საქმე №ას-406-2021 29 ოქტომბერი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "მ–ე" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "თ.ჯ–ი" (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს "თ.ჯ–ის“ (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი დაკმაყოფილდა:

1.1. შპს „მ–ეს“ (შემდეგში: მოპასუხე, კომპანია, აპელანტი ან კასატორი) მოსარჩელის სასარგებლოდ 4032 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ელექტრონული აუქციონის შედეგების დამტკიცების თაობაზე 2013 წლის 29 ოქტომბრის №E---2- 8033 გადაწყვეტილებით, უძრავი ქონების ელექტრონული აუქციონის წესით სასყიდლიანი სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ გამართულ ელექტრონულ აუქციონში გამარჯვებულად მოპასუხე გამოცხადდა (..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უ.ქ., ფართი 111.46 კვ.მ, მისამართი: საქართველო, თბილისი, ..... ,...... მიკრორაიონსა და ...... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებული №1 შენობა-ნაგებობის პირველი სართულის ნაწილი). სარგებლობის უფლების გამცემი - შპს „უ.ქ. - თ.“, სარგებლობის ფორმა - იჯარა, სარგებლობის წლიური საფასური - 4 032,00 ლარი, სარგებლობის უფლების სრული საფასური კი - 4 032,00 ლარი იყო. სარგებლობის უფლების ვადა 2 წლით განისაზღვრა.

3.2. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულება 2013 წლის 31 ოქტომბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა: მეიჯარე - შპს „უ.ქ. - თ–ი“, მოიჯარე - შპს „მ–ე“. ამავე ამონაწერის თანახმად, ქონების მესაკუთრეს თბილისის თვითმმართველი ერთეული წარმოადგენდა, ქონებაზე კი რეგისტრირებული იყო (2012 წლის 14 დეკემბრის) შეზღუდული სარგებლობს უფლება,სადაც უზუფრუქტუარი შპს„უ.ქ. - თ. იყო. შპს „მ–ეს“ იჯარის საგანი მფლობელობაში გადაეცა.

3.3. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს №04-1/3 ბრძანების (თბილისში, ..... მიკრორაიონისა და მუხიანის საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ (საკადასტრო კოდი: ......., .......) არსებული უძრავი ქონების შპს „თ.ჯ–ისათვის“ პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით გადაცემის შესახებ) თანახმად, მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 18 ივლისის №1/3178 განცხადება დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით უ.ქ. (მდებარე: თბილისში, .......მიკრორაიონისა და ....... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ არსებული 25285 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული №1, №2, №3, №4, №5, №6, №7 შენობა-ნაგებობები, საკადასტრო კოდი .......) გადაეცა. უსასყიდლო უზუფრუქტის მოქმედების პერიოდი ერთი წლის ვადით განისაზღვრა.

3.4. წინამდებარე ბრძანება მოპასუხის კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 18 ივლისის №1/3178 განცხადებასთან ერთად გაცნობისთანავე გათანაბრებული იყო ხელშეკრულებასთან, რომლის განუყოფელ ნაწილსაც თანდართული უზუფრუქტის პირობები შეადგენდა. 2016 წლის 26 აგვისტოს ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ N04-/3 ბრძანება 2016 წლის 26 აგვისტოს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა.

3.5. მოპასუხეს საიჯარო ქირა - 4 032,00 ლარი არ გადაუხდია.

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე (სადავო პერიოდი) უძრავი ქონების რეგისტრირებული უზუფრუქტუარი იყო, რაც მას ამ პერიოდში საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობდა.

5. საქმის მასალების მიხედვით, 2015 წლის 16 თებერვალს სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სახელით საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ზვიად კაპანაძემ მიმართა განცხადებით, რომლითაც უძრავ ქონებაზე (მდებარე. ქ. თბილისში, ...., ..... და ..... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ ზონა თბილისი, სექტორი გლდანი), უზუფრუქტის გაუქმება და განახლებული ამონაწერის გაცემა მოითხოვა. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და უზუფრუქტის უფლება შეწყდა, გადაწყვეტილება მისი გამოქვეყნებისთანავე, ანუ 2015 წლის 17 თებერვალს შევიდა ძალაში.

6. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს ბრძანებით, მოპასუხეს უ.ქ.(მდებარე, ქ. თბილისში, ...... და ...... საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ, საკადასტრო კოდი: ......, .......) პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით, ერთი წლით გადაეცა. 2016 წლის 26 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო ნივთზე მოსარჩელე რეგისტრირებული უზუფრუქტუარი იყო.

7. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, სასამართლოს საკვლევ გარემოებას, ის ფაქტი წარმოადგენდა, სადავო პერიოდში (2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე) კვლავ არსებობდა თუ არა აპელანტის საიჯარო უფლება და ამის შესაბამისად - საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება.

8. საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან უდავოდ დგინდებოდა, რომ 2013 წლის 29 ოქტომბერს უძრავი ქონების ელექტრონული აუქციონის წესით სასყიდლიანი სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ გამართულ ელექტრონულ აუქციონში გამარჯვებულად მოპასუხე კომპანია გამოცხადდა, იმ დროისთვის განსაკარგი ქონების მესაკუთრე ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეული, ხოლო უზუფრუქტუარი შპს „უ.ქ. - თ.“ იყო. ელექტრონული აუქციონის პირობების შესაბამისად, მოპასუხეს სადავო უ.ქ. იჯარის ფორმით, ორი წლის ვადით გადაეცა, ხოლო საიჯარო ფართის ღირებულება წლიურად 4032 ლარით განისაზღვრა. საჯარო რეესტრის 2013 წლის 6 ნოემბრის ამონაწერში მოიჯარე - მოპასუხე, ხოლო მეიჯარე შპს „უ.ქ. - თ.“ იყო.

9. საიჯარო ვადის გასვლამდე (2015 წლის 2 ოქტომბრამდე) შპს „უ.ქ. - თ–მა“ 2014 წლის 26 დეკემბერს განცხადებით საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მიმართა და მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმება მოითხოვა. რაც სააგენტოს 2015 წლის 05 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა და მოპასუხის (მოიჯარის) სახელზე იჯარის ხელშეკრულება რეგისტრირებული უკვე აღარ იყო.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ იჯარის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში შეწყვეტის ფაქტი, საიჯარო ურთიერთობის ფაქტობრივად შეწყვეტასაც გულისხმობდა, მით უფრო, იჯარის თანხის ანაზღაურების მიზნებისათვის. სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, იჯარის ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია სავალდებულო არ არის, ვინაიდან იგი შეიძლება როგორც ზეპირად, ასევე წერილობითი ფორმით დაიდოს. ამის გათვალისწინებით, საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტილად ცნობისა და მოიჯარის ქირის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლებისთვის საკმარისი არ არის უფლების საჯარო რეესტრში გაუქმება, გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა საიჯარო ფართის ფაქტობრივი ფლობის შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრა. აპელანტის მსჯელობის გაზიარების შემთხვევაში, მას საჯარო რეესტრში საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ საიჯარო ფართის ფაქტობრივი მფლობელობის შეწყვეტის ფაქტიც უნდა დაედასტურებინა, თუმცა ამგვარი გარემოება საქმის მასალებით არათუ არ დგინდებოდა, არამედ მტკიცებულებათა ერთობლიობით სადავო პერიოდში, აპელანტის მიერ, საიჯარო ფართის ფაქტობრივი ფლობის უწყვეტად გაგრძელება დასტურდებოდა. 2017 წლის 12 აპრილის წერილის მიხედვით დადგინდა, რომ მოპასუხის წარმომადგენელმა მოსარჩელეს მიმართა განცხადებით, რომლითაც თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსთან 2013 წელს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე მისი გაგრძელება მოითხოვა. 2017 წლის 25 აპრილს მოსარჩელემ მოპასუხეს აცნობა, რომ მის სარგებლობაში არსებული ფართი, მოსარჩელეს უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით, თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსგან 2016 წლის 08 აგვისტოს №04-1/93 გადაწყვეტილებით გადაეცა. იქვე შეატყობინა, რომ მოიჯარეს რვა თვის გადაუხდელი საიჯარო ქირის დავალიანება 2 880,00 ლარი ერიცხებოდა, ხოლო ფართის იჯარით გადაცემასთან დაკავშირებით უახლოეს მომავალში ეცნობებოდა. გარდა ამისა, 2019 წლის 22 აპრილის წერილით შეატყობინა, რომ თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ელექტრონული აუქციონის შედეგების თანახმად, 2013 წლის 29 ოქტომბრის №E---2- 8033 ხელშეკრულებით გადაცემული 111,46 კვ.მ ფართის სარგებლობისათვის 12 თვის იჯარის ქირის გადასახადი, 4 032,00 ლარი ერიცხებოდა, რისი გადახდის ვალდებულებაც ეკისრებოდა.

11. საქმის მასალებში წარდგენილი იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 11 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებაც, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული და რომლითაც სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 04 მარტის სარჩელი მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 1493,00 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დამტკიცებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხეს საიჯარო ქირის დავალიანება 1 493,00 ლარი ერიცხებოდა, იმ ფაქტობრივი საფუძვლით, რომ მოპასუხე 2015 წლის 16 თებერვლიდან 2015 წლის 18 ივნისამდე (საიჯარო ურთიერთობის რეესტრში გაუქმების შემდგომ), სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას (მდებარე, თბილისში, მუხიანის დასახლება მე-4 მ/რ-სა და მუხიანის საცხოვრებელი რაიონის მიმდებარედ, კერძოდ, შენობის 1/3 ნაწილს, რეგისტრირებულს 01.11.17.006.661 საკადასტრო კოდით) ფლობდა.

12. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ 2017 წლის წერილი მისთვის გადაცემულ სხვა უძრავ ქონებას შეეხებოდა, რადგან მხოლოდ დაინტერესებული მხარის ახსნა-განმარტება, თუკი იგი შედავებულია და სხვა მტკიცებულებით გამყარებული არ არის, გაზიარებული ვერ იქნებოდა.

13. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელემ მის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დასადასტურებლად სარჩელს არაერთი წერილობითი მტკიცებულება დაურთო, ხოლო მოპასუხე (აპელანტი) მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად მიუთითებდა კომპანიასა და მოსარჩელეს შორის სხვა საიჯარო ურთიერთობის არსებობაზე, რომელიც იდენტურ ქონებას უკავშირდებოდა, თუმცა, ამგვარი გარემოების დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ წარუდგენია. აპელანტის არც ის მტკიცება იქნა გაზიარებული, რომ მოსარჩელე ქირის მოთხოვნაზე უფლებამოსილი პირი არ იყო, ვინაიდან უზუფრუქტუარის უფლებები უზუფრუქტის შეწყვეტასთან ერთად ისპობა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მოსარჩელე მოითხოვდა არა უზუფრუქტის შეწყვეტის შემდგომ გადასახდელ ქირას, არამედ სწორედ იმ საიჯარო ქირას, რომელიც ერთწლიანი უზუფრუქტის ფარგლებში აპელანტს უნდა გადაეხადა, მაგრამ არ გადაუხდია. აპელანტმა ვერც საიჯარო ქონების ფაქტობრივი მფლობელობის შეწყვეტის ფაქტის დადასტურება შეძლო.

14. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, აპელანტის სააპელაციო საჩივარი დასაბუთებულია და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობდა.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1. მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

15.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 მაისის განჩინებით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომ–ა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო საჩივარი.

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

20. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

21. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებსა და სამართლებრივ დასკვნებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.5; 4-14 ე პუნქტები) .

22. კასატორის მტკიცებით: სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად არასწორად შეაფასა; გასცდა დავის ფარგლებს და სხვა გარემოებებზე იმსჯელა; მოპასუხე მოსარჩელესთან სამართლებრივ ურთიერთობაში არ ყოფილა; მოსარჩელე ვალდებული იყო ემტკიცებინა, რომ უზუფრუქტის უფლებით ის ქონება გადაეცა, რომელსაც მანამდე მოპასუხე ფლობდა; მას საიჯარო თანხის გადახდის მოთხოვნის უფლება არ გააჩნია; სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა პასუხი არ გასცეს კითხვებს: რას ნიშნავს უზუფრუქტი და აქედან გამომდინარე რა უფლებები გააჩნია უზუფრუქტუარს; უზუფრუქტის ვადის გასვლის შემდეგ რა უფლებები რჩება მესაკუთრეს და ყოფილი უზუფრუქტუარი ინარჩუნებს თუ არა ამ უფლებებს; სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

23. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე საიჯარო ქირის გადახდას ითხოვს. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობის რეგულირების მატერიალურ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში:სსკ) 581-ე მუხლი წარმოადგენს, რომლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების თანახმად, მოიჯარეს ეკისრება საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება იჯარის საგნის სარგებლობისათვის.

24. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს დასკვნას, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილია მოპასუხისგან საიჯარო დავალიანების - 4032 ლარის გადახდა მოითხოვოს. დადგენილია, რომ ელექტრონული აუქციონის შედეგების შესაბამისად, მოპასუხე საიჯარო ურთიერთობაში იმყოფებოდა შპს „უ.ქ. თბილისთან“, რომელიც იმავდროულად 2012 წლის 14 დეკემბრიდან უზუფრუქტუარიც იყო, ხოლო ქონების მესაკუთრე თბილისის თვითმართვეული ერთეული. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქონების მართვის სააგენტოს 2016 წლის 8 აგვისტოს №04-1/3 ბრძანებით, მოპასუხეს უ.ქ. პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით, უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით ერთი წლით, გადაეცა. 2017 წლის 12 აპრილის წერილის მიხედვით, მოპასუხემ მოსარჩელეს განცხადებით მიმართა და თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსთან 2013 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელება მოითხოვა. 2017 წლის 25 აპრილს, მოსარჩელემ მოპასუხეს აცნობა, რომ მის სარგებლობაში არსებული ფართი, მოსარჩელეს უსასყიდლო უზუფრუქტის ფორმით, თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ქონების მართვის სააგენტოსგან 2016 წლის 08 აგვისტოს №04-1/93 გადაწყვეტილებით გადაეცა. 2016 წლის 26 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო ნივთზე მოსარჩელე რეგისტრირებული უზუფრუქტუარი იყო. ამრიგად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1.-3.4 ქვეპუნქტები) დადასტურდა, რომ მოსარჩელე 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე (სადავო პერიოდი) უძრავი ქონების რეგისტრირებული უზუფრუქტუარი იყო, რაც მას ამ პერიოდში საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობდა.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უზუფრუქტუარის უფლებებს უზუფრუქტის საგნის მიმართ სსკ-ის 242-ე მუხლი ადგენს: უძრავი ნივთი შეიძლება სხვა პირს გადაეცეს სარგებლობაში ისე, რომ იგი უფლებამოსილია, როგორც მესაკუთრემ, გამოიყენოს ეს ნივთი და არ დაუშვას მესამე პირთა მიერ მისით სარგებლობა, მაგრამ მესაკუთრისაგან განსხვავებით, მას არა აქვს ამ ნივთის გასხვისების, იპოთეკით დატვირთვის ან მემკვიდრეობით გადაცემის უფლება (უზუფრუქტი). ამ ნივთის გაქირავების ან იჯარით გადაცემისათვის საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა“. მაშასადამე, უზუფრუქტის ხელშეკრულების საფუძველზე უზუფრუქტუარი, როგორც მართლზომიერი მფლობელი, ნივთზე მფლობელობის განხორციელებისას გათანაბრებულია მესაკუთრესთან. საკუთრების, როგორც სანივთო უფლების განსაზღვრება კი, მოცემულია სსკ-ის 170-ე მუხლში (იხ. სუსგ Nას-478-446-2017, 22.12.2017წ). სსკ-ის 244-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, უზუფრუქტი შეიძლება იყოს სასყიდლიანი და უსასყიდლო; უზუფრუქტი შეიძლება არსებობდეს დროებით ან მისი მიმღების (უზუფრუქტუარის) სიცოცხლის ხანგრძლივობის მანძილზე. უზუფრუქტი უქმდება იმ ფიზიკური პირის გარდაცვალებით ან იურიდიული პირის ლიკვიდაციით, რომლის სასარგებლოდაც იყო უზუფრუქტი დადგენილი“.

26. უზუფრუქტის დადგენის შემდეგ მესაკუთრესა და უზუფრუქტუარს შორის კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშობა. უზუფრუქტუარს უფლება აქვს ნივთიდან ნებისმიერი სარგებელი (სსკ-ის 245-ე მუხლის პირველი ნაწილი) მიიღოს, ანუ გამოიყენოს ის, ან მიიღოს სარგებელი იმით, რომ ამ ნივთის გამოყენება მესამე პირს დაუთმოს. მასვე რჩება ნივთის მთლიანი ნაყოფი. უზუფრუქტი გულისხმობს ფლობის უფლებამოსილებასაც. უზუფრუქტუარს ეკუთვნის ნივთიდან მიღებული სარგებელი, შესაბამისად, მასვე ეკუთვნის სასყიდელი უზუფრუქტის დადგენის მომენტისათვის უკვე არსებული ქირავნობიდან თუ იჯარიდან (გიორგი რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, ჭანტურია, (რედ), 2018, მუხლი 242, ველი 16).

27. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას, რომ მოსარჩელე 2016 წლის 24 აგვისტოდან 2017 წლის 24 აგვისტომდე (სადავო პერიოდი) უძრავი ქონების რეგისტრირებული უზუფრუქტუარი იყო და სასარჩელო მოთხოვნაც სწორედ ამ პერიოდს მოიცავდა. სასამართლოს მითითებით, იჯარის ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია სავალდებულო არ არის, ვინაიდან იგი შეიძლება როგორც ზეპირად, ასევე წერილობითი ფორმით დაიდოს. საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტილად ცნობისა და მოიჯარის ქირის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლებისთვის უფლების საჯარო რეესტრში გაუქმება საკმარისი არ არის, გადამწყვეტი საიჯარო ფართის ფაქტობრივი ფლობის შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრა იყო.

28. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილებასთან დაკავშირებით და ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არაერთი წერილობითი მტკიცებულება წარადგინა საიჯარო ურთიერთობის არსებობისა და მოპასუხის მიერ საიჯარო ქონების ფაქტობრივი ფლობის თაობაზე. კერძოდ, 2013 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიხედვით, მოპასუხე მის წინამორბედ უზუფრუქტუართან (შპს„უ.ქ. - თბილისი“) საიჯარო ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ასევე მხარეებს შორის არსებული წერილობითი მიმოწერები, მ– შორის 2017 წლის 12 აპრილის წერილი, სადაც მოპასუხემ მოსარჩელეს მიმართა და 2013 წლის იჯარის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება მოითხოვა. ამასთან, საქმის მასალებშია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლითაც დადასტურდა, რომ საიჯარო ურთიერთობის საჯარო რეესტრში გაუქმების შემდეგ, მოპასუხე (კასატორი) სადავო საიჯარო ქონებას ფაქტობრივად ფლობდა და საიჯარო დავალიანებაც დაეკისრა.

29. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ იჯარის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში შეწყვეტის ფაქტის რეგისტრაცია საიჯარო ურთიერთობის ფაქტობრივ შეწყვეტას გულისხმობდა.

30. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც მიუთითა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს წარმოადგენს და ასეთ დროს, მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს ამ ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობები (მან უნდა ამტკიცოს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება, შეწყვეტა და სხვა). სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეებმა 12 თვის საიჯარო ქირა 4032 ლარით განსაზღვრეს, თუმცა მისი გადახდის ვადასა და წესზე არ შეთანხმებულან.

31. სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სამ წელს შეადგენს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა ექვს წელს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, კი ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. სსკ-ის 130-ე მუხლი თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

32 . დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სარჩელი სასამართლოში 2019 წლის 25 აპრილს წარადგინა. სასამართლოს შეფასებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საიჯარო ქირის გადახდა პერიოდულად უნდა შესრულებულიყო, 2016 წლის აგვისტოდან შესასრულებელი ვალდებულებებიდან გამომდინარე მოთხოვნებისთვის, 2019 წლის აპრილში სარჩელი სამწლიან ვადაშია წარდგენილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის შედავება სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე.

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განსხილველ საქმეზე სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და შესაბამისად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მ–. ამასთან, სწორად გამოიყენა მატერიალური ნორმები და მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მ– მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ამრიგად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში წარდგენილი საკასაციო პრეტენზიების გაზიარების წინაპირობები, რის გამოც დაუსაბუთებელ შედავებად უნდა იქნეს მიჩნეული.

34. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "მ–ეს" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "მ–ეს" (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება N10865710118 გადახდის თარიღი 2021 წლის 10 მაისი; საგადახდო დავალება N10775140036, გადახდის თარიღი 2021 წლის 21 აპრილი), 70% – 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური