საქმე №ას-883-2021 09 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „თ.ს.კ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ-ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „კ-ამ“ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „თ.ს.კ–ის“ (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ 36 900 ლარისა და პირგასამტეხლოს – 1113 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2019 წლის 22 მაისს მოპასუხემ გამოაცხადა ელექტრონული ტენდერი „ბოგდან 1445“ მარკის ავტობუსის სამუხრუჭე სისტემის მაკომპლექტებლების სახელმწიფო შესყიდვის თაობაზე. შესყიდვის სავარაუდო ღირებულება განისაზღვრა 40 345 ლარით.

3. მოსარჩელემ წარადგინა სატენდერო მოთხოვნით გათვალისწინებული შეთავაზება. მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები რამდენიმეჯერ დაზუსტდა და საბოლოოდ, 2019 წლის 26 ივნისს, მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ. ხელშეკრულების საერთო ღირებულებად განისაზღვრა 37 100 ლარი.

4. მოსარჩელემ შემსყიდველ ორგანიზაციაში წარადგინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის ნაწილი. მოპასუხემ არ მიიღო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საქონელი და, შესაბამისად, არ შეადგინა მიღება-ჩაბარების აქტი, ამდენად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით არც ანგარიშსწორება მოუხდენია. მოპასუხეს არ შეუდგენია მიმწოდებლის მიერ წარდგენილი საქონლის შემოწმების თაობაზე რაიმე აქტი/ოქმი, თუ რა მიზეზით არ შეესაბამებოდა ისინი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საქონელს. აღნიშნულის თაობაზე აგრეთვე მითითებულია მოპასუხის 2019 წლის 26 ნოემბრის №01/8767 წერილში, სადაც კომპანიის დირექტორი იტყობინებოდა, რომ მათ „ბოგდან 1445“ მარკის ავტობუსის სამუხრუჭე სისტემის მაკომპლექტებლების სახელმწიფო შესყიდვასთან დაკავშირებით სხვა დოკუმენტები არ გააჩნია. მოსარჩელის მიერ შემსყიდველ ორგანიზაციაში წარდგენილი და დამატებით შეკვეთილი საქონელი შეესაბამებოდა მხარეებს შორის დადებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობებს. 2019 წლის 29 აგვისტოს მოსარჩელემ აღნიშნულთან დაკავშირებით მიმართა შემსყიდველს და შემსყიდველისგან მოითხოვა დასაბუთებული პასუხის გაცემა. მოპასუხის 16 სექტემბრის 01/6681 წერილში მითითებული იყო: 1. პირველი პოზიცია – კომპლექტი სარემონტო სწრაფი განმუხრუჭების სარქველის ტექნიკურად არ შეესაბამებოდა მათ მიერ მოთხოვნილს; 2. პოზიციებზე 2,3,4,5,6,8,9,10,15 განსაზღვრული ტიპის სათადარიგო ნაწილების ნაცვლად, მიწოდებული იყო შემდეგი ტიპის ნაწილები, კოდებით: 2) 03 306 03 2; 3) 02 201 25 2; 4) 10 1005 00 0; 5) 03 306 23 0; 6) 03 306 00 0; 8) 08 891 04 1; 9) 08 890 05 1; 10) 03 332 30 0; 15) 01 118 000 0; ხოლო ტექნიკური დავალების მე-7, მე-13 და მე-18 გრაფებში ასახული საქონლის მიღებაზე უარის თქმის საფუძვლებზე აღნიშნულ წერილში მითითება არ იყო გაკეთებული. აღნიშნული წერილით დგინება, რომ მოპასუხის აზრით მოსარჩელის მიერ მიწოდებული საქონლის პირველ გრაფაში მითითებული საქონელი ტექნიკურად არ შეესაბამება მათ მიერ მოთხოვნილს, ხოლო მე-2,3,4,5,6,8,9,10,15, გრაფებში მითითებული საქონელი ტექნიკურად შეესაბამება მოთხოვნილს, თუმცაღა არის სხვა ტიპის.

5. 2019 წლის 4 ნოემბერს მოსარჩელემ საჩივრით მიმართა მოპასუხეს, რომლითაც მოთხოვნილი იყო წარდგენილი საქონლის ჩაბარება, მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება და ანგარიშსწორება. აღნიშნული საჩივრის განხილვაზე მოპასუხის მხრიდან 2019 წლის 12 ნოემბრის №01/8387 წერილით ეთქვათ უარი. 2019 წლის 14 ნოემბრის განცხადებით მოპასუხეს შესთავაზეს მორიგების პირობები და მოითხოვეს მოპასუხე შპს-ში ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით არსებული ყველა დოკუმენტის ასლის გადაცემა. აღნიშნულზე მოსარჩელეს პასუხი გაეცა 2019 წლის 26 ნოემბერს 01/8767 წერილით, რითიც გადაეგზავნათ მხოლოდ შემდეგი დოკუმენტების ასლები: 2019 წლის 12 ნოემბრის №01/8387 და 2019 წლის 16 სექტემბრის №01/6681 წერილი. მორიგების შეთავაზებაზე კი პასუხი არ იქნა გაცემული.

6. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს ფაქტობრივად შესყიდული (15754 ლარი) და, ამასთან, ხელშეკრულების ფარგლებში შესაძენად შეკვეთილი (21146 ლარი) საქონლის ჯამური ღირებულებიდან, მოსარჩელემ ასევე განაცხადა, რომ, მიუხედავად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის მოცულობისა, ისინი არ ითხოვენ 37 100 ლარს, რადგან საქონლის ნაწილი მათ არ შეუკვეთიათ და, შესაბამისად, მას შემსყიდველ კომპანიას ვერ მოსთხოვენ.

7. მხარეთა შორის დადებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების 12.2 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი პასუხისმგებელია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ანგარიშსწორების ვადების დარღვევისათვის, ასეთ დარღვევის არსებობის შემთხვევაში, იგი ვალდებულია, პირგასამტეხლოს სახით მიმწოდებელს გადაუხადოს გადასახდელი თანხის 0.1 პროცენტი ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის. 2019 წლის 16 აგვისტოს, მოსარჩელემ წარადგინა 15754 ლარის საქონელი, რომლის 70%-ის ანაზღაურებაც ხელშეკრულების 8.1 და 8.3 პუნქტების თანახმად, უნდა მომხდარიყო წარდგენიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში, ანუ 2019 წლის 30 აგვისტოს. თუმცა მოპასუხემ წარდგენილი საქონელი არ ჩაიბარა და, შესაბამისად, დღემდე არც თანხის ანაზღაურება მომხდარა. ამდენად, 30 აგვისტოს შემსყიდველს მოსარჩელისთვის უნდა გადაეხადა 11027.8 ლარი, რომლის 0.1% არის 11.0278 ლარი. შემსყიდველის მიერ თანხის გადახდის ვადის დარღვევიდან – 2019 წლის 30 აგვისტოდან სარჩელის აღძვრამდე – 9 დეკემბრამდე გასულია 101 დღე, შესაბამისად, მოპასუხეს პირგასამტეხლოს სახით უნდა დაეკისროს 101 X 11.0278 ლარზე, რაც შეადგენს 1113 ლარს.

მოპასუხის პოზიცია:

8. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების შესრულების მიზნით, მოსარჩელემ შემსყიდველ ორგანიზაციას მიაწოდა საქონლის ნაწილი, თუმცა საქონელი მოპასუხემ არ მიიღო, რადგან ის არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, კერძოდ: ხელშეკრულების №1 დანართით (ტექნიკური დავალება) განსაზღვრულ მახასიათებლებს (2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 15 პოზიციებს). 973 011 000 2: 461 315 915 2; 934 300 003 0; 973 011 203 0; 973 011 000 0; 897 120 526 4; 897 120 530 4; 934 714 123 0 და 973 500 000 0 ტიპის საქონლის ნაცვლად, შემსყიდველს მიეწოდა 03 306 03 2; 02 201 25 2; 10 1005 00 0; 03 306 23 0; 03 306 00 0; 08 891 04 1; 08 890 05 1; 03 332 30 0 და 01 118 000 0 ტიპის საქონელი. ამრიგად, მიმწოდებელმა შემსყიდველს სულ სხვა საქონელი მიაწოდა, რის გამოც შემსყიდველმა უარი განაცხადა მის მიღებაზე. აღნიშნულის შესახებ მიმწოდებელს ეცნობა მოპასუხის 2019 წლის 16 სექტემბრის №01/6681 წერილით. მიმწოდებლის ბრალეული ქმედების გამო, შემსყიდველს საქონლის შესაბამისი საფასურის გადახდის ვალდებულება არ წარმოშობია.

9. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ შემსყიდველ ორგანიზაციას წარუდგინა საჩივარი, რომლითაც მოითხოვნა საქონლის ჩაბარებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმება და მიწოდებული საქონლის მიღება. საჩივრის პასუხად მომზადდა მოპასუხის 2019 წლის 12 ნოემბრის #01/8387 წერილი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს ეცნობა საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ. არსებული მდგომარეობით აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ამოწურულია, კერძოდ, ვადა ამოიწურა 2019 წლის 30 ნოემბერს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპახუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ნასყიდობის საფასურის სახით 14154 ლარისა და პირგასამტეხლოს – 998.43 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელს ეთქვა უარი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს – კრედიტორსა და მოვალეს შორის ურთიერთობაა, შესაბამისად, მოთხოვნაზე უფლებამოსილი და შესრულებაზე ვალდებული სწორედ ეს პირები არიან. იგივე დანაწესია ნასყიდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელ ნორმებშიც (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 477-504-ე მუხლები), რომლითაც ამ ხელშეკრულების მხარეთა უფლება-მოვალეობანი სწორედ ამ მხარეებს – მყიდველსა და გამყიდველს გააჩნიათ.

13. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მოცემულ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვა. ნასყიდობის ხელშეკრულება ორმხრივი, კონსესუალური და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა. იგი დადებულად ითვლება იმ მომენტიდან, როდესაც მხარეები მის ყველა არსებით პირობებზე შეთანხმდებიან კანონით გათვალისწინებული ფორმით. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველის ძირითადი ვალდებულებაა, გადასცეს მყიდველს ნივთი, ხოლო მყიდველის – მიიღოს იგი და გამყიდველს გადაუხადოს შეთანხმებული ფასი. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს მიაწოდა ხელშეკრულებით განსაზღვრული საქონელი.

14. წინამდებარე განჩინებით ერთ-ერთ საკვლევ საკითხს ნივთობრივი ნაკლის კონტექსტში, სწორედ გამყიდველის მიერ, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულების შესრულების ხარისხი წარმოადგენს, რასთან დაკავშირებითაც, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 487-ე მუხლზე, 488-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, 490-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებზე, 491-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, 492-ე მუხლის პირველი ნაწილზე.

15. ამდენად, სსკ-ის 490-ე, 491-ე და 492-ე მუხლების სისტემური ანალიზის შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ნივთის ნაკლი მყიდველს ისეთ დამატებით მოთხოვნებს წარმოუშობს, როგორიცაა ნაკლის გამოსწორება, ნაკლის გამოსწორებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურება, ხელშეკრულებიდან გასვლა ან ფასის შემცირება. პალატამ განმარტა, რომ ნაკლიანი შესრულების მიღების შემთხვევაში, გამყიდველს ჯერ ნაკლის გამოსწორების შესაძლებლობა უნდა მიეცეს, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველის მიერ მიცემულ ვადაში გამყიდველი ნაკლს ვერ (არ) აღმოფხვრის და ვერც (არც) ახლით არ ჩაანაცვლებს, მყიდველს რჩება ხელშეკრულებიდან გასვლის ან ფასის შემცირების ალტერნატივა. ამგვარ თანმიმდევრობას აწესებს ამავე კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლები, რომლებზე ბლანკეტურ მითითებასაც 492-ე მუხლი აკეთებს.

16. მყიდველს ნივთის ნაკლის თაობაზე პრეტენზიის წარდგენის ვალდებულება მაშინ აქვს, როდესაც ნივთის თაობაზე სუბიექტური წარმოდგენა ობიექტურად არ დადასტურდება. ნაკლის თაობაზე გამყიდველის ინფორმირება კი, მეორადი მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველია. სადავო ფაქტის მტკიცებისათვის წარმოდგენილი უნდა იყოს როგორც ნაკლიანი შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ასევე, უნდა არსებობდეს შემკვეთის კანონით (ასევე ხელშეკრულებით) გათვალისწინებული თანმიმდევრული ქმედებები (პრეტენზიის წარდგენა და ა.შ).

17. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 495-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტმა სამოქალაქო რისკის გულმოდგინედ შეფასებით იგი მინიმუმადე უნდა დაიყვანოს. ნივთის შეძენისას მყიდველის წინდახედულების მასშტაბი გონივრული უნდა იყოს და შეესაბამებოდეს იმ რეალობას, რომელშიდაც ხდება ხელშეკრულების დადება. აღნიშნულ მასშტაბს უფრო ფართოს ხდის სსკ-ის 495-ე მუხლით დადგენილი სუბიექტის ბრუნვაში მონაწილეობა, რომელმაც სამოქალაქო რისკი გულმოდგინედ და გონივრულად უნდა შეაფასოს და იგი ამ გზით მინიმუმადე დაიყვანოს. მეწარმის მიერ სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ მიმართული ქმედებისადმი კანონმდებლის მიერ შეფასების უფრო ფართო სტანდარტის დაწესება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ის კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელ რისკებს, უკეთ აღიქვამს. სამოქალაქო ბრუნვაში მეწარმის მიერ განხორციელებული ქმედება გონივრული და კონსტრუქციული უნდა იყოს. შესაბამისად, სსკ-ის 495-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ სუბიექტს ნივთის დაუყოვნებლივ შემოწმების ვალდებულება ეკისრება. შემოწმების ვალდებულების განხორციელების შემდეგ ნივთის ნაკლის თაობაზე გამყიდველის წინაშე პრეტენზიის წარუდგენლობა მყიდველს ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლებას უკარგავს, რა დროსაც, ივარაუდება, რომ მყიდველის გაცნობიერებული ან წინდაუხედავი ქმედების გამო, მის საკუთრებაში ნივთი ისეთ მდგომარეობაში გადავიდა, როგორიც იგი ძველი მესაკუთრის ხელში იყო, ანუ ნაკლიანი. სსკ-ის 495-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ნივთის ნაკლის გამო, მოთხოვნის უფლების დაკარგვაში კი, მოიაზრება ყველა ის უფლება, რომლითაც ამავე კოდექსის 490-ე-493-ე მუხლებით აღჭურვილია მყიდველი, მათ შორის, გამოუსწორებელი ნაკლის შემთვევაში, სსკ-ის 352-ე მუხლის მიხედვით, მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მყიდველი მოქმედებდა უხეში გაუფრთხილებლობის ფარგლებში და წინდახედულების სტანდარტი უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით დაარღვია, რაც გამოიხატა, როგორც მეწარმე სუბიექტის ნივთის შემოწმების ვალდებულების დარღვევაში, ისე შემოწმების შემდეგ პრეტენზიის წარუდგნელობაში.

19. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებისა და მოსარჩელის მიერ მიწოდებული საქონლის შესაბამისად, მოპასუხის დავალიანება, მიღებული პროდუქციის სანაცვლოდ, 14 154 ლარს შეადგენს.

20. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით და დაადგინა, რომ 2019 წლის 26 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ N0300/30/157 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 37 100 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ვალდებულება არსებობს. ვალდებულების შესრულების ცნება გულისხმობს არა მხოლოდ შესრულებისაკენ მიმართულ მოქმედებას, არამედ შესრულების შედეგს. ქმედება შესრულებულად რომ ჩაითვალოს, აუცილებელია, მოვალემ შესრულება ზუსტად ისე განახორციელოს, როგორც ამაზე მხარეები იყვნენ შეთანხმებულნი.

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა მხარემ სადავოდ გახადა არა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობა, არამედ არაჯეროვანი შესრულება.

22. სსკ-ის 50-ე და 52-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების განმარტებისას განმსაზღვრელია მნიშვნელობა, რომელიც შეიძლებოდა მიენიჭებინა წარმოსახვით გონიერ ადამიანს, ჩაყენებულს აღნიშნული ნების ადრესატის მდგომარეობაში, გადაწყვეტილების მიღებისას ხელშეკრულების შინაარსის თაობაზე წერილობით დაფიქსირებული ტექსტის საფუძველზე საქმესთან დაკავშირებული ყველა სხვა მნიშვნელოვანი და ცნობილი გარემოების გათვალისწინებით. ამდენად, სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით გამოვლენილი ნების განმარტებისას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმას, თუ როგორ განმარტავდა გამოვლენილ ნებას ნებისმიერი გონიერი ადამიანი ანალოგიურ გარემოებებში მოქმედებისას.

23. აღნიშნულთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მხარეთა შორის დადებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №0300/30/157 ხელშეკრულებით მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, მოპასუხისათვის მიეწოდებინა, ხელშეკრულების №1 დანართში (ტექნიკური დავალება) მითითებული საქონელი, ხოლო, თავის მხრივ, მოპასუხეს აღნიშნული საქონლის მიწოდებაში უნდა გადაეხადა სულ – 37 100 ლარი. ვინაიდან, მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საქონლის (ნაწილობრივ დაუსაბუთებლად) ჩაუბარებლობით და ანგარიშსწორებაზე უარის თქმით, დაარღვია ხელშეკრულების 9.3.1 და 9.3.2 პუნქტებში მითითებული ვალდებულებები, მოვალეა, მოსარჩელეს აუნაზღაუროს ნასყიდობის საფასური – 14 154 ლარი.

24. სამოქალაქო ურთიერთობაში პირგასამტეხლოს ინსტიტუტს ვალდებულების დარღვევის თავიდან აცილების, მისი შესრულებისა და შესაძლო ზიანის თავიდან აცილების ფუნქცია გააჩნია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულების პირობების შინაარსობრივი და სიტყვა-სიტყვითი განმარტების შედეგად, ასევე, გონივრული განსჯის სტანდარტიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის ვალდებულების დარღვევისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და სხვა სანქციების დაკისრების წინაპირობები ხელშეკრულებაში დეტალურად გაიწერა, აღნიშნული გარემოება შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ მიღებული პროდუქციის ანაზღაურებაზე უარის თქმის უფლებას მარტოოდენ იმ მოტივით, რომ იგი ხელშეკრულებით შეთანხმებულ პირობებს არ შეესაბამება, იმთავითვე გამორიცხავს. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირგასამტეხლოსთან მიმართებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ სსკ-ის 417-ე მუხლის და სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №0300/30/157 ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს პირგასამტეხლოს– 998.43 ლარის გადახდა.

25. სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესს ითვალისწინებს (მაგ. შრომით-სამართლებრივი დავები), მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი წესი მოქმედებს, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ ის გარემოებები უნდა დაამტკიცოს, რომლებზეც იგი თავის მოთხოვნას ამყარებს. არ შეიძლება მხარეს ისეთი გარემოების მტკიცების ტვირთი დაეკისროს, რომლის ზიდვაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.

26. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელე მოპასუხის მიმართ, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, თანხის დაკისრებას მოითხოვს, შესაბამისად, მას ასეთი ვალდებულების არსებობის მტკიცების ვალდებულება გააჩნდა. მოსარჩელემ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით შეძლო დაედასტურებინა მისი მხრიდან ვალდებულების შესრულება, რაც შეეხება მოპასუხეს, რადგან იგი სადავოდ ხდის მისი მხრიდან ვალდებულების არარსებობას, მისი მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებისა და ახსნა-განმარტებების გაბათილება და საწინააღმდეგოს მტკიცება წარმოადგენდა. აპელანტი მხოლოდ სამართლებრივი საფუძვლის შეცილებით შემოიფარგლა, თუმცა სასამართლომ, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების განმარტებით, დაადგინა, რომ მხარეთა მიერ ვალდებულების დარღვევისას პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე შეთანხმება, გამორიცხავდა აპელანტის შესაძლებლობას, პროდუქციის ნებისმიერი სახით დაწუნების შემთხვევაში, ანაზღაურებაზე უარი ეთქვა.

27. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა მხარემ, სამოქალაქო კანონმდებლობით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთის სტანდარტი სათანადოდ ვერ დაძლია. სასამართლოს ვერ შეუქმნა მტკიცებულებებით გამყარებული შინაგანი რწმენა, რომ საქონლის ღირებულების ანაზღაურების წინაპირობები არ არსებობდა, მით უფრო კი ისეთ პირობებში, როდესაც მხარემ იდენტური სახის საქონელი მიიღო შემდგომში სხვა კომპანიისგან და აღნიშნულის გაბათილებას მხოლოდ ზეპირი განმარტებით შეეცადა, რაც თანამშრომლის შეცდომაში გამოიხატა.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წანამძღვრები არ არსებობს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

30. კასატორის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნაა ზიანის ანაზღაურება და მოსარჩელის მოთხოვნა დასაბუთებულია ხელშეკრულებიდან გასვლის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმებით. თუ ზიანის ანაზღაურება მოთხოვნილია ხელშეკრულებიდან გასვლით, პირველ რიგში უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა მისი წინაპირობები და ხელშეკრულებიდან გასვლის რაიმე დამაბრკოლებელი გარემოება. სსკ-ის 405-ე მუხლი აღმჭურველი ნორმაა. ის ადგენს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობებს. აღნიშნული ნორმით დადგენილი ხელშეკრულებიდან გასვლის ერთ-ერთი წინაპირობაა ვალდებულების დარღვევა. ე.ი. იმისთვის, რომ კრედიტორი ხელშეკრულებიდან გავიდეს, მოვალე უნდა არღვევდეს ვალდებულებას. განსახილველ შემთხვევაში, მოვალეს ვალდებულება არ დაურღვევია, რაც გამორიცხავს ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრებას. მართალია, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების შესრულების მიზნით, მოსარჩელემ შემსყიდველ ორგანიზაციას მიაწოდა საქონლის ნაწილი, თუმცა კასატორმა საქონელი არ მიიღო, რადგან ის არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს. აღნიშნულის შესახებ შემსყიდველმა გამოთქვა პრეტენზია და მიმწოდებელს აცნობა 2019 წლის 16 სექტემბრის N01/6681 წერილით. მითითებული გარემოება, კერძოდ, მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დაურღვევლობა გამორიცხავს მოსარჩელის ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას.

31. რაც შეეხება, მტკიცების ტვირთს, კასატორმა მიიჩნია, რომ კრედიტორს ეკისრება სსკ-ის 405-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით გათვალისწინებულ წინაპირობათა არსებობის მტკიცების ვალდებულება, მან ასევე უნდა დაამტკიცოს, რომ არ არსებობს ხელშეკრულებიდან გასვლის დაუშვებლობის გარემოებები (სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილი).

32. სსსკ-ის 102-ე მუხლის დანაწესის გათვალისწინებით, დაზარალებული პირი ვალდებულია, დაამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა, აგრეთვე, მიზეზობრივი კავშირი მოვალის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. ასევე, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის (2013 წლის 24 ივნისის № ას-376-357-2013 და 2013 წლის 11 თებერვლის №ას-1477-1393-2012 განჩინებები) მიხედვით, მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი, ხოლო მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ არ გაითვალისწინა მთელი რიგი გარემოებები, მათ შორის ის, რომ საქონელი, რომელიც მოპასუხემ არ მიიღო, იყო სხვა კომპანიის მიერ წარმოებული, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო „WABCO-OOO“ ფირმას წარმოების საქონელი, ხოლო წარმოდგენილ იქნა „F.S.S-ის“ ფირმის პროდუქცია. ამასთან, წარმოდგენილი საქონლის კოდები არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ კოდებს, არ იყო მოთხოვნილი ტიპის, არამედ იყო სხვა ტიპის. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მიწოდებული საქონელი იყო გაცილებით მცირე ღირებულების, ვიდრე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, რაც მოსარჩელის წარმომადგენელმა თავად დაადასტურა სასამართლო სხდომაზე. შესაძლოა, მისაწოდებელი საქონელი აკმაყოფილებდა გარკვეულ სტანდარტს, თუმცა არ იყო მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისი. ამდენად, საქონლის მიუღებლობის მიზეზი იყო კონკრეტული გარემოებები და არა მოპასუხის უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი მითითებები.

33. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ სხვა შემთხვევაში მოპასუხემ მიიღო და ჩაიბარა „F.S.S -ის“ ტიპის სათადარიგო ნაწილები, აღნიშნული გამოწვეული იყო იმით, რომ კასატორსა და სხვა შპს-ს შორის გაფორმებულ სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებით (N0300/30/158) გათვალისწინებული ნასყიდობის საგანი განსხვავდებოდა სადავო ხელშეკრულებით განსაზღვრული ნასყიდობის საგნისაგან საქონლის კოდებით და მწარმოებლებით.

34. კასატორმა მიიჩნია, რომ მოპასუხეს სახელშეკრულებო ვალდებულება არ დაურღვევია და არ არსებობს მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობები. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით და ახსნა-განმარტებებით, ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება მოპასუხის ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები.

35. სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია იმ შემთხვევაშიც, თუ დავუშვებთ, რომ მოპასუხემ სახელშეკრულებო ვალდებულება დაარღვია, რადგან ზიანის ოდენობა დადგენილია და გამოთვლილია არასწორად.

36. სსკ-ის 407-ე მუხლი ადგენს კრედიტორის დისპოზიციურ შესაძლებლობას, ვალდებულების დარღვევის დროს ერთდროულად მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა ან/და ზიანის ანაზღაურება. სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს ზიანის ცნების კანონისმიერ განმარტებას, თუმცა სასამართლო პრაქტიკაში ზიანი განმარტებულია როგორც: „ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლების ან კეთილდღეობის ხელყოფა“. ტერმინი „ვალდებულების დარღვევა“ გულისხმობს მოვალის ქმედებას, რომელიც ობიექტურად შეუსაბამოა ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობასთან. იმისთვის, რომ კრედიტორს სამოქალაქო კოდექსით მიეცეს ხელშეკრულებიდან გასვლისა ან/და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესაძლებლობა, ვალდებულების დარღვევა მოვალის ბრალით უნდა იქნეს გამოწვეული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, კრედიტორი ვერ განახორციელებს სსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით მინიჭებულ უფლებამოსილებას.

37. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის თანხად მიუთითა მიწოდებული საქონლის მთელი ღირებულება, იმ პირობებში, როდესაც საქონელი სრული მოცულობით ისევ მოსარჩელეს აქვს. ამრიგად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს 14 154 ლარის ზიანი აუნაზღაურდეს.

38. სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. მოპასუხეს დაევალა იმ ქონების ღირებულების ანაზღაურება, რომელიც მას არ გადასცემია. მოსარჩელეს კი უნდა აუნაზღაურდეს იმ საქონლის ღირებულება, რომელიც მოპასუხისთვის არ გადაუცია და თავად აქვს საკუთრებაში.

39. ამრიგად, კასატორმა მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები კიდეც რომ არსებობდეს, სასამართლომ ის არასწორი წესით და ოდენობით გამოიანგარიშა. სასამართლო გადაწყვეტილების მიღების დროს ზიანის ანაზღაურებისას და კრედიტორის ხელშეკრულებიდან გასვლისას, უსაფუძვლო გამდიდრების ამკრძალავი ნორმებიდან გამომდინარე, თავიდან უნდა იქნეს არიდებული კრედიტორისთვის ზიანის ორმაგი კომპენსაცია.

40. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ სადავო საკითხი თანხის მიკუთვნებასთან დაკავშირებით გადაწყვიტა ნასყიდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმებით და არა მოსარჩელის მოთხოვნის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმებით. სასამართლომ მიუთითა, რომ „ფასის ანაზღაურებაა მოთხოვნის ერთ-ერთი საგანი“, რაც აშკარა შეცდომაა, სასარჩელო მოთხოვნა იყო ზიანის ანაზღაურება და არა საქონლის ფასის ანაზღაურება. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსისა და მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების ის ნორმები, რომელიც უნდა გამოეყენებინა არა არსებულ შემთხვევაში, არამედ, იმ შემთხვევაში, თუ შემსყიდველი საქონელს მიიღებდა და მის ღირებულებას არ აანაზღაურებდა, ხოლო, შემდეგ წარადგენდა სარჩელს ნასყიდობის საფასურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

41. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატა გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა მისაწოდებელი ქონების ღირებულება მაშინ, როდესაც ის არა მის ღირებულებას, არამედ საქონლის მიუღებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა, მხარეები ისევ სახელშეკრულებო ურთიერთობის რეჟიმში დატოვა, მოპასუხეს ნასყიდობის საფასურის ანაზღაურება დაავალა და მიანიშნა, რომ მას უფლება აქვს, გამყიდველისაგან მოითხოვოს საქონლის გადაცემა. ქვემდგომმა სასამართლოებმა ამგვარი გადაწყვეტილება იმ პირობებში მიიღეს, როდესაც მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად, შემსყიდველის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო, ხელშეკრულებიდან გასვლაზე უთითებდა და ხელშეკრულების შეუსრულებლობის გამო, მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა.

42. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია იმ შემთხვევაზე, თუ გადაწყვეტილების აღსრულების შემდეგ ანუ ნასყიდობის საფასურის გადახდის შემდეგ, მოსარჩელეს საქონელი გასხვისებული ექნება, რისი ალბათობაც ძალიან მაღალია, რადგან დიდი ხნის განმავლობაში საქონელი მას აქვს, ის მეწარმე სუბიექტია და მისი შემოსავალი და მოგება ამგვარი საქონლის ყიდვა-გაყიდვის შედეგად მიიღება. თუ გადაწყვეტილების აღსრულების შემდეგ ანუ ნასყიდობის საფასურის გადახდის შემდეგ, საქონელი გაყიდული აღმოჩნდება, უკვე მოპასუხეს გაუჩნდება გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნა და წარმოიშვება ახალი დავა. ამრიგად, სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც შესაძლოა ახალი დავის წარმოშობის საფუძველი გახდეს, ვერ ჩაითვლება კანონიერად და მართლმსაჯულების განხორციელებად.

43. რაც შეეხება დაკისრებულ პირგასამტეხლოს, იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლომ დავა არსებითად არასწორად გადაწყვიტა, კასატორის მოსაზრებით, მან უსაფუძვლოდ დააკისრა მოპასუხეს პირგასამტეხლოს გადახდაც.

44. ამასთან, დავის გადაწყვეტისას პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს სახელმწიფო შესყიდვის მარეგულირებელი ნორმების სპეციფიკა, არ გაითვალისწინეს, რომ სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგანი განისაზღვრება ზუსტი მახასიათებლებით და შემსყიდველი ორგანიზაცია ვალდებულია, ზუსტად იმ მახასიათებლების, მათ შორის იმ კოდების საქონელი მიიღოს, რაც ხელშეკრულებითაა გათვალისწინებული, მით უფრო იმ შემთხვევაში, როცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონელი უფრო ძვირია, ვიდრე მიწოდებული (როგორც ეს იყო მოცემულ შემთხვევაში).

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

46. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

48. მხარეთა შორის 2019 წლის 26 ივნისს დადებული სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ №0300/30/157 ხელშეკრულებით, მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, მოპასუხისათვის მიეწოდებინა, ხელშეკრულების №1 დანართში (ტექნიკური დავალება) მითითებული საქონელი, ხოლო, თავის მხრივ, მოპასუხეს აღნიშნული საქონლის მიწოდებაში უნდა გადაეხადა სულ – 37 100 ლარი.

49. მოპასუხემ არ მიიღო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საქონელი, არ შეადგინა მიღება-ჩაბარების აქტი და არც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით ანგარიშსწორება მოუხდენია. მოპასუხეს არ შეუდგენია არც მიმწოდებლის მიერ წარდგენილი საქონლის შემოწმების თაობაზე რაიმე აქტი/ოქმი, თუ რა მიზეზით არ შეესაბამებოდა პროდუქცია ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საქონელს. აღნიშნული დასტურდება მოპასუხის 2019 წლის 26 ნოემბრის 01/8767 წერილით.

50. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ მოცემულ საქმეზე მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები არ არსებობდა. ასეც რომ არ იყოს, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიანგარიშა ზიანის ოდენობა. მხარემ ასევე მიიჩნია, რომ სადავო ზიანის ანაზღაურების პირობებში მოსარჩელე უსაფუძვლოდ გამდიდრდება, რადგან პროდუქცია მოპასუხეს არ გადასცემია და ისევ მოსარჩელის საკუთრებაშია. სააპელაციო პალატა გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელეს მიაკუთვნა მისაწოდებელი ქონების ღირებულება მაშინ, როდესაც ის არა მის ღირებულებას, არამედ საქონლის მიუღებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა.

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

53. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

54. შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეებს შეუძლიათ თავად განსაზღვრონ, აღძრან თუ არა დავა საასამართლოში, როგორ წარმართონ ან როგორ დაასრულონ იგი. მათ ასევე შეუძლიათ, თავად გადაწყვიტონ საქმის რომელი ფაქტობრივი გარემოებები მოახსენონ და რომელი მტკიცებულებები წარუდგინონ სასამართლოს. მხარეთა მიერ წარდგენილი მოთხოვნებისა და მოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება კი მხოლოდ მოსამართლის პრეროგატივაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების შესრულებასთან ერთად მხარეებმა მოსამართლეს უნდა მოახსენონ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც მხარე თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, მაგრამ არაა აუცილებელი, თუ მხარეები მოთხოვნის იმ სამართლებრივ საფუძველზეც - ნორმაზე მიუთითებენ, რომელსაც მათი მოთხოვნა ან შესაგებელი ემყარება, თუმცა ეს არც აუცილებელია და არც შემზღუდავი სასამართლოსათვის. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის საფუძველს. მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციას ირჩევენ, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით, კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა შესაძლებელია, მოსამართლეს სხვა გზის არჩევის უფლება აქვს. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რაც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას. (სუსგ. საქმე ას-833-885-2011, 2011 წლის 18 ოქტომბერი.)

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

57. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

58. განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებობდა ნასყიდობის, კერძოდ, სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ურთიერთობა. მოსარჩელის პრეტენზია შეეხება ნასყიდობის საფასურის ანაზღაურებას, თავის მხრივ, მოპასუხის პრეტენზია მდგომარეობს მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულებაში, კერძოდ, რომ მიწოდებული პროდუქცია არ შეესაბამებოდა ხელშეკრულების პირობებს.

59. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

60. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პ:2-6 აღნიშნულ სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე.

61. დავის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ გამოთქმული პოზიციების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კრედიტორი ითხოვს ხელშეკრულების შესრულებას (ე.წ. პირველადი მოთხოვნა) და არა მოვალის ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას (ე.წ. მეორადი მოთხოვნა). ამ მხრივ მოსარჩელის სამართლებრივი პოზიცია დაუსაბუთებელია, თუმცა ეს ვერ გახდება სარჩელის უარყოფის საფუძველი. ამგვარი მიდგომა, რომელსაც საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება, გამომდინარეობს ერთგვაროვანი პრაქტიკიდან, რომლის თანახმადაც, მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებული პრინციპი _ „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი) საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია ასახული (შდრ: სუსგ №ას-1076-996-2017, 19აპრილი, 2019).

62. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეთანხმებული ფასის გადახდის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა.

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ეს ნორმა ნასყიდობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ცენტრალური მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს. ამ სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე აღმოცენებულ მოთხოვნას პირველადი მოთხოვნის უფლება ეწოდება. პირველადი მოთხოვნა მეორადი მოთხოვნისაგან იმით განსხვავდება, რომ უშუალოდ ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და ხელშეკრულების მხარის მთავარი ინტერესია.

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას.

65. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. (იხ. მ. თოდუა/ ჰ.ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37.).

66. საკასაციო სასამართლო მიუბრუნდება საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოეებბს და მიაჩნია, რომ 2019 წლის 26 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულება სრულად შეესაბამება ხელშეკრულების დადებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 327-ე (I) (II) მუხლით გათვალისწინებულ წინაპირობებს (ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ). თავის მხრივ, სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ 2019 წლის 26 ივნისის # 0300/30/157 ხელშეკრულება შინაარსობრივად ნასყიდობის ხელშეკრულებაა და მასზე სრულად ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის წინაპირობები. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად საჭიროა, შეფასდეს თავად ნასყიდობის ხელშეკრულების იურიდიული ბუნება. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ნასყიდობა ორმხრივი, კონსესუალური გარიგებაა, სადაც, როგორც გამყიდველს, ისე მყიდველს გააჩნია კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებები. ნორმის პირველი ნაწილი ადგენს გამყიდველის სინალაგმატურ ვალდებულებას, მყიდველს გადასცეს საკუთრების უფლება ქონებაზე, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს როგორც უშუალოდ ნასყიდობის საგნის, ისე ამ საგანზე ნამდვილი უფლების გადაცემით (მაგ: ნივთის პირდაპირი მფლობელისაგან გამოთხოვის უფლება). კანონი ნასყიდობის ნამდვილობისათვის რაიმე შეზღუდვას არც ერთი ხსენებული წესის მიმართ არ ადგენს და როგორც ერთ, ისე მეორე შემთხვევაში (ბუნებრივია, მხარეთა შეთანხმების პირობებში) გამყიდველის მხრიდან ვალდებულებას შესრულებულად მიიჩნევს. სწორედ ამ წესის დაცვის შემდგომ წარმოეშობა გამყიდველს შემძენისაგან საპასუხო შესრულების (საქონლის მიღება, ფასის გადახდა) მოთხოვნის უფლება, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის თანახმად, იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია, უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო, თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა.

67. სსკ-ის 495-ე მუხლის თანახმად, თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი; თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაშიც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება; თუ გამყიდველი შეგნებულად დუმდა ნივთის ნაკლზე, მაშინ მას არ შეუძლია დაეყრდნოს ამ მუხლით გათვალისწინებულ უფლებას. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ნაკლიანი შესრულებიდან გამომდინარე მეორად მოთხოვნებთან მიმართებით განსხვავებულ მოწესრიგებას გვთავაზობს მეწარმე სუბიექტების შემთხვევაში. ამასთან, აღნიშნული ნორმის გამოყენება შესაძლებელია არამხოლოდ მაშინ, როდესაც გარიგების ერთ-ერთი ან ორივე მხარე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სუბიექტია, არამედ - მაშინაც, როდესაც ნივთის შეძენას სამეწარმეო მიზანი გააჩნია. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 495-ე მუხლის განმარტებისას მხარის სტატუსს განსაზღვრავს სწორედ მის მიერ დადებული ხელშეკრულების მიზანი (იხ. სუსგ №ას-486-467-2016, 8 ივნისი, 2017 წელი).

68. მეწარმე სუბიექტის მიერ ნივთის დაუყოვნებლივ შემოწმებისა და ნაკლის აღმოჩენიდან გონივრულ ვადაში გამყიდველისთვის პრეტენზიის წარუდგენლობა ართმევს მას ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლებას. კანონმდებლის მიერ საკითხის მსგავსი მოწესრიგება განპირობებულია იმით, რომ მეწარმე კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელ რისკებს უკეთ აღიქვამს. ის ფაქტი, რომ სამოქალაქო ბრუნვაში მეწარმის მიერ განხორციელებული ქმედება გონივრული და კონსტრუქციული უნდა იყოს, წარმოადგენს პრეზუმფციას, რომელიც თავისი ბუნებით იურიდიული ფიქციაა და ამ ვარაუდს არ აუქმებს შემდგომში მეწარმე პირის მიერ გამოჩენილი წინდაუხედაობა. სტატუსი - „სამეწარმეო საზოგადოება“ მოსარჩელეს, როგორც შემძენ მეწარმეს, კანონის ძალით წარმოუშობს ჩვეულებრივ მყიდველთან შედარებით მეტ წინდახედულებას და ნასყიდობის საგნის მახასიათებლების შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-560-519-2017, 16 ივნისი, 2017 წელი).

69. სსკ-ის 495-ე მუხლის მიხედვით კანონმდებლობა მეწარმეს ავალებს ნივთის ყიდვისას დაუყოვნებლივ შეამოწმოს იგი ან უზრუნველყოს მისი შემოწმება სიტუაციის შესაბამისად მაქსიმალურად მოკლე დროში.

70. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საპასუხო შესრულებისგან მოვალეს სამოქალაქო კანონმდებლობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში ათავისუფლებს თუ ის დაამტკიცებს, რომ მან ნასყიდობის საგანი ვერ მიიღო, ან მიიღო შეთანხმებული ხარისხისგან განსხვებული ხარისხის ან რაოდენობის ნივთი. ამგვარ გარემოებათა არსებობა მოვალეს კრედიტორის მიმართ, ფასის შემცირების, წუნდებული ნივთის ახლით შეცვლის ან ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ზიანის ანაზღაურების მეორად სახელშეკრულებო მოთხოვნებს წარმოუშობს, თუმცა მტკიცების ტვირთის განაწილების ფარგლებში სწორედ მოვალის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს საპასუხო შესრულებისგან გათავისუფლების საფუძვლიანობის დადასტურება.

71. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელემ მოპასუხეს ნასყიდობის საგანი მიაწოდა, თუმცა ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა მის მიღებასა და თანხის ანაზღაურებაზე, რაც ნასყიდობის საგნის ნივთობრივ ნაკლს დაუკავშირა. ასეთ პირობებში, ნივთის ნაკლის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა სწორედ შემსყიდველს (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი), რომელმაც სსკ-ის 488-ე მუხლის (ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. ნაკლს უთანაბრდება, თუ გამყიდველი გადასცემს ნივთის მხოლოდ ერთ ნაწილს, სულ სხვა ნივთს, მცირე რაოდენობით ან, თუ ნივთის ერთი ნაწილი ნაკლის მქონეა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ნაკლი არსებით გავლენას ვერ მოახდენს შესრულებაზე) წინაპირობების არსებობა ვერ დაადასტურა, კერძოდ, მოპასუხეს მოცემული სამართალწარმოების ფარგლებში სასამართლოსათვის არ წარუდგენია ის უტყუარი და სარწმუნო მტკიცებულებები, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა გამყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების ნაკლიან შესრულებაზე.

72. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მოპასუხემ სადავო პროდუქციის შემოწმებისა და ნაკლის შესახებ შესაბისი დოკუმენტაციის შედგენის შესახებ ვალდებულება არ შეასრულა, ასევე, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საქონლის ჩაუბარებლობით და მისი ღირებულების გადაუხდელობით დაარღვია მოდავე მხარეთა შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ვალდებულებები, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინებით მართებულად მიიჩნია, ხოლო კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიით ვერ უარყო ის არგუმენტი, რომ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის ფაქტობრივად მიწოდებული პროდუქციის საფასურის – 14 154 ლარის ანაზღაურება (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.27).

73. წარმოდეგნილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია, მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს არასწორად დაკისრების ნაწილშიც.

74. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს პირგასამტეხლოს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების წინაპირობაზე, რაც ვალდებულების შეუსრულებლობასა ან ვალდებულების დარღვევაში მდგომარეობს.

75. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ: „პირგასამტეხლოს მიზანია ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების დარღვევის თავიდან აცილება, ხოლო ვალდებულების დარღვევის პირობებში ე.წ „პრეზუმირებული მინიმალური ზიანის“ ანაზღაურების უზრუნველყოფა, რაც, რაღა თქმა უნდა, არ წარმოადგენს ფაქტობრივი ზიანის ექვივალენტ ფულად თანხას და არც ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას ემსახურება“ (შეადრ: სუსგ №ას-1597-2019, 13 დეკემბერი, 2019 წელი).

76. სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (სუსგ №ას-1449-2020, 23 აპრილი, 2021).

77. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა.

78. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული.(იხ: ირაკლი რობაქიძე, სახელშეკრულებო სამართალი გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2014წ., გვ. 590).

79. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია აქვს: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ვალდებულების ნაწილის შესრულების ვადის გადაცილებისთვის პირგასამტეხლოს ხელშეკრულების საერთო ღირებულებიდან დაანგარიშება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვის უსაფრთხოებისა და კეთილსინდისიერების მინიმალურ სტანდარტს, რადგან პირგასამტეხლოს ასეთი ოდენობით დაკისრება, როგორც კრედიტორის დარღვეული უფლებების და ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთგვარი სანქცია, თავის ნორმატიულ დანიშნულებას ვერ შეასრულებს. პირგასამტეხლო უნდა დაანგარიშდეს არა ხელშეკრულების საერთო ღირებულებიდან, არამედ მხარის მიერ ფაქტობრივად შეუსრულებელი ან არაჯეროვნად შესრულებული ვალდებულების ღირებულებიდან (სუსგ №ას-164-160-2016, 28.07.2016წ., ას-971-2019, 28.10.2019წ.).

80. ვინაიდან მოსარჩელემ შეასრულა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება, ხოლო მოპასუხე უსაფუძვლოდ უარს აცხადებდა ნასყიდობის საფასურის გადახდაზე, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრება საფუძვლიანია.

81. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას მის მიერ სადავო თანხის გადახდის შემთხვევაში, მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრების შესახებ, რადგან მოპასუხის მიერ მიუღებელი პროდუქცია ჯერაც მოსარჩელის საკუთრებაშია, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

82. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 178-ე მუხლის „გ“, „ზ“ და „ე“ ქვეპუნქტებში, რომლის თანახმად, მოსარჩელე უთითებს დავის საგანს და სარჩელის მოთხოვნას, ასევე, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს. ამასთან, სასამართლომ დავის განხილვისა და საქმეზე გადაწყვეტილების მიღების დროს უნდა დაიცვას სარჩელის მოთხოვნის ფარგლები. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა: ,, ... სსსკ-ის 248-ე მუხლით იმპერატიულადაა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილების ფარგლები, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. მითითებული ნორმის დანაწესი არა მარტო პირველი ინსტანციის, არამედ, სააპელაციო და საკასაციო განხილვის წესებზეც ვრცელდება, რამდენადაც, ამავე კოდექსის 384-ე და 409-ე მუხლების თანახმად, ზემდგომი სასამართლო უფლებამოსილია, გადაწყვეტილება მხოლოდ მხარის მოთხოვნის ფარგლებში შეცვალოს, ხოლო საქმის ზემდგომ სასამართლოში განხილვისას დავის საგნის გადიდება დაუშვებელია (სსსკ-ის 381-ე და 406-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-863-813-2015, 17 დეკემბერი, 2015, პ-1.4). სხვა საქმეშიც აქვს ნამსჯელი საკასაციო პალატას მოთხოვნის ფარგლებში სასამართლოს მოქმედების ვალდებულებაზე, სადაც აღნიშნულია, რომ,, ... დისპოზიციურობის პრინციპის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ (სსსკ 3.1), ამდენად, როგორც სასამართლოში დავის დაწყება, ისე მოთხოვნის ჩამოყალიბება თუ დავის საგნის განსაზღვრა, მხოლოდ მხარის პრეროგატივაა, სასამართლოს როლი, სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში, განისაზღვრება მხარეთა მიერ განსაზღვრული მოთხოვნის საფუძვლიანობის მათ მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში გამოკვლევასა და სამართლებრივ შეფასებაში. ამ მოსაზრებას საფუძვლად უდევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა (შდრ: სუსგ №ას 934-2020, 25 მარტი, 2021 წ).

83. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების იურიდიული ძალმოსილების პირობებში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილი წარმოადგენს, რომელიც გამყიდველის უფლებადამცავი ნორმაა და ადგენს მყიდველის ვალდებულებას, მიიღოს საქონელი და გადაიხადოს ფასი. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე საქონლის მიღების დავალდებულებას არ მოითხოვს, არამედ მხოლოდ ფასის ანაზღაურებაა მოთხოვნის საგანი და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო ამ ფარგლებს ვერ გასცდება, თუმცა, ეს გარემოება მოპასუხის მდგომარეობას არ გააუარესებს, რადგანაც, სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მას არ დაუკარგავს უფლება, გამყიდველს მოსთხოვოს ქონების გადაცემა (შდრ: სუსგ №ას-1076-996-2017, 19 აპრილი, 2019). საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ თავის დროზე უარი განაცხადა შესყიდული ნივთების მიღებაზე, მას არ დაუკარგავს უფლება, მოითხოვოს ნასყიდობის საგნის გადაცემა (შდრ: სუსგ №ას -1449-2020, 23 აპრილი, 2021 წ).

84. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

85. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

86. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

87. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასხულია წინამდებარე განჩინებაში.

88. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

89. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2021 წლის 26 ივლისს №1627287632 საგადახდო დავალებით გადახდილი 757,70 ლარის 70% – 530,39 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „თ.ს.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „თ.ს.კ–ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2021 წლის 26 ივლისს №1627287632 საგადახდო დავალებით გადახდილი 757,70 ლარის 70% – 530,39 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე