულებას და იცავს მოვალეს (მოპასუხეს) კ.ჯ–ის თვითნებობისაგან, მაშინ მოცემულ დავაში, რატომ არ ხდება ამის გათვალისწინება.

41. რაც შეეხება მიღება-ჩაბარების აქტებს, კასატორი მიუთითებს, რომ არცერთი მიღება ჩაბარების აქტი არაა ხელმოწერილი, ერთის გარდა. ხელმოუწერელი დოკუმენტის მტკიცებულებად მიჩნევა, როდესაც მას არეთანხმება მეორე მხარე, დაუშვებელია.

42. კასატორი აღნიშნავს, სასამართლო 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტთან დაკავშირებით უთითებს, რომ 2018 წლის 2 ივლისს - 140 000 აშშდოლარის, ხოლო 8 ივლისს - 500 000 ლარის მოპასუხე კომპანიის სალაროში შეტანა გ.უ–ძის მიერ დასტურდება 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით. კასატორის მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში, არაფერ კავშირში არაა გ.უ–ძე და მოპასუხე კომპანის სალარო. გარდა იმისა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტი არაა ხელმოწერილი, მასში 500 000 ლარი ნახსენებიც არაა. ამასთან, აქტში თანხის მიმღებად მითითებულია შ.ა–ა და არა კასატორი. ერთადერთი ხელმოწერილი აქტია 2017 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტი. კასატორის სახელით მას ხელს აწერსა. კ–ვა, თუმცა, მისთვის არც ზეპირად და არც წერილობით არავის მიუცია უფლებამოსილება ემოქმედა კასატორის სახელით. ამასთან, აღნიშნული პიროვნება მართლაც მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში, თუმცა, პირადი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა სამსახურიდან 2017 წლის 11 მაისს -აქტზე ხელმოწერამდე თვენახევრით ადრე. რაც იმას ნიშნავს, რომ აქტზე ხელმოწერის დროისთვის, ის არათუ უფლებამოსილი პირი არ იყო, არც კი მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელესთან იყო მოლაპარაკებები შპს „ს.ი–ში“ წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, მაგრამ ის წარუმატებლად დასრულდა, სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა 2018 წლის ნოემბერ-დეკემბერში შ.ა–ასა და ბ. კ–ძეს შორის არსებული მიმოწერა „ს.ი–ის“ წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, სადაც ერთი სიტყვითაც კი არაა ნახსენები კ–ძის მიერ ვითომ უკვე გადახდილი თანხა.გასაგებია, რომ საქმეში წარმოდგენილია ელ. მიმოწერა, რომლის ადრესატებიც არიან ლ.კ–ა, მ.ხ–ი და სხვები, მაგრამ არცერთ წერილში მეორე მხრიდან დადასტურებული არა აკ–ძის მიერ „ს.ი–ში“ ინვესტირების, ან „რ.ს.ა–ისთვის“ თანხის გადაცემის ფაქტი. ის, რომ რ.ს.ა–ის“ ბენეფიციარი მფლობელია შ.ა–ა უდავოა, შესაძლოა მ.ხ–ი მართლაც მუშაობდეს მის ერთ-ერთ საწარმოში, მაგრამ კასატორს არც წერილობით და არც ზეპირსიტყვიერად, არასოდეს მიუცია უფლებამოსილება მ.ხ–ისთვის ემოქმედა მისი სახელით. იმისათვის რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე მოპასუხეს მოსთხოვო თანხის უკან დაბრუნება, სულ მცირე, ის მაინც უნდა დადასტურდეს, რომ ამ უკანასკნელმა მიიღო იგი, ხოლო ასეთის მტკიცების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით კი არ დასტურდება, რომ დ. კ–ძემ თანხა გადასცა კასატორს.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 28 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 07 ივლისის განჩინებით კი ცნობილი იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლით, კერძოდ, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.

44. საქმეზე პირველი ზეპირი სხდომა ჩატარდა 2021 წლის 07 ოქტომბერს, რომელიც მხარეთა მორიგების მიზნით გადაიდო 2021 წლის 21 ოქტომბერს.

45. 2021 წლის 21 ოქტომბერს საქმის არსებითი განხილვის შედეგად, საკასაციო პალატამ სსსკ-ის 257-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, საქმეზე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გადადო 2021 წლის 05 ნოემბერს.

სამოტივაციო ნაწილი :

46. საკასაციო პალატას საქმის არსებითად განხილვის შედეგად მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ( განჩინება) უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

47. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

48. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

49. მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარ პარტნიორს წარმოადგენს შ.ა–ა, რომელიც 2015 წლის 16 ნოემბრიდან, დღემდე ფლობს ამ კომპანიაში წილის 86.34 % საკუთრებაში (იხ. ს.ფ. 23-26).

50. 2015 წლის 22 ივლისის წილის დათმობის ხელშეკრულების შედეგად, მოპასუხემ, კომპანიის წარმომადგენლის - დირექტორ ლ.კ–ას სახით, შეიძინა შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილი კ.ჯ–ისაგან, ხოლო 2016 წლის 26 თებერვლის ხელშეკრულებით, ცვლილება შევიდა 2015 წლის 22 ივლისის ხელშეკრულებაში და დაზუსტდა წილის ნასყიდობის ფასი (500000აშშ დოლარი) და მისი გადახდის გრაფიკი (იხ. ს.ფ. 27-37).

51. მოპასუხე კომპანიის 2015 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, შპს ,,ს.ი–ის" (ს/კ .....) დირექტორად დაინიშნა დ.კ–ძე (იხ. ს.ფ. 38-40).

52. მოპასუხის 2018 წლის 14 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე გათავისუფლდა შპს ,,ს.ი–ის" დირექტორის თანამდებობიდან და შპს ,,ს.ი–ის დირექტორის" თანამდებობაზე დაინიშნა ლ.კ–ა (იხ. ს.ფ. 136-138).

53. 2015 წლის 21 დეკემბერს მოსარჩელემ 300000 ევრო შეიტანა მოპასუხე კომპანიის პარტნიორის, 86.34% წილის მესაკუთე - შ.ა–ას ანგარიშზე (იხ. ს.ფ. 53).

54. 2015 წლის 17 აგვისტოს მ.ხ–ი მოსარჩელეს წერს წერილს, სადაც აღნიშნავს, რომ მათ შორის, განხილული „პარტნიორთა შეთანხმების“ სტრუქტურის და სხვა დეტალების გასარკვევად, საჭიროებს ინფორმაციის მოწოდებას (იხ. ს.ფ. 47-51).

55. 2017 წლის 3 ნოემბერს შპს ,,ს.ი–ის" ფინანსური მენეჯერი - თ.ლ–ი, მოსარჩელის დავალებით, ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით მიმართავს მ.ხ–ს და თხოვს მას მოსარჩელის წილის პროცენტულობის განსაზღვრას მის მიერ განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად. საპასუხოდ მ.ხ–ი სთხოვს თ.ლ–ს შენატანების ოდენობისა და თარიღების მიწოდებას, რათა განისაზღვროს მოსარჩელის წილის ოდენობა (იხ. 59-62; მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 5დეკემბრის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

56. 2017 წლის 3 ნოემბრის წერილის პასუხად, 2017 წლის 10 ნოემბრის წერილით თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია შპს ,,ს.ი–ში" წარმოადგენს 1,119,789 აშშ დოლარს, ხოლო მოსარჩელის წილი 35,44% (იხ. ს.ფ. 59-62; მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 5 დეკემბრისსასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

57. 2018 წლის 29 იანვარს, თ.ლ–ი ატყობინებს მ.ხ–ს, რომ მოსარჩელის მიერ იმ მომენტისთვის შპს ,,ს.ი–ში" განხორციელებული ინვესტიციების შესაბამისად, მოსარჩელის წილი წარმოადგენს 38.38 %-ს (იხ. 2018 წლის 29 იანვრის ელ-ფოსტის მიმოწერა. მოწმე თ.ლ–ის ჩვენება 2019 წლის 05 დეკემბრის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, 15:43:20).

58. 2018 წლის 24 აგვისტოს, ლ.კ–ა წერილს წერს შპს ,,ს.ი–ის" თანამშრომლებს და ატყობინებს, რომ მოსარჩელის ნაცვლად კომპანიას ამიერიდან უხელმძღვანელებს იგი. წერილში ლ.კ–ა აღნიშნავს, რომ „ბატონი დ–ი, როგორც ამ კომპანიის თანამფლობელი, „რ.ს.ა–თან ერთად რჩება კომპანიის ფარგლებში მიმდინარე სტრატეგიულ პროცესებში მონაწილე მნიშვნელოვან პირად“ (იხ. ს.ფ.100-132; 140-141). მოპასუხე კომპანიას არ გადაუხდია შესყიდული შპს ,,ს.ი–ის" წილის საზღაურის ნაწილი - 500,000 აშშ დოლარი კ.ჯ–ისთვის, აღნიშნული გადაიხადა მოსარჩელემ.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონდარღვევას, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;

60. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

61. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლომ ზეპირი მოსმენით განიხილა კასატორის საკასაციო საჩივარი და საკასაციო პრეტენზიების საფუძვლიანობის შემოწმებას, მათ შორის, დავის ფაქტობრივი ნაწილის კვლევას ორი სხდომა მიუძღვნა, შესაბამისად, მტკიცებულებათა დონეზე შემოწმდა ყველა ის პრეტენზია, რომლებზე დაყრდნობითაც კასატორი მიიჩნევდა, რომ მიღებული გადაწყვეტილება იყო არასწორი.

62. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

63. საკასაციო სასამართლომ ზეპირი განხილვისას შეამოწმა სადავო გარემოებები და მივიდა დასკვნამდე, რომ სარჩელი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ნაწილობრივ არ არის ფორმალურად გამართული, იგი ნაწილობრივ არ შეიცავს დამაჯერებელ, ლოგიკურ დასაბუთებას იმ ფაქტების თაობაზე, რომლებსაც ემყარება მხარის მოთხოვნა. საკასაციო სასამართლოს მიერ ზეპირ განხილვაზე კასატორისა და მისი მოწინააღმდეგე მხრიდან მიღებული განმარტებების მიუხედავად, იგი შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

64. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში, როგორც კასატორთან, ასევე კასატორის მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით უზრუნველყოფილ იქნა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში.

65. საკასაციო სასამართლოს სხდომებზე მიღებული განმარტებების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას მისთვის: 1) 500000 აშშ დოლარის; 2) 324280 აშშ დოლარის ( 300000 ევრო); 3) 140000 აშშ დოლარის და 4) 204415 აშშ დოლარის ( 500000 ლარის ექვივალენტი) გადახდის დაკისრების ნაწილში. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, აგრეთვე საკასაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი).

66. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

68. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

69. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

71. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

72. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

73. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომაზე კანონის ერთგვაროვანი ინტერპრეტაციის აუცილებლობასთან მიმართებით. კანონის ნორმის განსხვავებული ინტერპრეტაციის პრობლემა დადგა საქმეში ALBU AND OTHERS v. ROMANIA (Applications no. 34796/09), 10 მაისი, 2012 წელი) §§: 34 (III, IV),რომელშიც აღნიშნა, რომ სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები უნდა დაეფუძნოს სამართლის განსაზღვრულობის პრინციპს, რომელიც იმპლიმენტირებულია კონვენციის ყოველ მუხლში და ადგენს კანონისმიერი წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ ასპექტს. სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, დასახელდა სამართლებრივი სტაბილურობის inter alia, გარანატად, რომელიც იმავდროულად, უზრუნველყოფს საზოგადოების ნდობას სასამართლოების მიმართ. სასამართლო გადაწყვეტილებათა კონფლიქტი არაერთგვაროვნების კონტექსტში კი, პირიქით საზოგადოების ნდობის ხარისხს ამცირებს სასამართლოს მიმართ, მაშინ როდესაც ამგვარი ნდობა წარმოსდგება სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად. (მსგავს საკითხებზე აგრეთვე იხ., Iordan Iordanov and Others, §-47; Ştefănică and Others, §-31). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ სხვა საქმეში აღნიშნა, რომ კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების სასამართლო სისტემებმა უნდა შექმნან მექანიზმი, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლებრივ განსაზღვრულობას (Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC] (Application no. 13279/05), 21 ოქტომბერი, 2011 წელი, §§59-96) და ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი პრაქტიკის დადგენას კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებისათვის (სამართლიანი სასამართლოს უფლება).

75. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დანაწესი, რომელიც მოიცავს საქმის სამართლიანი განხილვის უფლების პროცედურულ გარანტიებს, კერძოდ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პარაგრაფი, თავისთავად არ გადასცემს პირს უფლებას ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში მოცემული განმარტებების შესაბამისად, „სასამართლო პრაქტიკის განვითარება, როგორც ესეთი, არ მოდის წინააღმდეგობაში მართლმსაჯულების სათანადო განხორციელებასთან, ვინაიდან დინამიური და მუდმივად განვითარებადი მიდგომის შეუნარჩუნებლობა ამ მიმართულებით შესაბამის პროგრესსა და გაუმჯობესებას შეუშლიდა ხელს“ (შდრ. Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC], N 13279/05, § 58, 20 ოქტომბერი 2011; Lupeni Greek Catholic Parish and Others v. Romania [GC], N 76943/11, § 116, 29 ნოემბერი 2016). „სასამართლო პრაქტიკაში არაერთგვაროვნების შესაძლებლობა თავისი ბუნებით ყველა ისეთი სასამართლო სისტემის თანმდევი შედეგია, რომელიც შესაბამისი ტერიტორიული იურისდიქციის მქონე, რამდენიმე ინსტანციის სასამართლოთა ქსელზეა დაფუძნებული. ამგვარი არაერთგვაროვნება შეიძლება სახეზე გვქონდეს ერთსა და იმავე სასამართლოს პრაქტიკაშიც. თუმცა, აღნიშნული გარემოება ავტომატურად ვერ მიიჩნევა კონვენციის საწინააღმდეგოდ.“ რაც შეეხება უშუალოდ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს როლს ეროვნულ დონეზე არაერთგვაროვანი პრაქტიკის შეფასების თვალსაზრისით, აღსანიშნავია, რომ „პრინციპში მისი როლი არ მოიცავს იმ ეროვნულ სასამართლოთა გადაწყვეტილებების შედარებას, რომელთა დამოუკიდებლობასაც ვალდებულია, პატივი სცეს იმ შემთხვევებშიც კი, რომლებიც ერთი შეხედვით შესადარებელი ან დაკავშირებული არიან“ ( შდრ. Santos Pinto v. Portugal, N39005/04, §41, 20 მაისი 2008).

76. ზემოაღნიშულიდან გამომდინარე, შეიძლება დასკვნის გაკეთება, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, სამართლებრივი განჭვრეტადობის დარღვევას ადგილი აქვს იმ შემთხვევებბში, როდესაც ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო ახდენს დადგენილი სასამართლო პრაქტიკისაგან გადახვევას. “კანონმდებლს აკისრია ვალდებულება, რომ მოსამართლე უზრუნველყოს სახელმძღვანელო მიმართულებებით, რომლებიც განჭვრეტადს ხდიან მის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღების აუცილებლობას, გარდაუვალობას, იმავდროულად, მოქალაქეს უქმნიან წარმოდგენას, თუ რა ზომები იქნება მის მიმართ გატარებული” (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე N1/2/384).

77. საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში იმსჯელებს მოსარჩელის მიერ მოპასუხის (კასატორი) ნაცვლად 500000 დოლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულების შესრულებასთან (ნასყიდობის ფასის ნაწილის გადახდა) დაკავშირებით კასატორის მიერ წარმოდგენილ პრეტენზიაზე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.40). კასატორი აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ, უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. აღნიშნული სამართლის ნორმა იცავს მოვალეს კრედიტორის არაკეთილსინდისიერებისგან. მოვალე კანონის ძალით დაცულია, როდესაც მას გააჩნია ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი და ასეთ პირობებში, კრედიტორის მხოლოდ განცხადება, რომ მას ვალდებულების შესრულება მოვალისგან არ მიუღია, არ წარმოადგენს მის მიერვე ხელმოწერილი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის გამაბათილებელს. თუკი (და ეს უდავოა) კ. ჯ–ის მიერ გაცემული და ხელმოწერილი დოკუმენტები (გასავლის ორდერი, მიღება-ჩაბარების აქტი) ადასტურებს მის მიმართ ვალდებულების შესრულებას და იცავს მოვალეს (მოპასუხეს) კ.ჯ–ის თვითნებობისაგან, მაშინ მოცემულ დავაში, რატომ არ ხდება ამის გათვალისწინება. მოვალე კანონის ძალით დაცულია, როდესაც მას გააჩნია ვალდებულების შსრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი და ასეთ პირობებში, კრედიტორის მხოლოდ განცხადება, რომ მას ვალდებულების შესრულება მოვალისაგან არ მიუღია, არ წარმოადგენს მის მიერვე ხელმოწერილი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის გამაბათილებელს. ორი ინსტანციის სასამართლომ დაუშვა პრეცედენტი, როდესაც კრედიტორის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი, გადაწონა კრედიტორის ზეპირსიტყვიერმა ჩვენებამ, რომ მას თანხა მიღებული აქვს არა მოვალისაგან, არამედ მესამე პირისაგან. კასატორის მოსაზრებით ასეთი პრაქტიკის დადგენა დაუშვებელია, რადგან წაახალისებს არაკეთილსინდისიერებას. ნებისმიერ გარიგებაში მონაწილე კრედიტორი შეძლებს იპოვოს მესამე პირი, მასთან შეთანხმდეს არაკეთილსინდისიერად და დაიწყონ სასამართლოში დავა, რომ თურმე თანხა მიღებული აქვს არა მოვალისაგან, არამედ მესამე პირისაგან, ამით დაძლიონ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის იურიდიული ძალა და სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მოითხოვონ კეთილსინდისიერი მოვალისაგან უკვე გადახდილი თანხის ხელმეორედ გადახდა (იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.4, ს.ფ. 85, აგრეთვე საკასაციო სასამართლოს სხდომის ოქმი).

78. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი იქნა, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [სსსკ-ის 105-ე, 407.1, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 396-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი].

79. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ 2015 წლის 22 ივლისს, მოპასუხესა და კ.ჯ–ს შორის დაიდო წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით შპს ,,ს.ი–ის" 100% წილის მესაკუთრე გახდა მოპასუხე კომპანია. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველი გახდა ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და კ.ჯ–ს შორის, ხოლო მეორე მხრივ, მოსარჩელეს და შ.ა–ასა შორის წარმოებული მოლაპარაკება, რომლის მიხედვით, შპს ,,ს.ი–ის“ წილების ბენეფიციარი (საბოლოო) მესაკუთრეები უნდა გამხდარიყვნენ შ.ა–ა და მოსარჩელე. ასევე, 100% წილი საწყის ეტაპზე გაფორმებულიყო შ.ა–ას კუთვნილ კომპანიაზე - მოპასუხე კომპანიაზე, ხოლო წილის შესაბამისი ნაწილის გადაფორმება მოსარჩელეზე მოხდებოდა მას შემდეგ, როცა პროპორციულად განახორციელებდა საწარმოში ინვესტირებას. აღნიშნული შეთანხმების ფარგლებში, მოსარჩელე შპს ,,ს.ი–ის" ყოფილ მესაკუთრე კ.ჯ–თან, წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით აწარმოებდა მოლაპარაკებებს. მოლაპარაკების ბოლო ეტაპზე ანუ, როდესაც მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, კ.ჯ–ისათვის ცნობილი გახდა, რომ მისი წილი შპს ,,ს.ი–ში" უნდა გადაეფორმებინა მოპასუხისათვის. ამასთან, უნდა გათავისუფლებულიყო მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებები, რომელიც ,,პ.ბ–ში" სესხის უზრუნველსაყოფად იყო იპოთეკით დატვირთული. მას შემდეგ, რაც გათავისუფლდა იპოთეკიდან კ.ჯ–ის უძრავი ქონებები და მიიღო 3 900 000 აშშ დოლარი, მოხდა წილის მოპასუხეზე გადაფორმება, ხოლო დარჩენილი 500000 აშშ დოლარი მოპასუხის ნაცვლად მას გადაუხადა მოსარჩელემ ,,ვ.ბ–ს" სათაო ოფისში 2016 წლის 23 სექტემბერს. 2016 წლის 20 სექტემბერს მოსარჩელეზე სს ,,ვ.ბ.ჯ–ას" მიერ დამტკიცებული იქნა სესხი 500000 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც მოსარჩელის მიერ გატანილი იქნა 2016 წლის 23 სექტემბერს და გადაეცა კ.ჯ–ს, აღნიშნულს ადასტურებს კ. ჯ–ი პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხვისას. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხე აპელანტის მტკიცება, რომ სასამართლოს მხრიდან ადგილი ქონდა მტკიცებულებების არასათანადო შეფასებას და მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ შემდეგ მტკიცებულებებზე: 2016 წლის 2 თებერვლის შეთანხმების აქტი, თანხის მიღება-ჩაბარების შესახებ, ხელმოწერილი კ.ჯ–ისა და მოპასუხე კომპანიის დირექტორის ლ.კ–ას მიერ, რომლის თანახმად, 2015 წლის 22 ივლისის წილის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 2.2.3 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება შესრულებულია სრულად, კერძოდ კ.ჯ–ს გადაეცა 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში 247 020 ლარი, ამავე თარიღის სალაროს გასვლის ორდერი, რომელიც ადასტურებს თანხის გადაცემას კ.ჯ–ზე სალარო გასვლის ორდერით, ხელმოწერილი კ.ჯ–ის და ლ.კ–ას მიერ. 2016 წლის 26 სექტემბრის სალარო გასვლის ორდერი, რომლის საფუძველია წილის ნასყიდობის თანხა, რომლის თანახმად, კ.ჯ–ს გადაეცა 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში - ერთი მილიონ ასორმოცდათექვსმეტი ათასს ექვსასი ლარი, ხელმოწერილი კ.ჯ–ის და ა.კ–ას, მოპასუხე კომპანიის მთავარი ბუღალტრის მიერ. კ.ჯ–მა სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა, რომ 500 000 აშშ დოლარი მიიღო უშუალოდ მოსარჩელისაგან, ხოლო რაღაც პერიოდის გასვლის შემდგომ თბილისში, თავის ოფისში მოაწერა ხელი ფორმალურად დოკუმენტებს - სალაროს გასავლის ორდერებს, რომ თითქოს მოპასუხის ოფისში მიიღო თანხები. ასევე, საერთოდ არ მიუღია ბოლო გადახდად ნაჩვენები 100 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი 247 000 ლარი, რომელიც მოსარჩელსთან ურთიერთშეთანხმებით გაიქვითა სასაქონლო ნაშთების ვარგისიანობაზე არსებული პრეტენზიების გამო. მოწმე ა.კ–ამ ასევე დაადასტურა, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორის მითითებით ბუღალტრულად ტარდებოდა თანხები, როგორც დამფუძნებლის - შ.ა–ას შენატანი და შემდგომ კ.ჯ–ზე გაცემა წილის შესყიდვის საფასურად, მაშინ როდესაც რეალურად არც თანხის მიღებას და არც გაცემას ადგილი კომპანიაში არ ჰქონია, კ.ჯ–ს კი საერთოდ არ შეხვედრია. ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.23-24).

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხისათვის 500000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა), განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 371.I (თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება უნდა შეასრულოს მესამე პირმაც) და 986-ე მუხლების ( პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) საფუძველზე.

81. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

82. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად ვალდებულების შესრულების სამართალურთიერთობის თავისებურებებზე.

83. სსკ-ის 371 I მუხლის თანახმად, თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც.

84. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება, მიუხედავად ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლისა, წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ვალდებულების შესრულების სუბიექტები არიან ის პირები, რომლებიც ასრულებენ ვალდებულებას ან იღებენ შესრულებას. ვალდებულების შესრულების სუბიექტები შეიძლება არ დაემთხვეს ვალდებულების სუბიექტებს. ვალდებულების სუბიექტები ყოველთვის არიან კრედიტორი და მოვალე, ვალდებულება კი მოვალის ნაცვლად შეიძლება შეასრულოს სხვა პირმა და შესრულება მიიღოს არა კრედიტორმა, არამედ სხვამ. როგორც წესი, მოვალე თვითონ (პირადად) ასრულებს ვალდებულებას, მაგრამ კრედიტორს შეიძლება შესრულება შესთავაზოს სხვა, მესამე პირმაც, რომელიც არ არის მოცემული ვალდებულებითი ურთიერთობის მონაწილე. (იხ. დამატებით: ბ.ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მე-3, მუხლი 371, თბ., 2001, 303; Bittner in Staudinger BGB Komm., §267, Rn 6; Jud in Pruting BGB Komm., §267, S. 419-420;)

85. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად ვალდებულების შესრულების სამართლებრივი ინსტიტუტი მოიცავს სამი სახის სამართალურთიერთობას. პირველ ჯგუფში შედის მესამე პირისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრების შემთხვევები; მეორე ჯგუფში შედის მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად ვალდებულების შესრულება ნებაყოფლობით; მესამე ჯგუფში შედის მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად ვალდებულების შესრულების შემთხვევები ნორმატიული აქტების ძალით.

86. მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად კრედიტორისათვის ვალდებულების შესრულება ხდება, როგორც წესი, მოვალესა და მესამე პირს შორის შეთანხმებით. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, ასეთი შეთანხმებისათვის კრედიტორის თანხმობა საჭირო არ არის. მოვალესა და მესამე პირს შორის შესრულების შესახებ შეთანხმების ფაქტი არ ხელყოფს კრედიტორის ინტერესებს, რამეთუ კრედიტორის მოთხოვნის უფლება განისაზღვრება არა ამ შეთანხმებით, არამედ მისი მოვალესთან შეთანხმებით.

87. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვაში მოვალის მიერ მესამე პირისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრება კრედიტორისათვის შეიძლება ცნობილი გახდეს სხვადასხვაგვარი ფორმით. ხშირად მესამე პირი შესაბამის დოკუმენტებში (გადახდის ქვითარი, საგადახდო დავალება, ზედნადები, მიღება-ჩაბარების აქტი და ა.შ.) მიუთითებს იმის შესახებ, რომ შესრულება ხდება მოვალის ნაცვლად. ზოგჯერ, მესამე პირი ან თვითონ მოვალე წერილობით ატყობინებს კრედიტორს მესამე პირისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრების შესახებ. დავის თავიდან ასაცილებლად, მიზანშეწონილია, თუკი სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეები მესამე პირისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრების შემთხვევაში, კრედიტორს გაუგზავნიან წერილობით შეტყობინებას, რომელშიც მითითებული იქნება იმ ვალდებულების შესახებ, რომელსაც მესამე პირი ასრულებს, ასევე მესამე პირის ზუსტი საიდენტიფიკაციო მონაცემები, ვალდებულების იურიდიული საფუძველი (გარიგება, დელიქტი, უსაფუძვლო გამდიდრება და ა.შ.), და სხვა. ამით შემდგომში თავიდან იქნებოდა აცილებული ყოველგვარი გაურკვევლობა.

88. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებულების შესრულებაში კრედიტორის დაინტერესების პრეზუმფციიდან გამომდინარე, გამოყოფენ მესამე პირის მიერ მოვალის თანხმობის არსებობის ან არარსებობის შესაბამისად, ვალდებულების შესრულების შესაძლებლობის სამ კონცეფციას: 1) პროკრედიტორული; 2) პრომოვალური; 3) მაბალანსირებელი.

89. ვალდებულებით სამართალში პროკრედიტორულ კონცეფციას იზიარებს მრავალი ქვეყნის კანონმდებლობა. ეს გამომდინარეობს იქიდან, რომ მოვალის თანხმობა მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულებაზე საჭირო არ არის. უფრო მეტიც, მესამე პირს შეუძლია შეასრულოს მოვალის ნაცვლად ვალდებულება იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც მოვალე ამის წინააღმდეგია ანდა უცნობია მისი ადგილსამყოფელი. შესაბამისად, კრედიტორს უფლება აქვს, მიიღოს ასეთი შესრულება, რომელიც იწვევს მოვალის მიმართ ვალდებულების შეწყვეტას. ამგვარად, პროკრედიტორული კონცეფცია იგნორირებას უკეთებს მოვალის ნებასურვილს, რომლის უარიც მესამე პირის მიერ მის ნაცვლად ვალდებულების შესრულებაზე, შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს მხოლოდ კრედიტორის მიერ. კრედიტორს შეუძლია, არ მიიღოს მესამე პირისგან შემოთავაზებული შესრულება, თუ მოვალე ამის წინააღმდეგია. ასეთ შემთხვევაში კრედიტორი არ ჩაითვლება ვადის გადამცილებლად.

90. პრომოვალური კონცეფცია ძირითადად იცავს მოვალის ინტერესებს, მოითხოვს რა მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულებისათვის მოვალის აუცილებელ თანხმობას ან მოწონებას. ეს მიდგომა ზოგიერთი გამონაკლისის გათვალისწინებით, ყველაზე გავრცელებულია საერთო სამართლის ქვეყნებში. შესაბამისად, პრომოვალური კონცეფციის ამოსავალ წერტილს მოვალის ინტერესის დაცვა წარმოადგენს და მოვალის თანხმობის გარეშე შესრულებულ ნებისმიერ მოქმედებას, არაჯეროვან შესრულებად განიხილავს.

91. მაბალანსირებელი კონცეფცია მიზნად ისახავს შესაბამის სამართალურთიერთობაში მონაწილე სამივე პირის ინტერესების დაცვას და აგებულია გარკვეულ კომპრომისზე. ის შეიძლება ზოგადად დაყოფილ იქნეს სამ ძირითად მიდგომად: 1) პირველი მიდგომის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ მესამე პირს შეუძლია შეასრულოს მოვალის ნაცვლად ვალდებულება, ხოლო კრედიტორი ვალდებულია, მიიღოს შესრულება, თუკი მესამე პირს აქვს სხვისი ვალდებულების შესრულების მიმართ კანონიერი ინტერესი (სსკ-ის 372-ე მუხლი); ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები (მუხლი 7:106) ავალდებულებენ კრედიტორს, მიიღოს მესამე პირის მიერ მოვალის თანხმობის გარეშე ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, იმის მიხედვით, გააჩნია თუ არა მესამე პირს შესრულების მიმართ კანონიერი ინტერესი, შეასრულებდა თუ არა მოვალე ვალდებულებას, ანდა ცხადია, რომ იგი ვერ შეასრულებდა ვალდებულებას დათქმულ ვადაში; 2) მეორე მიდგომა მდგომარეობს იმაში, რომ მოვალეს შეუძლია, შეეწინააღმდეგოს მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულებას, თუკი მოვალე დაამტკიცებს, რომ ასეთი შესრულებით მას ზიანი ადგება (შდრ. Principles of European Contract Law, Parts I and II, Ed. By Lando/Beale, 2000, P. 340.); 3) მესამე მიდგომა დაკავშირებულია სუბროგაციის არარსებობასთან, თუკი შესრულება განხორციელდა მესამე პირის მიერ მოვალის თანხმობის გარეშე (სსკ-ის 832-ე მუხლი).

92. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულების შედეგად წარმოშობილი სამართალურთიერთობის თითოეულ მონაწილეს გააჩნია შესაბამისი უფლებები და მოვალეობები. ეკონომიკური თვალსაზრისით კრედიტორისათვის სულერთია, თუ ვინ შეასრულებს მოვალის ვალდებულებას (გადასცემს ნივთს, გადაიხდის საფასურს, ქირას, გასამრჯელოს, ვალს და ა.შ.). კრედიტორის უარი შესრულების მიღებაზე მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ ვალდებულების შესრულებას ახდენს არა მოვალე, არამედ მესამე პირი, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო სამართალში დამკვიდრებულ კეთილსინდისიერებისა და გულისხმიერების პრინციპებს. კრედიტორის ასეთი ქმედება მეტისმეტად ფორმალური და არასამართლიანი იქნებოდა. მოვალის ნაცვლად მესამე პირის მიერ კრედიტორისათვის ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, ათავისუფლებს მოვალეს კრედიტორის წინაშე ვალდებულებისაგან. მესამე პირის მიმართ მოვალის ვალდებულებები განისაზღვრება მასსა და მესამე პირს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობით.

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც მოვალესა და მესამე პირს შორის არ არის რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა ანდა იგი ბათილად იქნა ცნობილი, თუმცა კი მესამე პირმა უკვე განახორციელა მოვალის ნაცვლად კრედიტორის მიმართ შესრულება, მესამე პირს აღარ აქვს კრედიტორისგან შესრულების უკან გამოთხოვის უფლება სსკ-ის 976 II გ მუხლის თანახმად. მესამე პირს შეუძლია მხოლოდ წარადგინოს მოვალის მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე. ასევე თუ მესამე პირი ვალდებულების შესრულებისას შეცდომით ფიქრობდა, რომ ასრულებდა თავის ვალდებულებას, თუმცა კი შეასრულა სხვა პირის ვალდებულება, ასეთ შემთხვევაშიც ვალდებულება არ წყდება და მესამე პირს შეუძლია მოვალეს წაუყენოს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნა. (იხ. დამატებით: ბ.ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მე-3, მუხლი 371, თბ., 2001, გვ.305.). სსკ-ის 986-ე მუხლის დანაწესის (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება (შდრ. სუსგ №ას -1298-2018, 22 მარტი, 2019; №ას -1069-1022-2014, 16 ივნისი, 2016 წ.).

94. სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ფულადი ვალდებულება და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა შეასრულა (გაისტუმრა).

95. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28). შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ - Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII).

96. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

97. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

98. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების გათვალისწინებით წარმოდგენილ არცერთ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო გადაწყვეტილებას იღებს საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასებაზე დაყრდნობით.

99. სსსკ-ის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არაერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ. სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 102-ე მუხლები).

100. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მოპასუხემ მისთვის 500000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრების ნაწილში წარადგინა მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხავი შესაგებელი (იხ.ტ.1.ს.ფ. 254)., კერძოდ მიუთითა, რომ აღნიშნული თანხა გადახდილია არა მოსარჩელის, არამედ მოპასუხის მიერ, რის დასადასტურებლადაც შესაგებელს დაურთო წერილობითი მტკიცებულება - სალაროს გასავლის ორდერი (იხ. ტ.1.ს.ფ.271).

101. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხავი შესაგებელის დროს მოპასუხე არ ეთანხმება მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ ფაქტებს (მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს), შესაბამისად, თუ მოსარჩელე ვერ დაამტკიცებს სადავო (დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე) გარემოებებს, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. სარჩელის წარმატება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის (დამფუძნებელი ნორმა) წინაპირობების მითითება/დადასტურებაზეა დამოკიდებული, ასეთი შედავების დროს მოპასუხე სადავოდ ხდის სწორედ მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც მოთხოვნის არსებობას გამორიცხავენ, საკმარისია მოპასუხის მხრიდან თუნდაც ერთი წინაპირობის გამორიცხვა, რომ სარჩელის წარმატებას საფრთხე შეექმნას.

102. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

103. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხესათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებასდა ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინმტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

104. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინსტიტუტს წარმოადგენს ვალდებულების შეწყვეტა. შეწყვეტის შემდეგ ვალდებულება აღარ არსებობს. მის მონაწილეებს ერთმანეთთან აღარ აკავშირებთ უფლებები და მოვალეობები. ვალდებულების შეწყვეტას იწვევს განსაზღვრული გარემოებები, რომლებსაც ვალდებულების შეწყვეტის საფუძვლებს უწოდებენ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულია ვალდებულების შეწყვეტის სხვადასხვა საფუძვლები. ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის მიზანი არის ვალდებულებით გათვალისწინებული შესრულების მიღება მხარეების მიერ, ე.ი. შესრულებით მიიღწევა ის მიზანი, რასაც ვალდებულების მონაწილეები ისახავდნენ. ამის შემდეგ უკვე აღარ არსებობს ამ ურთიერთობის გაგრძელებისათვის სამართლებრივი საფუძველი. ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულების შეწყვეტის ყველაზე გავრცელებულ საფუძველს. სსკ-ის 427-ემუხლის თანახმად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება).

105. სსკ-ის 427-ე მუხლის მიზნებისათვის ვალდებულების შეწყვეტის ქვეშ იგულისხმება, რომ ვალდებულებითი ურთიერთობა ვიწრო ან/და ფართო გაგებით დასრულებულია, შეწყვეტილია და აღარ არსებობს (იხ.დამატებით: გიორგი სვანაძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 427, ველი 5, 2019).

106. საკასაციო პალატა განმარტავს, იმისათვის, რომ სსკ-ის 427-ე მუხლის საფუძველზე, ვალდებულება კრედიტორის სასარგებლოდ შესრულებით შეწყდეს, სახეზე უნდა იყოს შესრულების მიზნით განხორციელებული ქმედება, რომელიც განხორციელებულია : ა) ჯეროვნად, ბ) კეთილსინდისიერად, გ) დათქმულ დროსა და ადგილას, დ) უფლებამოსილი პირის მიმართ. ჩამოთვლილი წინაპირობები კუმულატიურად უნდა იყოს დაკმაყოფილებული. ასეთი შესრულება ვალდებულების შეწყვეტას ნიშნავს და ასეთ შემთხვევაში, კრედიტორს არა აქვს უფლება, ხელმეორედ მოითხოვოს შესრულება.

107. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ვალდებულების შესრულების თაობაზე დავის წარმოშობის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი მოვალეს აკისრია. მან უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალდებულება შეასრულა და ამით ვალდებულება შეწყდა. მოვალეს ესჭიროება სათანადო მტკიცებულება, რომ შეწყვეტის მიზნით ვალდებულების შესრულების ფაქტი დაამტკიცოს. კრედიტორი ასეთი დოკუმენტის გაცემით ადასტურებს, რომ მან შესრულება მიიღო, ვალდებულება შესრულდა და შეწყვეტილია. პრაქტიკაში ვალდებულების შესრულების ან/და მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტის სხვადასხვა სახე არსებობს, როგორიცაა: ქვითარი, მიღება-ჩაბარების აქტი, სალარო გასავლის ორდერი, ხელწერილი, საბანკო გადარიცხვის ამონაწერი და სხვა (შდრ: სუსგ №ას-1288-2019, 04 მარტი, 2019წ., პ.125.). ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთი, როგორც საპროცესო, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, მოვალის ვალდებულებას წარმოადგენს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი და სსკ-ის 429-ე მუხლი).

108. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი წერილობითი ფორმით უნდა იქნეს შედგენილი, რათა დავის შემთხვევაში, გამოყენებული იქნეს მოვალის მიერ, როგორც ვალდებულების შეწყვეტის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ფორმა, ნების გამოვლენის განცხადების საშუალებაა. კრედიტორი და მოვალე შეიძლება შეთანხმდნენ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის ელექტრონულ ფორმაზეც (ასეთ შემთხვევაში, შესაძლებელია ელექტრონული ხელმოწერის გამოყენებაც). მოვალეს შეუძლია მოითხოვოს არა მხოლოდ ვალდებულების მთლიანად შესრულების დამადასტურებელი, არამედ მისი ნაწილობრივ შესრულების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტიც. მართალია, ფულადი ვალდებულებების მარეგულირებელი ნორმები არ უთითებს გადახდის სავალდებულო ფორმაზე, თუმცა, იგი განმარტებულ უნდა იქნას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლით მოცემულ კონტექსტში.დასახელებული მუხლი, რომელიც სისტემურად მოთავსებულია სსკ-ის მეექვსე კარში(ვალდებულების შეწყვეტა შესრულებით)არეგულირებს ფულადი ვალდებულების შესრულების წესს. შესაბამისად, მოვალემ უნდა წარადგინოს უნაღდო ან ნაღდი ანაგარიშწორების გზით თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი (სამოქალაქო კოდექსის 429-ე, 386-ე მუხლები). სსკ-ის 429-ე მუხლი ადგენს ვალდებულების შესრულების მიღების წესს, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას წარმოადგენს მოვალისათვის, რადგან საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ფულადი ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთი სწორედ მას ეკისრება.

109. მოსარჩელის მიერ ფულადი ვალდებულების დადასტურების შემთხვევაში და ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე მისი მითითების პირობებში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მოპასუხეს ვალდებულება შესრულებული არ აქვს. ამდენად, ფულადი ვალდებულების დადასტურების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს. მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრეზუმფცია მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი (ვალდებულების შესრულების ტვირთი) აკისრია მოპასუხეს. ფულადი ვალდებულებების შესრულების თაობაზე წერილობითი მტკიცებულებების არ არსებობის პირობებში (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლი) მოწმეების ჩვენება დასაშვებია მხოლოდ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად.

110. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა დასაშვებობის ინსტიტუტი დამოკიდებულია მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმის შინაარსზე ანუ სამოქალაქო პროცესში მტკიცებულებათა დაშვების ან ამორიცხვის საკითხი უნდა გადაწყდეს იმ ნებართვების თუ აკრძალვების მიხედვით, რაც გათვალისწინებულია მატერიალური ნორმით. კონკრეტული ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული ფაქტების შედეგად წარმოშობილი ურთიერთობების დასადასტურებლად, რაც საბოლოოდ წარმოადგენს სამართლის ნორმით გათვალისწინებულ მაკვალიფიცირებელ ელემენტებს, აუცილებელია ისეთი მტკიცებულებების არსებობა, რომლებიც თუნდაც მოწმეთა ჩვენებებთან ერთობლივად უტყუარად მიუთითებენ ყველა მნიშვნელოვან გარემოებებზე.

111. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დადასტურებისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები. მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად აუცილებელია ისეთი მტკიცებულების არსებობა, რაც ერთობლივად მაღალი ალბათობით დაადასტურებდნენ სადავო ფაქტს (მაგალითად, უშუალოდ კრედიტორის წერილი, თუნდაც მესამე პირისადმი მიმართული, რომელშიც მითითებული ინფორმაცია ვალდებულების შესრულების თაობაზე, ან/და კრედიტორის მოქმედებები, რომლებიც მიუთითებენ ვალდებულების მიღებაზე და სხვა). სსკ-ის 429-ე მუხლის დანაწესი ზღუდავს მხარეებს არა გარიგების ფორმის, არამედ მტკიცებითი საშუალებების არჩევანში, შესაბამისად, ფულადი ვალდებულების შესრულება ვერ დადასტურდება მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით. ფულადი ვალდებულების შესრულებისას კანონი „არ ენდობა“ მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს (ამ შემთხვევაში, მოწმის ჩვენების, როგორც არაპირდაპირი (ინდიციური) მტკიცებულების შეფასება, ემპირიული წესების საფუძველზე ხორციელდება სხვა მტკიცებულებთან შეფასების გზით).

112. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მყიდველის ვალდებულება გამყიდველის წინაშე 500000 აშშ ოდენობით შეასრულა მესამე პირმა (მოსარჩელემ), რასაც არ ეთანხმება კასატორი.

113. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მტკიცებულებების სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნების შესაბამისად შეფასების საფუძველზე, იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ. 40 - ში მითითებულ საკასაციო პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ, განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში, არ არსებობს სსკ-ის 371-ე და 986-ე მუხლის დანაწესის გამოყენების წინაპირობები შემდეგ გარემოებათა გამო:

114. საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხე კომპანიის 2016 წლის 26 სექტემბრის სალაროს გასავლის ორდერი, სადაც მითითებულია, რომ კ.ჯ–ს ( წილის გამყიდველი) წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხე კომპანიის ( წილის მყიდველი) მიერ აუნაზღაურდა 500000 აშშ დოლარი (1156600 ექვივალენტი ლარში). სალარო გასავლის ორდერს ხელს აწერს გამყიდველი, მყიდველის უფლებამოსილი წარმომადგენელი (მოპასუხე კომპანიის დირექტორი) და მოპასუხე კომპანიის მთავარი ბუღალტერი ( იხ. ტ.1.ს.ფ.271).

115. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ადგილი ქონდა მტკიცებულებების არასათანადო შეფასებას და მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს კრედიტორის მიერ ხელმოწერილი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი, ამ მტკიცებულების სამართლებრივ მნიშვნელობას ვერ გადაწონის კრედიტორის მხოლოდ, თუნდაც სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხვისას მიცემული ჩვენება. მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი არ არის რაიმე რელევანტური მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ სს ,,ვ.ბ.ჯ–ას“ მიერ 2016 წლის 20 სექტემბერს დამტკიცებული და 2016 წლის წლის 23 სექტემბერს მოსარჩელის მიერ გამოტანილი 500000 აშშ დოლარის ოდენობის სესხი, მოსარჩელის მიერ კ.ჯ–ს გადაეცა, როგორც მოპასუხე კომპანიის ნაცვლად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფასის გადახდის მიზნით.

116. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ შეგნებულად გაისტუმრა მოპასუხის ვალი (მის ნაცვლად შეასრულა 500000 აშშ დოლარის ოდენობით ნასყიდობის ფასის გადახდის ვალდებულება), რითაც ეს უკანასკნელი მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდა (დაზოგა საკუთარი ქონება) და, ამით მოსარჩელემ განიცადა ქონებრივი დანაკლისი, ამასთან, სამართლებრივმა სიკეთემ მოსარჩელისაგან (კრედიტორიდან) მოპასუხესთან (მოვალესთან) უსაფუძვლოდ გადაინაცვლა, შესაბამისად, ამ ნაწილში არსებობს სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გასაჩივრებული გადწყვეტილების (განჩინების) გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

117. კასატორს ერთ-ერთი პრეტენზია შეეხება მისთვის მოპასუხის სასარგებლოდ 324280 აშშ დოლარის (300000 ევრო) გადახდის დაკისრების მართლზომიერების საკითხს. კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ერთადერთი მტკიცებულება, რაც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ თანხის გადახდის ფაქტს - 2015 წლის 21 დეკემბრის ბანკის მიერ გაცემული სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ 300 000 ევრო შეიტანა შ.ა–ას ანგარიშზე. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ეს იყო „არაპირდაპირი ინვესტირება“ „ს.ი–ში“და ამავე დროს, შპს „ს.ი–ში“ მისი წილის საფასური. კასატორის მოსაზრებით სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რადგან თუ თანხის გადაცემის მიზანი იყო ინვესტირება შპს „ს.ი–ში“, მაშინ თანხა ამ უკანასკნელს უნდა მიეღო და პასუხისმგებელი მის დაბრუნებაზეც ისაა, თუ თანხა განკუთვნილი იყო „ს.ი–ში“ წილის შესაძენად, მაშინ თანხა უნდა გადასცემოდა მოპასუხე კომპანიას, რადგან იგი წარმოადგენდა შპს „ს.ი–ის“ წილის 100%-ის მესაკუთრეს. სინამდვილეში კი, თანხა გადაეცა ფიზიკურ პირს შ.ა–ას. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მოპასუხის დასაბუთება, ხოლო თავისი პოზიცია არ დაასაბუთა. ასევე, საერთოდ გაუგებარია, რა კავშირია მოსარჩელის მიერ შ.ა–ასთვის 300 000 ევროს გადახდასა (2015 წლის 21 დეკემბერს) და შ.ა–ას მიერ „ავტოდრომში“ 1 000 000 აშშ დოლარის - სამჯერ მეტი თანხის (2016 წლის 02 მარტს) ინვესტირებას შორის, 300 000 ევროს გადახდიდან ორ თვეზე მეტ ვადაში. დაუსაბუთებელია ფიზიკური პირი შ.ა–ასთვის მიცემულ თანხაზე, რატომ უნდა აგოს პასუხი იურიდიულმა პირმა, თუნდაც ამ უკანასკნელის დამფუძნებელი იყოს ეს ფიზიკური პირი. ეს სამასი ათასი ევრო „რ.ს.ა–ს“ არ მიუღია, შესაბამისად, მას არ უნდა დაეკისროს მისი დაბრუნების ვალდებულება. კასატორის აღნიშნავს, რომ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (სუსგ საქმეზე N ას-344-329-2016). იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე ვერ ადასტურებს და არც არსებობს შესაბამისი მტკიცებულები, რომ თანხა (300 000 ევრო) გადასცა მოპასუხეს, სარჩელი ხდება უსაფუძვლო (იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.4.ს.ფ. 84, წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.39).

118. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 21 დეკემბერს, მოსარჩელემ არაპირდაპირ განახორციელა ინვესტირება შპს ,,ს.ი–ში" 300 000 ევროს ოდენობით, კერძოდ, თანხა შეიტანა მოპასუხე კომპანიის მაჟორიტარი პარტნიორის - შ.ა–ას ანგარიშზე. აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა მოსარჩელის წილის საფასურს შპს ,,ს.ი–ში", რაც დასტურდება 2017 წლის 3 ნოემბრის მ.ხ–ს, თ.ლ–სა და მოსარჩელეს შორის არსებული მიმოწერით, რომლის თანახმად, მ.ხ–ს, როგორც შ.ა–ას წარმომადგენელს, გაეგზავნა თანხებისა და გადარიცხვების შესახებ ინფორმაცია, რაც მიჩნეული უნდა ყოფილიყო წილის შესყიდვის საფასურის გადახდად. 2015 წლის 21 დეკემბერს გადაცემული 300 000 ევრო - 324 280 აშშ დოლარი დაფიქსირებულია, როგორც წილის შესყიდვის საფასური. ზემოაღნიშნული თანხის გადაცემის შემდგომ, შ.ა–ა 1 000 000 აშშ დოლარის შეტანას ახორციელებს მოაპსუხე კომპანიაში და 2016 წლის 2 მარტის ტრანზაქციის თანახმად ხორციელდება კომპანიის ვადაგადაცილებული სესხის ძირითადი თანხის დაფარვა. სესხის დაფარვის პროცესში, შპს ,,ს.ი–ის“ მხრიდან თ.ლ–ის მეშვეობით თანხმდებოდა სესხის თანხის ეროვნულ ვალუტაში კონვერტაციის კურსი მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელთან, აგრეთვე, თანხმდებოდა თ.ლ–სა და გ.უ–ძეს შორის, მოსარჩელის და გ.უ–ძის შეხვედრის ადგილი და დრო, რომელიც იდენტურად ემთხვევა დ.კ–ძის მიერ გ.უ–ძისათვის თანხის გადაცემას და ამ უკანასკნელის მიერ თანხის შეტანას მოსარჩელის ანგარიშზე, რომელიც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ფაქტების კონსტატაციით, 2019 წლის 21 ოქტომბრის თ.ლ–ის სატელეფონო შეტყობინების ამონაწერით და მისივე განმარტებით. (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.30).

119. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად 2015 წლის 16 ნოემბრიდან შ.ა–ა წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის - შპს „რ.ს.ა–ის“ 86.34% წილის მფლობელ მაჟორიტარ პარტნიორს. (იხ. ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან). საქმეში განთავსებულია აგრეთვე მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ტერაბანკის მიერ გაცემული 2015 წლის 21 დეკემბრის სალარო შემოსავლის ორდერი #1 , სადაც მითითებულია: შემომტანი - ბ. კ–ძე; მიმღები - შ.ა–ა; გადახდის დანიშნულება - შეტანა ანგარიშზე - 300000 ევრო ( 324280 აშშ დოლარი) ( იხ. ტ.1.ს.ფ.53).

120. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 8 I მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირი. ეს წესი გამოიყენება როგორც სამეწარმეო, ასევე არასამეწარმეო, საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის პირების მიმართ.

121. „იურიდიული პირი“არის პოზიტიურ-სამართლებრივი აბსტრაქტული ცნება, რომელიც შესაძლებლობას იძლევა სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობა მიიღონ ადამიანთა გაერთიანების ან მათ მიერ განსაზღვრული მიზნისთვის ქონების გაერთიანების შედეგად წარმოშობილმა ორგანიზაციულმა წარმონაქმნებმა. ( იხ. ლადო ჭანტურია, შესავალი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგად ნაწილში, თბილისი, 1997, გვ.218).

122. სსკ-ის 24. I მუხლის თანახმად, იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი საკუთარი ქონების მქონე ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იზენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ ან მოპასუხედ. ( შდრ. ასევე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 79 I მუხლი).

123. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტული საქმის განხილვისას მნიშვნელოვანია საპროცესო სამართლის ისეთი ინსტიტუტი, როგორიცაა სათანადო მხარე. სსსკ-ის მე-3 მუხლით აღიარებულია დისპოზიციურობის პრინციპი, რომლის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. სარჩელი წარმოადგენს სადავო ან დარღვეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებას. მოპასუხის მითითება არის მოსარჩელის ვალდებულება. მოპასუხე არის პირი, რომელმაც მოსარჩელის უფლება დაარღვია ან გახადა სადავო.

124. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო წარმოებაში მოპასუხის საპროცესო-სამართლებრივი დაინტერესება, ანუ მხარის შესაძლებლობა დაიცვას თავისი უფლებები, გამომდინარეობს სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათიდან. ამდენად, მოპასუხე არის პირი, რომელსაც გააჩნია საქმის მატერიალურ სამართლებრივი და აქედან გამომდინარე, საპროცესო სამართლებრივი დაინტერესება. მხარეთა საპროცესო თანასწორობის პრინციპის შესაბამისად, საპროცესო კოდექსი თანასწორ შესაძლებლობას ანიჭებს პროცესის ორივე მხარეს, თავიანთი უფლებები დაიცვან სასამართლო წესით. სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელეთა დარღვეული სამოქალაქო უფლებას.

125. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასების შედეგად, არ დასტურდება შ.ა–ასთვის 300 000 ევროს გადახდასა (2015 წლის 21 დეკემბერს) და შ.ა–ას მიერ შპს „რ. ს.ა–ში“ 1 000 000 აშშ დოლარის - სამჯერ მეტი თანხის (2016 წლის 02 მარტს) ინვესტირებას შორის რაიმე კავშირი, ამიტომაც, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის მიერ ფიზიკური პირის - შ.ა–ასთვის გადაცემულ თანხის 300000 ევრო ( 3242280 აშშ), მოპასუხე კომპანიისათვის დაკისრების თაობაზე.

126. საკასაციო პალატას მიაჩნია, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ფიზიკური პირის შ.ა–ასათვის გადაცემულ 300000 ევროს ( 3242280 აშშ) დაბრუნებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენს მოპასუხე კომპანია, შესაბამისად, ამ ნაწილში არსებობს სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გასაჩივრებული გადწყვეტილების ( განჩინების) გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

127. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 140000 აშშ დოლარისა და 500000 ლარის (204415 აშშ დოლარი) გადასახდელად დაკისრების მართლზომიერებას. კასატორი აღნიშნავს: სააპელაციო სასამართლო 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტთან დაკავშირებით უთითებს, რომ 2018 წლის 2 ივლისს - 140 000 აშშ დოლარის, ხოლო 8 ივლისს - 500000 ლარის (204415 აშშ დოლარი) მოპასუხე კომპანიის სალაროში შეტანა მოპასუხე კომპანიის მთავარი ბუღალტრის - გ.უ–ძის მიერ დასტურდება 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით. კასატორის მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში, არაფერ კავშირში არაა გ.უ–ძე და მოპასუხე კომპანის სალარო. გარდა იმისა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტი არაა ხელმოწერილი, მასში 500 000 ლარი ნახსენებიც არაა. ამასთან, აქტში თანხის მიმღებად მითითებულია შ.ა–ა და არა კასატორი. ერთადერთი ხელმოწერილი აქტია 2017 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტი. კასატორის სახელით მას ხელს აწერს ა.კ–ვა, თუმცა, მისთვის არც ზეპირად და არც წერილობით არავის მიუცია უფლებამოსილება ემოქმედა კასატორის სახელით. ამასთან, აღნიშნული პიროვნება მართლაც მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში, თუმცა, პირადი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა სამსახურიდან 2017 წლის 11 მაისს - აქტზე ხელმოწერამდე თვენახევრით ადრე, რაც იმას ნიშნავს, რომ აქტზე ხელმოწერის დროისთვის, ის არათუ უფლებამოსილი პირი არ იყო, არც კი მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელესთან იყო მოლაპარაკებები შპს „ს.ი–ში“ წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, მაგრამ ის წარუმატებლად დასრულდა. სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა 2018 წლის ნოემბერ-დეკემბერში შ.ა–ასა და ბ. კ–ძეს შორის არსებული მიმოწერა „ს.ი–ის“ წილის ნასყიდობასთან დაკავშირებით, სადაც ერთი სიტყვითაც კი არაა ნახსენები კ–ძის მიერ ვითომ უკვე გადახდილი თანხა. გასაგებია, რომ საქმეში წარმოდგენილია ელ. მიმოწერა, რომლის ადრესატებიც არიან ლ.კ–ა, მ.ხ–ი და სხვები, მაგრამ არცერთ წერილში მეორე მხრიდან დადასტურებული არა დ. კ–ძის მიერ შპს „ს.ი–ში“ ინვესტირების, ან შპს „რ.ს.ა–ისთვის“ თანხის გადაცემის ფაქტი. ის, რომ შპს „რ.ს.ა–ის“ ბენეფიციარი მფლობელია შ.ა–აა უდავოა, შესაძლოა მ.ხ–ი მართლაც მუშაობდეს მის ერთ-ერთ საწარმოში, მაგრამ კასატორს არც წერილობით და არც ზეპირსიტყვიერად, არასოდეს მიუცია უფლებამოსილება მ.ხ–ისთვის ემოქმედა მისი სახელით. იმისათვის რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე მოპასუხეს მოსთხოვო თანხის უკან დაბრუნება, სულ მცირე, ის მაინც უნდა დადასტურდეს, რომ ამ უკანასკნელმა მიიღი იგი, ხოლო ასეთის მტკიცების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით კი არ დასტურდება, რომ მოსარჩელემ თანხა გადასცა კასატორს (იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.42).

128. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვლებს ამ გადაწყვეტილების პ-2-ში მითითებულ სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე ( იხ. სარჩელის მე-10 ფაქტობრივი გარემოება) და მიაჩნია, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, თანხის - 140000 აშშ დოლარისა და 204415 აშშ დოლარის დაბრუნების მოთხოვნა, გამოდინარეობს სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით).

129. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“( შდრ: სუსგ №ას-390-390-2018, 15 მაისი, 2018 წ).

130. „კონდიქციური ვალდებულების არსებობისას, არ გაითვალისწინება არც კონტრაჰენტის კეთილსინდისიერება და არც ბრალეულობა. ამ ვალდებულების მიზანი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადანაცვლებულ მატერიალურ/არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეთა ისე აღდგენაა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო კონდიქციური ვალდებულების მახასიათებელი წინაპირობები. ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით, კანონი “განსაზღვრავს უსაფუძვლოდ გადაცემულის დაბრუნებას, რათა ხელი შეეწყოს სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას და ბრუნვის მონაწილე რომელიმე მხარე იმგვარ მდგომარეობაში არ აღმოჩნდეს, რომელსაც სამართლებრივი წინაპირობები გამდიდრების ეტაპზე არ გააჩნია“ (ციტ: ახალაძე მ, უსაფუძვლო გამდიდრება 2015-2018 წლის პირველი ნახევარი), საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გამომცემლობა, თბ., 2019, 32 <http://www.supremecourt.ge>).

131. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთი პირი უნდა მდიდრდებოდეს მეორის ხარჯზე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად წარმოიქმნა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არა აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ ჩადენილი მოქმედებების მართლზომიერებასა თუ მართლწინააღმდეგობას.

132. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე, ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე იზრდება.

133. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) არაუფლებამოსილი პირისაგან ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ უფლებამოსილი პირის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე.

134. სსკ-ის 976-ე მუხლი აწესრიგებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ასრულებს ფაქტობრივად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე.

135. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლობის გამო, არ იზიარებს წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.127- ში აღნიშნულ კასატორის პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ იმ ვითარებში, როდესაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ თანხის მიღება, მის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მიღებული თანხის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობის დადასტურება.

136. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

137. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს.2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს.3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ.4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

138. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

139. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

140. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში.

141. პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.

142. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

143. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

144. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

145. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორდა რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

146. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს სასამართლოსა და მხარეთა საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა.

147. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

148. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის)დასაბუთება–გამართლების მიზნით.რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა. მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

149. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს.კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

150. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში, მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4).„მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები,რომლებზეც მხარეებიარ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

151. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს თავის მხრივ შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას. ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამმტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

152. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

153. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

154. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

155. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება.

156. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებიდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

157. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

158. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

159. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

160. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

161. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

162. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი, ეკისრება მოპასუხეს.

163. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინმტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად).შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

164. საქმეზე დადგენილია, რომ 2018 წლის 2 ივლისს - 140 000 აშშ დოლარის, ხოლო 8 ივლისს - 500 000 ლარის რ.ს.ა–ის სალაროში შეტანა გ.უ–ძის მიერ დასტურდება 2018 წლის 26 ივნისის მიღება-ჩაბარების აქტით. მოწმე ა.კ–ამ სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა მოსარჩელის მიერ თანხის გადაცემის ფაქტი, ასევე არ უარყო, რომ მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელმოწერა განხორციელებულია მის მიერ. (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.22).

165. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

166. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას განსახილველი საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში დაკითხული მოწმეების ჩვენების, ასევე წერილობითი მტკიცებულებების შეფასებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში მტკიცებულებების არასწორ შეფასებასთან დაკავშირებით და დამატებით აღნიშნავს:

167. საქმის მასალებში განთავსებულია თ.ლ–ის (შპს „ს.ი–ის“ ფინანსური მენეჯერი) მიერ 2018 წლის 02 ივლისს ლ.კ–ასთვის (შპს „რ.ს.ა–ის“ დირექტორი) ელექტრონული ფოსტით გაგზავნილი შეტყობინება „გიგზავნით მიღება-ჩაბარების აქტს 140000 აშშ დოლარის გადაცემაზე“ (იხ. ტ.1.ს.ფ.98), აგრეთვე იმავე თარიღით დათარიღებული წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება გ.უ–ძის (შპს „რ.ს.ა–ის“ მთავარი ბუღალტერი) მიერ კომპანიის მიმდინარე ანგარიშზე 140000 აშშ დოლარის შეტანის ფაქტი. საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხის მიერ წარდგენილ შესაგებლის მე-10 ფაქტობრივ გარემოებაზე, სადაც მოპასუხე აღნიშნავს, „რომც მივიჩნიოთ წარმოდგენილი მტკიცებულებები საკმარისად იმისათვის, რომ დადასტურდეს მოპასუხის მიერ თანხის მიღების ფაქტი, წარმოდგენილ მტკიცებულებაში და მის დანართში საუბარია 140000 აშშ დოლარზე და არსად ნახსენები არაა 204415 აშშ დოლარი“ (იხ. ტ.1.ს.ფ.255).

168. რაც შეეხება სადავო 204415 აშშ დოლარის ( 500000 ლარი) ოდენობით თანხას, 2018 წლის 09 ივლისს მოსარჩელის მიერ მოპასუხე კომპანიის ანგარიშზე მისი შეტანა, დასტურდება არა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით, არამედ საქმის მასალებში (იხ. ტ.2. ს.ფ.419.) განთავსებული საბანკო ამონაწერით, ასევე მოპასუხე კომპანიის დირექტორის ლ.კ–ას მიერ 2018 წლის 19 სექტემბერს მოსარჩელის მამისთვის გაგზავნილი ელექტრონული მიმოწერითაც (იხ. ტ.1.ს.ფ. 186), სადაც მოპასუხე კომპანიის დირექტორი ადასტურებს მოსარჩელის მიერ 2018 წლის 09 ივლისს მოპასუხე კომპანიის ანგარიშზე 204415 აშშ დოლარის ( 500000 ლარი) შენატანის ფაქტს ( იხ. ტ.1.ს.ფ.229).

169. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებას წარმოადგენს საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავენ ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. საზოგადოების უფლებამოსილი წარმომადგენლის მხრიდან (იხ. დავის წარმოშობისას მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი) ვალდებულების არსებობის აღიარების სწორი სამართლებრივი ანალიზისათვის, საკასაციო პალატა დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაზე დაეყრდნობით განმარტავს, რომ ერთმანეთისაგან განასხვავებენ მარტივ, კაუზალურ და აბსტრაქტულ აღიარებას. მათი საერთო ნიშანი ისაა, რომ ისინი ადასტურებენ/წარმოშობენ მოთხოვნის არსებობას, თუმცა, იურიდიული თვალსაზრისით გააჩნიათ განმასხვავებელი ნიშან-თვისებები. მარტივი აღიარება სახეზეა მაშინ, როდესაც მოვალე ცალმხრივად ადასტურებს არსებულ ვალდებულებით ურთიერთობას და გაცნობიერებულად გამოთქვამს მზაობას, შეასრულოს იგი (დაპირება). კაუზალური ვალის აღიარება ასევე მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისაკენ, ამასთან, იგი შეიძლება არ იყოს ცალმხრივი (მხარეთა ორმხრივი შეთანხმება არსებული ვალდებულების შესრულების დამატებით ვადაზე, სხვა შესრულების მიღებაზე და სხვა).უდავოა, რომ ელექტრონული მიმოწერა სწორედ ვალდებულების კაუზალური აღიარებაა - შეიცავს ყველა იმ ელემენტს, რომლებიც დაკმაყოფილებულ ნაწილში ამყარებენ, როგორც მოსარჩელის მიერ გადმოცემულ ფაქტებს, ისე - იურიდიულად ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას. ამ მტკიცებულებებს მოპასუხემ დაუპირისპირა კაუზალური აღიარების ავტორის განმარტებები იმგვარად, რომ ეს განმარტებები ვერ აქარწყლებენ ელექტრონულ მიმოწერაში ასახულ ინფორმაციას, არამედ, წარმოადგენენ მათ უარყოფას, ანუ ისინი არ არიან წონადი მტკიცებულებები, რომლებიც ელექტრონული მიმოწერის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდებოდა.

170. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის (დავის წარმოშობისას მოქმედი რედაქციით) 9.1 მუხლის მიხედვით, შპს-ში ხელმძღვანელობის უფლება აქვთ დირექტორებს, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. 9.2 მუხლის მიხედვით კი, ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება გულისხმობს საწარმოს სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. ხოლო თუ მესამე პირის თანხმობა ხელშეკრულების ან სხვა ვალდებულებით სამართლებრივი ინსტრუმენტის მეშვეობითაა გათვალისწინებული, ამგვარი თანხმობის გარეშე დადებული გარიგების ნამდვილობა კონტრაჰენტის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული, ანუ იმ გარემოებაზე, იცოდა თუ არა მან გარიგების დადებისას მისი ხელშემკვრელი მხარის უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე. იურიდიული პირის შემთხვევაში, ამგვარი შეზღუდვა რეგისტრირებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, ან მესამე პირმა, რომლის თანხმობის გარეშეც დაიდო გარიგება, უნდა დაამტკიცოს, რომ ხელშემკვრელი მხარეები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ და თანხმობის აუცილებლობის თაობაზე მათთვის ცნობილი იყო. ამ ნორმის სწორად განმარტება კი, სამეწარმეო სუბიექტებთან მიმართებით უმნიშვნელოვანესია, ვინაიდან, კონკრეტულ საზოგადოებას თავისი წესდებით შეუძლია დააწესოს საერთო კრების ან სამეთვალყურეო საბჭოს ან ყველა პარტნიორის თანხმობის აუცილებლობა ისეთ საკითხებზეც, რომლებზეც კანონით ასეთი თანხმობა საჭირო არ არის. მესამე პირებისათვის ამგვარ შეზღუდვას ძალა მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ იგი სამეწარმეო რეესტრში იქნება რეგისტრირებული. 9.4 მუხლის თანახმად, დირექტორები საზოგადოებას წარმოადგენენ მესამე პირებთან სამართლებრივ ურთიერთობაში. წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება მესამე პირებთან ურთიერთობაში არ შეიძლება შეიზღუდოს. აღნიშნული ნორმის თანახმად, საწარმოს დირექტორს ენიჭება უფლებამოსილება საზოგადოების სახელით დადოს გარიგებები. იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორის მიერ საზოგადოების ინტერესების საწინააღმდეგოდ დადებულ იქნა გარიგება, რომელმაც გარკვეული ზიანი მიაყენა საზოგადოებას, ამოქმედდება „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 9.7 მუხლით დაწესებული ნორმა საზოგადოების წინაშე დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ.

171. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა მისთვის 140000 აშშ დოლარისა და 204415 აშშ დოლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდის დაკისრების ნაწილში, ვერ წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ამიტომაც სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და, ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მას წარმოეშობა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მოსარჩელისაგან მიღებული თანხის დაბრუნების ვალდებულება.

172. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნების ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ

173. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი მოპასუხისათვის 797511 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნებს 500000 აშშ დოლარისა და 324280 აშშ დოლარის (300000 ევრო) მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ, უარი ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

174. კასატორი შუამდგომლობს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის დავის საგნის 4%-ის ოდენობით, მოსაჩელისათვის დაკისრების შესახებ ( იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ. 4, ს.ფ. 88).

175. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორის აღნიშნული მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი დასაბუთებით:

176. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. სსსკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

177. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში. ზოგადი პრინციპი ასეთია - იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

178. განსახილველველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხესა და მის რწმუნებულს შორის ურთიერთობის მატერიალურ საფუძველს წარმოადგენს დავალების ხელშეკრულება (სსკ-ის 709-ე მუხლი). საქმის მასალებში (იხ. ტ.1, გვ. 276, აგრეთვე ტ.4) განთავსებულია კასატორის -შპს „რ.ს.ა–ის“ მიერ ადვოკატ ლ.ჭ–ძეზე გაცემული რწმუნებულება.

179. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სსსკ-ის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთბელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. აღსანიშნავია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმომადგენლის ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (შდრ: სუსგ №ას-818-784-2016, 02 ნოემბერი, 2016 წელი). გაწეული საადვოკატო ხარჯის დაკისრებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმის სირთულით, სასამართლო სხდომებში მონაწილეობისათვის დახარჯული დროის, წარმოდგენილი მოსაზრებებისა თუ მტკიცებულებების სიმრავლით და სხვა ამგვარი გარემოებებით, რაც მეორე მხარისათვის დასაკისრებელი საადვოკატო ხარჯის გონივრულობას განაპირობებს (შდრ: სუსგ №ას-1125-2019, 31 ოქტომბერი, 2019).

180. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. (შდრ: სუსგ №ას-1053-2019, 31 იანვარი, 2020 წელი; №ას-1773-2019, 06 ივნისი, 2019 წელი; №ას-353-331-2017, 23 ივნისი, 2017 წელი; №ას-734-702-2016, 20 იანვარი, 2017 წელი).

181. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა 824280 აშშ დოლარის ოდენობით, კასატორის მოთხოვნა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის კასატორის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების შესახებ, ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს (მოსარჩელე) სსსკ-ის 53 I მუხლის საფუძველზე, კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარმომადგენლის ხარჯის ანაზღაურება 8000 დოლარის (გადახდის დღისათვისთვის ეკვივალენტი ლარში) ოდენობით.

182. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლების საფუძველზე, კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 257-ე, 55-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. შპს „რ.ს.ა–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 დეკემბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ.კ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

4. შპს „რ.ს.ა–ს“ დ.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 797511 აშშ დოლარის გადახდა;

5. დ.კ–ძის სასარჩელო მოთხოვნა შპს „რ.ს.ა–ისათვის“ 324280 აშშ (300000 ევრო) დოლარის დაკისრების შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს;

6. დ.კ–ძის სარჩელო მოთხოვნა შპს „რ.ს.ა–ისათვის“ 500000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს;

7. კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

თამარ ზამბახიძე