საქმე №ას-781-2019 23 აპრილი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – რ.მ–ვი

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ს–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 1 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით რ.მ–ვის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი თ.ს–ის (შემდეგში: მოპასუხე) წინააღმდეგ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 აპრილის განჩინებით უცვლელად დარჩა.

3. მოცემულ საქმეზე შემდეგი გარემოებები არის დადგენილი:

3.1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათებით, უძრავი ნივთის, მდებარე თბილისი, ......., მოსარგებლეთა გრაფაში მითითებულია კ.მ–ვი;

3.2. უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, უძრავ ნივთზე, მდებარე ქ. თბილისი, ........ N43-ზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. ტექნიკური აღრიცხვის არქივში წარმოდგენილია სააღრიცხვო მასალა მისამართით ქ. თბილისი, ...... მდებარე უძრავი ნივთი აღრიცხულია 1973 წელს. ტექნიკური აღრიცხვის ბარათის (სN020896) შესაბამის გრაფაში (მოსარგებლეთა/მესაკუთრეთა სია) უძრავი ნივთის მოსარგებლედ მითითებულია კ.მ–ვი, საფუძველი ნოტარიული საბუთი;

3.3. მოსარჩელის (დაბ. 1978 წლის 15 ნოემბერი) მშობლები იყვნენ ა.მ–ვი და დ.მ–ვა;

3.4. კ.მ–ვი გარდაიცვალა 1951 წლის 21 მაისს. მისი შვილი, ი.მ–ვი გარდაიცვალა 1992 წლის 24 მაისს;

3.5. მოსარჩელე რუსეთის მოქალაქეა. იგი მუდმივად ცხოვრობს რუსეთის ფედერაციაში;

3.6. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციული უზრუნველყოფისა და ანალიზის სამმართველოში არსებული კომპიუტერული მონაცემთა ბაზების მიხედვით, ა.მ–ვის მიერ საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის ფაქტი საკონტროლო-გამტარი პუნქტების გავლით 2000 წლიდან 2011 წლის 16 ივნისამდე არ დაფიქსირებულა. იგი რამდენჯერმეა გასამართლებული ქ. თბილისის კალინინის და კიროვის რაიონული სასამართლოების მიერ. ა.მ–ვი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა 2008 წელს;

3.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის განცხადება დაკმაყოფილდა. ა.მ–ვი (დაბ. 1946 წლის 18 აპრილი) გამოცხადდა გარდაცვლილად;

3.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სარჩელი, ნათესაური კავშირისა და სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადგენის თაობაზე, დაკმაყოფილდა. დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, კერძოდ ნათესაური კავშირი იმის თაობაზე, რომ 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვი (გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი N5084) არის მამკვიდრებლის 1951 წლის 21 მაისს გარდაცვლილი (გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი N260) კ.მ–ვის შვილი. აღიარებულ იქნა 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვის მიერ (გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი N5084) მამის - 1951 წლის 21 მაისს გარდაცვლილი (გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი N260) კ.მ–ვის; 1946 წლის 18 აპრილს დაბადებული (დაბადების სააქტო ჩანაწერი N305) ა.მ–ვის მიერ მამის - ი.მ–ვის და 1972 წლის 23 ნოემბერს დაბადებული (დაბადების სააქტო ჩანაწერი N949) თ.ს–ის (მოპასუხის) მიერ მამის - ა.მ–ვის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღება, სამკვიდრო ქონების (უძრავი ქონება მდებარე - თბილისი, ........) 1/3 წილზე;

3.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით, ვ.მ–ვის სარჩელი დაკმაყოფილდა. დადგენილ იქნა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, სახელდობრ, ვ.მ–ვის მიერ მამის - 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების თაობაზე;

3.10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით, თ.ს–ს (შეგებებული სარჩელით მოპასუხე) და ვ.მ–ვს (შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე) შორის დამტკიცდა მორიგების აქტი შემდეგი პირობებით: 1.1. აღიარებულ იქნა 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვის მიერ მამის 1951 წლის 21 მაისს გარდაცვლილი კ.მ–ვის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღება (უძრავი ქონების - მდებარე: ქ. თბილისი, .........1/3 ნაწილზე); 1.2. თ.ს–ი აღიარებულ იქნა 2011 წლის 29 ოქტომბერს გარდაცვლილი ა.მ–ვის, ხოლო ა.მ–ვი 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვის, სამკვიდროს მიმღებ პირად ქ. თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონების 1/3 წილის ½ ნახევარზე, მისი ნახევრის, ანუ მთლიანი ქონების 1/12 წილის უფლებამოსილ მემკვიდრედ; 1.3. ვ.მ–ვი აღიარებულ იქნა 1992 წლის 24 მაისს გარდაცვლილი ი.მ–ვის სამკვიდროს მიმღებ პირად ქ. თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების 1/3 წილის 1/2 -ის ნახევარზე, მისი ნახევრის, ანუ მთლიანი ქონების 1/12 წილის უფლებამოსილ მემკვიდრედ;

3.11. ვ.ს–სა და ა.მ–ვის მიერ 1977 წლის 5 ოქტომბერს ქ. თბილისის კიროვის რაიონის საქალაქო სასამართლოს თავმჯდომარის სახელზე შედგენილი ხელწერილების მიხედვით, არიფი მუსაევი 1977 წლიდან ამოეწერა ქ. თბილისში, ...... N43-ში საბინაო ფართიდან და მან ვ.ს–ს მიერ გადაცემული ფულადი თანხის და საალიმენტო ვალდებულებისაგან გათავისუფლების სანაცვლოდ უარი თქვა უძრავ ქონებაზე მეუღლის და შვილის სასარგებლოდ. ა.მ–ვმა დააფიქსირა, რომ მას აღარ ექნებოდა პრეტენზია ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით.

4.მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევისათვის, აუცილებელია დადგინდეს ის გარემოება, რომ მას არ ჰქონდა შესაძლებლობა დროულად განეხორციელებინა სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებანი. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ მან საპატიოდ გაუშვა კანონით დადგენილი სამკვიდროს მიღების ვადა. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, მისთვის მამის, ა.მ–ვის გარდაცვლილად აღიარების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების თაობაზე ცნობილი გახდა მოგვიანებით და მისთვის შეუძლებელი იყო, 2011 წლის 29 ოქტომბრიდან 2012 წლის 29 მარტის ჩათვლით გამოევლინა ნება ა.მ–ვის დანაშთ სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებით. მოსარჩელის მითითებით, იგი ვერ ასახელებს კონკრეტულ დროს, თუ როდის შეიტყო ზემოაღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილების თაობაზე. საქმის განხილვის მიმდინარეობისას, მოსარჩელის წარმომადგენლმა აღნიშნა, რომ მამის, ა.მ–ვის გარდაცვლილად გამოცხადების თაობაზე მისთვის ცნობილი გახდა 2012 წელს, თუმცა რაიმე სახის მტკიცებულება აღნიშნულის თაობაზე წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, ასევე, საქმის მასალებიდან არ ირკვევა, რა მოიმოქმედა მოსარჩელემ მას შემდეგ, რაც მისთვის ცნობილი გახდა სასამართლოს 2011 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა.მ–ვის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ. საქმის მასალებით, აღნიშნულ სამკვიდრო ქონებასთან მიმართებით არაერთი სასამართლო დავა მიმდინარეობდა და მოსარჩელეს არც ერთ საქმის განხილვაში მონაწილეობა არ მიუღია. მოპასუხე მოსარჩელის პოზიციას არ ეთანხმება და მიუთითებს, რომ მოსარჩელე გამოჩნდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სასამართლო დავა დასრულდა ვ.მ–ვთან და ამ გზით ცდილობენ სარგებლის მიღებას სამკვიდრო ქონებიდან. მოსარჩელე მიუთითებდა მხოლოდ იმ გარემოებაზე, რომ იგი რუსეთში ცხოვრობს, მუშაობს გემზე ზღვაში და მისთვის მოგვიანებით გახდა ცნობილი სასამართლოს გადაწყვეტილებით მამის, ა.მ–ვის გარდაცვლილად გამოცხადების თაობაზე. თუკი მისთვის 2012 წელს იყო ცნობილი აღნიშნულის თაობაზე, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არც იმ ვადის საპატიოობა დგინდება, რაც 2012 წლიდან წინამდებარე სარჩელის აღძვრამდე (19.06.2018 წელი) პერიოდში არის გასული. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდება, კონკრეტულად როდის შეიტყო მოსარჩელემ მამის, ა.მ–ვის გარდაცვლილად გამოცხადების თაობაზე. გამომდინარე აღნიშნულიდან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმის დამტკიცება, რომ მის მიერ გაშვებული სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის აღდგენის შესაძლებლობის საპატიოდ მიჩნევის საფუძველი არსებობდა.

5.სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოკვეთილი არ იყო მოსარჩელისათვის მემკვიდრეობის მიღების ვადის გაგრძელების როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი საფუძველი და შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო: სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ზოგადად გარიგების ნიშან-თვისებები იმ თავისებურებების გათვალისწინებით, რაც სამკვიდროს მიღების შესახებ გარიგებისთვისაა დამახასიათებელი. მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას სამკვიდროს მიღება მემკვიდრისათვის იმპერატიულ მოთხოვნას არ წარმოადგენს (გამონაკლისია, სახელმწიფო) და იგი მემკვიდრის ნებაზე დამოკიდებული აქტია.

6. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო ქონების ფლობა ან მართვა. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად). ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმის თანახმად, გააჩნია უკუძალა, ე.ი, მემკვიდრემ, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, ითვლება მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან და, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდროს გახსნის დღეს არსებული ქონებით. შესაბამისად, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

7. სსკ-ის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ნორმაში მითითებული დათქმა საპატიო მიზეზის თაობაზე წარმოადგენს შეფასების საკითხს და მოსარჩელის ვალდებულებაა, მიუთითოს იმგვარ სარწმუნო გარემოებებზე, რომელთა ანალიზითაც სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ მემკვიდრეს არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა, დადგენილ ვადაში მიემართა ნოტარიუსისათვის ან უშუალოდ დაუფლებოდა სამკვიდროს, რამდენადაც სამკვიდროს მიღება, იურიდიული თვალსაზრისით, როგორც ზემოთ აღინიშნა, წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენას და სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად მხოლოდ ნების არსებობა არ არის საკმარისი, რამდენადაც ნება შინაგანი, სუბიექტური კომპონენტია და იურიდიული ძალის მატარებელი მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, რაც დასრულდება მისი ობიექტურად შეცნობადად გამოხატვის პროცესი.

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონით გათვალისწინებულია თითოეული მხარის ვალდებულება მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტები და წარმოადგინოს დასახელებული ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. სწორედ დასახელებული წინაპირობები წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გამოვლინებას.

9. სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტზე და აღნიშნავს, რომ არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით; არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს, აგრეთვე, წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის. მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა, რომელსაც საფუძვლად უდებს გადაწყვეტილებას. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ.

10. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და წარმოდგენილი მტკიცებულებები წარმოადგენს არა სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოობის დასტურს, არამედ მოსარჩელის მხრიდან გამოვლენილ დაუდევრობას, რის გამოც, მისთვის ვერ გახდა ცნობილი სამკვიდროს გახსნის თაობაზე და როდესაც შეიტყო 2012 წელს აღნიშნული, 2018 წლის 19 ივნისამდე (სარჩელის შემოტანის დრო) არაფერი მოიმოქმედა სამკვიდროს მისაღებად.

11. ამდენად, მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაედასტურებინა, რომ მან საპატიო მიზეზის გამო ვერ შეძლო სამკვიდროს დადგენილ ვადაში მიღება. სადავო ფაქტის დადასტურება ვერ განხორციელდება სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით. აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად არ ადგენს მოსარჩელის იმგვარ უუნარობას, რაც ხელს შეუშლიდა სამკვიდროს მისაღებად სავალდებულო პროცედურების განხორციელებაში. მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ მოსარჩელეს არ შეეძლო დადგენილ ვადაში კანონით დადგენილი რომელიმე ფორმით მემკვიდრეობის მიღება, როგორც უკვე აღინიშნა, აპელანტს ეკისრებოდა. მას უნდა წარმოედგინა სადავო ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც მას არ განუხორციელებია.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13. კასატორის განმარტებით, მისთვის უცნობი იყო მამის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ, რადგან იგი რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეა და ოჯახთან ერთად რუსეთში ცხოვრობს. კასატორისათვის მამის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ ცნობილი გახდა სარჩელის შეტანამდე ორი თვით ადრე მაშინ, როცა ერთ-ერთმა მემკვიდრემ, კ.მ–ვმა დოკუმენტურად აჩვენა მემკვიდრეებს შორის არსებული დავის შესახებ. კასატორისათვის 2012 წელს მხოლოდ ის იყო ცნობილი, რომ მამაზე, ა.მ–ვზე ძებნა იყო გამოცხადებული.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16.საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

17. განსახილველი სარჩელის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 1426.1-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლით დადგენილია, რომ სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან, ხოლო 1421.2-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო.

18. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

19. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

20. საკასაციო სასამართლო უპირველესად სამოქალაქო სამართალში დადგენილ მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს და განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

21. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

22. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე.

23. მემკვიდრეობის მიღების ვადების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო სამართალში ვადების, მისი დასაწყისის ათვლის თუ დამთავრების თაობაზე ზოგადი ნორმები. ვადის გამოთვლა გათვალისწინებულია სსკ-ის 121-127-ე მუხლებით დადგენილი დანაწესებით, კერძოდ, თუ ვადის დასაწყისად აღებულია ესა თუ ის მოვლენა ან დღის რომელიმე მონაკვეთი, მაშინ ვადის გამოთვლისას არ მიეთვლება ის დღე, რომელშიც დგება ეს მოვლენა ან დღის ზემოაღნიშნული დრო. შესაბამისად, სამკვიდროს მიღების 6 თვიანი ვადების ათვლა იწყება: არა მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან, არამედ, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღის მომდევნო დღეს ან მამკვიდრებლის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღის მომდევნო დღეს. თუ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრე არ მიიღებს სამკვიდროს, იგი კარგავს მისი მიღების უფლებას. სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადა მიეკუთვნება პრეკლუზიურ ვადებს, რომლის გასვლა წყვეტს თვით სამკვიდროს მიღების უფლებას, განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, რომლის გასვლაც კონკრეტულ უფლებას კი არ წყვეტს, არამედ სპობს ამ უფლების იძულებითი დაცვის შესაძლებლობას.

24. კანონმდებლობა დასაშვებად მიიჩნევს სასამართლოს მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას, საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში. თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული საპატიო მიზეზად, ეს სასამართლოს შეფასების სფეროს წარმოადგენს. როცა სასამართლოში სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საკითხი იხილება, იგულისხმება, რომ სხვა მემკვიდრეებმა გასულ ექვსთვიან ვადაში უკვე მიიღეს სამკვიდრო, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, არ ნიშნავს დამატებითი ვადის დანიშვნას (იხ. სუსგ N ას-1092-2020, 22.01.2021 წ.).

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენის საკითხზე მსჯელობის დროს სასამართლომ ასევე ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ ფაქტზეც, იცოდა თუ არა მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნის შესახებ და შეატყობინეს თუ არა ამის თაობაზე სამკვიდროს მიმღებმა მემკვიდრეებმა. თუ სამკვიდროს მიმღებმა მემკვიდრეებმა დაარღვიეს ვალდებულება, ადგილზე არმყოფი სხვა მემკვიდრეებისათვის ინფორმაციის მიწოდების შესახებ, მაშინ ვადების გამშვებ ასეთ მემკვიდრეს უნდა აღუდგეს სამკვიდროს მიღების ვადები. ამ დასკვნის საფუძველს იძლევა სსკ-ის 1427-ე, 1478-ე, 1479-ე და მემკვიდრეობის სამართლის ნორმების ზოგადი ანალიზი, რომელიც ავალდებულებს კერძო სამართლის სუბიექტებს, იმოქმედონ კეთილსინდისიერების ფარგლებში. სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან კეთილსიდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. ამდენად, კეთილსინდისიერების პრინციპი განმტკიცებულია სამოქალაქო კანონმდებლობით. მართალია, ნორმათა უმრავლესობა მასზე პირდაპირ არ უთითებს, მაგრამ მაინც მას ემყარება, ვინაიდან სამოქალაქო მართლწესრიგი სწორედ ამ პრინციპზეა დაფუძნებული. კეთილსინდისიერი ქცევა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ერთმანეთის უფლებებისადმი გულისხმიერებითა და პატივისცემით მოქმედებას გულისხმობს. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს.

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობის ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი უნდა განისაზღვროს: ა.) მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე; ბ.) მემკვიდრემ ვადა რაიმე საპატიო საფუძვლით გაუშვა და მან სასამართლოს ვადის აღდგენის თაობაზე აღნიშნული საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ მიმართა (იხ. სუსგ N ას-1092-2020, 22.01.2021 წ.).

27. სსკ-ით არ არის დადგენილი ვადა, რომელიც განსაზღვრავდა ვადის გამშვები მემკვიდრისათვის ვადის აღდგენის მოთხოვნის სასამართლოსათვის მიმართვის დროით შეზღუდვას. თუმცა, ბუნებრივია, რომ მემკვიდრეებს, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს, არ უნდა უწევდეთ მუდმივად იმის შიშში ყოფნა, რომ ვადაგამშვები მემკვიდრე შეიტანს სარჩელს და სამკვიდროს განაწილების და გაყოფის ბედი შეიძლება ნებისმიერ დროს შეიცვალოს. ასეთ ვითარებაში არც სსკ-ის 1450-ე მუხლით გათვალისწინებული ორთვიანი ხანდაზმულობის ვადის გამოყენების საფუძველი არსებობს. ამ ნორმის გამოყენების საფუძველი იარსებებდა მაშინ, თუ დავის საგანი იქნებოდა მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების თაობაზე გამოვლენილი ნების ნამდვილობა და არა სამკვიდროს მიღების ვადაგადაცილების მიზეზების საპატიოდ აღიარება და სამკვიდრო ქონებიდან მემკვიდრისათვის კუთვნილი წილის გადაცემა (შეად. სუსგ N ას-655-621-2015, 15.12.2015წ.).

28. იმ მემკვიდრის განცხადების საფუძველზე, რომელმაც გაუშვა მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი ვადა, სასამართლომ უნდა გააგრძელოს ვადა იმ პირობით, რომ მემკვიდრემ მიმართა სასამართლოს გონივრულ ვადაში მას შემდეგ, რაც აღმოიფხვრა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზები. ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლები უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში და სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი 6 თვიანი ვადის ამოწურვიდან, ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე (შეად. N ას-203-196-2012 27.02.2012წ.).

29. კონკრეტული დავის გადასაწყვეტად უმთავრესია სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელების საკითხი. სსკ-ის 1426.1-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მაშინ, თუ უტყუარად დაადგენს ვადის გაშვების საპატიოობას. გაშვებული ვადის საპატიოდ ან არასაპატიოდ მიჩნევა სასამართლოს შეხედულებით წყდება და იგი უნდა ემყარებოდეს საქმის იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოს ხდიან, რომ მემკვიდრეს, ობიექტური მიზეზების გამო, არ შეეძლო ფაქტობრივად დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას ან მიემართა სანოტარო ორგანოსთვის (სსსკ-ის 105-ე და 102-ე მუხლები). ამ უკანასკნელის განსაზღვრის კრიტერიუმები ყოველი შემთხვევის თავისებურებითა და საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით უნდა დადგინდეს (იხ. სუსგ: N ას-1101-1021-2017, 15.02.2018 წ.).

30. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ- სამართლებრივ მსჯელობას და განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სამართლებრივად სარწმუნო და წონადი არგუმენტები ვერ წარადგინა იმის დასამტკიცებლად, რომ არსებობდა სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი 6-თვიანი ვადის გაშვების საპატიო გარემოებები და ასეთ გარემოებად მოსარჩელის უცხო ქვეყნის მოქალაქეობა და საქართველოში არყოფნა უნდა იქნეს მიჩნეული. კასატორი ვერ ასახელებს ზუსტ დროს, როდის და რა ვითარებაში შეიტყო მამის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ, დამაჯერებლად ვერ უთითებს ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა საფუძველზე მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადანაწილდებოდა. დადგენილია, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო 2008 წელს მამის დაკარგულად გამოცხადების შესახებ, კასატორი ვერ ასახელებს საპატიო მიზეზს. თუ რატომ ვერ შეძლო 10-წლიან პერიოდში (2008 წელი დაკარგულად გამოცხადება, 2011 წელი გარდაცვლილად გამოცხადება-2018 სარჩელის წარდგენა) მამის შესახებ რაიმე ინფორმაციის მიღება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს მის მიერ სამკვიდოს მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიოობას, მისი ქმედება (უმოქმედობა) დაუდევრობად უნდა შეფასდეს, რაც სარჩელის უარყოფის საფუძველია.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ.მ–ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. რ.მ–ვს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, გ.გ–ძის (პ/ნ .......) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 379,14 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 13 ივნისი), 70% – 265,39 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური