საქმე №ას-898-2021 10 ნოემბერი, 2021 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „ე–ო“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - შპს „ქ.ა.კ–ა“

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

I აღწერილობითი ნაწილი:

1. შპს „ე–ომ“ 2017 წლის 31 მარტს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - შპს „ქ.ა.კ–ის“ მიმართ და ზიანის სახით 485535 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

2. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის 2012 წლის 20 აპრილს დაიდო ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შესახებ ხელშეკრულება, რომელიც მოპასუხემ არაჯეროვნად შეასრულა - არასწორად გაიანგარიშა მოსარჩელის საგადასახადო ვალდებულებების მოცულობა. შედეგად, შპს „ე–ო“ იძულებული გახდა, დაეწყო დავა საგადასახადო ორგანოებსა და სასამართლოში, რათა მისთვის არასწორად დაკისრებული გადასახადები გაუქმებულიყო. სასამართლოში დავა შპს „ე–ოს“ სასარგებლოდ გადაწყდა, თუმცა ვინაიდან მოსარჩელის ფულად სახსრებზე დავის მთელ პერიოდში დადებული იყო საგადასახადო ყადაღა, მას მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი საბრუნავი საშუალებების გამოუყენებლობის (ყადაღის არარსებობის შემთხვევაში, დაერიცხებოდა საპროცენტო სარგებელი - 196253 ლარი) და ვალუტის კურსის ვარდნის გამო (კურსთა შორის სხვაობიდან გამომდინარე - 289282 ლარის ზიანი მიადგა).

3. მოპასუხემ - შპს „ქ.ა.კ–ამ“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

4. შპს „ე–ომ“ 2019 წლის 14 იანვარს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ იშუამდგომლა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 იანვრის განჩინებით გამოყენებულ იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც შპს „ქ.ა.კ–ას“ აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული შემდეგი ავტოსატრანსპორტო საშუალებების გასხვისება და მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გირავნობის უფლებით დატვირთვა: 1) სანომრე ნიშანი - ...., მარკა-მოდელი - ტოიოტა ლენდკრუიზერ LC150, ფერი - შავი, გამოშვების წელი - 2015, საიდენტიფიკაციო ნომერი - ......, სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის მოწმობა - AQ0103075; 2) სანომრე ნიშანი - ...., მარკა-მოდელი - მერსედეს-ბენც E 320, ფერი - რუხი 1/8, გამოშვების წელი - 2001, საიდენტიფიკაციო ნომერი - ....., სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის მოწმობა - AV4623769.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ე–ოს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 იანვრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუქმდა.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 2012 წლის 20 აპრილს შპს „ე–ოსა“ და შპს „ქ.ა.კ–ას“ შორის დაიდო ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შესახებ ხელშეკრულება. შპს „ქ.ა.კ–ას“ უნდა ჩაეტარებინა მოსარჩელის ალტერნატიული აუდიტი 2012 წლის პირველი მაისიდან 2012 წლის 15 ივნისამდე, ხოლო შესამოწმებელი პერიოდი განისაზღვრა 2006 წლის პირველი იანვრიდან 2012 წლის პირველი აპრილის ჩათვლით;

7.2. შპს „ქ.ა.კ–ის“ 2012 წლის 27 ივლისის გასვლითი საგადასახადო შემოწმების აქტის თანახმად, შპს „ე–ოს“ ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა ძირითადი თანხა - 480280 ლარი და ჯარიმა - 190929 ლარი;

7.3. სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2012 წლის 8 აგვისტოს სათათბირო საბჭოს სხდომის №4 ოქმის საფუძველზე, განხორციელდა ალტერნატიული საგადასახადო შემოწმების აქტის შედეგების კორექტირება და მომზადდა 2012 წლის 22 ოქტომბრის დასკვნა. კორექტირების შედეგად, გადასახდელის გადამხდელს გაეგზავნა 2012 წლის 22 ნოემბრის №853 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც შპს „ე–ოს“ გადასახდელად დაერიცხა - 1038675,24 ლარი;

7.4. კომპანია არ დაეთანხმა შემოწმების აქტით დარიცხულ თანხებს და წერილობითი პოზიცია წარადგინა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2013 წლის 8 იანვრის №21-04/592 გადაწყვეტილებითაც გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

7.5. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა 2013 წლის 19 აპრილს გამოსცა №707 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც შპს „ე–ოს“ მიმართ დარიცხული თანხები შემცირდა 159428 ლარით;

7.6. შპს „ე–ომ“ 2013 წლის 19 აპრილის №707 საგადასახადო მოთხოვნა სსიპ შემოსავლების სამსახურში გაასაჩივრა. ადმინისტრაციული ორგანოს 2013 წლის 18 ივნისის №27458 ბრძანებით, საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული;

7.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2013 წლის 19 აპრილის №707 საგადასახადო მოთხოვნა არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენებით დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების ნაწილში;

7.8. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის 2012 წლის 12 დეკემბრის ბრძანების საფუძველზე ყადაღა დაედო შპს „ე–ოს“ ფულად სახსრებს 1010019,69 ლარის ფარგლებში;

7.9. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 18 იანვრის ბრძანებით ირკვევა, რომ ძალადაკარგულად გამოცხადდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ შპს „ე–ოს“ საბანკო ანგარიშებზე დადებული ყადაღა.

8. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ამასთან, როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა. სადავო შემთხვევაში კი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია, რადგან მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის ქმედებით მას მიადგა მატერიალური ზიანი და მან საბრუნავ საშუალებებზე ყადაღის დადებით დაკარგა შემოსავალი, არ ქმნიდა მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საკმარის საფუძველს.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილება შპს „ე–ომ“ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივნისის განჩინებით შპს „ე–ოს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილება.

12. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ დავა მართებულად გადაწყვიტა.

13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე და 411-ე მუხლებზე მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურებისთვის აპელანტმა უნდა დაადასტუროს მოწინააღმდეგე მხარის ქმედების არამართლზომიერება, რამაც მას ზიანი მიაყენა.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დავის წარმოშობის დროისთვის ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შედეგად გამოცემული დასკვნა საგადასახადო მოთხოვნას არ უთანაბრდებოდა, არამედ მისი საგადასახადო ორგანოში გასაჩივრების, დასკვნის აუდიტორული კომპანიისთვის დასაკორექტირებლად უკან დაბრუნებისა და კორექტირებული ალტერნატიული დასკვნის კვლავ გასაჩივრების შესაძლებლობა არსებობდა. ამდენად, კონკრეტული აუდიტორული კომპანიის მიერ პროფესიული უფლებამოსილების განხორციელების შედეგად შექმნილი დოკუმენტი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობას ავტომატურად არ ქნიდა.

15. გარდა ამისა, სსიპ შემოსავლების სამსახურში გასაჩივრების საშუალების ამოწურვის შემდეგ, მოსარჩელე კომპანიას კვლავ შეეძლო, დარიცხული გადასახადის კანონიერებაზე სასამართლო წესით ედავა, რაც განსახილველ შემთხვევაში, განხორციელდა კიდეც და სასამართლოს მიერ მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მიუხედავად აღნიშნულისა, ადმინისტრაციული საქმის განმხილველი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, შემოსავლების სამსახურის ბრძანებასა ან სხვა მტკიცებულებებში არ არსებობდა მითითება, რომ მოპასუხის მიერ შედგენილი აუდიტორული დასკნა არსებითად არასწორი იყო. უფრო მეტიც, თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 14 მაისს ჩატარებულ, სადავო საქმის ზეპირ განხილვაზე, მოწმის სახით დაკითხულმა სპეციალისტმა - გელა ჩადუნელმა დაადასტურა, რომ ალტერნატიული აუდიტის მიერ პირველად შედგენილი და შემდეგ ორჯერ დაკორექტირებული დასკვნები პრინციპულად სწორი იყო, რადგან შემოსავლების სამსახურის მიერ მითითებულ გამოთვლის პრინციპს შეესაბამებოდა, სახეზე იყო მხოლოდ გამოთვლის მცირე ხარვეზები, რაც შემოსავლების სამსახურის მითითებების შედეგად გამოსწორდა.

16. სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ მოწინააღმდეგე მხარედ დასახელებული კომპანიის მიერ შედგენილი აქტი გადასახადის გადამხდელისთვის გადასახადის დაკისრების მთავარი და ერთადერთი წინაპირობა არ ყოფილა, ალტერნატიული აუდიტის შედგენის შემდეგ, კომპანიას შემოწმების აქტი გაეგზავნა, რომელიც გასაჩივრებას ექვემდებარებოდა.

17. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, აღნიშნა, რომ აპელანტი ვერ მიუთითებდა აუდიტის დასკვნის შედგენისას დაშვებულ იმგვარ არსობრივ, პრინციპულ და ძირეულ შეცდომებზე, რაც, თავისი შინაარსით, შესაძლებელია აქტის შეუდგენლობას გათანაბრებოდა; ვერ მიუთითებდა სახელშეკრულებო დათქმაზე, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ ბრალეულად დაარღვია.

18. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტმა მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობის ფაქტი ვერ დაადასტურა, რაც ზიანის ანაზღაურებას გამორიცხავდა.

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ე–ომ“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

20. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2012 წლის 20 აპრილს შპს „ქ.ა.კ–თან“ დადო ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შესახებ ხელშეკრულება. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გაწეულ მომსახურებას ნაკლი არ ექნებოდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში - აუდიტორს გონივრულ ვადაში უნდა გამოესწორებინა ნაკლი, ხოლო ზიანის ანაზღაურების საკითხი მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად უნდა დარეგულირებულიყო.

21. კასატორი მიუთითებს, რომ მოპასუხემ სათანადოდ არ შეასრულა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობები - მის მიერ გამოცემული შემოწმების აქტით არასწორად იყო გაანგარიშებული საწარმოს საგადასახადო ვალდებულებები. შემოწმების აქტის საფუძველზე კი, საგადასახადო ორგანომ საგადასახადო მოთხოვნა გამოსცა და გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღაც გაავრცელა. საკასაციო საჩივრის თანახმად, ვინაიდან მოპასუხემ საკუთარი ინიციატივით არ მოახდინა თანხების კვლავ გაანგარიშება და ნაკლის აღმოფხვრა, მოსარჩელემ საჩივრით მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს, ხოლო შემდეგ სარჩელით - სასამართლოს. საბოლოოდ, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ქ.ა.კ–ის“ მიერ მომზადებული დასკვნის საფუძველზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენებით დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების ნაწილში. შედეგად, გამოიცა კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნა და შპს „ე–ოს“ ფულად სახსრებზე მოიხსნა ყადაღა.

22. კასატორი მიუთითებს, რომ ფულად სახსრებზე ყადაღის გავრცელის გამო, თანხის გამოუყენებლობიდან და ვალუტის კურსის ვარდნიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი მიადგა.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით - შპს „ე–ოს“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი განიხილებოდა მათი დასწრების გარეშე.

II სამოტივაციო ნაწილი:

24. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ შპს „ე–ოს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ხელშეკრულების ჯეროვნად შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა.

26. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის აუცილებელია, დადასტურდეს მოვალის მიერ კანონის დანაწესებისა ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევა, რაც კრედიტორისთვის ზიანის მიყენების პირდაპირი და უშუალო საფუძველი გახდა. გარდა ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. „მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 მარტის №ას-945-895-2015 გადაწყვეტილება). ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ „ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 აპრილის №ას-1322-2018 განჩინება). ამრიგად, მოსარჩელემ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების დაცვით, უნდა უზრუნველყოს სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენა და სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის დადასტურება.

27. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2012 წლის 20 აპრილს შპს „ე–ოსა“ და შპს „ქ.ა.კ–ს“ შორის ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შესახებ ხელშეკრულება დაიდო. ა.კ–ს უნდა ჩაეტარებინა მოსარჩელის 2006 წლის პირველი იანვრიდან 2012 წლის პირველი აპრილის ჩათვლით საქმიანობის საგადასახადო შემოწმება.

28. დადგენილია, რომ შპს „ქ.ა.კ–მ“ 2012 წლის 27 ივლისს გამოსცა საგადასახადო შემოწმების აქტი, რომლის მიხედვითაც, გადასახადის გადამხდელს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დარიცხოდა ძირითადი თანხა - 480280 ლარი და ჯარიმა - 190929 ლარი.

29. ნიშანდობლივია, რომ შემოწმების აქტი მოსარჩელემ სადავოდ გახადა შემოსავლების სამსახურში, რომელმაც ორჯერ დაავალა ა.კ–ს თანხების გადათვლა. მოპასუხის მიერ შემოწმების აქტის კორექტირების შედეგად, შემოსავლების სამსახურმა გამოსცა 2013 წლის 19 აპრილის №707 საგადასახადო მოთხოვნა, რომელიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, არაპირდაპირი მეთოდის გამოყენებით დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი.

30. გარდა ზემოაღნიშნულისა, დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2012 წლის 12 დეკემბრის ბრძანებით შპს „ე–ოს“ ფულად სახსრებს ყადაღა დაედო, 1010019,69 ლარის ფარგლებში. ყადაღა ძალადაკარგულად გამოცხადდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 18 იანვრის ბრძანებით.

31. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულების სათანადოდ შეუსრულებლობამ გამოიწვია მის ქონებაზე ყადაღის გავრცელება, შედეგად კი, თანხის გამოუყენებლობიდან და ვალუტის კურსის ვარდნიდან გამომდინარე, კასატორს მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი მიადგა.

32. საკასაციო პალატა, მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საგადასახადო შემოწმების ჩატარების მარეგულირებელ წესებზე. საკასაციო სასამართლო, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 51-ე, 61-ე, 255-ე და 267-ე მუხლების საფუძველზე, აღნიშნავს, რომ საგადასახადო შემოწმება საგადასახადო კონტროლის ერთ-ერთი ფორმაა, რომლის ჩატარების მიზანია გადასახადების გამოანგარიშების სისწორისა და სისრულის და მათი დროულად გადახდის საკითხების გამოკვლევა. საგადასახადო შემოწმების შედეგების შესახებ დგება აქტი, რომელშიც უნდა მიეთითოს პირის საგადასახადო ვალდებულების განსაზღვრისთვის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, გამოყენებული სამართლებრივი ნორმები და გადასახდელი გადასახადების/სანქციების ზუსტი გაანგარიშება.

33. აღსანიშნავია, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი რეგულაციით - საგადასახადო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-6 ნაწილით საგადასახადო შემოწმების განხორციელება, საგადასახადო ორგანოების გარდა, შეეძლოთ სხვა პირებსაც, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №994 ბრძანებით დამტკიცებული „საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდაღვევათა საქმისწარმოების წესის“ შესაბამისად („წესის“ ამჟამინდელი სათაურია - „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების თაობაზე“), კერძოდ, დასახელებული „წესის“ სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 37² და 37⁵ მუხლებიდან გამომდინარე, საგადასახადო ორგანოს ინიციატივით - გადასახადის გადამხდელის თანხმობის შემთხვევაში, ან გადასახადის გადამხდელის ინიციატივით – საგადასახადო ორგანოს თანხმობის შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო გადასახადის გადამხდელთან ალტერნატიული აუდიტის ჩატარება; აუდიტორის უფლებამოსილების მინიჭება კი სსიპ შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილებით ხდებოდა. ამავე „წესის“ 37⁶ და 37⁷ მუხლების თანახმად, ალტერნატიული აუდიტის ჩატარების შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელი ვალდებული იყო, შეერჩია შესაბამისი კატეგორიის მქონე აუდიტორი და გაეფორმებინა მასთან ხელშეკრულება.

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც ჩვეულებრივი საგადასახადო შემოწმების დროს, ალტერნატიული აუდიტის შედეგებზეც, „წესის“ 37¹⁰ მუხლის მიხედვით, დგებოდა შემოწმების აქტი. ამასთან, „წესის“ 37¹ მუხლის მეორე პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტისა და 37¹¹ მუხლის საფუძველზე, თუ გადასახადის გადამხდელი სრულად ან ნაწილობრივ არ ეთანხმებოდა შემოწმების აქტს, მას უფლება ჰქონდა, შემოწმების აქტის მიღებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში, შემოსავლების სამსახურის უფროსის მიერ დადგენილი წესით, დაეწყო მედიაციის პროცესი, რომლის მიზნებისთვისაც შემოწმების აქტს ჰქონდა საგადასახადო შემოწმების აქტის პროექტის სტატუსი. თუ გადასახადის გადამხდელი დადგენილ ვადაში არ განახორციელებდა შემოწმების აქტით გათვალისწინებულ საგადასახადო ანგარიშგებას და არ დაიწყებდა მედიაციის პროცესს, საგადასახადო ორგანო შემოწმების აქტის საფუძველზე 5 სამუშაო დღის ვადაში გამოსცემდა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს გადასახადის და სანქციის დარიცხვის შესახებ; ასეთ შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელი უფლებამოსილი იყო, გაესაჩივრებინა შემოწმების აქტი და მის საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილება ამ დოკუმენტების საფუძველზე გამოცემულ საგადასახადო მოთხოვნასთან ერთად. როგორც მედიაციის, ისე საგადასახადო დავის შემთხვევაში, აუდიტორი ვალდებული იყო, გადაეანგარიშებინა დარიცხული თანხები.

35. ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში ალტერნატიული საგადასახადო შემოწმება ხორციელდებოდა გადასახადის გადამხდელსა და აუდიტორს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის ფარგლებშიც აუდიტორი სახელმწიფოს მიერ დელეგირებულ პირს წარმოადგენდა და მის მიერ გამოცემული საგადასახადო შემოწმების აქტი საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით ექვემდებარებოდა გადასინჯვას. შესაბამისად, ალტერნატიული საგადასახადო შემოწმების აქტი ავტომატურად და უპირობოდ არ იწვევდა გადასახადების დარიცხვას, არამედ გადასახადის გადამხდელი უფლებამოსილი იყო, თავდაპირველად მედიაციის მეშვეობით გაეხადა სადავოდ საგადასახადო შემოწმების აქტით გათვალისწინებული გაანგარიშება, ხოლო გადასახადების დარიცხვის შესახებ საგადასახადო ორგანოს მიერ ბრძანებისა და საგადასახადო მოთხოვნის გამოცემის შემთხვევაში - დაეწყო დავა საგადასახადო ორგანოებში - საჩივრის, ხოლო სასამართლოში - სარჩელის წარდგენის მეშვეობით.

36. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ისარგებლა გასაჩივრების უფლებამოსილებით, რის საფუძველზეც მოპასუხემ არაერთხელ გაიანგარიშა თანხები და საბოლოოდ გადამხდელისთვის განსაზღვრული საგადასახადო ვალდებულება შემცირდა. ამრიგად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აქტებითა და სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება შპს „ქ.ა.კ–ის“ მიერ საზოგადოების საგადასახადო ვალდებულების არასწორად გაანგარიშება, მაგრამ აღნიშნულ გარემოებას კასატორისთვის ფაქტობრივი ზიანი არ მიუყენებია, რადგან შემოწმების აქტი არ წარმოადგენდა გადასახადების დარიცხვის მიზნებისთვის შეუქცევად, გამოცემისთანავე შესასრულებლად სავალდებულო ძალის მქონე დოკუმენტს და საგადასახადო შემოწმების აქტის პირველადი ვერსიით არ მომხდარა გადასახადების საბოლოო დარიცხვა და გადახდა. ამრიგად, შემოწმების აქტში ასახულ უზუსტობებს საბოლოოდ გადასახადის გადამხდელისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენება არ გამოუწვევია.

37. რაც შეეხება ქონებაზე ყადაღის გავრცელებას და მის კავშირს შემოწმების აქტთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ქონებაზე ყადაღის დადება საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ერთ-ერთი ღონისძიებაა; კოდექსის 254-ე მუხლის როგორც სადავო პერიოდში, ისე მოქმედი რედაქცია კი ითვალისწინებს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო დავალიანების უზრუნველსაყოფად ქონებაზე ან/და საბანკო ანგარიშებზე ყადაღის დადების შესაძლებლობას საგადასახადო დავის პერიოდში. ამასთან, საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 238-ე მუხლიდან გამომდინარე, უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების და გამოსაყენებელი ღონისძიების კონკრეტული სახის შერჩევის საკითხის გადაწყვეტა წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას. საგადასახადო კოდექსის 241-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირი გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. ამრიგად, აუდიტორული კომპანიის მიერ საგადასახადო შემოწმების აქტის გამოცემა გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის გავრცელების ავტომატური წინაპირობა არ იყო; აუდიტორული კომპანია არ იღებდა ყადაღის გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებას, არამედ ასეთი გადაწყვეტილება, საჯარო და კერძო ინტერესთა გათვალისწინებით, მიზანშეწონილობის შეფასებით, საგადასახადო ორგანოს უნდა მიეღო; გარდა ამისა, ყადაღის დადების შესახებ ბრძანება, როგორც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, დამოუკიდებლად ექვემდებარებოდა გასაჩივრებას. სწორედ ამიტომ, ყადაღის გამოყენებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირველ ყოვლისა, უნდა განისაზღვროს ყადაღის გამოყენების მართლზომიერება, რომელიც გადასახადების დარიცხვის მართლზომიერების საკითხისგან დამოუკიდებლად ფასდება - შესაძლებელია დავალიანების დარიცხვა იყოს კანონიერი, მაგრამ ყადაღის, როგორც საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის ღონისძიების, გამოყენება არ იყოს მართებული (მაგალითად, დადასტურდეს, რომ საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფა შესაძლებელი იყო ნაკლებ მზღუდავი ღონისძიების, მათ შორის, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის, გამოყენებით); ამასთან, უშუალოდ ყადაღის გამოყენების კანონიერებაზე პასუხისმგებელია საგადასახადო ორგანო და არა აუდიტორული კომპანია.

38. განსახილველ შემთხვევაში კი, ყადაღის დადების შესახებ ბრძანების კანონიერების საკითხი დამოუკიდებლად გასაჩივრებული და გადაწყვეტილი არ არის, რაც შეუძლებელს ხდის მსჯელობას, მოპასუხის მიერ გამოცემულ შემოწმების აქტში ასახული დარღვევები და თანხების გაანგარიშება რამდენად ამართლებდა ყადაღის გამოყენებას. ამასთან, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ შპს „ე–ოსთვის“ განსაზღვრული საგადასახადო ვალდებულება სრულად არ გაუქმებულა, დარიცხვა ნაწილობრივ იქნა ბათილად ცნობილი, ამრიგად, თანხების სწორად გაანგარიშების შემთხვევაშიც კი, ყადაღის გამოყენების შესაძლებლობა დავის განხილვის პერიოდში ფორმალურად მაინც იარსებებდა. ამრიგად, უშუალოდ ყადაღის გამოყენებასთან მიმართებით მოპასუხის ქმედების არამართლზომიერება ან მისი ბრალეულობა, რაც ზიანის ანაზღაურების აუცილებელი წინაპირობებია, არ დასტურდება.

39. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის შემთხვევაში, მოსარჩელემ იმგვარი მტკიცებულებები უნდა წარმოადგინოს, რომლებიც შექმნის ობიექტურ, რეალურ სურათს ასეთი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით და არა ვარაუდს, ალბათობას შემოსავლის მიღების თაობაზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 აპრილის №ას-406-383-2014 განჩინება). საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კასატორმა (მოსარჩელემ) მსგავსი მტკიცებულებების წარმოდგენა ვერ უზრუნველყო - მან დასაბუთებულად ვერ მიუთითა და ვერ დაადასტურა ყადაღის არსებობით კონკრეტული შემოსავლის მიუღებლობა.

40. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი - არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. ამრიგად, მოცემულ საქმეზე მიღებული, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არის კანონიერი და დასაბუთებული და მისი გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შპს „ე–ოს“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 8000 ლარი უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად.

III სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ე–ოს“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივნისის განჩინება;

3. შპს „ე–ოს“ მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 8000 ლარი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

გ. მიქაუტაძე