საქმე №ას-402-2021 04 ნოემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი(თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორები – ვ.გ–ძე, ო.ფ–ი (კანონიერი წარმომადგენელი თ.წ–ი) ( მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ., ზ. და გ. (ი.) ფ–ები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებებისა და სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, თანამესაკუთრეებად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ., ზ. და გ. (ი.) ფ–ებმა (შემდგომ – მოსარჩელეები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში თ.წ–ის, ო.ფ–ისა და ვ.გ–ძის (შემდგომ – მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვეს: ბათილად იქნეს ცნობილი 2012 წლის 24 აგვისტოს თ.წ–სა და ს. ფ–ს შორის უძრავ ქონებაზე (ს/კ ......) დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გადახდის განვადებით; მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ სადავო უძრავი ქონების (ს/კ ....) 1/4-1/4 წილის თანამესაკუთრეებად; ბათილად იქნეს ცნობილი თ.წ–სა და ს. ფ–ს შორის 2014 წელს 3 სექტემბერს უძრავ ქონებაზე (ს/კ ....) დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გადახდის განვადებით; მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ სადავო უძრავი ქონების (ს/კ...) 1/4-1/4 წილის თანამესაკუთრეებად; ბათილად იქნეს ცნობილი 2017 წლის 8 აგვისტოს სამკვიდროს მოწმობა ყაზბეგის სოფელ ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე; ბათილად იქნეს ცნობილი 2018 წლის 7 თებერვალს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება ო. ფ–სა და თ.წ–ს შორის, 2018 წლის 30 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება თ.წ–სა და ვ.გ–ძეს შორის უძრავი ქონებაზე (ს/კ ......) და ამ ქონების 1/4-1/4 წილის თანამესაკუთრედ ცნობილ იქნეს თითოეული მოსარჩელე; ბათილად იქნეს ცნობილი 2018 წლის 30 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება ო. ფ–სა და ვ.გ–ძეს შორის უძრავ ქონებაზე (ს/კ .....) და ამ ქონების 1/4-1/4 წილის მესაკუთრედ ცნობილ იქნეს თითოეული მოსარჩელე; ბათილად იქნეს ცნობილი 2018 წლის 30 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულება ო. ფ–სა და ვ.გ–ძეს შორის უძრავ ქონებაზე ს/კ (.....) და ამ ქონების 1/4 წილის მესაკუთრედ ცნობილ იქნეს თითოეული მოსარჩელე.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეების განმარტებით, ყაზბეგის თემის საკრებულოს საკომლო წიგნის თანახმად, ყაზბეგის რაიონის დაბა ....... კომლის შემადგენლობაში ოჯახის უფროსად ჩაწერილი იყო ს. ზ.ის ძე ფ–ი. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებოდნენ: ს. ზ.ის ძე ფ–ი – მამა, ც.ა. ასული კ–ი – დედა, ზ. ს–ის ძე ფ–ი – შვილი, მ. ს–ის ასული ფ–ი – შვილი, გ. ს–ის ძე ფ–ი – შვილი, ს. ს–ის ძე ფ–ი – შვილი.

3. ს. ფ–ი გარდაიცვალა 1993 წლის 14 სექტემბერს, ც. კ–ი (ფ–ი) კი – 2002 წელს. კომლის წევრებად დარჩნენ: ზ. ს.ის ძე ფ–ი, მ. ს–ის ასული ფ–ი, გ. ს–ის ძე ფ–ი, ს. ს–ის ძე ფ–ი. ს. ს–ის ძე ფ–ი გარდაიცვალა 2017 წლის 7 იანვარს. ამ უკანასკნელმა კომლის საკუთრებაში არსებული 441 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ .....) დაირეგისტრირა თავის სახელზე, რომელიც 2012 წლის 24 აგვისტოს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, განვადებით გადახდის საფუძველზე, გადააფორმა მეუღლის, მოპასუხე თ.წ–ის სახელზე 2000 ლარად. აღნიშნული ქონება თ.წ–მა, 2014 წლის 3 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულებით მიჰყიდა ისევ ს. ფ–ს მაშინ, როდესაც მოსარჩელე მ. ფ–იც მის ძმებთან – გ. და ზ. ფ–ებთან ერთად იყვნენ კომლის წევრები. სადავო მიწის ნაკვეთი ს. ფ–ის კომლის სარგებლობაში და საკუთრებაში იმყოფებოდა, შესაბამისად, ს. ფ–ს არ ჰქონდა უფლება, გაესხვისებინა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი.

4. მოსარჩელის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული გარიგებები დაიდო მოსაჩვენებლად იმ საფუძვლით, რომ ქონების გასხვისების შემდგომ არსებულიყო კეთილსინდისიერი შემძენი, თუმცა მოპასუხეებმა ვერ გაითვალისწინეს ის გარემოება, რომ ისინი ერთი ოჯახის წევრები იყვნენ. ს. ფ–მა სხვა უძრავი ქონებაც (ს/კ .......) აღრიცხა თავის სახელზე, რომელიც 2017 წლის იანვარში სამკვიდროს სახით გადააფორმა თავისი 9 წლის არასრულწლოვანი შვილის – ო.ფ–ის სახელზე. ამ უანასკნელმა კი, თავის მხრივ, მითითებული ქონება 2018 წლის 7 თებერვალს ჩუქების ხელშეკრულებით გადაუფორმა დედას – თ.წ–ს. ფაქტობრივად, მითითებული უძრავი ქონება წარმოადგენდა კომლის წევრთა თანასაკუთრებას და კომლის წევრები კი ამ დროისთვის, ს. ფ–ის გარდა, იყვნენ ასევე მ., გ. და ზ. ფ–ები. შესაბამისად, ს. ფ–ს არ ჰქონდა უფლება, მხოლოდ თავად დაერეგისტრირებინა აღნიშნული ქონება, რითიც დაირღვა მოსარჩელე მხარის, როგორც კომლის საკუთრებაში არსებული ქონების თანამესაკუთრეების უფლებები.

5. ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიღებული უზრავი ქონება 2018 წლის 07 თებერვლის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში გადასცა დედას - თ.წ–ს, რითიც დაირღვა მოსარჩელე მხარის, როგორც კომლის საკუთრებაში არსებული ქონების თანამესაკუთრეების უფლებები.

6. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ მოპასუხეებმა 2018 წლის 30 მარტს თვალთმაქცურად გადააფორმეს სადავო მიწის ნაკვეთები თავის ახლობელ, გორში მცხოვრებ ვ.გ–ძეზე. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოჩვენებითია, რაც დასტურდება ასევე გარიგების ფასით, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების სტილით და სასწრაფოდ მისი გაყიდვის ინტერესითაც. სწორედ ამიტომ მოპასუხე ვ.გ–ძე არაკეთილსინდისიერი შემძენია, რაც სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველია. ( იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.58-61).

მოპასუხე მხარის პოზიცია:

7. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელეეებს და ს. ფ–ს 1979 წლის შემდგომ ერთ ოჯახად არ უცხოვრიათ, ისინი ათწლეულებია ცხოვრობენ ცალკ-ცალკე. სადავო მიწის ნაკვეთები მათ სარგებლობა-საკუთრებაში არასოდეს ყოფილა. საქმეში წარმოდგენილია საარქივო ცნობა, რომელიც იძლევა ინფორმაციას ს. ფ–ის კომლის წევრების შესახებ 1976-79 წლების მდგომარეობით. მოცემული ცნობა არ წარმოადგენს უფლების დამდგენ დოკუმენტს, ვინაიდან არ გვაწვდის ინფორმაციას სადავო პერიოდში ს. ფ–ის კომლის წევრთა შესახებ. ამასთან, მითითებული ცნობა არ შეიცავს ასევე ინფორმაციას კომლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების შესახებ. რაც შეეხება ს. ფ–ის მიერ გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, ისინი გაფორმებულია კანონით დადგენილი წესით მესაკუთრის მიერ და არ არსებობს მათი ბათილად ცნობის საფუძველი. ასევე, დაუსაბუთებელია მოსარჩელე მხარის მოთხოვნა ვ.გ–ძესთან გაფორმებული სადავო უძრავი ქონების (ს/კ .....; ს/კ .....; და ......) ნასყიდობის ხელშკრულებათა ბათილად ცნობის შესახებ. ( იხ. შესაგებელი, ტ.1. ს.ფ.141-143, აგრეთვე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ოქმები)

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება( იხ. ტ.4.ს.ფ.23-26)

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი: ს. ფ–ს და თ.წ–ს შორის 2012 წლის 24 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება გადახდის განვადებით უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №......; თ.წ–ს და ს. ფ–ს შორის 2014 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით ...... და მოსარჩელეები – მ. ფ–ი, ზ. ფ–ი და გ. (ი.) ფ–ი ცნობილ იქნენ მითითებული უძრავი ქონების ¼ - ¼ წილის მესაკუთრეებად; 2017 წლის 8 აგვისტოს სამკვიდრო მოწმობა უძრავ ნივთებზე შემდეგი საკადასტრო კოდებით: №...., №....., №.... და №.....) და უძრავი ქონების ს/კ .... 1/4-1/4 წილის თანამესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები; 2018 წლის 7 თებერვალს ო. ფ–სა და თ.წ–ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება; 2018 წლის 30 მარტს თ.წ–სა და ვ.გ–ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №..... და ამ ქონების ¼ - ¼ წილის მესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები; 2018 წლის 30 მარტს ო. ფ–სა და ვ.გ–ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №..... და ამ ქონების ¼ - ¼ წილის მესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები; 2018 წლის 30 მარტს ო. ფ–ს და ვ.გ–ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე საკადასტრო კოდით №..... და ამ ქონების ¼ - ¼ წილის მესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ყაზბეგის რაიონის ყაზბეგის (.......) სასოფლო საბჭოს დაბა ყაზბეგის საკომლო წიგნის ჩანაწერის თანახმად, 1976-1979წწ. ს. ფ–ის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისგან: 1. ფ–ი ს.ი ზ.ის ძე – ოჯახის უფროსი; 2.კ–ი ც.ა. ასული – მეუღლე; 3. ფ–ი ზ.ი ს.ის ძე – შვილი; 4. ფ–ი მ. ს.ის ასული – შვილი; 5. ფ–ი გ. ს.ის ძე – შვილი; 6. ფ–ი ს. ს.ის ძე – შვილი.

11. ოჯახის უფროსი ს. ფ–ი გარდაიცვალა 1993 წლის 14 სექტემბერს, მისი მეუღლე ც. ფ–ი კი – 2002 წლის 25 იანვარს.

12. სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის დუშეთის არქივის მიერ 2012 წლის 14 თებერვალს გაცემული საარქივო ცნობით ირკვევა, რომ არქივში დაცული ყაზბეგის თემის საკრებულოს 1997-2001წწ. საკომლო წიგნებში ოჯახის უფროსად ჩაწერილია ც. ფ–ი, კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: 1. ფ–ი ც. – მეუღლე (ტექსტში ასეა); 2. ფ–ი ს. ს.ის ძე – შვილი; 2012 წლის 14 თებერვლის საარქივო ცნობისა და №152 საგადასახადო სიის საფუძველზე ს. ფ–მა დაირეგისტრირა უძრავი ქონებები, მდებარე: ყაზბეგის რაიონი, დაბა ..... ს/კ ........, ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ......./რაიონი ყაზბეგი, დაბა ......., ს/კ ...... . მის სახელზე იქნა ასევე დარეგისტრირებული უძრავი ქონება, მდებარე: ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ......., 741 კვ.მ ფართი, საკადასტრო კოდი ......

13. 2012 წლის 24 აგვისტოს ს. ფ–მა მის საკუთრებაში არსებული ყაზბეგის რაიონის დაბა ....... მდებარე 441 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწა, ს/კ ......, 2000 ლარად გადახდის განვადების პირობით მიჰყიდა თ.წ–ს. აღნიშნული ქონება 2014 წლის 3 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე კვლავ აღირიცხა ს. ფ–ის საკუთრებად. 2017 წლის 7 იანვარს ს. ფ–ი გარდაიცვალა. მისი სამკვიდრო მიიღო არასრულწლოვანმა შვილმა ო. ფ–მა 2017 წლის 8 აგვისტოს. სამკვიდრო მასაში შესულია ის ნივთებიც, რომელზე პრეტენზიასაც აცხადებენ მოსარჩელეები.

14. ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ნაწილი, კერძოდ, ყაზბეგის რაიონის სოფელი ......./რაიონი ყაზბეგი, დაბა ......., სასოფლო-სამეურნეო ფართი 2580.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი №1, №2, საკადასტრო კოდი №...... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე 2018 წლის 7 თებერვალს გადაუფორმა დედას – თ.წ–ს.

15. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ო. ფ–ი არის ს. ფ–ის და თ.წ–ის საერთო შვილი.

16. 2018 წლის 30 მარტს თ.წ–მა, როგორც ო. ფ–ის კანონიერმა წარმომადგენელმა, უძრავი ნივთები საკადასტრო კოდით №...... და №...... ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა ვ.გ–ძეზე, რომელიც არის მოპასუხეთა წარმომადგენლის მეუღლე. ამ უკანასკნელზე გაასხვისა ასევე შვილისგან ჩუქების ხელშეკრულებით მიღებული უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №.......

17. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს ს. ფ–ის ერთპიროვნული საკუთრების უფლების მართლზომიერება და მოითხოვეს სადავო ქონებებზე მათი საკუთრების უფლების აღიარება იმ საფუძვლით, რომ მათ, როგორც კომლის წევრებს, ქონება თანასაკუთრებით ეკუთვნოდათ.

18. საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები წესრიგდებოდა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად - საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის.

19. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის № 29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ, სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის № 48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის № 128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით.

20. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილია ორი საარქივო ჩანაწერი: ერთი ჩანაწერი მოიცავს ინფორმაციას 1976-1979წწ. საკომლო ჩანაწერზე, მეორე კი, 1997-2001წწ.-ზე. როგორც უკვე აღინიშნა, საკოლმეურნეო კომლის დაშლის შედეგად, კომლის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება წარმოეშვებოდათ კომლის იმ წევრებს, რომლებიც 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ირიცხებოდნენ კომლში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე საკითხის გადასაჭრელად, პალატა დაეყრდნო 1976-1979წწ. მონაცემებს, ვინაიდან 1997 წლის მონაცემები არარელევანტურია.

21. 1976-1979წწ. საკომლო წიგნის ჩანაწერებით, ს. ფ–ის (ოჯახის უფროსი) კომლში ირიცხებოდნენ შვილები – ზ., მ. და გ. (ი.) ფ–ები, მეუღლე – ც. კ–ი და შვილი ს. ფ–ი. მტკიცებულება, რომ 1992 წლის მდგომარეობით ს. ფ–ის კომლში განხორციელდა რაიმე ცვლილება, კომლი გაიყო ან რომელიმე წევრი ამოეწერა კომლიდან, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს ყაზბეგის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ერთ-ერთი მოსარჩელე ი. (გ.) ფ–ი დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, დაბა ....... (ტ.1, ს.ფ. 240). ამასთან, 1997-2001წწ. საკომლო ჩანაწერში ი. ფ–ი მითითებულიც კი არ არის.

22. სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

23. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საკომლო წიგნის ჩანაწერი უფლების დამდგენი საბუთია, იგი განსაზღვრავს პირის მიერ ქონების მართლზომიერ მფლობელობას და ხშირ შემთხვევაში ქონებაზე თანამესაკუთრეობას. გამომდინარე იქიდან, რომ საკომლო ჩანაწერების მიხედვით მოსარჩელეები 1976-1979წწ. წარმოადგენდნენ ს. ფ–ის კომლის წევრებს და საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ 1992 წლის მდგომარეობით კომლის შემადგენლიბაში განხორციელდა რაიმე ცვლილება, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები კოლმეურნეობების გაუქმების მომენტში კომლის წევრებს და კომლის ქონების თანამესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ.

24. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით ვერ შეძლეს დაედასტურებინათ შედიოდა, თუ არა სადავო ქონება ს. ფ–ის კომლის საკუთრებაში.

25. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ საარქივო ცნობაში, რომელიც შეიცავს მონაცემებს 1976-1979წწ. ს. ფ–ის კომლის შემადგენლობის შესახებ, კომლის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე მითითება არ არის. უძრავი ქონების შესახებ ინფორმაციას ასევე არ შეიცავს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობა, თუმცა ეს უკანასკნელი ცნობა, რომ სწორედ ს. ფ–ის კომლს შეეხება დასტურდება შემდეგით: 1997-2001 წლის მონცემებში ოჯახის უფროსად მოხსენიებულია ც. ფ–ი, გვერდით აქვს აღნიშვნა „მეუღლე“, გამომდინარე იქიდან, რომ ს. ფ–ი გარდაიცვალა 1993 წელს, სწორედ ამან განაპირობა ც. ფ–ის ოჯახის უფროსად მითითება. ც. ფ–ის გარდაცვალების შემდეგ კი, ს. ფ–მა 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობის საფუძველზე დაირეგისტრირა კომლის ქონება. ის ფაქტი, რომ ამ კომლის გარდა სხვა კომლი არსებობდა, ვერ დაადასტურა მოპასუხე მხარემ. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ ს. ფ–ს, გარდა კომლის ქონებისა, გააჩნდა სხვა ქონება, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემობა მასზედ, რომ სადავო ქონებები წარმოადგენდა ს. ფ–ის კომლის ქონებას, რომელიც 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობის საფუძველზე, ერთპიროვნულად დაირეგისტრირა მისმა ერთ-ერთმა შვილმა – ს. ფ–მა.

26. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეები სარჩელში უთითებდნენ, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა კომლის საერთო საკუთრებას, აღნიშნული გარემოება მოპასუხეს არც შესაგებლით და არც მოსამზადებელ სხდომაზე სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, მან დაკარგა აღნიშნული ფაქტის საქმის ზეპირი მოსმენის ეტაპზე შედავების უფლება.

27. სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მიღების შემდეგ, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში წარუდგინოს სასამართლოს თავისი პასუხი (შესაგებელი) სარჩელზე და მასში დასმულ საკითხებზე. ამავე მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუსგ- დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, § 201).

28. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შესაგებელი მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალებაა. იგი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით უნდა იყოს შედგენილი. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც ზეპირი სამართალწარმოების წინა ეტაპია და ვერ ჩანაცვლდება მხარეთა მოსმენის პრინციპით. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობას და მივიღებდით საპროცესო მოქმედებათა ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს, წინასწარ - საქმის არსებითი განხილვის დაწყებამდე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას, ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავდაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, კერძოდ, სამართლიანი სასამართლოს უფლება (იხ: კომენტარი, რჩეული მუხლები, გვ. 744, თბილისი 2020).

29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). გარიგების მოჩვენებითად ცნობა შეფასებითი კატეგორიაა, გარიგების მოჩვენებითად ცნობის დროს, სასამართლოს კვლევის საგანში შემავალ გარემოებას მხარეთა ნამდვილი ნების დადგენა წარმოადგენს, რა დროსაც მხედველობაში კომპლექსურად ყველა ის მნიშვნელოვანი ფაქტი თუ გარემოება მიიღება, რომელზეც მოდავე მხარეები მიუთითებენ ან საქმეში არსებული მასალებიდან გამომდინარეობს.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა არ არსებობს. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები შეთანხმებით მოქმედებდნენ და ნების ნაკლს ორივე აცნობიერებდეს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილში იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები იმ განზრახვის გარეშე მოქმედებენ, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში, ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, ძირითადად, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მოჩვენებით გარიგებად მიიჩნიოს, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას არ შეესაბამება.

31. შესაბამისად, იმისათვის, რათა დადგინდეს გარიგებების მოჩვენებითი ხასიათი, აუცილებელია სასამართლომ ერთობლიობაში შეაფასოს გარიგების მხარეთა ნება, ქონებების გასხვისების დრო, მხარეთა ურთიერთკავშირი, ხელშეკრულების ფასი, მყიდველთა გარიგების გაფორმების შემდგომი ქმედებები და ა.შ.

32. მოჩვენებითი გარიგებების შეფასებისას, ასევე მნიშვნელოვანია უძრავი ქონების შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხის დადგენა. თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს. უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების შედეგად, როგორც წესი, გარიგების მოჩვენებითობა და შემძენის არაკეთილსინდისიერება მოსარჩელემ უნდა ადასტუროს, თუმცა მტკიცების ტვირთი ბრუნდება იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის. ასეთ ვითარებაში არსებობს პრეზუმფცია, რომ ახლო ნათესავმა (დედამ, შვილმა, დამ, ძმამ, მეუღლემ) იცოდა გარიგების ბათილობის წინაპირობების თაობაზე. შესაბამისად, ახლო ნათესავებს შორის გარიგების დადების პირობებში, მით უფრო, თუ გარიგება უსასყიდლო ხასიათისაა, შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია არ არსებობს, რაც იმთავითვე მტკიცების ტვირთის შებრუნების საფუძველია.

33. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ №74.01.13.296 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ქონებაზე 2012 წლის 24 აგვისტოს განვადებით გადახდის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ს. ფ–ს და თ.წ–ს შორის. დადგენილია, რომ ხელშეკრულების მხარეებს 2008 წელს შეეძინათ საერთო შვილი. ამდენად, ისინი ცხოვრობდნენ ერთ ოჯახად და შესაბამისად, თ.წ–ისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ ქონება, რომელზედაც სადავო ხელშეკრულება დაიდო, არ წარმოადგენდა ს. ფ–ის ინდივიდუალურ საკუთრებას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა, მოსარჩელის პოზიცია, რომ ხელშეკრულება დაიდო მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რეალური შედეგი მოჰყოლოდა. აღნიშნულ მსჯელობას ამყარებს ისიც, რომ თ.წ–მა 2014 წელს ქონება უკან მიჰყიდა ს. ფ–ს. მხარეებმა იცოდნენ რა, რომ ქონებას ჰყავდა სხვა მესაკუთრეებიც, აღნიშნული გზით შეეცადენ თანამესაკუთრეებისათვის მოესპოთ თავიანთი კუთვნილი წილის უკან დაბრუნების შანსი კეთილსინდისიერი შემძენის გათვალისწინებით. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი რელევანტური მტკიცებულებები მოპასუხეს საქმეში არ წარმოუდგენია.

34. 2017 წლის 8 აგვისტოს სამკვიდრო მოწმობით, ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიიღო ს. ფ–ის დანაშთი ქონება, რომელიც მოიცავს წინამდებარე სარჩელით სადავოდ გამხდარ უძრავ ნივთებს: ს/კ ......, ს/კ ....., ს/კ .... და ს/კ ...... სსკ-ის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო ქონება შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი),ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა. გათვალისწინებით იმისა, რომ ს. ფ–ს გააჩნდა სადავო ნივთებზე წილობრივი საკუთრება, მთლიანი ქონება სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა.

35. სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ასევე ბათილია ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ნივთი ს/კ ...., ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადაუფორმა დედას – თ.წ–ს. ო. ფ–მა განკარგა უძრავი ქონების წილი, რომელიც მას საკუთრების უფლებით არ ეკუთვნოდა, შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას რეალურად მოხდა არანამდვილი მესაკუთრე პირისა და დასაჩუქრებულის ნებათა თანხვედრა. აღნიშნული კი მეტყველებს სადავო ქონების არამესაკუთრის ნების გამოვლენით გასხვისებაზე, რითაც დაირღვა სსკ-ის 170-ე მუხლით გათვალისწინებული მესაკუთრის უფლება და, შესაბამისად, კანონით დადგენილი წესი, რაც, სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველია. გარდა ამისა, როგორც აღინიშნა, თ.წ–ს, როგორც ს. ფ–თან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ პირს, რომელიც ერთ ოჯახად ცხოვრობდა მასთან ერთად და ჰყავდათ საერთო შვილი, უნდა სცოდნოდა სადავო ნივთების ნაკლის თაობაზე. აღნიშნულის სააწინააღმდეგო გარემოება მოპასუხემ ვერ დაადასტურა.

36. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ასევე, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი თ.წ–სა და ვ.გ–ძეს, ო. ფ–ს და ვ.გ–ძეს შორის 2018 წლის 30 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები. როგორც უკვე აღინიშნა, გარიგების მოჩვენებითობის დადგენისას, ყურადღება ექცევა მრავალ ფაქტორს, რომელთა საბოლოოდ, ერთობლიობაში შეფასების შედეგად, სასამართლოს უყალიბდება შინაგანი რწმენა.

37. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც საქალაქო სასამართლოში, ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 28 იანვარს გამართულ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ ვ.გ–ძე არის მისი მეუღლე, რაც ასევე დასტურდება სასამართლოს უკუგზავნილით, რომლის მიხედვითაც ე.პ–ვის გაგზავნილი უწყება ჩაიბარა ვ.გ–ძემ (მეუღლემ), ანუ სადავო ხელშეკრულებები გაფორმებულია თ.წ–ს, ო. ფ–ს და მათი წარმომადგენლის მეუღლეს შორის. ამასთან, სააპელაციო შესაგებელზე როგორც მოპასუხეების, ასევე მათი წარმომადგენლის ძირითად ფაქტობრივ მისამართად მითითებულია ქ. გორი, ...... საყურადღებოა ასევე ის გარემოებაც, რომ ხელშეკრულებები გაფორმებულია სარჩელის შეტანამდე რამდენიმე დღით ადრე, კერძოდ, 2018 წლის 30 მარტს. სარჩელი შეტანილი იქნა 2018 წლის 4 აპრილს. სააპელაციო პალატამ განმეორებით მიაპყრო ყურადღება უზენაესი სასამართლოს იმ პრაქტიკაზე, რომლითაც განმარტებულია, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება დაახლოებულ პირებს შორის იდება, მაშინ მიიჩნევა, რომ შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია გაქარწყლებულია, რადგან ითვლება, რომ ისინი ბუნებრივად ისეთ მდგომარეობაში არიან, რა დროსაც, ალბათობის მაღალი ხარისხით, მათთვის ცნობილი უნდა იყოს გარიგების ბათილობის წინაპირობების შესახებ. ასეთ შემთხვევაში, სწორედ მოპასუხეა ვალდებული ამტკიცოს, რომ მიუხედავად აღნიშნული ფაქტისა, მათ მიერ დადებული გარიგება ნამდვილი ნების გამოვლენის შედეგი იყო და რომ მისი გაფორმება მოჩვენებით ხასიათს არ ატარებდა.

38. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოპასუხეების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო ისეთი ფაქტების სასამართლოსთვის წარდგენა და დამტკიცება, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ, ერთი მხრივ, ს. ფ–სა და თ.წ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები, ასევე, ო. ფ–ს და თ.წ–ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და ო. ფ–ს, თ.წ–ს და ვ.გ–ძეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ მყიდველები ოჯახის ნათესავები და დაახლოებული პირები არიან, ნამდვილ გარიგებებს წარმოადგენდა. აღნიშნული გარემოების სამტკიცებელ რელევანტურ მტკიცებულებად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო, მაგალითისათვის, გამყიდველის მიერ სადავო უძრავი ქონებების გაყიდვისთვის სხვადასხვა ქმედებების განხორციელება, მყიდველის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფასის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენა, მყიდველის მიერ ნაყიდი ქონების რეალურად განკარგვა/ფლობა და ა.შ. აღნიშნულთაგან ვერცერთი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა მოპასუხეებმა ვერ შეძლეს, საქმეში წარმოდგენილი საინფორმაციო ბარათით ირკვევა, რომ ერთ-ერთი მოსარჩელე ი. (გ.) ფ–ი დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, დაბა ......., თუმცა 1997-2001წწ. საკომლო ჩანაწერში მითითებულიც კი არ არის. მოპასუხეები ცხოვრობენ ქ. გორში და სადავო ქონებას არ ფლობენ, მოპასუხეები ო. ფ–ი და თ.წ–ი არიან დედა-შვილი, ხოლო ვ.გ–ძე – მათი წარმომადგენლის მეუღლე და ყველა მათგანს, სააპელაციო შესაგებლის მიხედვით, ფაქტობრივ საცხოვრებლად მითითებული აქვს ერთი და იგივე მისამართი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მყიდველთა კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია გაქარწყლებულია, მათ იცოდნენ ან, მაღალი ალბათობით, შეიძლებოდა სცოდნოდათ, რომ აღნიშნული ქონების გასხვისება რეალურად თვალთმაქცურ მიზანს, მესამე პირთა მოტყუებას ემსახურებოდა.

39. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას გამყიდველის/მჩუქებლის მიერ გამოხატული ნება ნამდვილი ნების გამოხატვას არ წარმოადგენდა, შესაბამისად, საფუძვლიანია სარჩელი ხელშეკრულებების, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე.

კასატორების მოთხოვნა და საფუძვლები:

40. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

41. კასატორების მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

42. კასატორებმა მიუთითეს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია საარქივო ცნობის მონაცემები 1976-79 წლებში ს. ფ–ის კომლის შემადგენლობის შესახებ, სადაც კომლის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე მითითებულიც კი არ არის. უძრავი ქონების შესახებ ინფორმაციას არ შეიცავს ასევე მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობა, თუმცა ის ფაქტი, რომ აღნიშნული ცნობა ს.ფ–ის კომლს შეეხება, დასტურდება შემდეგით: 1997-2001 წლების მონაცემებში ოჯახის უფროსად მოხსენიებულია ც. ფ–ი, როგორც „მეუღლე“, რადგან ს.ფ–ი 1993 წელს გარდაიცვალა. საარქივო ცნობაში არ ფიქსირდება რომ ც.ფ–ი კომლის უფროსად მითითებულია მეუღლის გარდაცვალების გამო. რეალობას არ შეესაბამება სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ ს. ფ–ის კომლის ქონება 2001 წელს ერთპიროვნეულად დაირეგისტრირა ს. ფ–მა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოცემული დავის საგანი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ 1979 წლიდან ს. ფ–ის კომლის წევრები იყვნენ და სადავო ქონება მათ თანასაკუთრებას წარმოადგენდა.

43. კასატორებმა მიუთითეს სსკ-ის 312-ე მუხლზე და აღნიშნეს, რომ სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს ყაზბეგის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემულ საინფორმაციო ბარათზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ერთ-ერთი მოსარჩელე – ი. ფ–ი დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, დაბა ........ 1997-2001წ. საკომლო ჩანაწერებში ი. (გ.) მითითებული არაა, რაც სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის უგულებელყოფაა. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ საინფორმაციო ბარათით დგინდება მოქალაქის რეგისტრაციის თარიღი და საფუძველი. რეგისტრაცია არ ქმნის მესაკუთრეობის უფლებასა და წინაპირობას, მით უფრო, თუ გ. ფ–ი 1997-2001 წ. რეგისტრირებულია ყაზბეგში და ს. ფ–ის კომლში არ ფიქსირდება, ე.ი ს. ფ–ის კომლის წევრი 1979 წლის შემდეგ არც ყოფილა. სააპელაციო პალატას საერთოდ არ უმსჯელია იმაზე, რომ სხვა მოსარჩელეები საინფორმაციო ბარათით თბილისში არიან რეგისტრირებული.

44. კასატორებმა სადავო გახადეს სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 28 თებერვლის საოქმო განჩინება სააპელაციო საჩივარზე დოკუმენტების დართვაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით. მხარემ მცხეთის რაიონულ სასამართლოში წარადგინა ზ., მ. და გ. ფ–ების ადმინისტრაციული საჩივარი, სადაც მათ 2020 წლის 27 ივლისს მოითხოვეს დაბა ....... საკრებულოს 1997-2001 წ. საკომლო წიგნებში არსებული მონაცემების ბათილად ცნობა, საკრებულოსათვის საკომლო წიგნებში ცვლილებების შეტანის დავალება და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 9 აგვისტოს ს. ფ–ის სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა. სააპელაციო პალატამ საქმეს არ დაურთო აღნიშნული მასალები, რადგან მიკერძოებულად იხილავდა დავას.

45. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხე მხარეს არც შესაგებლით და არც სასაამრთლოს მოსამზადებელ სხდომებზე სადავოდ არ გაუხდია, სადავო ქონებები შედიოდა თუ არა კომლის საკუთრებაში. შესაგებელში მიეთითა, რომ მხარე ეთანხმებოდა პირველ და მეორე ფაქტობრივ გარემოებას, ხოლო 3-5 გარემოებებს არ ეთანხმებოდა შესაბამისი დასაბუთებით. ამდენად, მოპასუხემ საკუთარი პოზიცია დააფიქსირა სსსკ-ის 201-ე მუხლის დაცვით. პირველი ინსტანციის სასამართლოში არაერთხელ ჩატარდა მოსამზადებელი სხდომა, რომლის შესახებ ოქმების გაცნობისას შესაძლებელია იმ გარემოების დადგენა, რომ მოპასუხე მხარემ უთითებდა, რომ მოსარჩელეები 1979 წლიდან არასოდეს ყოფილან ს. ფ–ის კომლის წევრები. სადავო უძრავი ქონებები არასდროს ყოფილა მოსარჩელეების მფლობელობასა და საკუთრებაში. ს. ფ–მა ჯერ კიდევ 2001 წლიდან დაირეგისტრირა თავის სახელზე სადავო მიწის ნაკვეთები, შემდეგ დააზუსტა რეგისტრაციები. მან სარეგისტრაციოდ წარადგინა საგადასახადო სიები და საკუთრების მოწმობა. სააპელაციო სასამართლომ მხედველეობაში არ მიიღო, რომ ს. ფ–ი სადავო ქონების ერთპიროვნული მესაკუთრე იყო 12 წლის განმავლობაში და მას მოსარჩელეები 1979 წლიდან აღნიშნულ უფლებაში არ შედავებიან.

46. კასატორების მოსაზრებით უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილშიც, რომლითაც ბათილად ცნო ვ.გ–ძესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები.

47. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის განჩინებით – ვ.გ–ძის, ამავე წლის 02 ივნისის განჩინებით კი, ო.ფ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 14 ივლისის განჩინებით კი, საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კერძოდ, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას.

48. საქმეზე ზეპირი განხილვა ჩატარდა 2021 წლის 12 ოქტომბერს, სადაც სასამართლომ მხარეებს რამდენჯერმე შესთავაზა დავის მორიგებით დასრულება. საქმის არსებითად განხილვის შემდეგ, მხარეებს განემარტათ, რომ სსსკ-ის 257-ე მუხლის შესაბამისად, საქმეზე გაადწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცხადდებოდა 2021 წლის 26 ოქტომბერს, ასევე მიეცათ შესაძლებლობა წარმოედგინათ ამ დრომდე მორიგების აქტი. 2021 წლის 26 ოქტომბერს დაკამყოფილდა მხარეთა შუამდგომლობა მორიგების ხელშეწყობის მიზნით საქმეზე სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების გადადების შესახებ. მხარეებს განემარტათ, რომ საქმეზე სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადდებოდა 2021 წლის 04 ნოემბერს. სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებაზე გამოცხადდნენ მხარეთა წარმომადგენლები, რომლებმაც საკასაციო სასამართლოს მოახსენეს, რომ ვერ მოხერხდა დავის მორიგებით დასრულება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

49. საკასაციო პალატას საქმის არსებითად განხილვის შედეგად მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

50. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

51. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

52. ყაზბეგის რაიონის ყაზბეგის (.......) სასოფლო საბჭოს დაბა ყაზბეგის საკომლო წიგნის ჩანაწერის თანახმად, 1976-1979წწ. ს. ფ–ის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისგან: 1. ფ–ი ს.ი ზ.ის ძე – ოჯახის უფროსი; 2.კ–ი ც.ა. ასული – მეუღლე; 3. ფ–ი ზ.ი ს.ის ძე – შვილი; 4. ფ–ი მ. ს.ის ასული – შვილი; 5. ფ–ი გ. ს.ის ძე – შვილი; 6. ფ–ი ს. ს.ის ძე – შვილი.

53. ოჯახის უფროსი ს. ფ–ი გარდაიცვალა 1993 წლის 14 სექტემბერს, მისი მეუღლე ც. ფ–ი კი – 2002 წლის 25 იანვარს.

54. სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის დუშეთის არქივის მიერ 2012 წლის 14 თებერვალს გაცემული საარქივო ცნობით ირკვევა, რომ არქივში დაცული ყაზბეგის თემის საკრებულოს 1997-2001წწ. საკომლო წიგნებში ოჯახის უფროსად ჩაწერილია ც. ფ–ი, კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: 1. ფ–ი ც. – მეუღლე (ტექსტში ასეა); 2. ფ–ი ს. ს.ის ძე – შვილი; 2012 წლის 14 თებერვლის საარქივო ცნობისა და №152 საგადასახადო სიის საფუძველზე ს. ფ–მა დაირეგისტრირა უძრავი ქონებები, მდებარე: ყაზბეგის რაიონი, დაბა ....... ს/კ ....., ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ......./რაიონი ყაზბეგი, დაბა ......., ს/კ ..... მის სახელზე იქნა ასევე დარეგისტრირებული უძრავი ქონება, მდებარე: ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ......., 741 კვ.მ ფართი, საკადასტრო კოდი ......

55. 2012 წლის 24 აგვისტოს ს. ფ–მა მის საკუთრებაში არსებული ყაზბეგის რაიონის დაბა ....... მდებარე 441 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწა, ს/კ ....., 2000 ლარად გადახდის განვადების პირობით მიჰყიდა თ.წ–ს. აღნიშნული ქონება 2014 წლის 3 სექტემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე კვლავ აღირიცხა ს. ფ–ის საკუთრებად. 2017 წლის 7 იანვარს ს. ფ–ი გარდაიცვალა. მისი სამკვიდრო მიიღო არასრულწლოვანმა შვილმა ო. ფ–მა 2017 წლის 8 აგვისტოს. სამკვიდრო მასაში შესულია ის ნივთებიც, რომელზე პრეტენზიასაც აცხადებენ მოსარჩელეები.

56. ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ნაწილი, კერძოდ, ყაზბეგის რაიონის სოფელი ......./რაიონი ყაზბეგი, დაბა ......., სასოფლო-სამეურნეო ფართი 2580.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი №1, №2, საკადასტრო კოდი №..... ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე 2018 წლის 7 თებერვალს გადაუფორმა დედას – თ.წ–ს.

57. ო. ფ–ი არის ს. ფ–ის და თ.წ–ის საერთო შვილი.

58. 2018 წლის 30 მარტს თ.წ–მა, როგორც ო. ფ–ის კანონიერმა წარმომადგენელმა, უძრავი ნივთები საკადასტრო კოდით №.... და №...... ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაასხვისა ვ.გ–ძეზე, რომელიც არის მოპასუხეთა წარმომადგენლის მეუღლე. ამ უკანასკნელზე გაასხვისა ასევე შვილისგან ჩუქების ხელშეკრულებით მიღებული უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №......

59. მოსარჩელეებმა სადავოდ გახადეს ს. ფ–ის ერთპიროვნული საკუთრების უფლების მართლზომიერება და მოითხოვეს სადავო ქონებებზე მათი საკუთრების უფლების აღიარება იმ საფუძვლით, რომ მათ, როგორც კომლის წევრებს, ქონება თანასაკუთრებით ეკუთვნოდათ.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;

61. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

62. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლომ ზეპირი მოსმენით განიხილა კასატორების საკასაციო საჩივარი და მხარეთა პრეტენზიების საფუძვლიანობის შემოწმებას, მათ შორის, დავის ფაქტობრივი ნაწილის კვლევას ხანგრძლივი სხდომა მიუძღვნა, შესაბამისად, მტკიცებულებათა დონეზე შემოწმდა ყველა ის პრეტენზია, რომლებზე დაყრდნობითაც კასატორები მიიჩნევდნენ, რომ მიღებული გადაწყვეტილება იყო არასწორი.

63. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

64. საკასაციო სასამართლომ ზეპირი განხილვისას შეამოწმა სადავო გარემოებები. საკასაციო სასამართლოს მიერ ზეპირ განხილვაზე კასატორებისა და მათი მოწინააღმდეგე მხრიდან მიღებული განმარტებების მიუხედავად, იგი შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

65. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში, როგორც კასატორებთან, ასევე კასატორების მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით უზრუნველყოფილ იქნა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში.

66. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

68. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

69. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

71. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

72. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

73. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომაზე კანონის ერთგვაროვანი ინტერპრეტაციის აუცილებლობასთან მიმართებით. კანონის ნორმის განსხვავებული ინტერპრეტაციის პრობლემა დადგა საქმეში ALBU AND OTHERS v. ROMANIA (Applications no. 34796/09), 10 მაისი, 2012 წელი) §§: 34 (III, IV),რომელშიც აღნიშნა, რომ სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები უნდა დაეფუძნოს სამართლის განსაზღვრულობის პრინციპს, რომელიც იმპლიმენტირებულია კონვენციის ყოველ მუხლში და ადგენს კანონისმიერი წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ ასპექტს. სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, დასახელდა სამართლებრივი სტაბილურობის inter alia, გარანატად, რომელიც იმავდროულად, უზრუნველყოფს საზოგადოების ნდობას სასამართლოების მიმართ. სასამართლო გადაწყვეტილებათა კონფლიქტი არაერთგვაროვნების კონტექსტში კი, პირიქით საზოგადოების ნდობის ხარისხს ამცირებს სასამართლოს მიმართ, მაშინ როდესაც ამგვარი ნდობა წარმოსდგება სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად. (მსგავს საკითხებზე აგრეთვე იხ., Iordan Iordanov and Others, §-47; Ştefănică and Others, §-31). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ სხვა საქმეში აღნიშნა, რომ კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების სასამართლო სისტემებმა უნდა შექმნან მექანიზმი, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლებრივ განსაზღვრულობას (Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC] (Application no. 13279/05), 21 ოქტომბერი, 2011 წელი, §§59-96) და ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი პრაქტიკის დადგენას კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებისათვის (სამართლიანი სასამართლოს უფლება).

75. ზემოაღნიშულიდან გამომდინარე, შეიძლება დასკვნის გაკეთება, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, სამართლებრივი განჭვრეტადობის დარღვევას ადგილი აქვს იმ შემთხვევებბში, როდესაც ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო ახდენს დადგენილი სასამართლო პრაქტიკისაგან გადახვევას. “კანონმდებლს აკისრია ვალდებულება, რომ მოსამართლე უზრუნველყოს სახელმძღვანელო მიმართულებებით, რომლებიც განჭვრეტადს ხდიან მის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღების აუცილებლობას, გარდაუვალობას, იმავდროულად, მოქალაქეს უქმნიან წარმოდგენას, თუ რა ზომები იქნება მის მიმართ გატარებული”. ( იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე N1/2/384).

76. საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში იმსჯელებს კასატორების იმ პრეტენზიაზე, რომელიც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორ განაწილებას. კასატორები აღნიშნავენ, მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ ისინი კომლის წევრები იყვნენ 1976 წლიდან და 1992 წლის იანვრისათვის რეგისტრირებულნი იყვნენ კომლის წევრებად, ამიტომაც სადავო მიწის ნაკვეთები მათ თანასაკუთრებას წარმოადგენს. კასატორები მიუთითებენ, რომ ყველაზე საინტერესო პერიოდი - 1992-1993 წ. მდგომარეობით, არანაირი დოკუმენტი მოსარჩელეების მიერ არ ყოფილა წარმოდგენილი, ხოლო საპელაციო პალატა კი გადაწყვეტილების მიღებისას დაეყრდნო საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემულ საინფორმაციო ბარათს, რომლის შინაარსიდანაც ირკვევა მხოლოდ ის, რომ ერთ-ერთი მოსარჩელე - ი. ( გ.) ფ–ი, დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, დაბა ........ სააპელაციო სასაამრთლომ დაარღვია სსსკ-ის 102 მუხლის მე-3 ნაწილი, რადგან 1997-2001 წლების საკომლო ჩანაწერებში ი. (გ.) ფ–ი მითითებულიც კი არ არის. ამასთან, საინფორმაციო ბარათით მხოლოდ მოქალაქის რეგისტრაციის საფუძვლისა და თარიღის გაგება შეიძლება. მხოლოდ კონკრეტულ მისამართზე რეგისტრაცია არ ქმნის მესაკუთრეობის უფლებასა და საფუძველს. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ თუ ი. ( გ.) ფ–ი დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, მაშინ რატომ არ არის მითითებული ს. ფ–ის კომლის წევრად? ამასთან სხვა მოსარჩელეები საინფორმაციო ბარათით თბილისში არიან რეგისტრირებულნი, რაზედაც საერთოდ არ მსჯელობს სააპელაციო სასამართლო. მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც ვითომ ადასტურებდა 1992 წლის იანვრის მდგომარეობით მათ კომლის წევრობას და შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთებზე მათ თანამესკუთრეობას, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა. კასატორების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებეით კი დგინდება, რომ ს. ფიხცხელაურმა საგადასახადო სიების საფუძველზე ( 152 საგადასახადო სიითი ნომერი), განახორციელა უძრავი ქონებების რეგისტრაცია. მხოლოდ მოგვიანებით, როცა ახორციელებდა ფართების დაზუსტებას, წარადგინა ასევე საარქივო ცნოვბა, საიდანაც დგინდება, რომ კომლში მხოლოდ ორი წევრი ირიცხებოდა - ც. კ–ი და ს. ფ–ი. მიწის ფართზე ს.კ. ......, დაბა ყაზბეგი,ს........, 741 კვ.მ, სარეგისტრაციოდ წარდგენილი იქნა საკუთრების მოწმობა N7. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.4.).

77. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი იქნა, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [სსსკ-ის 105-ე, 407.1, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 396-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი].

78. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ქონებებზე (საკომლო ქონება) მოსარჩელეების თანამესაკუთრეებად ცნობის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია 1964 წლის რედაქციის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 122-ე და 125-ე მუხლები; „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“, საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილება; სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტი.

79. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

80. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს კომლის წევრობასა და კომლის საკუთრებაზე.

81. კომლი სოფლის ადგილობრივი ორგანოების მიერ ყოველთვის ცალკე იყო რეგისტრირებული საადგილმამულო წიგნში, ოჯახის თითოეული წევრის და ოჯახის რიცხული ქონების აღნიშვნით. კომლი წარმოადგენდა ოჯახის წევრთა ერთიან კავშირს, რომელსაც გააჩნდა ერთიანი ქონება, გარკვეული უფლება-მოვალეობები, აგრეთვე პასუხისმგებლობა როგორც ერთმანეთის, ისე მესამე პირთა მიმართ. ( იხ. თამარ ჩიტოშვილი, კომლი ქართულ სამართალში, თბ., 2004, გვ. 11). კომლში შეიძლებოდა ყოფილიყო როგორც რამდენიმე, ისე ერთი წევრი. კომლის საქმიანობა არ რეგულირდებოდა სპეციალური წესდებით, რადგან კომლი არ განიხილებოდა როგორც იურიდიული პირი. კომლს გააჩნდა პირადი საკუთრება და როგორც ამ საკუთრების უფლების სუბიექტი, რეგისტრირებული იყო სოფლის საბჭოში, სადაც მითითებული იყო კომლის უფროსი, კომლის წევრები და კომლის ქონება.

82. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები რეგულირებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის.

83. კომლს გააჩნდა საერთო საკუთრება, რომელიც მის წევრებს ეკუთვნოდა თანასაკუთრების უფლებით. კომლის საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა წარმოებდა კომლის ყველა წევრის თანხმობით. კომლის საერთო ქონებიდან კომლის წევრის წილის განსაზღვრა -გამიჯვნა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სამ შემთხვევაში, კერძოდ, 1) მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად ( გამოყოფა); 2) ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნისას ( გაყრა); 3) კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინება. კომლის ქონებაში ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდათ.( იხ. თამარ ჩიტოშვილი, კომლი ქართულ სამართალში, თბ., 2004, გვ. 18).

84. მიწისა და საერთოდ სოფლის მეურნეობის სისტემაში რეფორმის განხორციელებამ, შესაბამისად ახალი საკანონმდებლო ბაზის შექმნამ, მნიშვნელოვნად შეცვალა მანამდე არსებული მოწესრიგება. ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას წარმოადგენდა, არის კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომელზედაც ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საერთო საკუთრების სამართლებრივი რეჟიმი.

85. საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის # 949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის # 29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის # 48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის # 128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით. ( შდრ: სუსგ №ას-211-203-2013, 03 ივნისი, 2013 წ).

86. ამ მიმართებით არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი პერიოდისათვის, კერძოდ, 1992 წლის 1 იანვრის მდომარეობით, პირი კომლის ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული (აღრიცხული). ამავე ნორმატიული ბაზიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმატიული წყაროს მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას.

87. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი“ (შდრ. სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

88. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525-ე ბრძანებულების მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტების ჩამონათვალში მითითებულია ამონაწერი საკომლო წიგნიდან, ასევე „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების შესაბამისად, სოფლის ( დაბის) ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების გადაწყვეტილებით შექმნილი მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის ( დაბის) ყრილობაზე ( საერთო კრებაზე) დამტკიცებული მიწების განაწილების სია თანდართული მიწის გამოყოფის გეგმით ან მის გარეშე, ადგილობრივი თვითმმართველობის ( მმართველობის) ორგანოების მიერ დამტკიცებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწით სარგებლობისათვის სარეგისტრაციო პერიოდში მოქმედი საგადასახადი სია.

89. აღნიშნული სამართლებრივი დანაწესების საფუძველზე, მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობა წარმოადგენს საჯარო რეესტრში ამ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველს, ხოლო მართლზომიერი მფლობელობის დამდგენ დოკუმენტად კი მიჩნეულია საკომლო წიგნიდან ამონაწერი და საგადასახადო (ან სარეფორმო სია და სხვა დოკუმენტები) სია. საკანონმდებლო მოწესრიგების საფუძველზე მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, საკომლო ცნობა მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს იმ შემთხვევაში, თუ იგი ასახავს კომლის წევრთა ვინაობას და კომლზე რიცხულ ქონებას 1992 წლის 01 იანვრის მდგომარეობით.

90. საკომლო წიგნის ჩანაწერების მნიშვნელობასთან მიმართებით, სახელმწიფო ქონების შესახებ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის „პ“ პუნქტში განმარტებულია, რომ საკომლო წიგნი არის ადმინისტრაციული ერთეულის-დასახლების (სოფლის, დაბის, ქალაქის) დასახლებათა გაერთიანების (თემის) ტერიტორიულ საზღვრებში კომლების და მათში პირთა რაოდენობის ამსახველი ჟურნალი, რომელიც ადასტურებს ამ პირთა კონკრეტულ დასახლებულ პუნქტში ცხოვრებისა და კომლის წევრად ყოფნის ფაქტს.

91. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი, 2006.)

92. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილია ორი საარქივო ჩანაწერი: ერთი ჩანაწერი მოიცავს ინფორმაციას 1976-1979წწ. საკომლო ჩანაწერზე, მეორე კი, 1997-2001წწ.-ზე. საკოლმეურნეო კომლის დაშლის შედეგად, კომლის ქონებაზე თანასაკუთრების უფლება წარმოეშვებოდათ კომლის იმ წევრებს, რომლებიც 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ირიცხებოდნენ კომლში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეყრდნო 1976-1979წწ. მონაცემებს, ვინაიდან 1997 წლის მონაცემები არარელევანტურია. 1976-1979წწ. საკომლო წიგნის ჩანაწერებით, ს. ფ–ის (ოჯახის უფროსი) კომლში ირიცხებოდნენ შვილები – ზ., მ. და გ. (ი.) ფ–ები, მეუღლე – ც. კ–ი და შვილი ს. ფ–ი. მტკიცებულება, რომ 1992 წლის მდგომარეობით ს. ფ–ის კომლში განხორციელდა რაიმე ცვლილება, კომლი გაიყო ან რომელიმე წევრი ამოეწერა კომლიდან, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს ყაზბეგის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ერთ-ერთი მოსარჩელე ი. (გ.) ფ–ი დღემდე რეგისტრირებულია ყაზბეგში, დაბა ....... (ტ.1, ს.ფ. 240). ამასთან, 1997-2001წწ. საკომლო ჩანაწერში ი. ფ–ი მითითებულიც კი არ არის. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საკომლო წიგნის ჩანაწერი უფლების დამდგენი საბუთია, იგი განსაზღვრავს პირის მიერ ქონების მართლზომიერ მფლობელობას და ხშირ შემთხვევაში ქონებაზე თანამესაკუთრეობას. გამომდინარე იქიდან, რომ საკომლო ჩანაწერების მიხედვით მოსარჩელეები 1976-1979 წწ. წარმოადგენდნენ ს. ფ–ის კომლის წევრებს და საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ 1992 წლის მდგომარეობით კომლის შემადგენლობაში განხორციელდა რაიმე ცვლილება, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები კოლმეურნეობების გაუქმების მომენტში კომლის წევრებს და კომლის ქონების თანამესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ. ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.20-22).

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებას წარმოადგენს აქტები და საბუთები, რომლებიც შეიცავენ ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. საქმეში განთავსებულია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიულლი პარი საქართველოს ეროვნული არქივი დუშეთის არქივის მიერ 2017 წლის 02 აგვისტოს გაცემული საარქივო ცნობა AA2017027995-07, სადაც მითითებულია, რომ დუშეთის რეგიონალურ არქივში დაცული, ყაზბეგის რაიონის ყაზბეგის ( .......) სასოფლო საბჭო დაბა ყაზბეგის 1976-1979 წწ. დათარირებულ საკომლო წიგნში ოჯახის უფროსად ჩაწერილია ს.ი ზ.ის ძე ფ–ი. კომლის შემადგენლობაშიმ ირიცხებიან: 1. ფ–ი ს. ზ–ის ძე - ოჯახის უფროსი; 2.კ–ი ც.ა. ასული - მეუღლე; 3. ფ–ი ზ. ს–ის ძე -შვილი; 4. ფ–ი მ. ს–ის ასული - შვილი; 5. ფ–ი გ. ს–ის ძე -შვილი; 6. ფ–ი ს. ს–ის ძე - შვილი. შენიშვნა: დაბა ყაზბეგის 1967-1970წწ. 1971-1972 წწ დათარირებული საკომლო წიგნებში ჩანაწერი ს. ზ–ის ძე ფ–ის კომლის შესახებ არ აღმოჩნდა, ხოლო 1973-1975 წწ.1980 წ საკომლო წიგნები არქივში დაცვაზე არ შემოსულა ( იხ. ტ.1.ს.ფ.16).

94. საქმეში განთავსებულია ასევე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მოსარჩელეების წარმომადგენლისათვის გაგზავნილი 2018 წლის 27 თებერვლის წერილი №99710, სადაც მითითებულია: „საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2018 წლის 22 თებერვალს წარმოდგენილი თქვენი №1172551/17განცხადების პასუხად გაცნობებთ, რომ უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, ს. ზ–ის ძე ფ–ის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე მდებარე: რაიონი ყაზბეგი, სოფ........, რეგისტრირებული არ არის. ( იხ.ტ.1.ს.ფ.276).

95. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

96. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

97. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

98. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

99. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს.2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს.3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ.4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

100. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

101. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

102. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

103. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

104. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

105. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

106. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

107. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის)დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა. მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

108. შესაძლებელია დასკვნის გაკეთება, რომ სასამართლომ კონკრეტულ საქმეზე მტკიცების საგნის განსაზღვრის დროს უნდა იხელმძღვანელოს მხარეთა მიერ სარჩელისა და შესაგებლის დასაბუთებისათვის მითითებული ფაქტებით, მაგრამ თუ ამ ფაქტებს შორის არიან ისეთებიც, რომლებსაც კანონის თანახმად არ აქვს მნიშვნელობა ამ მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის სამართლებრივი დასაბუთებისათვის, ე.ი. თუ ეს ფაქტები იურიდიულად ვერ ამართლებენ ამ მოთხოვნას (შესაგებელს) – სასამართლომ არ უნდა შეიტანოს ეს ფაქტები მტკიცების საგანში და არ უნდა მიიღოს მტკიცებულებები მათ დასადასტურებლად.

109. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს.კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

110. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში, მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4).„მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები,რომლებზეც მხარეებიარ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

111. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის დროს, რაც შეიძლება მოხდეს მოსამზადებელ სხდომაზე (სსსკ-ის 205-ე მუხლი) ან მთავარ სხდომაზე (სსსკ-ის 218-ე მუხლი), შეკითხვების მიცემის საშუალებით კიდევ ერთხელ დააზუსტოს ფაქტიური გარემოებები, რომლებსაც ემყარება მხარეთა მოთხოვნა (შესაგებელი). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 128-ე მუხლში, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.საგულისხმოა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დანაწესი იმის შესახებ, რომ მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

112. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი.მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით.მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს თავის მხრივ შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამმტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ.სასამართლო ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

113. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

114. თუ მოსარჩელე ვერ დაამტკიცებს სადავო (დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე) გარემოებებს, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. სარჩელის წარმატება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის (დამფუძნებელი ნორმა) წინაპირობების მითითება/დადასტურებაზეა დამოკიდებული, ასეთი შედავების დროს მოპასუხე სადავოდ ხდის სწორედ მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც მოთხოვნის არსებობას გამორიცხავენ, საკმარისია მოპასუხის მხრიდან თუნდაც ერთი წინაპირობის გამორიცხვა, რომ სარჩელის წარმატებას საფრთხე შეექმნას.

115. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

116. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებასდა ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინმტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

117. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მტკიცებულებების სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნების შესაბამისად შეფასების საფუძველზე, იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.76 მითითებულ საკასაციო პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ, განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს როგორც 1992 წლის 1-ლი იანვრის მდგომარეობით კომლის წევრობა, ასევე სადავო მიწის ნაკვეთებზე კომლის საკუთრება, რადგან წარმოდგენილი საარქივო ცნობა ინფორმაციას გვაწვდის მხოლოდ ს. ზ–ის ძე ფ–ის კომლის წევრთა შესახებ 1976-1979 წლების მდგომარეობით, თუმცა რა ქონება ერიცხებოდა აღნიშნული დროისათვის კომლს და შედიოდა თუ არა კომლის საკუთრებაში საადვო მიწის ნაკვეთები, მოსარჩელეების მიერ არ არის წარმოდგენილი რელევანტური და უტყუარი რაიმე მტკიცებულება.

118. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს არც 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 122-ე და 125-ე მუხლების და არც მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 173-ე, 953-ე, 954-ე, 1513-ე მუხლების დანაწესის გამოყენების საფუძველი.

119. კასატორების ერთ-ერთი პეტენზია შეეხება სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შესაგებლით მოპასუხეებს თითქოსდა სადავოდ არ გაუხდიათ სადავო მიწის ნაკვეთებზე კომლის საკუთრების საკითხი. კასატორები მიუთითებენ, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით შესაგებლით სადავო გახადეს აღნიშნული გარემოება, ასევე მიუთითეს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ის მტკიცებულება, რაც ადასტურებდა 1976-79 წლების მდგომარეობით კომლის წევრების რაოდენობას, არ წარმოადგენდა უფლების დამდგენ დოკუმენტს. შესაგებლის მესამე ფაქტობრივ გარემოებაში მითითებული იქნა, რომ, 1979 წლის შემდგომ მოსარჩელეებსა და ს. ფ–ს არასდროს ერთ ოჯახად არ უცხოვრიათ და სადავო მიწის ნაკვეთები, მოსარჩელეების სარგებლობა-საკუთრებაში არასდროს ყოფილა. სსსკ-ის 203-ე მუხლის თანახმად, მოსამართლეს შეუძლია დაავალოს მხარეებს შეავსონ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში განმარტონ მათ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მასალები, წინადადება მისცეს მათ, წარმოადგინონ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები თუ დოკუმენტები. მცხეთის რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვა მიმდინარეობდა 1 წელზე მეტი. მოსამზადებელი სხდომა ჩატარდა 7 ჯერ. სხდომის ოქმებიდან ნათლად ჩანს, საქმის განმხილველ რაიონული სასამართლოს მოსამართლეს რა მოთხოვნები აქვს მხარეებთან, რა შუამდგომლობებს აყენებენ მხარეები, მოპასუხების პოზიცია, სადაც სადავოდ არის გამხდარი, რომ მოსარჩელეები 1979 წლიდან არასდროს ყოფილან ს. ფ–ის კომლის წევრები, რომ ს. ფ–მა ჯერ კიდევ 2001 წელს დაირეგისტრირა თავის სახელზე ყველა სადავო მიწის ნაკვეთი, შემდგომ დააზუსტა რეგისტრაციები. ძირითადი დოკუმენტები, რაც ს.მ წარადგინა რეგისტრაციისათვის, იყო საგადასახადო სიები და საკუთრების მოწმობა #7. სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხეებმა არც შესაგებლით და არც მოსამზადებელ სხდომაზე არ გახადეს სადავო მოსარჩელეების კომლის წევრობა და სადავო მიწის ნაკვეთებზე კომლის საკუთრება, სინამდვილეს არ შესაბამება“ (იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.4.ს.ფ.192).

120. საკასაციო პალატა კასატორების პრეტენზიის ფარგლებში მიუთითებს, „სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ასევე ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით ვერ შეძლეს დაედასტურებინათ, შედიოდა თუ არა სადავო ქონება, ს. ფ–ის კომლის საკუთრებაში. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ საარქივო ცნობაში, რომელიც შეიცავს მონაცემებს 1976-1979წწ. ს. ფ–ის კომლის შემადგენლობის შესახებ, კომლის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე მითითება არ არის. უძრავი ქონების შესახებ ინფორმაციას ასევე არ შეიცავს მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობა, თუმცა ეს უკანასკნელი ცნობა, რომ სწორედ ს. ფ–ის კომლს შეეხება დასტურდება შემდეგით: 1997-2001 წლის მონცემებში ოჯახის უფროსად მოხსენიებულია ც. ფ–ი, გვერდით აქვს აღნიშვნა „მეუღლე“, გამომდინარე იქიდან, რომ ს. ფ–ი გარდაიცვალა 1993 წელს, სწორედ ამან განაპირობა ც. ფ–ის ოჯახის უფროსად მითითება. ც. ფ–ის გარდაცვალების შემდეგ კი, ს. ფ–მა 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობის საფუძველზე დაირეგისტრირა კომლის ქონება. ის ფაქტი, რომ ამ კომლის გარდა სხვა კომლი არსებობდა, ვერ დაადასტურა მოპასუხე მხარემ. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ ს. ფ–ს, გარდა კომლის ქონებისა, გააჩნდა სხვა ქონება, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემობა მასზედ, რომ სადავო ქონებები წარმოადგენდა ს. ფ–ის კომლის ქონებას, რომელიც 2012 წლის 14 ივნისის საარქივო ცნობის საფუძველზე, ერთპიროვნულად დაირეგისტრირა მისმა ერთ-ერთმა შვილმა – ს. ფ–მა. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეები სარჩელში უთითებდნენ, რომ სადავო ქონება წარმოადგენდა კომლის საერთო საკუთრებას, აღნიშნული გარემოება მოპასუხეს არც შესაგებლით და არც მოსამზადებელ სხდომაზე სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, მან დაკარგა აღნიშნული ფაქტის საქმის ზეპირი მოსმენის ეტაპზე შედავების უფლება. სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მიღების შემდეგ, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში წარუდგინოს სასამართლოს თავისი პასუხი (შესაგებელი) სარჩელზე და მასში დასმულ საკითხებზე. ამავე მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება (იხ. სუსგ- დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, § 201). სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შესაგებელი მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალებაა. იგი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით უნდა იყოს შედგენილი. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც ზეპირი სამართალწარმოების წინა ეტაპია და ვერ ჩანაცვლდება მხარეთა მოსმენის პრინციპით. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობას და მივიღებდით საპროცესო მოქმედებათა ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს, წინასწარ - საქმის არსებითი განხილვის დაწყებამდე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას, ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავდაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტიანი სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, კერძოდ, სამართლიანი სასამართლოს უფლება (იხ: კომენტარი, რჩეული მუხლები, გვ. 744, თბილისი 2020).“ ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.24-27)

121. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

122. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

123. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება.

124. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

125. ამგვარი მიდგომა სრულადაა შესაბამისობაში სამართლებრივი სიცხადის პრინციპთან. ამიტომაცაა კანონმდებელი ასეთი მკაცრი მოპასუხის მხრიდან თავისი საპროცესო მოვალეობის დარღვევის მიმართ და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგს უკავშირებს არა სამართალწარმოების გაგრძელებას, არამედ ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამ თვალსაზრისით სასამართლო პრაქტიკასა თუ დოქტრინაში შესაგებლის წარუდგენლობა სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობას უთანაბრდება (ივარაუდება, რომ მხარემ დაკარგა იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ), ანუ სამართლებრივი შედეგი იგივეა, რაც მოპასუხის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობისას - მოსამართლე სარჩელში მითითებულ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებს შეუდავებლად (დამტკიცებულად) მიიჩნევს, ამასთან, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, ხოლო სხდომის ჩატარების შემთხვევაში, მოპასუხე ვერ განახორციელებს ფაქტობრივ შედავებას, მათ შორის მტკიცებულებათა წარდგენას (სსსკ-ის 232¹ მუხლი), შესაბამისად, მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შედავების უფლება რჩება. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები_ დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი დაა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია,თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.

126. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

127. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

128. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

129. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

130. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

131. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე.

132. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინ მტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

133. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში განთავსებულ შესაგებელზე (იხ. ტ.1.ს.ფ.141-143). მოსარჩელის მიერ მითითებულ მე-4 ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით, რომ „მოსარჩელეები ს. ფ–თან ერთად კომლის წევრები იყვნენ და სადავო მიწის ნაკვეთები კომლის სარგებლობასა და საკუთრებაში იმყოფებოდა, შესაბამისად, ს. ფ–ს მათი გასხვისება დამოუკიდებლად არ შეეძლო“, მოპასუხემ შესაგებლის მე-3 ფაქტობრივ გარემოებაში მიუთითა, რომ „არ ეთანხმება მოსარჩელის მიერ მითითებულ მე-4 ფაქტობრივ გარემოებას, რადგან 1979 წლის შემდეგ, მოსარჩელეებს და ს. ფ–ს არასდროს ერთ ოჯახად არ უცხოვრიათ. აწ გარდაცვლილი ათწლეულებია ცხოვრობდა ცალკე. მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები არ არის მოსაჩვენებლად დადებული. 2012 წლის მდგომარეობით ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების დროს, მოსარჩელეები იოსების კომლის წევრები არ ყოფილან. სადავო მიწის ნაკვეთები, მოსარჩელეების სარგებლობა-საკუთრებაში არასდროს ყოფილა. 2012 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმებულია კანონით დადგენილი წესით და ამ გარიგების ბათილობის მოთხოვნით დაობენ არასათანადო მოსარჩელეები“ ( იხ. ტ.1.ს.ფ.141).

134. აღნიშნულისა და მცხეთის რაიონული სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომის ოქმების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორების პრეტენზიას, სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხეებს თითქოსდა შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდიათ მოსარჩელეების კომლის წევრობა, აგრეთვე, სადავო მიწის ნაკვეთები იმყოფებოდა მოსარჩელეების სარგებლობა-საკუთრებაში.

135. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის ინტერესი განაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება. იურიდიული ინტერესი არის ის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც ცდილობს მხარე სარჩელის დაკმაყოფილებით. დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო სარჩელის საფუძვლიანობას შეამოწმებს, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს, აქვს თუ არა მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ და უზრუნველყოფს თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას. იურიდიული ინტერესი არის ის სამართლებრივი სიკეთე, რაც მოსარჩელემ შეიძლება მიიღოს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში.

136. იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა რელევანტური მტკიცებულებებით ვერ დაამტკიცეს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1992 წლის 01 იანვრის მდგომარეობით, არა მხოლოდ წარმოადგენდნენ კომლის წევრებს, არამედ სადავო მიწის ნაკვეთები წარმოადგენდა კომლის ქონებას, შესაბამისად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით აღარ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის სხვა ნაწილებზე მსჯელობის აუცილებლობა, თუმცა საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ გასაზიარებელია კასატორების სხვა პრეტენზიები. კერძოდ:

137. სააპელაციო პალატამ აგრეთვე მიუთითა, რომ №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ქონებაზე 2012 წლის 24 აგვისტოს განვადებით გადახდის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო ს. ფ–ს და თ.წ–ს შორის. დადგენილია, რომ ხელშეკრულების მხარეებს 2008 წელს შეეძინათ საერთო შვილი. ამდენად, ისინი ცხოვრობდნენ ერთ ოჯახად და შესაბამისად, თ.წ–ისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ ქონება, რომელზედაც სადავო ხელშეკრულება დაიდო, არ წარმოადგენდა ს. ფ–ის ინდივიდუალურ საკუთრებას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა, მოსარჩელის პოზიცია, რომ ხელშეკრულება დაიდო მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რეალური შედეგი მოჰყოლოდა. აღნიშნულ მსჯელობას ამყარებს ისიც, რომ თ.წ–მა 2014 წელს ქონება უკან მიჰყიდა ს. ფ–ს. მხარეებმა იცოდნენ რა, რომ ქონებას ჰყავდა სხვა მესაკუთრეებიც, აღნიშნული გზით შეეცადენ თანამესაკუთრეებისათვის მოესპოთ თავიანთი კუთვნილი წილის უკან დაბრუნების შანსი კეთილსინდისიერი შემძენის გათვალისწინებით. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი რელევანტური მტკიცებულებები მოპასუხეს საქმეში არ წარმოუდგენია. ( იხ.წინამდებარე გადაწყვეტილების პ. 33.

138. კასატორები სადავოდ ხდიან სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2012 წლის 24 აგვისტოს თ.წ–სა და ს. ფ–ს შორის უძრავ ქონებაზე (ს/კ .....) დადებული გადახდის განვადებით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, ასევე თ.წ–სა და ს. ფ–ს შორის 2014 წელს 3 სექტემბერს უძრავ ქონებაზე (ს/კ ....) დადებული გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავ ქონებაზე 1/4-1/4 წილის თანამესაკუთრეებად მოსარჩელეების მესაკუთრეებად ცნობის მართლზომიერებას. კასატორები აღნიშნავენ, რომ სრული სიცრუეა, თითქოსდა ეს ხელშეკრულებები დაიდო მოსაჩვენებლად. 2012 წელს როცა აღნიშნული ხელშეკრულება დაიდო, ს. ფ–ი გახლდათ ამ ქონების ერთპიროვნული მესაკუთრე 12 წლის განმავლობაში, რაზედაც საერთოდ არ გაამახვილა ყურადღება სააპელაციო სასამართლომ. რა შიშები უნდა ჰქონოდა ს. ფ–ს მოსარჩელეების მხრიდან 12 წლის შემდგომ? ს.მ გაყიდა, ხოლო ორი წლის შემდეგ უკან იყიდა სადავო უძრავი ქონება და არც ერთი მოსარჩელე სიცოცხლეში მას არ მიდავებია. ს–ს ჰქონდა გარკვეული პრობლემები ბანკთან და არა ვითომ კომლის წევრებთან. დედმამიშვილები მხოლოდ 2019 წელს მიედავნენ ს–ს 9 წლის შვილს ო–ს. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, ტ.4).

139. საკასაციო სასამართლო კასატორების პრეტენზიის ფარგლებში მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 I მუხლზე -საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის დანაწესზე, რომლითაც განსაზღვრულია საკუთრების უფლების შინაარსი. „სამართლებრივი სახელმწიფო ეფუძნება ადამიანის, როგორც უმთავრესი ფასეულობის არა მხოლოდ აღიარებას, არამედ რეალურ უზრუნველყოფას ძირითადი უფლებებით სრულყოფილად და ეფექტურად სარგებლობის გარანტიების გზით. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/423.) „საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია არა მხოლოდ საკუთრება, არამედ მისი შეძენაც და გასხვისებაც. საკუთრების შინაარსა და ფარგლებს განსაზღვრავს არა კანონი, არამედ სამართლებრივი წესრიგი“. (იხ. ბ.ზოიძე, საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბილისი, 2007, გვ.97).

140. „საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება არა მარტო ინდივიდის არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). „ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალქო ბრუნვას“. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512). „საქართველოს კონსტიტუცით დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411).

141 „საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). “საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერი გზით მოპოვებული საკუთრება. საკუთრება კანონიერად მაშინ ჩაითვლება, თუ ის შეძენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/5/309). „საკუთრების კანონისმიერი თუ სახელშეკრულებო ბოჭვის ნებისმიერ შემთხვევაში საკუთრების არსი უნდა შენარჩუნდეს და მისი შინაგანი შინაარსი არ უნდა დაზიანდეს“.(იხ. ბ.ზოიძე, საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბილისი, 2007, გვ.105).

142. ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი - ყოველ ფიზიკურ პირს ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება- ასევე მოიცავს მატერიალური ინტერესის არსებობას, როგორც საკუთრების უფლებით დაცვის ობიექტს. აღნიშნული საკითხი განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის მიერ 1983 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 8589/79; 1983); იხ.აგრეთვე: შპს „J.A.Pye (Oxford) და შპს “J.A. Pye ( Oxford) Land” გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, განაცხადის N. 44302/02, §61, 30 აგვისტო, 2007). „მესაკუთრესა და ნივთს შორის არსებული ურთიერთობა ვერ განხორციელდება, თუ არ არსებობს ამ ურთიერთობისადმი ყველას პატივისცემა. საკუთრების სანივთო უფლების რეალიზაცია შესაძლებელია სუბიექტისა და ობიექტის ურთიერთობის დონეზე. პატივისცემას ექვემდებარება საკუთრების როგორც სუბსტანცია, ისე მისი შინაარსი“ (იხ. ბ.ზოიძე, სამართლის პრაქტიკული ყოფიერების შემეცნების ცდა უპირატესად ადამიანის უფლებათა ჭრილში, თბილისი, 2013, გვ.224).

143. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრების უფლება სანივთო უფლების კლასიკური სახეა, რომელიც დროში არ იზღუდება. აბსოლუტური უფლების ძირითადი დამახასიათებელი თვისებაა ის, რომ იგი სხვა პირთა ქმედებისაგან დამოუკიდებლად არსებობს. ამ უფლების განხორცილება უფლებამოსილი პირის აბსოლუტური ძალაუფლების სფეროს განეკუთვნება, ხოლო მისი დაცვა უზრუნველყოფილია ნებისმიერი შესაძლო ხელყოფისაგან. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს მის საკუთრებაში არსებულ ნივთზე უფლების დაცვა.

144. თუმცა საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, სრულად იზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 477-ე მუხლების საფუძველზე, ს. ფ–ს, როგორც ქონების მესაკუთრეს, შეეძლო დაედო ქონების განვადებით ნასყიდობის გასხვისება- შეძენის ხელშეკრულება, შესაბამისად არ არსებობს ამ ხელშეკრულებების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის დანაწესით გათვალისწინებული ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

145. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1306 I მუხლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრეებად შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარადცვალების შემდეგ დაიბადნენ. მემკვიდრედ მიიჩნევა ის, ვისზეც უფლებამონაცვლეობის გზით გადადის მამკვიდრებლის უფლება-მოვალეობები (იხ. რომან შენგელია, ეკატერინე შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თ., 2015, გვ.318.). კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითლებიან პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მამკვიდრებლის სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები).

146. სამკვიდრო შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის (იხ. რომან შენგელია, ეკატერინე შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თ., 2015, გვ.325.).

147. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახე (იხ. დამატებით: რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409).

148. სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (შდრ. სუსგ-ები № ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017 წელი, პ.44-45; Nას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მირების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება.

149. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არ ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

150. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.

151. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება უპირობო ხასიათისაა ანუ არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობით ან დათქმით. სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებელის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი.

152. განსახილველ შემთხვევაში რადგან დადასტურდა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთები გარდაცვალების მომენტისათვის წარმოადგენდა ს. ფ–ის საკუთრებას, ამიტომაც ისინი წარმოადგენენ სამკვიდრო ქონებას, შესაბამისად, არაა გასაზიარებელი სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ არსებობს 2017 წლის 08 აგვისტოს ო. ფ–ზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის საფუძველი (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.34).

153. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის მომენტიდან.

154. საკასაციო პალატის განხილვის საგანია 2018 წლის 07 თებერვალს ო. ფ–სა და თ.წ–ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

155. სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ასევე ბათილია ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც ო. ფ–მა მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ნივთი ს/კ..., ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადაუფორმა დედას – თ.წ–ს. ო. ფ–მა განკარგა უძრავი ქონების წილი, რომელიც მას საკუთრების უფლებით არ ეკუთვნოდა, შესაბამისად, ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას რეალურად მოხდა არანამდვილი მესაკუთრე პირისა და დასაჩუქრებულის ნებათა თანხვედრა. აღნიშნული კი მეტყველებს სადავო ქონების არამესაკუთრის ნების გამოვლენით გასხვისებაზე, რითაც დაირღვა სსკ-ის 170-ე მუხლით გათვალისწინებული მესაკუთრის უფლება და, შესაბამისად, კანონით დადგენილი წესი, რაც, სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველია. გარდა ამისა, როგორც აღინიშნა, თ.წ–ს, როგორც ს. ფ–თან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ პირს, რომელიც ერთ ოჯახად ცხოვრობდა მასთან ერთად და ჰყავდათ საერთო შვილი, უნდა სცოდნოდა სადავო ნივთების ნაკლის თაობაზე. აღნიშნულის სააწინააღმდეგო გარემოება მოპასუხემ ვერ დაადასტურა. ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ. 35)

156. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს ქონების საკუთრებაში გადაცემის ისეთ ხელშეკრულებებს, როგორიცაა: ნასყიდობა, გაცვლა, ჩუქება, სამისდღეშიო რჩენა, სესხი. ეს ხელშეკრულებები განკარგვითი ხასიათისაა და შედეგად შემძენისათვის საკუთრების უფლების გადაცემას იწვევს. როგორც ნაჩუქრობის შემთხვევიდან ჩანს, საკუთრების უფლება სხვადასხვა სამართლებრივად ანგარიშგასაწევი საფუძვლით შეიძლება დაკავშირებული (მიბმული) იყოს იმ სახელშეკრულებო ურთიერთობასთან, რომლის საფუძველზეც იგი წარმოიშვა. სწორედ ასეთ ვითარებასთან გვაქვს საქმე ნაჩუქრობისას.

157. ჩუქების ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების ანალიზის აუცილებლობა განპირობებულია მისი თავისებურებებით, რომლებიც მას აშკარად გამოარჩევს ქონების საკუთრებაში გადაცემის სხვა ხელშეკრულებებისაგან. ჩუქების ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების განხილვისას ყურადღება უნდა იქნეს გამახვილებული რამდენიმე კრიტერიუმზე:

158. ჩუქების ხელშეკრულების ერთ-ერთი უმთავრესი თავისებურება მისი უსასყიდლო ხასიათია. ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით. ჩუქებით წარმოშობილი მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის ძირითადი თავისებურება მისი უსასყიდლო ხასიათია, რაც ნიშნავს იმას, რომ მჩუქებელს არა აქვს უფლება, მოითხოვოს სამაგიერო დაკმაყოფილება მის მიერ გაცემული საჩუქრის გამო. ჩუქების ხელშეკრულების უსასყიდლო ხასიათი მის ძირითად მაკვალიფიცირებელ წინაპირობას წარმოადგენს. იურიდიული თვალსაზრისით უსასყიდლობა იმაში ვლინდება, რომ საჩუქარი არ არის განსაზღვრული ეკვივალენტურობის მატარებელი. ჩუქების მოტივს, რომელიც ზოგჯერ შეიძლება ანგარებითაც იყოს განპირობებული, იურიდიული თვალსაზრისით გადამწყვეტი მნიშვნელობა არა აქვს. ჩუქების მოტივი ძირითადად გამომდინარეობს გამჩუქებლის მხრიდან დასაჩუქრებულის მიმართ არსებული პოზიტიური დამოკიდებულებიდან. ჩუქების დანიშნულებას წარმოადგენს დასაჩუქრებულის ქონების გაზრდა და, შესაბამისად, მჩუქებლის ქონების შემცირება. ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა მარტო შეთანხმება არაა საკმარისი ჩუქებისათვის. საჭიროა საჩუქრის რეალურად გადაცემა დასაჩუქრებულისათვის. სწორედ ამ მომენტიდან უნდა ჩაითვალოს ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად, ამიტომაც ჩუქების ხელშეკრულება რეალური ხასიათისაა.

159. ხელშეკრულების დადება და შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობა მხარეთა შორის შეთანხმების მიღწევით ხორციელდება. „თითოეული ადამიანი თავისი სამართლებრივი სივრცის გამგებელია და მისი თანხმობის გარეშე არავის აქვს ამ სივრცეში შეღწევის უფლება“. ჩუქების შემთხვევაშიც მხარეთა მიერ გამიზნული სამართლებრივი შედეგების მისაღწევად, ადგილი უნდა ჰქონდეს მხარეთა კონსესუსს. ჩუქება, როგორც ქონების საკუთრებაში გადაცემის ხელშეკრულება, უნდა აკმაყოფილებდეს ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის წაყენებულ მოთხოვნებს. ჩუქების ხელშეკრულებაში მონაწილე მხარეები შეიძლება იყვნენ როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირები. ისინი აღჭურვილი უნდა იყვნენ სამოქალაქო-სამართლებრივი უფლებაუნარიანობითა და ქმედუნარიანობით.

160. ჩუქების საგანი უპირველეს ყოვლისა, შეიძლება იყოს ნებისმიერი თავისუფალ ბრუნვაუნარიანი ქონება. ის ნივთები, რომლებიც შეზღუდული ბრუნვაუნარიანობით გამოირჩევა, შეიძლება საჩუქრად იქნეს გადაცემული ასეთი ნივთის სამართლებრივი რეჟიმისათვის დამახასიათებელ თავისებურებათა გათვალისწინებით.

161. საკასაციო პალატა განმარტავს, როდესაც საკითხი ეხება ჩუქების ხელშეკრულებას, მნიშვნელოვანია, გამოიკვეთოს ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას მხარეთა ნების განმსაზღვრელი ორი ძირითადი კრიტერიუმი: მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა და გამჩუქებლის მატერიალური მდგომარეობა. ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დადგინდეს ამ კრიტერიუმების არსებობის შეფასების კუთხით, ხოლო დასახელებული კრიტერიუმების შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ანალოგიურ გარემოებებში გონიერი ადამიანის ქცევის სტანდარტი.

162. ამ თვალსაზრისით, პირველ და ყველაზე მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებამდე მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა, რაც, როგორც წესი, განაპირობებს მჩუქებლის მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადების მოტივის ჩამოყალიბებას. ჩუქების ხელშეკრულების უსასყიდლო ხასიათი მის ძირითად მაკვალიფიცირებელ წინაპირობას წარმოადგენს. ამიტომ, იგი შესაძლებელია, სხვადასხვა მოტივებით იყოს განპირობებული. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩუქების მოტივი ყოველთვის გამომდინარეობს გამჩუქებლის მხრიდან დასაჩუქრებულის მიმართ არსებული პოზიტიური დამოკიდებულებიდან. ამგვარი ურთიერთობები კი, როგორც წესი, გარკვეული დროის განმავლობაში ყალიბდება და საფუძვლად უდევს მხარეთა შორის არსებული მადლიერება, კეთილგანწყობა, ან დამკვიდრებული ჩვეულებებით დადგენილი ერთგვარი მორალური ვალდებულება.

163. ამდენად, კეთილგანწყობილი ურთიერთობა ან მჭიდრო ნათესაური თუ სხვაგვარი დამოკიდებულება, გარკვეულ მორალურ ვალდებულებებს წარმოშობს, წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების მნიშვნელოვან მოტივს. წარმოდგენილი ანალიზი ცხადყოფს, რომ ანალოგიურ ვითარებაში მყოფი გონიერი ადამიანი ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას ხელმძღვანელობს სწორედ აღნიშნული მოტივებით. ხოლო როდესაც მხარეთა შორის არ არსებობს არანაირი მორალური მოტივები და მათი ურთიერთობა მხოლოდ ყოფით საწყისებზეა აგებული, გონივრულობის სტანდარტის გათვალისწინებით, ამგვარი ვითარება ვერ გახდება ჩუქების ხელშეკრულების წინაპირობა, შესაბამისად, ალბათობის მაღალი ხარისხით არსებობს გონივრული ეჭვი, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას გამჩუქებელი არ ხელმძღვანელობდა ამ ტიპის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი მოტივებით.

164. განსახილველი დავის შეფასებისას საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ჩუქების ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენენ დედა-შვილი, შესაბამისად, ო. ფ–ს, როგორც მემკვიდრეობით მიღებული სადავო ქონების მესაკუთრეს, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 524-ე მუხლების საფუძველზე შეეძლო თავისი დედისთვის - თ.წ–ისათვის საჩუქრად გადაეცა აღნიშნული ქონება, შესაბამისად, არ არსებობს ამ ჩუქების ხელშეკრულების სსკ-ის 54-ე მუხლის დანაწესის გათვალისწინებით ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

165. შესაბამისად, არ არსებობს ვ.გ–ძესთან 2018 წლის 30 მარტს უძრავ ქონებებზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ამ ქონებების ¼ წილზე თითოეული მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

166. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

167. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელს უარი ეთქვას დაკამყოფილებაზე.

168. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დაუსაბუთებულობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილდეს კასატორების შუამდგომლობა თბილისის სააპელაცო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 იანვრის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ, რომლითაც მოპასუხეებს უარი ეთქვათ განსახილველ საქმეზე მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 21 აგვისტოს განჩინების დართვაზე.

169. სსსკ-ის 53 I - III მუხლის საფუძველზე, თუ საკასაციო სასამართლო გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელეებს კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე კასატორ ო. ფ–ის სახელით თ.წ–ის მიერ გადახდილი 6000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 257-ე, 199¹, 53-ე მუხლებით და,

გადაწყვიტა:

1. ვ.გ–ძის და ო.ფ–ის (კანონიერი წარმომადგენელი თ.წ–ი) საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ., ზ. და გ. (ი.) ფ–ების სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. გაუქმდეს მცხეთის რაიონული სასამართლოს მიერ 2018 წლის 10 აპრილის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ვ.გ–ძეს (პ/ნ: ......), ო. ფ–ს (პ/ნ ......) და თ.წ–ს (პ/ნ: .....) აეკრძალათ მათ საკუთრებაში არსებული - ყაზბეგის რაიონი, დაბა ......., სოფელი ......... მდებარე 2580.00 კვ.მ (ს/კ .....), ყაზბეგის რაიონი, დაბა ....... მდებარე 441.00 კვ.მ ( ს/კ .....), ყაზბეგის რაიონი, დაბა ....... მდებარე 1540 კვ.მ (ს/კ .....) და ყაზბეგის რაიონი, სოფელ ....... მდებარე 741.00 კვ.მ (ს/კ .....) ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა;

5. მ., ზ. და გ. (ი.) ფ–ებს თ.წ–ის სასარგებლოდ დაეკისროთ თ.წ–ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი ბაჟის სახით 6000 ლარის ანაზღაურება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე