საქმე №ას-1726-2019 09 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – გ.გ–ძე (მოპასუხე)

მეორე კასატორი – მ.ღ–ი, ე.ა–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

მეორე კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.ღ–მა და ე.ა–იამ (შემდეგში: პირველი ან მეორე მოსარჩელე მოსარჩელეები ან მეორე კასატორები) სარჩელი აღძრეს გ.გ–ძის (შემდეგში: მოპასუხე ან პირველი კასატორი) მიმართ და მოითხოვეს პირგასამტეხლოს სახით მოპასუხისათვის 10 000 000 დოლარის დაკისრება.

2. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ მხარეები წარმოადგენენ შპს „ს.მ–ოს” (შემდეგში - კომპანია) პარტნიორებს წილობრივი მონაწილეობით: პირველი მოსარჩელე - 15%; მეორე მოსარჩელე - 5%; მოპასუხე - 55%.

3. 2011 წლის 26 ნოემბერს მოპასუხეს და საზოგადოების დანარჩენ პარტნიორებს შორის დაიდო კომპანიის კაპიტალში მოპასუხის კუთვნილი წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს თავისი კუთვნილი წილიდან 7.5% პირველი მოსარჩელისათვის, ხოლო 2.5% - კი მეორე მოსარჩელისათვის უნდა გადაეცა.

4. წინარე ხელშეკრულებასთან ერთად გაფორმდა საზოგადოების პარტნიორთა კრების ოქმი, რომელში ასახული გადაწყვეტილებითაც დადგინდა, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა ან შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში.

5. ზემოაღნიშნული წინარე სახელშეკრულებო დათქმით ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულების წარმოშობასთან მიმართებით ორ ალტერნატიული პირობა იქნა დადგენილი: შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტა ან არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრის დადგომის მომენტი.

6. შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება შეწყდა 2011 წლის 30 ნოემბერს. თუმცა, შპს „რ.მ.მ.კ–ის” მიერ აღძრული სარჩელის საფუძველზე ამ ორ კომპანიას შორის სასამართლო დავა წარიმართა, რომლის ფარგლებშიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 05 დეკემბრის №2/14365-11 განჩინებით განხორციელდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება და კომპანიის ყველა პარტნიორის (მათ შორის, მოპასუხის) წილს ყადაღა დაედო. აღნიშნული სამართალწარმოების ფარგლებში შემაჯამებელი სასამართლო გადაწყვეტილება 2013 წლის 09 იანვარს იქნა მიღებული, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა 2015 წლის 30 ოქტომბერს, როდესაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მიღებული განჩინებით (№ას-931-889-2013) შპს „რ.მ.მ.კ–ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მიღებული აქტები.

7. სასაამრთლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალში შესვლის ინფორმაციის მიღებისთანავე მოსარჩელეებმა წერილობითი განცხადებით მიმართეს მოპასუხეს და 2011 წლის 26 ნოემბერს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება მოითხოვეს, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით უნდა გამოხატულიყო, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა. აღნიშნული ურთიერთობა შემდგომში სასამართლო დავის საგნადაც იქცა, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელეებმა მათთვის მოპასუხის მხრიდან გადასაცემ წილებზე საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვეს, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/27197-2015) არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ იძულებითი კონტრაჰირების დაუშვებლობიდან გამომდინარე, სასამართლო მხარეს ვერ აიძულებს ხელშეკრულების დადებას. გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

8. 2011 წლის 26 ნოემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა ცალკე შეთანხმება, რომლითაც დადგენილია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე, მას მოსარჩელეების სასარგებლოდ ეკისრებოდა პირგასამტეხლოს სახით 10 000 000 დოლარის გადახდის ვალდებულება.

9. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მხრიდან ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე უარის განცხადების ფაქტი დადასტურებულია, მათ შორის, იმ ქმედებით, რომელიც დაკავშირებული იყო მარეგისტრირებელ ორგანოში 2013 წლის 24 ივნისს წარდგენილი განცხადებით და ამ უკანასკნელის საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში საკუთრების უფლების წინასწარი რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნით. შესაბამისად, სახეზეა მხარეთა შორის 2011 წლის 26 ნოემბერს გაფორმებული შეთანხმებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს მოთხოვნის საფუძველი (იხ. სარჩელი, ტ.1.ს.ფ.2-6).

10. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, 2011 წლის 26 ნოემბრის კომპანიის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მხარეთა შორის წილის დათმობის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო შპს „რ.მ.მ.კ–ასთან” გაფორმებული შპს „ს.მ–ოს” მართვის უფლებით გადაეცემის შესახებ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში. ხელშეკრულება შპს „ს.მ–ომ” შეწყვიტა 2011 წლის 30 ნოემბერს. შესაბამისად, მხარეებს შორის წილის დათმობის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო არაუგვიანეს 2011 წლის 7 დეკემბრისა. თუმცა, აღნიშნულ ვადაში მოპასუხეს არ მიუღია მოსარჩელეთაგან მოთხოვნა წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 05 დეკემბრის განჩინებით შპს „რ.მ.მ–ის“ სასარგებლოდ გამოყენებულ იქნა უზრუნველყოფის საშუალება, რომლითაც ყადაღა დაედო შპს „ს.მ–ოში“ მოსარჩელეთა და მოპასუხის წილებს. შპს „ რ.მ.მ.კ–ამ“ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს ყადაღის რეგისტრაციის მოთხოვნით მიმართა 2011 წლის 08 დეკემბერს ( იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე #2/27197-2015, უდავო ფაქტობრივი გარემოება 3.1.4, გვ.4, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით). შესაბამისად, მოსარჩელეებისათვის გამოყენებული უზრუნველყოფის საშუალების შესახებ ცნობილი გახდებოდა 2011 წლის 08 დეკემბერს, მას მერე, რაც შპს „რ.მ.მ.კ–ამ“ მოითხოვა წილზე ყადაღის წარმოშობის რეგისტრაცია. გამომდინარე აქედან, მოსარჩელეებს ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში, 2011 წლის 07 დეკემბრის ჩათვლით, შესაძლებლობა ჰქონდათ მოეთხოვათ მოპასუხისაგან წილის დათმობის ხელშეკრულების გაფორმება და მოეხდინათ შესაბამისი რეგისტრაცია. 2011 წლის 26 ნოემბრის შპს „ს.მ–ოს“ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით დადგენილი ვადის გასვლამდე, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში არ არსებობდა ფორს-მაჟორული გარემოება - მოპასუხის წილზე ყადაღის დადება.

11. მოპასუხემ მიუთითა, ამასთან სასამართლომ უკვე განიხილა მოსარჩელეების სარჩელი გ. გ–ძის მიმართ კომპანიის წილის მესაკუთრეებად აღიარების მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა გასულია. წინამდებარე ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული სამეწარმეო რეესტრში და დაუშვებელია სასამართლოს მიერ მხარის დავალდებულება დადოს ხელშეკრულება ამა თუ იმ პირობით (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე N2/27197-2015, სამართლებრივი შეფასება პ.6. გვ: 7.8.).

12. 2011 წლის 26 ნოემბერს მოპასუხეს, მოსარჩელეებს და სხვებს შორის გაფორმდა საკუთრების მინდობის ( წილის მართვის) და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დამატება, რომლის თანახმად მხარეების მიერ გათვალისწინებული იქნა 10000000 ლარის ოდენობის პირგასამტეხლო, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებდა ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე წინარე ხელშეკრულებაში მითითებული პირობებით. მოსარჩელეთა მიერ წილის გადაფორმების მოთხოვნის დროისათვის, 2015 წლის 30 ოქტომბრის მდგომარეობით, მოსარჩელეთა მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, წილის დათმობის ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ, გაქარწყლებული გახლდათ (იხ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე N2/27197-2015, უდავო ფაქტობრივი გარემოება 3.1.6. გვ: 4 და სამართლებრივი შეფასება, პ.6.4, გვ: 7). აღნიშნულზე მითითებით ვინაიდან მოპასუხეს აღარ ჰქონდა ვალდებულება მოსარჩელეთა მიმართ, ამიტომაც უარი განაცხადა წილების გადაფორმებაზე (იხ., მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მიერ მითითებულ დავის მე-2 ფაქტობრივ გარემოებაზე) (იხ., შესაგებელი ტ. 1. ს.ფ. 82, 83).

13. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ 2012 წლის 05 დეკემბრის შპს „ს.მ–ოს“ პარტნიორთა საერთო კრებამ დაადგინა, რომ მოპასუხესთან წილის ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო მას შემდეგ, რაც საზოგადოების ყველა პარტნიორის წილს მოეხსნებოდა ყადაღა, რითაც განხორციელდა ცვლილება 2011 წლის 26 ნოემბრის საკუთრების მინდობისა (წილის მართვის) და შპს-ს წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებაში. შპს „ს.მ–ოს“ 2011 წლის 26 ნოემბრის პარტნიორთა საერთო კრებამ გ.გ–ძეს მისცა თანხმობა მისი წილის 2012 წლის 10 დეკემბრამდე მართვის უფლებით ი.კ–ძისათვის გადასაცემად. 2012 წლის 05 დეკემბრის გადაწყვეტილება მიიღეს არასათანადო მხარეებმა, ხოლო არნიშნული კრების ოქმის სანოტარო წესით დაადსტურება კი განხორციელდა მხოლოდ 2012 წლის 25 დეკემბერს, მაშიონ როდესაც უკვე ვადა ჰქონდა გასული წილის მინდობის ხელშეკრულებას იხ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე N2/27197-2015, უდავო ფაქტობრივი გარემოება 3.1.5. გვ: 4, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით). 2012 წლის 25 დეკემბერს 2012 წლის 05 დეკემბრის კრების ოქმზე ხელმოსაწერად გამოცხადებული ი.კ–ძე აღარ იყო უფლებამოსილი განეხორციელებინა მოპასუხის სახელით ხელის მოწერა (იხ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე N2/27197-2015, სამართლებრივი შეფასება, პ.6.4, გვ: 6, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით).

14. მოპასუხე არ დაეთანხმა მისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების კანონიერებას იმ საფუძვლით, რომ მას არ დაურღვევია რაიმე, რომლისთვისაც მხარეებმა გაითვალისწინეს პირგასამტეხლო. მოპასუხემ ასევე აღნიშნა, რომ მისთვის გაუგებარია რატომ ითხოვენ მოსარჩელეები 10000000 დოლარის გადახდას, მაშინ როდესაც წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების დამატებით გათვალისწინებული იქნა 10000000 ლარის ოდენობის პირგასამტეხლო.

15. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლოს გადახდის სამართლებრივი წინაპირობაა მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება. წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების დამატების 1.1. მუხლის მიხედვით, მხარეები პასუხს აგებენ ერთმანეთის წინაშე წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებს ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე წინამდებარე ხელშეკრულებაში მითითებული პირობებით, მას დაეკისრება მას დაეკისრება პირგასამტეხლო 10000000 ( ათი მილიონი) ლარის ოდენობით, რაც გადახდილი უნდა იქნეს დაუყონებლივ. განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს მოპასუხის მხრიდან მასზე დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება, არ დამდგარა გარემოება გამყიდველის მიერ ნებისმიერი მიზეზით ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმებაზე უარის თქმა, რომლისთვისაც მხარეებმა გაითვალისწინეს პირგასამტეხლოს გადახდა.

16. მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის სამომავლოდ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება დამოკიდებული იყო პირობაზე, კერძოდ, ამგვარი ვალდებულება მოპასუხეს ჰქონდა იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელეები მის შესრულებას მოითხოვდნენ შპს „რ.მ.მ.კ–ასთან“, შპს „ს.მ–ოს“ მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელსეკრულების, ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში. აღნიშნული ხელშეკრულება შეწყვეტილი იქნა ვადაზე ადრე, შეთანხმებული პირობა დადგა, თუმცა ერთი კვირის ვადაში მოპასუხეს არ მიუღია მოსარჩელეთა მოთხოვნა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე, შესაბამისად, მოსარჩელეთა მოთხოვნა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე გაქარწყლდა.

17. მოპასუხემ მიუთითა, არ უნდა იქნეს გაზიარებული მოსარჩელეთა მოსაზრება, რომ ხელშეკრულება შეწყდა არა 2011 წლის 30 ნოემბერს, არამედ 2015 წლის 30 ოქტომბერს, რადგან შპს „რ.მ.კ–სა“ და მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის სასამართლო დავა 2015 წლის 30 ოქტომბერს დასრულდა და კანონიერ ძალაში შევიდა სასაამრთლოს გადაწყვეტილება უზრუნველყოფის საშუალების გაუქმების შესახებ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ნამსჯელი და დადგენილია, რომ აღნიშნული გარემოება არ წარმოადგენდა მიზეზს, რომლის გამოც მხარეთა შორის გათვალისწინებულ ვადაში ვერ მოხდა ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმება (იხ., თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე N2/27197-2015, სამართლებრივი შეფასება, პ.6.4, გვ: 6, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით). სსსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნულ გადაწყვეტილებას განსახილველი საქმის მიმართ აქვს პრეიუდიციული ძალა.

18. მოპასუხემ აღნიშნა, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ხელშეკრულებაზე დამატების ორმა მონაწილემ გ.ე–ძემ და ლ.ჩ–ძემ უარი თქვეს გ.გ–ძის მიმართ თავის მოთხოვნაზე სასაამრთლოში საქმის წარმოების მიმდინარეობისას. ხელშეკრულების დამატებით 10000000 ( ათი მილიონი) ლარის ოდენობის პირგასამტეხლო გათვალისწინებული იყო შპს „ს.მ–ოს“ კაპიტალში 25%-იანი წილის გადაფორმებაზე უარის თქმის სანაცვლოდ. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები სადავოდ ხდიან მოპასუხის უარს მათთვის ჯამში 10 %-იანი წილის გადაფორმებაზე. შესაბამისად, პროპორციულობის პრინციპის გათვალისწინებით, მათ მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო არ უნდა აღემატებოდეს 4000000 ლარს ( იხ. შესაგებელი, ტ.1.ს.ფ.81-88).

19. თბლისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა 40 000 ლარის ოდენობის პირგასამტეხლოს გადახდა. სარჩელის მოთხოვნა 9 960 000 ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა, ხოლო მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

20. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

21. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

22. 29.06.2016წ.-ს მომზადებული ამონაწერის მიხედვით მხარეები არიან კომპანიის პარტნიორები წილობრივი მონაწილეობით: პირველი მოსარჩელე - 15%; მეორე მოსარჩელე - 5%; მოპასუხე - 55%.

23. 26.11.2011წ.-ს მოპასუხესა და საზოგადოების დანარჩენ პარტნიორებს შორის დაიდო კომპანიის კაპიტალში მოპასუხის კუთვნილი წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს თავისი კუთვნილი წილიდან 7.5% უნდა გადაეცა პირველი მოსარჩელისათვის, ხოლო 2.5% მეორე მოსარჩელისათვის არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 400 ლარით (ტ.1, ს.ფ. 16-18).

24. 26.11.2011წ.-ს მხარეებს შორის გაფორმდა ცალკე შეთანხმება, რომლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით, უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე, მას დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო 10 000 000 ლარის გადახდის ვალდებულება (ტ.1, ს.ფ. 21).

25. 26.11.2011წ.-ს ხელშეკრულებასთან ერთად გაფორმდა საზოგადოების პარტნიორთა კრების ოქმი. კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხარეთა შორის ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა ან შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული „კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ“ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში (ტ.1, ს.ფ. 20). ამდენად, მხარეთა შეთანხმებით ძირითადი ხელშეკრულების ვადა განსაზღვრული იყო ალტერნატიულად: არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა ან 30.11.2009წ. კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში.

26. შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული „კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება შეწყდა 2011 წლის 30 ნოემბერს, თუმცა, შპს „რ.მ.მ.კ–ის” მიერ აღძრული სარჩელის საფუძველზე, მათ შორის სასამართლო დავა წარიმართა, რომლის ფარგლებშიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 05 დეკემბრის განჩინებით გამყენებული იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა დაედო შპს „ს.მ–ოს” ყველა პარტნიორის წილს. ამ სამართალწარმოების ფარგლებში 2013 წლის 09 იანვარს მიღებული იქნა გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ და გაუქმდა სარჩელზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2015 წლის 30 ოქტომბერს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მიღებული განჩინებით, რომლითაც შპს „რ.მ.მ.კ–ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 27).

27. მოსარჩელეებმა 06.11.2015წ. წერილობითი განცხადებით მიმართეს მოპასუხეს და 2011 წლის 26 ნოემბერს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება მოითხოვეს, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით უნდა გამოხატულიყო, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა (ტ.1, ს.ფ. 23, 24).

28. პირველმა და მეორე მოსარჩელემ სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მათთვის მოპასუხის მხრიდან გადასაცემ წილებზე საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვეს, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/27197-2015) არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 26-29).

29. წინამდებარე სარჩელით კი, მოსარჩელეები ითხოვენ მოპასუხეს დაეკისროს 26.11.2011წ. შეთანხმებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო, რაც გათვალისწინებული იყო იმ შემთხვევისათვის თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით, უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე (იხ.: სარჩელი, ტ.1, ს.ფ. 1-13). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მოპასუხემ მიუთითა იმ გარემობაზე, რომ მხარეებს შორის წილის დათმობის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო არაუგვიანეს 2011 წლის 7 დეკემბრისა, თუმცა, აღნიშნულ ვადაში მოპასუხეს არ მიუღია მოსარჩელეთაგან მოთხოვნა წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე. იმავდროულად, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა გასულია, წინარე ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში და დაუშვებელია სასამართლოს მიერ მხარის დავალდებულება დადოს ხელშეკრულება ამა თუ იმ პირობით, რომელი საფუძვლითაც იქნა უარყოფილი სარჩელი (ტ.1, ს.ფ. იხ.: შესაგებელი, 79-91).

30. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას (სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015; სუსგ №ას-58-56-2016, 26.02.2016წ.). პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) (იხ.: სუსგ №1344-2018, 05.04.2019წ.). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავაში მონაწილე მხარეების მიმართ სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომელიც იურიდიულად ამართლებს მას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პრეიუდიციულად და ის უნდა იქნას შეყვანილი მტკიცების საგანში (იხ. სუსგ-ები №ას-455-769-09, 03 დეკემბერი, 2009 წელი; №ას-146-140-2012, 12 ივლისი, 2012 წელი; №ას-74-68-2015, 27 თებერვალი, 2015წ.; №1344-2018, 05 აპრილი, 2019 წელი).

31. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების (ტ.1,ს.ფ.26-29) გამოკვლევის საფუძველზე მიიჩნია, რომ წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების უფლების მოპოვებაზე უარის თქმის შესახებ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში მოცემული მსჯელობა 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადასთან მიმართებაში, არ წარმოადგენს წინამდებარე დავისთვის პრეიუდიციულად დადგენილ გარემოებას და, შესაბამისად, ამ საფუძვლით იმთავითვე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის წინაპირობას.

32. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მითითებულ მსჯელობაზე იძულებით კონტრაჰირების დაუშვებლობასთან მიმართებაში. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 05.12.2012წ.-ს კომპანიის პარტნიორთა კრების ოქმის მიხედვით, მხარეებმა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ვადა გააგრძელეს არაუგვიანეს ყადაღის მოხსნისა და ამის თაობაზე, შესაბამისი რეგისტრაციის მომენტიდან 7 კალენდარული დღისა. ამდენად, ამ მტკიცებულებიდან, რომელსაც კომპანიის სხვა პარტნიორებთან ერთად ხელს აწერენ მოპასუხე და მეორე მოსარჩელე ცალსახად დგინდება, რომ 05 დეკემბერს კომპანიის პარტნიორებისათვის ცნობილი იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე (ტ.1,ს.ფ. 92, 93). აქედან გამომდინარე, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული მსჯელობა მასზედ, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიება რეესტრში დარეგისტრირდა 08.12.2012წ. და ამის თაობაზე მოსარჩელეებისათვის მხოლოდ 08 დეკემბერს უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

33. როგორც ზემოთ იქნა დადგენილი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება ძალაში შევიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან - 2015 წლის 30 ოქტომბერს (ტ.1, ს.ფ. 27).

34. იმ პირობებში, როდესაც წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ძირითადი ხელშეკრულების დადების საბოლოო ვადა იყო „არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა“ და 2012 წლის 05 დეკემბრიდან 2015 წლის 30 ოქტომბრამდე პერიოდში, მოპასუხეს აკრძალული ჰქონდა მისი კუთვნილი წილის განკარგვა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელეთა მითითება, რომ მათ ყადაღის გაუქმების შესახებ ინფორმაციის მიღებისთანავე, ანუ, შესაბამის ვადაში გამოხატეს ნება ხელშეკრულების დადებაზე, რაზეც მოპასუხემ უარის განაცხადა, კერძოდ, დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა 06.11.2015წ. წერილობითი განცხადებით მიმართეს მოპასუხეს და 2011 წლის 26 ნოემბერს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება მოითხოვეს, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით უნდა გამოხატულიყო, რაზედაც მოპასუხემ უარი განაცხადა (ტ.1, ს.ფ. 23,24), ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ.ღ–ის და ე.ა–იას სარჩელი წილებზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 26-29). ამდენად, ადგილი ჰქონდა გამყიდველის მიერ ნებისმიერი მიზეზით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმის შემთხვევას, რასაც შეთანხმების მხარები უკავშირებდნენ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას.

35. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში- სსკ-ის) 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. შესრულების ვალდებულება, პირველ რიგში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა მხარეთა უფლებაა და აღნიშნული კუთხით მოქმედებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებში დამკვიდრებული მხარეთა ნების ავტონომიის პრინციპი, თუმცა სსკ-ის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად. პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირებისას ითვალისწინებს როგორც კრედიტორის ინტერესს ვალდებულების შესრულების მიმართ. პირგასამტეხლო უნდა იყოს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლოს ოდენობა 10 000 000 ლარის ოდენობით, შეუსაბამო იყო როგორც როგორც ნასყიდობის ფასთან, ისე თითოეული მოსარჩელის მიერ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში მისაღები წილთან ოდენობასთან მიმართებაში და მისი ოდენობა შეამცირა 40 000 ლარამდე. პირგასამტეხლოს ეს ოდენობა ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული იყო. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

36. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ორივე მხარემ გაასაჩივრა საკასაციო საჩივრით. პირველი კასატორმა( მოპასუხე) მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფას, ხოლო მეორე კასატორები (მოსარჩელეები) მოითხოვენ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებას და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

37. პირველი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

38. პირველი კასატორის ( მოპასუხე) საკასაციო საჩივარი ეფუძნება როგორც იმას, რომ არსებობს გაადწყვეტილების გაუქმების აბსოლოტური საფუძვლები, ასევე ადგილი აქვს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელმაც გამოიწვია საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება როგორც საქმეში არსებულ ფაქტებს, ასევე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას მტკიცების ტვირთის განაწილების და, ზოგადად, სსსკ-ის 106 და 266-ე მუხლებით დადგენილ მტკიცების სტანდარტს, რომლებიც ითვალისწინებენ დადგენილი გარემოებების და სამართლებრივი შეფასების პრეიუდიციულობას. სააპელაციო სასამრთლოს მიერ არასწორადაა შეფასებული კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება (საქმე №2/27197-2015), რომლითაც პირველი და მეორე მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მხრიდან გადასაცემ წილებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 26-29). პირველი კასატორი აღნიშნავს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა გასულია, წინარე ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში და დაუშვებელია სასამართლოს მიერ მხარის დავალდებულება დადოს ხელშეკრულება ამა თუ იმ პირობით, რომელი საფუძვლითაც იქნა უარყოფილი სარჩელი. მოსარჩელეთა მიერ წილის გადაფორმების მოთხოვნის დროისათვის, 2015 წლის 30 ოქტომბრის მდგომარეობით, გასული იყო წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების ვადა. ( იხ.კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმე №2/27197-2015, უდავო ფაქტობრივი გარემოება პ.3.1.6, გვ.4 და სამართლებრივი შეფასება, პარაგრაფი 6.4, გვ.7, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით). აღნიშნულზე მითითებით, ვინაიდან მოპასუხეს აღარ ჰქონდა ვალდებულება მოსარჩელეთა მიმართ, ამიტომაც მოპასუხემ უარი განაცხდა წილების გადაფორმებაზე. ( იხ. მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მიერ მითითებულ დავის მე-2 ფაქტობრივ გარემოებაზე.). თუმცა სააპელაციო სასამრთლოს მიერ იგნორირებული იქნა აღნიშნული გარემოებები და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეფასებული იქნა მხოლოდ იმ მსჯელობაზე დაყრდნობით, რომ დაუშვებელია იძულებითი კონტრაჰირება.

39. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლო აკეთებს დასკვნას, მოსარჩელეებისათვის 2012 წლის 5 დეკემბრისთვის ცნობილი იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, თუმცა, სასამართლოს არ უმსჯელია, რომ მოსარჩელეებს არ მიუმართავთ მოპასუხისათვის შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე ცვლილება შეეტანათ წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებაში და მოეხდინათ ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის ცვლილება. ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლის შემდეგ, ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება გაქარწყლებული იქნა.

40. პირველი კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, ადგილი ჰქონდა კასატორის მხრიდან ნებისმიერი მიზეზით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას( იხ. გასაჩივრებული გადადაწყვეტილება გვ.11.პ.4.6). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეებს შორის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა და 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების ვადა გასულია( იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.9, პირველი აბზაცი). პირველი კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამრთლო არ მსჯელობს და არ ასაბუთებს, თუ რატომ არ მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით ისეთ ფაქტობრივ გარემოებად, რომელიც ასაბუთებს და ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილს და შესაბამისად, წარმოადგენს პრეიუდიციული ძალის მქონეს განსახილველ შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ მითითება გააკეთა კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე მხოლოდ იძულებით კონტრაჰირების დაუშვებლობასთან მიმართებით ( იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.10, პუნქტი 4.5), თუმცა სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ გარად აღნიშნული მსჯელობისა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე დადგენილია გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არარსებობის ფაქტი (იხ. გასჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.8, მე-2 აბზაცი). გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სააპელაციო სასაამრთლოს მიერ მიღებულია სსსკ-ის 106 ბ და 266-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით, რადგან კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით საქმეზე №2/27197-2015, დადგენილია წინამდებარე საქმისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები.

41. პირველი კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილებით დაკისრებული პირგასამტეხლოს თანხა არაგონივრულია. იმ ვითარებში, როდესაც ნასყიდობის ფასი 160 ლარია და ორივე მოსარჩელეს ჯამში 10%-იანი წილი უნდა მიეღო, 40000 ლარის ოდენობის დაკისრებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია. სსკ-ის 417-ე მუხლის დანაწესით, პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობაა, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება. თუ ძირითადი ვალდებულების დარღვევა გამორიცხულია პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე გადაწყვეტილებით, მაში არ არსებობს არც პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი (იხ. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, ტ.2. ს.ფ.139-143).

42. მეორე საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

43. მეორე კასატორები (მოსარჩელეები) მოითხოვენ გასაჩივრებული ადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სარულად დაკმაყოფილებას. კასატორები მიიჩნევენ, რომ უმართებულოდაა შემცირებული მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგსამტეხლოს თანხა. პირგასამტეხლოს თანხა, რომელიც მხარეთა მიერ განისაზღვრა, უზრუნველყოფდა მოსარჩელეებისათვის ქონებრივ უფლებისა და ეკონომიკური ინტერესის კომპენსირებას, თუ მოპასუხე უარს განაცხადებდა წილის გასხვისების ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე. პირგასამტეხლოს თანხა -10000000 ლარი რეალურად წარმოადგენდა გადასაცემი არამატერიალური აქტივის( წილის) ჩამნაცვლებელ ქონებრივ სიკეთეს, რითაც მოსარჩელეებმა, როგორც კრედიტორმა, თანხმობა განაცხადეს სხვა შესრულების მიღებაზე. ( სსსკ-ის 428-ე მუხლი). ასეთ შემთხვევაში კი, პირგასამტეხლოს შემცირების მექანიზმის გამოყენება მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების საგნის, მიზნისა და შინაარსისადმი, არაგონივრული და არარელევანტური მიდგომაა. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რაც პროცესუალურად გამორიცხავდა პირგასამტეხლოს შემცირების შესაძლებლობას, რომ მოპასუხემ შესაგებელში სადავო გახადა პირგასმტეხლო არა გონივრულობის კუთხით, არამედ, მხარეთა შეთანხმებიდან გამომდინარე მოსარჩელეთა მოთხოვნის პროპორცილი ოდენობა მიიჩნია არასწორად და განმარტა, რომ ვინაიდან დადებული შეთანხმების ერთ მხარეს ოთხი პირი წარმოადგენდა, ხოლო მოცემულ საქმეზე მოსარჩელეებს მხოლოდ ორი მათგანი წარმოადენდა, შეთანხმებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს ფარგლებში მოსარჩელეთა მოთხოვნის მოცულობა მათი პროპორციული წილის მიხედვით უნდა გამოთვლილიყო. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა, რომ მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა, წარმოადგენს სსსკ-ის მე-4, 219-ე მუხლებით, ასევე სსკ-ის 420-ე მუხლით დადგენილი დანაწესის უგულებელყოფას. ( იხ. მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი, ტ.2.ს.ფ.165-167).

44. საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით ორივე საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. მხარეთა მორიგების მიზნით საქმეზე სხდომა ჩატარდა 2021 წლის 11 ნოემბერს, სადაც საკასაციო სასამართლომ მხარეებს განუმარტა, რომ დავის მორიგებით ვერდასრულების შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრების განხილვა მოხდებოდა ზეპირი მოსმენის გარეშე. 2021 წლის 01 დეკემბერს მხარეებმა მომართეს საკასაციო სასამართლოს და განაცხადეს, რომ ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას დავის მორიგებით დასრულების თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, ასევე, მტკიცებულებების შეჯერებისა და გაანალიზების, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრებისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარები ნაწილობრივ დასაბუთებულია, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

46. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

47. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

48. 29.06.2016წ.-ს მომზადებული ამონაწერის მიხედვით მხარეები არიან კომპანიის პარტნიორები წილობრივი მონაწილეობით: პირველი მოსარჩელე - 15%; მეორე მოსარჩელე - 5%; მოპასუხე - 55%.

49. 26.11.2011წ.-ს მოპასუხესა და საზოგადოების დანარჩენ პარტნიორებს შორის დაიდო კომპანიის კაპიტალში მოპასუხის კუთვნილი წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს თავისი კუთვნილი წილიდან 7.5% უნდა გადაეცა პირველი მოსარჩელისათვის, ხოლო 2.5% მეორე მოსარჩელისათვის არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 400 ლარით (ტ.1, ს.ფ. 16-18).

50. 26.11.2011წ.-ს მხარეებს შორის გაფორმდა ცალკე შეთანხმება, რომლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით, უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული პირობებით, მას დაეკისრებოდა პირგასამტეხლოს სახით 10 000 000 ლარის გადახდის ვალდებულება (ტ.1, ს.ფ. 21).

51. 26.11.2011წ.-ს წინარე ხელშეკრულებასთან ერთად გაფორმდა საზოგადოების პარტნიორთა კრების ოქმი. კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მხარეთა შორის ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულება უნდა დადებულიყო არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა ან შპს „რ.მ.მ.კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული „კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ“ ხელშეკრულების ნებისმიერი მიზეზით ვადაზე ადრე შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში (ტ.1, ს.ფ. 20). ამდენად, მხარეთა შეთანხმებით ძირითადი ხელშეკრულების ვადა განსაზღვრული იყო ალტერნატიულად: არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა ან 2009 წლის 30 ნოემბრის კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი კვირის ვადაში.

52. შპს „რ.მ.მ. კ–ასა” და შპს „ს.მ–ოს” შორის 2009 წლის 30 ნოემბერს დადებული „კომპანიის მართვის უფლებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება შეწყდა 2011 წლის 30 ნოემბერს, თუმცა, შპს „რ.მ.მ.კ–ის” მიერ აღძრული სარჩელის საფუძველზე, მათ შორის სასამართლო დავა წარიმართა, რომლის ფარგლებშიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 05 დეკემბრის განჩინებით გამოყენებული იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა დაედო შპს „ს.მ–ოს” ყველა პარტნიორის წილს. ამ სამართალწარმოების ფარგლებში 2013 წლის 09 იანვარს მიღებული იქნა გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ და გაუქმდა სარჩელზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2015 წლის 30 ოქტომბერს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მიღებული განჩინებით, რომლითაც შპს „რ.მ.მ.კ–ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 27).

53. მოსარჩელეებმა 2015 წლის 06 ნოემბერს წერილობითი განცხადებით მიმართეს მოპასუხეს და 2011 წლის 26 ნოემბერს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება მოითხოვეს, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით უნდა გამოხატულიყო, რაზეც მოპასუხემ უარი განაცხადა (ტ.1, ს.ფ. 23, 24).

54. პირველმა და მეორე მოსარჩელემ სარჩელით მიმართეს სასამართლოს და მათთვის მოპასუხის მხრიდან გადასაცემ წილებზე საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვეს, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/27197-2015) არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 26-29). წინამდებარე სარჩელით კი, მოსარჩელეები ითხოვენ მოპასუხეს დაეკისროს 26.11.2011წ. შეთანხმებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო, რაც გათვალისწინებული იყო იმ შემთხვევისათვის, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით, უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე (იხ.: სარჩელი, ტ.1, ს.ფ. 1-13).

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;

56. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

57. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

58. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0).

59. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

63. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე და 412-ე მუხლები).

64. სასამართლომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

65. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

66. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომაზე კანონის ერთგვაროვანი ინტერპრეტაციის აუცილებლობასთან მიმართებით. კანონის ნორმის განსხვავებული ინტერპრეტაციის პრობლემა დადგა საქმეში ALBU AND OTHERS v. ROMANIA (Applications no. 34796/09), 10 მაისი, 2012 წელი) §§: 34 (III, IV),რომელშიც აღნიშნა, რომ სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები უნდა დაეფუძნოს სამართლის განსაზღვრულობის პრინციპს, რომელიც იმპლიმენტირებულია კონვენციის ყოველ მუხლში და ადგენს კანონისმიერი წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ ასპექტს. სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, დასახელდა სამართლებრივი სტაბილურობის inter alia, გარანატად, რომელიც იმავდროულად, უზრუნველყოფს საზოგადოების ნდობას სასამართლოების მიმართ. სასამართლო გადაწყვეტილებათა კონფლიქტი არაერთგვაროვნების კონტექსტში კი, პირიქით საზოგადოების ნდობის ხარისხს ამცირებს სასამართლოს მიმართ, მაშინ როდესაც ამგვარი ნდობა წარმოსდგება სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად. (მსგავს საკითხებზე აგრეთვე იხ., Iordan Iordanov and Others, §-47; Ştefănică and Others, §-31). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ სხვა საქმეში აღნიშნა, რომ კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების სასამართლო სისტემებმა უნდა შექმნან მექანიზმი, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლებრივ განსაზღვრულობას (Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC] (Application no. 13279/05), 21 ოქტომბერი, 2011 წელი, §§59-96) და ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი პრაქტიკის დადგენას კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებისათვის (სამართლიანი სასამართლოს უფლება).

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 417-ე მუხლი (პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის).

68. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

69. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს პირგასამტეხლოს თავისებურებაზე.

70. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო ( შდრ. სუსგ №ას-1079-2019, 30 სექტემბერი, 2019).

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა (შდრ. სუსგ №ას-1451-1371-2017, 13 ნოემბერი, 2018; №ას-848-814-2016, 28 დეკემბერი, 2016).

72. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-428-428-2018, 13 ივლისი, 2018; №ას-1158-1104-2014, 06.05.2015; №ას-1265-1187-2015, 10.02.2016). პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან.

73. პირველი კასატორის ( მოპასუხე) საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება როგორც საქმეში არსებულ ფაქტებს, ასევე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას მტკიცების ტვირთის განაწილების და, ზოგადად, სსსკ-ის 106 და 266-ე მუხლებით დადგენილ მტკიცების სტანდარტს, რომლებიც ითვალისწინებენ დადგენილი გარემოებების და სამართლებრივი შეფასების პრეიუდიციულობას. სააპელაციო სასამრთლოს მიერ არასწორადაა შეფასებული კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება (საქმე №2/27197-2015), რომლითაც პირველი და მეორე მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მხრიდან გადასაცემ წილებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა (ტ.1, ს.ფ. 26-29). პირველი კასატორი აღნიშნავს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა გასულია, წინარე ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში და დაუშვებელია სასამართლოს მიერ მხარის დავალდებულება დადოს ხელშეკრულება ამა თუ იმ პირობით, რომელი საფუძვლითაც იქნა უარყოფილი სარჩელი. მოსარჩელეთა მიერ წილის გადაფორმების მოთხოვნის დროისათვის, 2015 წლის 30 ოქტომბრის მდგომარეობით, გასული იყო წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების ვადა. ( იხ. კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება საქმე №2/27197-2015, უდავო ფაქტობრივი გარემოება პ.3.1.6, გვ.4 და სამართლებრივი შეფასება, პარაგრაფი 6.4, გვ.7, წარმოდგენილია სარჩელზე თანდართული დანართი 9-ის სახით). აღნიშნულზე მითითებით, ვინაიდან მოპასუხეს აღარ ჰქონდა ვალდებულება მოსარჩელეთა მიმართ, ამიტომაც მოპასუხემ უარი განაცხდა წილების გადაფორმებაზე. ( იხ. მოპასუხის პოზიცია მოსარჩელის მიერ მითითებულ დავის მე-2 ფაქტობრივ გარემოებაზე.). თუმცა სააპელაციო სასამრთლოს მიერ იგნორირებული იქნა აღნიშნული გარემოებები და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეფასებული იქნა მხოლოდ იმ მსჯელობაზე დაყრდნობით, რომ დაუშვებელია იძულებითი კონტრაჰირება.

74. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლო აკეთებს დასკვნას, მოსარჩელეებისათვის 2012 წლის 5 დეკემბრისთვის ცნობილი იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, რომ მოსარჩელეებს არ მიუმართავთ მოპასუხისათვის შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე ცვლილება შეეტანათ წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებაში და მოეხდინათ ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის ცვლილება. ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლის შემდეგ კი, ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება გაქარწყლებული იქნა.

75. პირველი კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, ადგილი ჰქონდა კასატორის მხრიდან ნებისმიერი მიზეზით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას ( იხ. გასაჩივრებული გადადაწყვეტილება გვ.11.პ.4.6). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეებს შორის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა და 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების ვადა გასულია (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.9, პირველი აბზაცი). პირველი კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლო არ მსჯელობს და არ ასაბუთებს, თუ რატომ არ მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით ისეთ ფაქტობრივ გარემოებად, რომელიც ასბუთებს და ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილს და შესაბამისად, წარმოადგენს პრეიუდიციული ძალის მქონეს განსახილველ შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ მითითება გააკეთა კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე მხოლოდ იძულებით კონტრაჰირების დაუშვებლობასთან მიმართებით (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.10, პუნქტი 4.5), თუმცა სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ გარდა აღნიშნული მსჯელობისა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე დადგენილია გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არარსებობის ფაქტი (იხ. გასჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.8, მე-2 აბზაცი). გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სააპელაციო სასაამრთლოს მიერ მიღებულია სსსკ-ის 106 ბ და 266-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით, რადგან კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით საქმეზე №2/27197-2015, დადგენილია წინამდებარე საქმისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები. სსკ-ის 417-ე მუხლის დანაწესით, პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობაა, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება. თუ ძირითადი ვალდებულების დარღვევა გამორიცხულია პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე გადაწყვეტილებით, მაში არ არსებობს არც პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი (იხ. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, ტ.2. ს.ფ.139-143).

76. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველი საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი იქნა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [სსსკ-ის 105-ე, 407.1, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და 396-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი].

77. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი, 2006.)

78. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

79. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

80. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება.

81. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

82. ამგვარი მიდგომა სრულადაა შესაბამისობაში სამართლებრივი სიცხადის პრინციპთან. ამიტომაცაა კანონმდებელი ასეთი მკაცრი მოპასუხის მხრიდან თავისი საპროცესო მოვალეობის დარღვევის მიმართ და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგს უკავშირებს არა სამართალწარმოების გაგრძელებას, არამედ ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. (ივარაუდება, რომ მხარემ დაკარგა იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი დაა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია,თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.

83. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

84. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

85. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

86. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

87. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

88. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე.

89. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებას წარმოადგენს აქტები და საბუთები, რომლებიც შეიცავენ ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ.

90. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, წარმოდგენილი კასაციის ფარგლებში [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი] აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურ სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების (იურიდიული შემადგენლობის) უტყუარად არსებობა, რაც შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებით. ამასთან, ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად მტკიცებულებათა მიღება და შეგროვება უნდა განხორციელდეს განკუთვნადობისა და დასაშვებობის პრინციპების მოთხოვნათა გათვალისწინებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაა. ამავე კოდექსის 105–ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

91. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

92. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს.2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს.3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ.4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

94. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

95. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

96. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

97. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს.კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

98. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში, მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4).„მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები,რომლებზეც მხარეებიარ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

99. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის დროს, რაც შეიძლება მოხდეს მოსამზადებელ სხდომაზე (სსსკ-ის 205-ე მუხლი) ან მთავარ სხდომაზე (სსსკ-ის 218-ე მუხლი), შეკითხვების მიცემის საშუალებით კიდევ ერთხელ დააზუსტოს ფაქტიური გარემოებები, რომლებსაც ემყარება მხარეთა მოთხოვნა (შესაგებელი). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 128-ე მუხლში, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.საგულისხმოა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დანაწესი იმის შესახებ, რომ მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

100. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამმტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ.სასამართლო ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

101. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

102. თუ მოსარჩელე ვერ დაამტკიცებს სადავო (დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე) გარემოებებს, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. სარჩელის წარმატება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის (დამფუძნებელი ნორმა) წინაპირობების მითითება/დადასტურებაზეა დამოკიდებული, ასეთი შედავების დროს მოპასუხე სადავოდ ხდის სწორედ მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც მოთხოვნის არსებობას გამორიცხავენ, საკმარისია მოპასუხის მხრიდან თუნდაც ერთი წინაპირობის გამორიცხვა, რომ სარჩელის წარმატებას საფრთხე შეექმნას.

103. მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

104. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებასდა ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინ მტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

105. პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს კანონიერ ძალაში შესულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებას, სადაც მოსარჩელეებს წარმოადგენდნენ მეორე კასატორები - მ.ღ–ი და ე.ა–ია, ხოლო მოპასუხეს - პირველი კასატორი გ.გ–ძე. მოსარჩელე მ.ღ–ის მოთხოვნას წარმოადგენდა შპს „ს.მ–ოს“ კაპიტალში მოპასუხე გ.გ–ძის კუთვნილი წილიდან 7.5% წილის მესაკუთრედ აღიარება და ნასყიდობის ფასად 120 ლარის განსაზღვრა. მოსარჩელე ე.ა–ია კი ითხოვდა ზემოაღნიშნული საზოგადოების კაპიტალში მოპასუხის წილიდან 2.5% წილის მესაკუთრედ აღიარებას და ნასყიდობის ფასად 40 ლარის განსაზღვრას.

106. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ მოსარჩელეთა მიერ აღნიშნული განხილული საქმის ფარგლებში, სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მიეთითა 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება (ტ.1, ს.ფ 16) და 2011 წლის 26 ნოემბრის შპს „ს.მ–ოს“ პარტნიორთა კრების ოქმი, რომლითაც მოპასუხეს წილის გასხვისების უფლება მიეცა (ტ.1, ს.ფ 20). ამასთან, ვალდებულების შესრულებას უზრუნველყოფდა 2011 წლის 26 ნოემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული საზოგადოების წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დამატება, რომლითაც განისაზღვრა 10 000 000 ლარი პირგასამტეხლო იმ შემთხვევისათვის თუ, გ.გ–ძე ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე (ტ.1, ს.ფ 21).

107. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მიხედვით დგინდება, რომ მხარეთა შორის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული არ არის, 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა არის გასული და წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებული არ არის. ამასთან, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია მ.ღ–ისა და ე.ა–იას მოთხოვნის უსაფუძვლობა, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა მოთხოვნა წილებზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისა და მესაკუთრედ აღიარების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გვ.7-8, ტ.1, ს.ფ 26-29).

108. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება ესაა კანონით დადგენილი წესით საქმის განხილვის შედეგად სასამართლოს მიერ მიღებული მართლმსაჯულების აქტი, რომელიც პასუხობს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს და რომლითაც საქმე არსებითად წყდება. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ესაა გადაწყვეტილების თვისება, რომელსაც იგი იძენს გარკვეული, კანონით ზუსტად განსაზღვრული პირობების საფუძველზე. ( იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 377).

109. სასამრთლო გადაწყვეტილების, როგორც მართლმსაჯულების აქტის დანიშნულებაა მატერიალურ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის დავების გადაწყვეტა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, იგი იძენს საბოლოო, სავალდებულო და შეუქცევად ხასიათს. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა უკავშირდება ორ პრინციპს: პირველი - „დავა გადაწყვეტილია“ (Res Juticata) და მეორე - ფაქტების პრეიუდიციას. (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, 2020).

110. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ერთმანეთისაგან განასხვავებენ გადაწყვეტილების ფორმალურ და მატერიალურ ძალას. გადაწყვეტილების ფორმალური კანონიერი ძალა ესაა გადაწყვეტილების თვისება, რომლის გამოც იგი აღარ შეიძლება გასაჩივრდეს. სასამართლო გადაწყვეტილების ფორმალური კანონიერი ძალა გათვალისწინებულია სსსკ-ის 264-ე მუხლით. „დავა გადაწყვეტილია“ პრინციპიდან გამონაკლისს ითვალისწინებს სსსკ-ის 265-ე და 421-ე მუხლები, რომლებიც ითვალისწინებენ საქმის წარმოების განახლების შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობის შემთხვევაში.

111. სსსკ-ის 266-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, კერძოდ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საგანზე და იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.(იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 998).

112. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტები ისეთი ფაქტებია, რომელიც დადგენილია სასამრთლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ საქმეში იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ასეთი ფაქტები აღარ საჭიროებენ დამტკიცებას, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.( იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვერდი 216-217).

113. სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს აქვთ პრეიუდიციული მნიშვნელობა და ისინი აღარ უნდა დამტკიცდეს ხელახლა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რომელშიც იგივე მხარეები მონაწილეობენ. იგივე მხარეებში იგულისხმებიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ საქმეში მონაწილე პირები, მიუხედავად იმისა, რა სტატუსით მონაწილეობენ ისინი სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, მაგალითად, ახალ დავაში მოსარჩელე შეიძლება მოპასუხე იყოს, ან პირიქით. მთავარია, რომ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე სუბიექტები მონაწილეობდნენ (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 994).

114. საკასაციო პალატა პირველი კასატორის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილებისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხზე მსჯელობისას განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი ეფექტური სამართალწარმოების მიზნებისათვის ადგენს ფაქტებს, რომლებიც არ საჭიროებენ მტკიცებას. ნორმის „ბ“ პუნქტის თანახმად ასეთია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. მითითებული ნორმის მიხედვით, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას (იხ. დამატებით: ქეთევან მესხიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 106, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 574; ასევე სუსგ №ას-547-510-2017, 04.05.2018. პ.3.4; სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015;)

115. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) - იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 999.).

116. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, პრეიუდიცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მიენიჭოს ფაქტს, თუკი, სწორედ მას დაეყრდნო გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი (სარეზოლუციო ნაწილი). პრაქტიკულად, ეს უნდა იყოს იურიდიული შედეგის განმაპირობებელი აუცილებელი ფაქტი. მატერიალური ასპექტი ნათლად წარმოაჩენს, რომ სასამართლომ უპირობოდ არ უნდა მიიღოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მიჩნეული ფაქტები, როგორც პრეიუდიციული ძალის მქონე. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მისი მატერიალური მხარე და გამოარკვიოს ნამდვილად ამ ფაქტს ეყრდნობა თუ არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება). შემოწმება უნდა განხორციელდეს როგორც პროცესუალური (პროცესუალური წინაპირობებია: (1) კანონიერ ძალაშია თუ არა შესული სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება); (2) გამოტანილია თუ არა იგი სამოქალაქო საქმეზე; (3) იგივე მხარეები მონაწილეობენ თუ არა განსახილველ საქმეშიც, რომელთა მიმართ გამოტანილია გადაწყვეტილება (განჩინება), ასევე, მატრიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება მხარის მიერ მითითებული ფაქტი პრეიუდიციულად შეფასდეს და მტკიცების საგნიდან ამოირიცხოს. შესაბამისად, ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა სასამართლოს უფლებაა. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება სწორედ ამ ფაქტს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ წარმოადგენს პრეიუდიციულ ფაქტს და ჩვეულებრივ ექვემდებარება მტკიცებას ისევე, როგორც მხარეთა მიერ შედავებული დანარჩენი ფაქტები. ასეთი მიდგომა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას და რაც მთავარია, განსაზღვრულობის პრინციპს. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. (საქმე №ას-1416-2020, 23.07.2021). შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზული საფრთხე შეექმნებოდა, როგორც დასახელებული პრინციპების დაცვას, ასევე, ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 193-196. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი; აგრეთვე შეად. სუსგ-ები №ას-1190-2018, 12.04.2019 წ; №ას-578-2019, 28.06.2019წ; №ას -879-2018, 23.07.2019წ; №ას-1705-2019, 27.11.2020წ; №ას -1181-2018, 18.02.2021წ; №ას 1198-2019, 25.06.2021წ.).

117. პირველი კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამრთლო არ მსჯელობს და არ ასაბუთებს, თუ რატომ არ მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით ისეთ ფაქტობრივ გარემოებად, რომელიც ასაბუთებს და ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილს და შესაბამისად, წარმოადგენს პრეიუდიციული ძალის მქონეს განსახილველ შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ მითითება გააკეთა კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე მხოლოდ იძულებით კონტრაჰირების დაუშვებლობასთან მიმართებით (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.10, პუნქტი 4.5), თუმცა სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ გარდა აღნიშნული მსჯელობისა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე დადგენილია გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არარსებობის ფაქტი (იხ. გასჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.8, მე-2 აბზაცი). გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სააპელაციო სასაამრთლოს მიერ მიღებულია სსსკ-ის 106 ბ და 266-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევით, რადგან კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით საქმეზე №2/27197-2015, დადგენილია წინამდებარე საქმისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.40).

118. საკასაციო პალატა მიუთითებს, წინამდებარე საქმეზე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, იგი წარმოადგენს სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას და ამ განსახილველ საქმეში მონაწილეობენ ზუსტად იგივე მხარეები. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებისათვის 2011 წლის 26 ნოემბრის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებისა და მხარეთა შორის დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს-ში წილის გადაცემა. გადაწყვეტილების მატერიალური კომპონენტების თვალსაზრისით მისი სარეზოლუციო ნაწილის მიღების საფუძველი გახდა მხარეთა შორის დადებული, 2011 წლის 26 ნოემბრის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წარმოშობილი მოპასუხის ვალდებულების გაქარწყლება. ვალდებულების გაქარწყლების მიზეზად საქალაქო სასამართლო სხვა გარემოებებთან ერთად უთითებს ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმების ვადის გასვლას. უდავო ფაქტობრივ გარემოებად დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო ( არაკომერციული) იურიდიული პირების რეგისრტრაციის სამსახურის 2013 წლის 25 ივნისის #ბ13063148/3 გადაწყვეტილებით გაუქმდა შპს „ს.მ–ოს“ კაპიტალში მოპასუხის კუთვნილ წილზე რეგისტრირებული მ.ღ–ის ( 7.5%), გ.ე–ძის ( 7.5%), ლ.ჩ–ძის ( 7,5%) და ე.ა–იას(2.5%) წინასწარი საკუთრების უფლება, ასევე წილის მართვის შესახებ შეთანხმება. ცვლილების რეგისტრაციას საფუძვლად დაედო ის გარემოება, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში - 2012 წლის 10 დეკემბრამდე, არ მოხდა ძირითადი ხელშეკრულების დადება, გავიდა წინასწარი საკუთრების უფლებისათვის განსაზღვრული ვადა( ს.ფ.190-196, უდავო ფაქტობრივი გარემოება 3.1.6). მოპასუხემ უარი განაცხადა ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე იმ საფუძვლით, რომ ვინაიდან წინარე ხელშეკრულებით დადგენილ პირობებებში და ვადაში არ მიუღია მოსარჩელეებისაგან მოთხოვნა წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შესახებ, მოთხოვნის უფლება გაქარწყლებული იყო( ს.ფ.52, უდავო ფაქტობრივი გარემოება პ.3.1.7). საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ „შ.პ.ს „ს.მ–ოს“ კაპიტალში გ.გ–ძის კუთვნილ 25% წილზე მოსარჩელეთა წინასწარი საკუთრების უფლება სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის და უსაფუძვლოა მოსარჩელეთა მოთხოვნა 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე წილის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ დადგენილია, რომ მხარეთა შორის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული არ არის, 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა არის გასული, წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერიული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებული არ არის.“ (იხ. საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება გვ.7, ტ.1, ს.ფ 29), შესაბამისად სარჩელი შ.პ.ს „ს.მ–ოს“ კაპიტალში გ.გ–ძის კუთვნილი წილიდან 7.5% წილის მესაკუთრედ მ.ღ–ის ცნობისა და ნასყიდობის საფასურის 120 ლარის განსაზღვრის და გ.გ–ძის კუთვნილი წილიდან 2.5% წილის მესაკუთრედ ე.ა–იას ცნობისა და ნასყიდობის საფასურის 40 ლარით განსაზღვრის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.27-290.

119. სააპელაციო სასამრთლოს შეაფასებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება არ წარმოადგენს პრეიუდიციული ძალის მქონე გადაწყვეტილებას იმიტომ, რომ ამ გადაწყვეტილებაში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მითითებულია კონტრაჰირების იძულების აკრძალვა. (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გვ.10, ტ.2 ს.ფ 93). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში, სასამართლომ კონტრაჰირების იძულების აკრძალვა მიიჩნია სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლად, ანუ კონტრაჰირების იძულების აკრძალვა წარმოადგენს სამართლებრივ არგუმენტაციასა და დასაბუთებას განხილულ შემთხვევაში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისათვის.

120. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. მნიშვნელოვანია, რომ გადაწყვეტილებისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარის მითითების საფუძველზე, საქმის განმხილველი სასამართლოს მიერ გამოკვლეულ იქნეს, თუ რა ლოგიკურ კავშირშია სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დამდგარი ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი სხვა საქმესთან და მასში მონაწილე მხარეებთან.

121. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობაში შეუფასებლობის თაობაზე.

122. საკასაციო პალატა მიუთითებს, მოსარჩელეები მოითხოვენ მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას იმ საფუძვლით, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის დამატებითი შეთანხმებით, მოპასუხემ ( გამყიდველი) იკისრა პირგასამტეხლოს გადახდა იმ შემთხვევისათვისაც, თუ ნებისმიერი მიზეზით, უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე (იხ.: სარჩელი, ტ.1, ს.ფ. 5-6).

123. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მოპასუხემ მიუთითა იმ გარემობაზე, რომ მხარეებს შორის წილის დათმობის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო არაუგვიანეს 2011 წლის 7 დეკემბრისა, თუმცა, აღნიშნულ ვადაში მოპასუხეს არ მიუღია მოსარჩელეთაგან მოთხოვნა წილის დათმობის ხელშეკრულების დადების თაობაზე. იმავდროულად, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით, სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადა გასულია, წინარე ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში და დაუშვებელია სასამართლოს მიერ მხარის დავალდებულება დადოს ხელშეკრულება ამა თუ იმ პირობით, რომელი საფუძვლითაც იქნა უარყოფილი სარჩელი. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 29). იმ პირობებში, როდესაც წინარე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ძირითადი ხელშეკრულების დადების საბოლოო ვადა იყო „არაუგვიანეს 2012 წლის 10 დეკემბრისა“ და 2012 წლის 05 დეკემბრიდან 2015 წლის 30 ოქტომბრამდე პერიოდში, მოპასუხეს აკრძალული ჰქონდა მისი კუთვნილი წილის განკარგვა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელეთა მითითება, რომ მათ ყადაღის გაუქმების შესახებ ინფორმაციის მიღებისთანავე, ანუ, შესაბამის ვადაში გამოხატეს ნება ხელშეკრულების დადებაზე, რაზეც მოპასუხემ უარის განაცხადა, კერძოდ, დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა 06.11.2015წ. წერილობითი განცხადებით მიმართეს მოპასუხეს და 2011 წლის 26 ნოემბერს დადებული წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება მოითხოვეს, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით უნდა გამოხატულიყო, რაზედაც მოპასუხემ უარი განაცხადა (ტ.1, ს.ფ. 23,24), ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ.ღ–ის და ე.ა–იას სარჩელი წილებზე საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 26-29). სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ადგილი ჰქონდა გამყიდველის მიერ ნებისმიერი მიზეზით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმის შემთხვევას, რასაც შეთანხმების მხარები უკავშირებდნენ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.34).

124. პირველი კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, ადგილი ჰქონდა კასატორის მხრიდან ნებისმიერი მიზეზით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას ( იხ. გასაჩივრებული გადადაწყვეტილება გვ.11.პ.4.6). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეებს შორის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა და 2011 წლის 26 ნოემბრის წილის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ძირითადი ხელშეკრულების ვადა გასულია ( იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.9, პირველი აბზაცი). პირველი კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამრთლო არ მსჯელობს და არ ასაბუთებს, თუ რატომ არ მიიჩნია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით ისეთ ფაქტობრივ გარემოებად, რომელიც ასაბუთებს და ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილს და შესაბამისად, წარმოადგენს პრეიუდიციული ძალის მქონეს განსახილველ შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლომ მითითება გააკეთა კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე მხოლოდ იძულებით კონტრაჰირების დაუშვებლობასთან მიმართებით ( იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.10, პუნქტი 4.5), თუმცა სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო ის გარემოება, რომ გარად აღნიშნული მსჯელობისა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე დადგენილია გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების არარსებობის ფაქტი (იხ. გასჩივრებული გადაწყვეტილების გვ.8, მე-2 აბზაცი). სააპელაციო სასამრთლოს მიერ იგნორირებული იქნა აღნიშნული გარემოებები და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეფასებული იქნა მხოლოდ იმ მსჯელობაზე დაყრდნობით, რომ დაუშვებელია იძულებითი კონტრაჰირება. სააპელაციო სასამართლო აკეთებს დასკვნას, მოსარჩელეებისათვის 2012 წლის 5 დეკემბრისთვის ცნობილი იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, თუმცა, სასამართლოს არ უმსჯელია, რომ მოსარჩელეებს არ მიუმართავთ მოპასუხისათვის შექმნილი ვითარებიდან გამომდინარე ცვლილება შეეტანათ წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებაში და მოეხდინათ ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვადის ცვლილება. ხელშეკრულების დადების ვადის გასვლის შემდეგ, ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება გაქარწყლებული იქნა. სსკ-ის 417-ე მუხლის დანაწესით კი, პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობაა, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება. თუ ძირითადი ვალდებულების დარღვევა გამორიცხულია პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე გადაწყვეტილებით, მაშინ არ არსებობს არც პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი (იხ. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, ტ.2. ს.ფ.139-143).

125. საკასაციო პალატა პირველი კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ საკანონმდებლო მოწესრიგებას საფუძვლად უდევს კონკრეტული სოციალური პროცესების მართვის სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი ანუ, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნების მიღწევა. კანონის ინტერპრეტაცია უნდა ემსახურებოდეს ამ კანონის მიზანს. საკანონმდებლო მოწესრიგებას საფუძვლად უდევს კონკრეტული სოციალური პროცესების მართვის სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი ანუ, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნების მიღწევა. ასეთ შემთხვევაში, კანონმდებელს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილებები ერთი მხრივ, დასახული მიზნის მიღწევასთან, ხოლო მეორე მხრივ, ამ მიზნის მისაღწევად გამოსაყენებელი სამართლებრივი საშუალებების მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებით. კანონის ინტერპრეტაცია უნდა ემსახურებოდეს ამ კანონის მიზანს. კანონის ცალკეული დებულებები გააზრებული უნდა იქნას სხვადასხვა დებულებათა ურთიერთდამოკიდებულებაში. კანონის ინტერპრეტაცია მთლიანობაში წარმოადგენს არგუმენტების შერჩევისა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს, რომელიც ხშირად სხვადასხვა, ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფ მიზნებზე არის ორიენტირებული. სამართლებრივი გადაწყვეტილებები დამოკიდებულია კონკრეტულ სიტუაციებზე, რადგან განსხვავებულ, თუნდაც ტიპიურ სიტუაციებში, მიზნები და მათთან დაკავშირებული ინტერესები სხვადასხვა მოცულობითა და კონსტელაციაში გარკვეულ როლს თამაშობენ.

126. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ყოველივე ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. კანონის ინტერპრეტაციის მიზნის მისაღწევად ანუ, კანონის აზრის გასაგებად, გამოიყენება განმარტების გრამატიკული, ლოგიკური, ისტორიული და სისტემური ხერხები. „გრამატიკული“ ინტერპრეტანციის მიზანია, დაადგინოს, ენობრივი თვალსაზრისით, რა მნიშვნელობით იხმარება კანონის სიტყვები ამ ენის მატარებელთა საზოგადოებაში და რა მნიშვნელობით იყენებს მათ კანონმდებელი. კანონის ინტერპრეტაცია სამართლიან მოწესრიგებასა და ოპტიმალურ დაკმაყოფილებას უნდა იწვევდეს.

127. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ პირგასამტეხლოზე უფლება აქცესორული უფლებაა. ეს იმას ნიშნავს, რომ არ არსებობს პირგასამტეხლო ძირითადი უფლების გარეშე. პირგასამტეხლო ძირითადი უფლების სამსახურშია. ამიტომაც დაუშვებელია პირგასამტეხლოს მოთხოვნის განხორციელება ძირითადი უფლების გარეშე. ( იხ. ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 89). პირგასამტეხლოს აქცესორული ბუნება განაპირობებს იმ ფაქტსაც, რომ მისი დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენს მოვალის მიერ ვალდებულების ბრალეულად დარღვევა. პირგასამტეხლო უსაგნო იქნება, როცა მოვალის ბრალის გარეშე ვალდებულება ვერ შესრულდება ან ხელშეკრულება გაუქმდება. პირგასამტეხლოთი ვალდებულების უზრუნველყოფა სულაც არ ცვლის პასუხისმგებლობის საერთო საფუძველს. ამიტომაცაა, რომ თუკი ძირითადი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა, მაშინ მას არც პირგასამტეხლოს გადახდა დაეკისრება. ( იხ. ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქლქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, მუხლი 417, თბილისი, 2001, გვ. 489-490; ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 89).

128. პირგასამტეხლოს მოთხოვნა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარღვევის საკითხი წინაწარაა განსაზღვრული, კეძოდ ვალდებულების დარვევის როგორც იდენტიფიცირება, ისე მისი დადგენა უნდა იყოს შესაძლებელი, ხოლო ასეთი მოთხოვნის დაყენება კი არ უნდა მოდიოდეს შეუსაბამობაში საკანონმდებლო დანაწესებთან. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის თვალსაზრისით ყურადსაღებია მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის საკითხი. ვალდებულების დარღვევა შეიძლება გამოიხატოს როგორც ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებაში, ასევე ვალდებულების შეუსრულებლობაში. პირგასამტეხლოს დაკისრებისათვის ვალდებულების დარღვევა ( შესურულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება) აუცილებლად მოვალის ბრალეულობით უნდა იქნეს გამოწვეული. თუ არ დადგინდება მოვალის ბრალი, მაშინ მის მიმართ პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნასაც არ ექნება სამართლებრივი საფუძველი (იხ. სერგი ჯორბენაძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდესის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 417, ველი 23-26).

129. პირგასამტეხლო წარმოადგენს ერთგვარ სანქციას, სასჯელს მხარისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. შესაბამისად, აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ხოლო ვალდებულების დარღვევად მიიჩნევა, როგორც ვალდებულების არაჯეროვნად, არასრულად შესრულება, ასევე მისი შეუსრულებლობაც. (შდრ: სუსგ №ას-1432-1351-2012, 20 მაისი, 2013 წელი.) პირგასამტეხლოს დაკისრება ხდება ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაკისრება მოაზრებულია მხოლოდ ძირითადი ან/და დამატებითი ვალდებულების დარღვევისას. ( იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებატა სისტემა, თბილისი, 2010, გვერდი. 232). მტკიცების ტვირთის განაწილების მხრივ კრედიტორმა უნდა ამტკიცოს ვალდებულების დარღვევა და პირგასამტეხლოს ტაობაზე წერილობითი შეტანხმების არსებობა, ხოლო მოვალის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ან მისი ბრალეულობის გამორიცხვა. იხ. ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 93).

130. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში განთავსებულ საკუთრების მინდობისა (წილის მართვისა) და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების 2011 წლის 26 ნოემბრის დამატებაზე. აღნიშნული დამატების 1.1 პუნქტის თანახმად, მხარეები პასუხს აგებენ ერთმანეთის წინაშე წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებს ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე წინამდებარე ხელშეკრულებაში მითითებული პირობებით, მას დაეკისრება პირგასამტეხლო 10000000 ლარის ოდენობით, რაც გადახდილი უნდა იქნეს დაუყონებლივ.( იხ. ტ.1.ს.ფ.21-22).

131. საკასაციო პალატა ყურდღებას მიაქცევს ხელშეკრულების (გარიგების) განმარტების მნიშვნელობაზე სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენის საკითხში, რაც ხაზგასმულია საქართველოს უზენაეს სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში.

132. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ამგვარად, ხელშეკრულებათა განმარტების თავისებურება განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს.

133. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 2011 წლის 26 ნოემბრის დამატებითი შეთანხმება უნდა განიმარტოს არა დამოუკიდებლად, არამედ 2011 წლის 26 ნოემბრის საკუთრების მინდობისა (წილის მართვისა) და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წილის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებასთან ერთობლიობაში.

134. როგორც პირველი კასატორი (მოპასუხე), ასევე მეორე კასატორი (მოსარჩელეები) სადავოდ ხდიან გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობასთან მიმართებით.

135. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილებით დაკისრებული პირგასამტეხლოს თანხა არაგონივრულია. იმ ვითარებში, როდესაც ნასყიდობის ფასი 160 ლარია და ორივე მოსარჩელეს ჯამში 10%-იანი წილი უნდა მიეღო, 40000 ლარის ოდენობის დაკისრებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია.

136. მეორე კასატორები (მოსარჩელეები) მოითხოვენ გასაჩივრებული ადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სარულად დაკმაყოფილებას. მეორე კასატორები მიიჩნევენ, რომ უმართებულოდაა შემცირებული მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგსამტეხლოს თანხა. პირგასამტეხლოს თანხა, რომელიც მხარეთა მიერ განისაზღვრა, უზრუნველყოფდა მოსარჩელეებისათვის ქონებრივ უფლებისა და ეკონომიკური ინტერესის კომპენსირებას, თუ მოპასუხე უარს განაცხადებდა წილის გასხვისების ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე. პირგასამტეხლოს თანხა -10000000 ლარი რეალურად წარმოადგენდა გადასაცემი არამატერიალური აქტივის ( წილის) ჩამნაცვლებელ ქონებრივ სიკეთეს, რითაც მოსარჩელეებმა, როგორც კრედიტორებმა, თანხმობა განაცხადეს სხვა შესრულების მიღებაზე. (სსსკ-ის 428-ე მუხლი). ასეთ შემთხვევაში კი, პირგასამტეხლოს შემცირების მექანიზმის გამოყენება მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების საგნის, მიზნისა და შინაარსისადმი, არაგონივრული და არარელევანტური მიდგომაა. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რაც პროცესუალურად გამორიცხავდა პირგასამტეხლოს შემცირების შესაძლებლობას, რომ მოპასუხემ შესაგებელში სადავო გახადა პირგასმტეხლო არა გონივრულობის კუთხით, არამედ, მხარეთა შეთანხმებიდან გამომდინარე მოსარჩელეთა მოთხოვნის პროპორცილი ოდენობა მიიჩნია არასწორად და განმარტა, რომ ვინაიდან დადებული შეთანხმების ერთ მხარეს ოთხი პირი წარმოადგენდა, ხოლო მოცემულ საქმეზე მოსარჩელეებს მხოლოდ ორი მათგანი წარმოადენდა, შეთანხმებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს ფარგლებში მოსარჩელეთა მოთხოვნის მოცულობა მათი პროპორციული წილის მიხედვით უნდა გამოთვლილიყო. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა, რომ მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა, წარმოადგენს სსსკ-ის მე-4, 219-ე მუხლებით, ასევე სსკ-ის 420-ე მუხლით დადგენილი დანაწესის უგულებელყოფას. ( იხ. მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი, ტ.2.ს.ფ.165-167).

137. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. საქართველოს კანონმდებლობით უზრუნველყოფილი და დაცულია ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი, კერძოდ, სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება კანონს“.

138. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების თავისუფლება მოიცავს ისეთ ორ ძირითად პრინციპს, როგორიცაა ხელშეკრულების დადების თავისუფლება და ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის ბოროტად გამოყენების თავიდან აცილებისა და კონსტიტუციური მნიშვნელობის პრინციპების დაცვის მიზნით, არსებობს ხელშეკრულების თავისუფლების შეზღუდვის შესაძლებლობაც. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება შეიძლება შეიზღუდოს იმპერატიული ხასიათის ნორმებით. იმპერატიული ხასიათის ნორმები ორ ძირითად მიზანს ემსახურება: ა) მხარეთა მიერ განსაზღვრული პირობები შეიძლება ჩაითვალოს ბათილად, თუ მათი შინაარსი ეწინააღმდეგება სამართლებრივ მართლწესრიგს: ბ)იმპერატიული ნორმები აწესებენ გარკვეულ შეზღუდვებს და უზრუნველყოფენ, რომ ხელშეკრულების დადება კანონის მოთხოვნათა დაცვით განხორციელდეს.

139. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგჯერ თავად ნორმის მიზნიდან გამომდინარე დგინდება მისი იმპერატიული ხასიათი. ნორმისათვის გვერდის ავლას, სწორედ ამ ნორმის მიზანი შეიძლება კრძალავდეს. მაგალითის სახით გამოდგება სსკ-ის 420-ე მუხლი, რომლის თანახმად, „სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო“. აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ აუცილებელია მხარეები გონივრული ოდენობის პირგასამტეხლოზე შეთანხმდნენ.

140. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მხარეები თავისუფალნი არიან პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრაში, შესაძლებელია ისინი იმ ოდენობის პირგასამტეხლოზე შეთანხმდნენ, რისი გადახდევინებაც შემდგომ მძიმე ტვირთად დააწვება მოვალეს. სასამართლო ასეთ შემთხვევაში ახდენს პირგასამტეხლოს „სამართლიან“ შემცირებას ანუ სასამართლოს ამოცანაა მხარეები დაიცვას უსამართლო და სამოქალაქო ბრუნვისათვის მიუღებელი ტვირთისაგან, ვინაიდან ხელშეკრულების დადებისას მხარეები ყოველთვის ვერ საზღვრავენ მათი თავისუფალი ნების მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგებს, შესაბამისად, სსკ-ის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად, რადგან პირგასამტეხლოს უმთავრესი მიზანი კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენაა და არა მისი უსაფუძვლო გამდიდრება მოვალის ხარჯზე.

141. ამდენად, კანონმდებელმა დააწესა მექანიზმი, რომელიც სასამართლოს აღჭურვავს უფლებამოსილებით, დააკორექტიროს პირგასამტეხლოს ოდენობა და დაიყვანოს იგი სამართლიან და გონივრულ მოცულობამდე იმ შემთხვევაში, როდესაც პირგასამტეხლოს ოდენობა გონივრულ და სამართლიან ფარგლებს სცდება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგულიხმოა პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირების საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, კერძოდ, არაერთ სამოქალაქო დავაზე განმარტა საკასაციო სასამართლომ: „მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეული შეთანხმებაა, იგი არ წარმოადგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით. სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება და რაც მთავარია ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინება, სახელდობრ, ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, როგორიცაა: მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, ვალდებულების დარღვევის ხარისხი, კრედიტორის მოლოდინი ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ და ა.შ. (იხ. სუსგ-ები: №ას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი; №ას-708-662-2017, 11.01.2017 წელი;).

142. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლოს შემცირების კანონისმიერი შესაძლებლობა ემსახურება სახელშეკრულებო ურთიერთობებში იმ სუსტი მხარის ინტერესების დაცვას, რომელიც ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისას ვერ აცნობიერებს პირგასამტეხლოს შინაარსსა და მის თანმდევ სამართლებრივ თუ ეკონომიკურ შედეგებს. შესაბამისად, პირგასამტეხლოს შემცირებისას, მნიშვნელოვანია იმ გარემოების გათვალისწინება, თუ რამდენად აცნობიერებდა მითითებულ პირობას მხარე ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერისას. პირგასამტეხლოს ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება.

143. სსკ-ის 420-ე მუხლის მიხედვით, პირგასამტეხლოს შემცირების უფლება სასამართლოს აქვს მინიჭებული. ეს ის იშვიათი გამონაკლისთაგანია, როდესაც კანონი სახელშეკრულებო თავისუფლებაში ჩარევას დასაშვებად მიიჩნევს, თუმცა, ამგვარი ჩარევა გარკვეულ შეზღუდვებს ექვემდებარება. (იხ. ს.ჯორბენაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, 2019 წელი, გვ. 800). კანონის სიტყვასიტყვითი განმარტების შედეგად, მაღალი პირგასამტეხლო არ მცირდება. შემცირებას მხოლოდ „შეუსაბამოდ მაღალი“ პირგასამტეხლო ექვემდებარება. პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია თუ არა, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. ამასთან, შეფასების მიზნებისათვის მხედველობაში მიიღება პირგასამტეხლოს აშკარა შეუსაბამობა ვალდებულების დარღვევის შედეგებთან, რაც შეიძლება გამომდინარეობდეს პირგასამტეხლოს განსაკუთრებით მაღალი პროცენტიდან, ზიანის უმნიშვნელო ოდენობიდან, ვალდებულების დარღვევის მოკლე ვადიდან და ა.შ. მნიშვნელობა ენიჭება ნაკისრი ვალდებულების დარღვევაში მოვალის ბრალის ხარისხსაც, აგრეთვე გასათვალისწინებელია მოვალის ეკონომიკური მდგომარეობა. თუ მოსამართლე მივა იმ დასკვნამდე, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალია, იგი შეამცირებს მას იმ ოდენობამდე, რომელსაც ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერად და სამართლიანად მიიჩნევს. (შდრ. ირ. რობაქიძე, სახელშეკრულებო სამართალი, თანაავტორობით, თბილისი, 2014, გვ. 604, 605.).

144. კანონის მითითებული დანაწესი განპირობებულია იმითაც, რომ ხელშეკრულების დადებისას შესაძლებელია, უფრო ძლიერმა ხელშემკვრელმა მხარემ ისარგებლოს მეორე მხარის სურვილით, გააფორმოს ხელშეკრულება და უკარნახოს შეთანხმების არახელსაყრელი პირობები, განსაზღვროს გონივრულზე უფრო მაღალი პირგასამტეხლო. ასეთ შემთხვევაში კანონმდებელმა დააწესა დაცვის მექანიზმი, რომელიც სასამართლოს აღჭურვავს უფლებამოსილებით, დააკორექტიროს პირგასამტეხლოს ოდენობა და დაიყვანოს იგი სამართლიან და გონივრულ მოცულობამდე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს შემცირება არ გულისხმობს მის გაუქმებას. პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველია, ერთი მხრივ, ის, რომ კრედიტორი პირგასამტეხლოს მიღებით არ გამდიდრდეს და მოვალეს არ დააწვეს მძიმე ტვირთად პირგასამტეხლოს გადახდა, (შესაბამისად, პირგასამტეხლო არ იქცეს ერთგვარ სადამსჯელო ღონისძიებად), ხოლო მეორე მხრივ კი, – პირგასამტეხლო იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი, საპირწონე და გონივრული. აღნიშნულში მოიაზრება სახელშეკრულებო თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება. აღსანიშნავია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად დგინდება და რაიმე განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც განაზოგადებს პირგასამტეხლოს მათემატიკურ მაჩვენებელს სასამართლო პრაქტიკით არ არის დადგენილი. სასამართლომ უნდა დაიცვას ის სამართლიანი ბალანსი, რომელიც სამოქალაქო-სამართლებრივი ვალდებულების დარღვევას მოჰყვა.

145. იმისათვის, რომ სასამართლომ შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, კრედიტორის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს გადახდაზე წარმოშობილი უნდა იყოს, ე.ი. ძირითადი ვალდებულება უნდა იქნეს დარღვეული. პირგასამტეხლოს შემცირება მის წარმოშობამდე ანუ ძირიადი ვალდებულების დარღვევამდე, დაუშვებელია (შდრ. Friesecke, in Palandt, BGB Komm., 78 Aufl., 2018., §343, Rn.5). სწორედ დარღვევის მომენტიდან ეკისრება მოვალეს პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება და სწორედ ამ მომენტიდან ხდება იგი შესასრულებლად მძიმე ან შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. გარდა ამისა, სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელ წინაპირობად გვევლინება ის გარემოება, რომ პირგასამტეხლო არ უნდა იყოს უკვე გადახდილი მოვალის მიერ. უკვე გადახდილი პირგასამტეხლოს შემცირება სასამართლოს მიერ, გამორიცხულია. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოვალის მხრიდან პირგასამტეხლოს შემცირების მოთხოვნას ეფუძნება სწორედ იმას, რომ დაკისრებული პირგასამტეხლო შესასრულებლად მძიმეა მოვალისათვის. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც მოვალე ნებაყოფლობით იხდის პირგასამტეხლოს, ამ გადახდით იგი ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ პირგასამტეხლო მას შეუსაბამოდ მაღლად არ მიაჩნია (შდრ. სუსგ №ას-1527-2018, 31 იანვარი, 2019 წელი).

146. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 420-ე მუხლის დანაწესი იმპერატიულია, შესაბამისად, მხარეებს არ გააჩნიათ უფლებამოსილება, თავიანთი შეთანხმებით გამორიცხონ იგი. სსკ-ის 420-ე მუხლით გათვალისწინებული მოწესრიგება, არ გამოიყენება კანონით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლოსთან მიმართებით.

147. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე, მოპასუხის მიერ დაყენებული მოთხოვნის საფუძველზე მსჯელობს. ასეთი მოთხოვნა შეიძლება მითითებული იქნეს, როგორც შესაგებელში, ასევე პირველ ინსტანციაში საქმის მომზადების დამთავრებამდე მოპასუხის მიერ აღძრულ შუამდგომლობაში. ცალკეულ შემთხვევებში ასეთი მოთხოვნის დაყენება სარჩელითაცაა შესაძლებელი, მაგალითად, ნოტარიუსის მიერ გაცემულ სააღსრულებო ფურცელში ცვლილებების შეტანა (პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება). პირგასამტეხლოს შემცირების თაობაზე მოთხოვნის დაყენებასთან ერთად, მხარემ უნდა დაასაბუთოს, რას ეფუძნება ასეთი მოთხოვნა, ანუ მტკიცების ტვირთი პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენომადე შემცირების თაობაზე, ეკისრება ვალდებულ პირს (მოვალეს) (იხ. სუსგ №ას-888-2020, 10 დეკემბერი, 2020).

148. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მიაქცევს ყურადღებას იმ ფაქტს, რომ მხარეთა შორის 2011 წლის 26 ნოემბრის შეთანხმება გაფორმდა იმ მიზნით, რომ თუკი გ.გ–ძე ნებისმიერი მიზეზით უარს განაცხადებდა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების დადებაზე წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული პირობებით, მას პირგასამტეხლოს სახით დაეკისრებოდა ათი მილიონი ლარის გადახდა. (იხ. სარჩელის მე-3 ფაქტობრივი გარემოება, ტ.1 ს.ფ 5; წინარე ხელშეკრულების დამატება ტ.1, ს.ფ 21). ამდენად, პირგასამტეხლოზე დამატებითი ხელშეკრულება გაფორმდა 2011 წლის 26 ნოემბრის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით დადგენილი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით.

149. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

150. იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს განსახილველ საქმეზე სრულად არ გამოუკვლევია და შეუფასებია მხარეთა მიერ შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების გათვალისწინებით წარმოდგენილი მტკიცებულებები, საკასაციო პალატა სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, თვითონ მიიღოს საქმეზე გადაწყვეტილება. შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ( განჩინება) და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად, უნდა შეამოწმოს მოსარჩელეთა მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად, განსაზღვროს უფლების საკითხი.

151. ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ (სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), რომ ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. მ.ღ–ის და ე.ა–იას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს;

4 .საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე