თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „მ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ა.ც–ი
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 აგვისტოს განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
აღწერილობითი ნაწილი:შპს „მ–მა“ 2019 წლის 27 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ა.ც–ის მიმართ, მოპასუხისთვის ზიანის სახით 2445 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.
მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ექიმმა ა.ც–მა პაციენტს არაჯეროვანი მომსახურება გაუწია, შედეგად კი, სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტომ სამედიცინო დაწესებულება - შპს „მ–ი“ 2445 ლარით დააჯარიმა. სწორედ აღნიშნული თანხის ანაზღაურება მოითხოვა მოსარჩელემ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „მ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; ა.ც–ს შპს „მ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 2445 ლარის ოდენობით.
საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის საექიმო შეცდომამ გამოიწვია სამედიცინო დაწესებულების დაჯარიმება და მასვე უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელის მიერ გადახდილი ჯარიმის ანაზღაურება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ა.ც–მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 აგვისტოს განჩინებით ა.ც–ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
- 2017 წლის 19 ივნისს შპს „მ–ში“, გეგმიური ოპერაციის ჩასატარებლად, მოთავსდა პაციენტი ხ.ც–ი, დიაგნოზით: „საშვილოსნოს ლეიომიომა დაუზუსტებელი, ჰიპერპოლიმენორეა, პოსტჰემორაგიული ანემია“;
- კლინიკასა და პაციენტს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, პაციენტი გაფრთხილებულ იქნა მოსალოდნელ ოპერაციულ და ანესთეზიოლოგიურ გართულებებზე და ეცნობა ყველა იმ რისკის შესახებ, რომელსაც შესაძლებელია, ადგილი ჰქონოდა სამედიცინო მომსახურების გაწევისას;
- 2017 წლის 19 ივნისს პაციენტს ექიმმა ა.ც–მა ოპერაცია ჩაუტარა;
- 2017 წლის 22 ივნისს პაციენტის მდგომარეობა დამძიმდა, რის გამოც გადაყვანილ იქნა ქირურგიის ეროვნულ ცენტრში, შემდგომი მკურნალობის მიზნით, დიაგნოზით: „ორივე შარდსაწვეთის შევიწროვება (პოსტოპერაციული), ობსტრუქციული უროპათია, თირკმლის, სუნთქვის და გულის მწვავე უკმარისობა, სისტემური ანთების პასუხის სინდრომი“;
- სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოში შექმნილმა კომისიამ შეისწავლა ხ.ც–ისათვის შპს „მ–ში“ გაწეული სამედიცინო მომსახურების საკითხი და შეადგინა რევიზიის აქტი, რომლის თანახმადაც, „ჩატარებულ განმეორებით ოპერაციაზე დადგინდა შარდსაწვეთების ობსტრუქცია, რაც გამოწვეულია მათი ლიგატურაში მოყოლით, სახეზეა შარდსაწვეთების ინტრაოპერაციული იატროგენული დაზიანება საშვილოსნოს ექსტირპაციის წარმოებისას, რაც წარმოადგენს აღნიშნული ოპერაციის გართულებას“. კომისიამ დაადგინა, რომ პაციენტს შპს „მ–ში“ ჩაუტარდა არასრული და/ან არაჯეროვანი სამედიცინო მომსახურება, რის გამოც მოსარჩელე დაჯარიმდა 2445 ლარით;
- კლინიკამ გადაიხადა დაკისრებული ჯარიმა.
სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1007-ე მუხლებზე მითითებით, აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებული იყო პაციენტის პოსტოპერაციული გართულებების საექიმო შეცდომით გამოწვევის ფაქტის დადგენაზე.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სადავო საკითხის დადგენის მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში დაეყრდნო მხოლოდ რევიზიის აქტს, მაგრამ რევიზიის აქტი არ შეიცავს პირდაპირ მითითებას ექიმის მიერ დაშვებულ შეცდომასა და მის ბრალეულობაზე. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ არ შეაფასა მოპასუხის მიერ წარდგენილი, ექიმ კ.ხ–ძის მიერ მომზადებული დასკვნა. ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გამოიყენა სპეციალისტის მოწვევის შესაძლებლობა. შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი არ იყო, რაც ქმნიდა საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 აგვისტოს განჩინება შპს „მ–მა“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე სრულად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, ისინი სამართლებრივად სწორად შეაფასა და დავა მართებულად გადაწყვიტა. საკასაციო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ერთობლიობით, მათ შორის, რევიზიის აქტითა და თავად მოპასუხის განმარტებებით, ცალსახად დგინდება ა.ც–ის ბრალეულობა პაციენტის მდგომარეობის გართულებაში. ვინაიდან სწორედ საექიმო შეცდომა გახდა სამედიცინო დაწესებულების დაჯარიმების საფუძველი, კლინიკას დაკისრებული ჯარიმა ექიმმა უნდა აუნაზღაუროს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების მართლზომიერება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. ამასთან, იმავე ნორმის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით კი, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. შესაბამისად, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის განსახილველად უკან დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, უნდა გადაწყდეს, გამოყენებულ უნდა იქნეს თუ არა ეს უფლება. საქმის განსახილველად დაბრუნება კი გამართლებულია, როდესაც სააპელაციო პალატას „თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება, რათა უგულებელყოფილი არ იყოს იყო საქმის განხილვა მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრებითობის, დისპოზიციურობისა და თანასწორობის პრინციპებით გარანტირებულ სამართალწარმოებაზე“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 31 მაისის №ას-173-2021 და 2015 წლის 30 ოქტომბრის №ას-471-450-2015 განჩინებები).
საკასაციო პალატა, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების საკითხის შეფასებისას, ყურადღებას გაამახვილებს სასარჩელო მოთხოვნაზე - ზიანის ანაზღაურებაზე, რომლის გადაწყვეტაც უნდა მოხდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე. დასახელებული ნორმის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისთვის კუმულატიურად უნდა არსებობდეს შემდეგი ელემენტები: 1. ზიანი; 2. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 3. მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის; 4. ბრალეულობა. მხოლოდ იმ შემთხევაში, თუ საქმეში არსებული და დადასტურებული გარემოებებით დადგინდება დასახელებული წინაპირობები, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება; თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას საფუძველშივე გამორიცხავს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის №ას-1005-2020 განჩინება და 2021 წლის 21 აპრილის №ას-473-2020 გადაწყვეტილება). ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის გადაწყვეტისას სასამართლომ, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, მხარეთა პოზიციების გათვალისწინებით, უნდა შეისწავლოს და დაადგინოს არა მხოლოდ ზიანის არსებობა, არამედ ზიანის მოპასუხის უკანონო და ბრალეული ქმედებით გამოწვევის ფაქტი.
სადავო შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიუთითებს სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველზეც, რომ მოპასუხის მიერ პაციენტისთვის არაჯეროვანი მომსახურების გაწევამ გამოიწვია სამედიცინო დაწესებულების დაჯარიმება და შესაბამისად, კლინიკას უნდა აუნაზღაურდეს გადახდილი ჯარიმა. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილება დაკავშირებულია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ არასათანადო/არაჯეროვანი სამედიცინო მომსახურების გაწევის ფაქტის დადასტურებასთან - უნდა დადგინდეს საექიმო შეცდომის დაშვება. აღნიშნული ფაქტის დადგენისთვის კი სრულყოფილად უნდა შეფასდეს მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, გათვალისწინებულ იქნეს მათი განმარტებები და საჭიროების შემთხვევაში - მოწვეულ იქნეს სპეციალისტი. მიუხედავად ამისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად იხელმძღვანელა რევიზიის აქტით, რომელიც განსახილველ საქმეზე პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებას არ წარმოადგენს; ამასთან, საერთოდ არ შეაფასა მოპასუხის მიერ წარდგენილი დასკვნა მაშინ, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლიდან გამომდინარე, მართალია, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში. სწორედ ყველა მტკიცებულების ერთობლივად შეფასებისა და ფაქტობრივ გარემოებათა სრულად დადგენის საჭიროება გახდა სააპელაციო პალატის მიერ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის განსახილველად დაბრუნების წინაპირობა.
საკასაციო სასამართლო, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლისა და მისი გადაწყვეტისთვის ფაქტობრივ გარემოებათა დადგენის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მხარეთა წარდგენილი მტკიცებულებები სრულად შესწავლილი და შეფასებული არ არის, მიიჩნევს, რომ სადავო შემთხვევაში გამართლებული იყო საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება, რადგან სააპელაციო საჩივრის ამგვარი გადაწყვეტა სრულად და სათანადოდ უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების რეალიზაციას.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
ამასთანავე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-14 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტისა და 39-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა განსახილველ დავაზე შეადგენს 150 ლარს. იმავე კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, ვინაიდან კასატორს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი თანხის (150 ლარის) 70% - 105 ლარი.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 12 აგვისტოს განჩინება;
3. შპს „მ–ს“ (ს/ნ .......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარიდან (საგადასახადო დავალება №1632903196, გადახდის თარიღი 29.09.2021წ.) ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი და დარჩენილი - 150 ლარის 70% - 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
