საქმე №ას-413-2021 12 ნოემბერი, 2021 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ს.კ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.თ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ.თ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, ადვოკატი, რწმუნებული) სარჩელი ს.კ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, კლიენტი, მარწმუნებელი, აპელანტი ან კასატორი) წინააღმდეგ თანხის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოოდ, 3338 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, 2016 წლის 25 იანვარს, გაფორმდა იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ადვოკატს (მოსარჩელეს) კლიენტისათვის (მოპასუხისათვის) იურიდიული დახმარების გაწევა დაევალა ამხანაგობა „ა.პ“-სა და შპს „ა–სი “ .-თან დადებული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავაში;

3.2. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების ფარგლებში კლიენტი ვალდებული იყო: ა) მიეწოდებინა შემსრულებლისათვის მის ხელთ არსებული ყველა ინფორმაცია და დოკუმენტი, რომელიც საჭირო იქნებოდა კლიენტის წინაშე ვალდებულების შესრულებისათვის; ბ) წინამდებარე ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, გადაეხადა შემსრულებლისათვის მომსახურების საფასური და ჰონორარი. ხელშეკრულების თანახმად გადასახდელი მომსახურების საფასური 1000 აშშ დოლარს შეადგენდა. გადახდა უნდა განხორციელებულიყო კლიენტის მიერ ადვოკატის ანგარიშზე ზემოაღნიშნული თანხის გადარიცხვის გზით (რეკვიზიტები თანდართულია), ხოლო გადასახდელი ჰონორარი შეადგენდა „სასამართლოში მოგებული საქმის საგნის ღირებულების“ 5%-ს, ამასთან, „სასამართლოში მოგებული საქმის საგნის ღირებულებას“ წარმოადგენდა: ა) სარჩელის დაკმაყოფილების (სრულად ან ნაწილობრივ) შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემთხვევაში - გადაწყვეტილების საფუძველზე კლიენტის მიერ მიღებული თანხა; ბ) სასამართლო წარმოებასთან დაკავშირებულ საფუძვლებზე მხარეთა მიერ მშვიდობიანი შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში - ამ შეთანხმების საფუძველზე მიღებული თანხა ან ამ შეთანხმების საფუძველზე შეძენილი ნივთის (ნივთზე უფლების) ღირებულება. მეორე შემთხვევაში ნივთის (ნივთზე უფლების) ღირებულება განისაზღვრებოდა შემდეგნაირად: 1 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი - 778 აშშ დოლარი. ჰონორარი ექვემდებარება გადახდას კლიენტის მიერ „სასამართლოში მოგებული საქმის ღირებულების“ მიღების შემდეგ 2 დღის განმავლობაში (2016 წლის 25 იანვრის იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულება);

3.3. კლიენტმა ადვოკატს ხელშეკრულების მე-4 პუნქტით შეთანხმებული იურიდიული მომსახურების საფასური 1000 აშშ დოლარი გადაუხადა;

3.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო შეწყდა საქმის წარმოება (სამოქალაქო საქმე N2/3881 – 16) ს.კ–ის სარჩელით - შპს „ა–სი ?“-სა და შპს „ს.ს.კ–ის“ მიმართ მორიგების ბათილად ცნობის, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ;

3.5. 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინების თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ ზემოაღნიშნული სამოქალაქო საქმე დაესრულებინათ მორიგებით შემდეგი პირობებით:

- შპს „ა–ს“ ვალდებულებას იღებდა, უზრუნველეყო ს.კ–ის სახელზე განკუთვნილი ბინა N6-30-ის (მდებარე ქ. თბილისი, ....., ყოფილი საბურთალოს 1. N.., ბლოკი 4, მე-6 სადარბაზო, სართული 12, ს/ფ. 113.54 კვ.მ.) 17.11.2007 წ. Nას2-283 ხელშეკრულების N 1 დანართით გათვალისწინებულ მდგომარეობამდე მიყვანა, 2020 წლის 31 აპრილამდე (დამატებითი საპატიო ვადა 3 თვე);

- შპს „ა–ს“ ვალდებულებას იღებდა, უზრუნველეყო ს.კ–ისათვის წინამდებარე მორიგების აქტის პირველ პუნქტში აღნიშნული ბინის საკუთრებაში გადაცემა და „მშენებარე“ ერთეულის სახით საჯარო რეესტრში მის სახელზე რეგისტრაცია სამოქალაქო საქმე N2/3881-16 წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლისთანავე;

3.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინების საფუძველზე ს.კ–ი საჯარო რეესტრში ქ. თბილისში, ......., ბინა N6-30, ბლოკი N4, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ..... მესაკუთრედ დარეგისტრირდა;

3.7. ადვოკატმა, როგორც კლიენტის წარმომადგენელმა, დაიბრუნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელე ს.კ–ისთვის დაბრუნებული ბაჟი - 3000 ლარი, რომელიც იმ დროისთვის არსებული კურსით 1111 აშშ დოლარს შეადგენდა ;

3.8. მოპასუხისათვის მიკუთვნებული უძრავი ქონების ღირებულებაა 89 000 აშშ დოლარი, რომლის 5% 4450 აშშ დოლარია;

3.9. განსახილველ დავაში ადვოკატის სასარჩელო მოთხოვნაა 3338 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება; მოსარჩელე მხარის განმარტებით, მისი კლიენტისათვის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინების /იხ. 3.5 ქვეპუნქტი/ საფუძველზე კლიენტისთვის გადაცემული ქონების ღირებულებაა - 89 000 აშშ დოლარი, რომლის 5% 4450 აშშ დოლარს შეადგენს. ადვოკატმა, როგორც კლიენტის (მოპასუხის) რწმუნებულმა, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან 03.12.2018 წელს დაიბრუნა სარჩელზე ბაჟის სახით გადახდილი 3000 ლარი, რაც საქართველოს ეროვნული ბანკის გაცვლითი კურსით იმ დღის მდგომარეობით არ აღემატებოდა - 1111.11 აშშ დოლარს, შესაბამისად აღნიშნული თანხა უნდა გამოაკლდეს მისაღებჰონორარს და ჯამში კლიენტის მიერ გადასახდელი ჰონორარის თანხა - 3338 აშშ დოლარს შეადგენს;

3.10. ჰონორარის მოთხოვნის კანონიერებასა და ოდენობის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საადვოკატო მომსახურებისთვის თანხის დაკისრება გამომდინარეობდა, როგორც იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებიდან (იხ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტი), ასევე, დავალების მარეგულირებელი ნორმებიდან (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 709-710-ე მუხლები, „დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე... მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში“). განსახილველ შემთხვევაში ჰონორარიც და მისი ოდენობაც ხელშეკრულებითაა დადგენილი;

3.11. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეში ადვოკატი ითხოვდა კლიენტისათვის გაწეული იურიდიული მომსახურების გასამრჯელოს არა ზოგადად, არამედ სწორედ ხელშეკრულების მე-4 პუნქტით განსაზღვრულ ჰონორარს, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, მარწმუნებელს რწმუნებულისათვის უნდა გადაეხადა საქმის მოგების შემთხვევაში, მოგებული საქმის საგნის ღირებულების 5%-ის ოდენობით;

3.12. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთზეც გაამახვილა ყურადღება და მიიჩნია, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელემ დაადასტურა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები იმის შესახებ, რომ მის მიერ განხორციელებული იყო მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება (კლიენტმა მიზანს მიაღწია, რამდენადაც მორიგების საფუძველზე მის მიერ გადახდილი თანხის სანაცვლოდ მიიღო საკუთრების უფლება, მის სახელზე აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება), რაც კლიენტს (მოპასუხეს) ადვოკატისათვის ჰონორარის გადახდის ვალდებულებას წარმოუშობდა;

3.13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კლიენტის მტკიცება, რომ სასამართლოში საქმის მორიგებით დამთავრება ვერ იქნებოდა განხილული ადვოკატის მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებად, კერძოდ, საქმის მორიგებით დამთავრება მხოლოდ ფორმალურად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო ადვოკატის ვალდებულების შესრულებად;

3.14. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ ხელშეკრულებით მხარეები 5%-იან ჰონორარზე შეთანხმდნენ. ხელშეკრულების მიხედვით განსაზღვრულია, რომ მოგებული საქმის საგნის ღირებულებას წარმოადგენს მშვიდობიანი შეთანხმების საფუძველზე მიღებული თანხა ან ამ შეთანხმების საფუძველზე შეძენილი ნივთის (ნივთზე უფლების) ღირებულება, კერძოდ, ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, გადასახდელი ჰონორარი შეადგენდა „სასამართლოში მოგებული საქმის საგნის ღირებულების“ 5%-ს, ამასთან, მოგებული საქმის საგნის ღირებულებას წარმოადგენდა: სასამართლო წარმოებასთან დაკავშირებულ საფუძვლებზე მხარეთა მიერ მშვიდობიანი შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში - ამ შეთანხმების საფუძველზე მიღებული თანხა ან ამ შეთანხმების საფუძველზე შეძენილი ნივთის (ნივთზე უფლების) ღირებულება. ხოლო ნივთის ღირებულება განისაზღვრა შემდეგნაირად: 1 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი - 778 აშშ დოლარი;

3.15. სასამართლოში საქმის წარმოებისას მხარეთა შორის დამტკიცდა მორიგების აქტი, რომლის საფუძველზე მოპასუხე (კლიენტი) საჯარო რეესტრში ქ. თბილისში, ......., ბინა N6-30, ბლოკი N4, მიწის (უძრავი ქონების) ს/კ N ...... მესაკუთრედ დარეგისტრირდა. ამდენად, მოპასუხის მიზანი მიღწეულია, რამდენადაც მორიგების საფუძველზე მის სახელზე აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება ამხანაგობა „ა.პ–ი ?“-სა და შპს „ა– “-თან დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების პირობები მოსარჩელის (ადვოკატის)მიერ სრულად და ჯეროვნად შესრულებულად მიიჩნია;

3.16. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. სასამართლოს მითითებით ნებისმიერი სახის გარიგების სადავოობისას სასამართლო მხარეთა მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტებს ამოწმებს. გარიგების მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვას სამი ფუნქცია გააჩნია: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. მიზანი კი სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედგების თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს;

3.17. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში ადვოკატის კლიენტმა მიაღწია მიზანს, რადგან მორიგების საფუძველზე მის სახელზე აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება ამხანაგობა „ა.პ–ი ?-სა“ და შპს „ა–სი ?“-თან დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომლის მიღწევაშიც ადვოკატის როლი მნიშვნელოვანია. მოსარჩელის მხრიდან ხელშეკრულების მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული ჰონორარის მოთხოვნა კი განხილული უნდა იქნეს, როგორც კეთლსინდისიერი მოქმედება. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ და იგი სრულად გაიზიარა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

5. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს ადვოკატ-კლიენტს შორის დავის გადასაწყვეტად უნდა ეხელმძღვანელა „ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის“ კოდექსით და დავა ეთიკის ნორმებთან ერთობლიობაში გადაეწყვიტა;

6. კასატორის განმარტებით, ადვოკატმა მასთან შეთანხმების გარეშე მოაწერა ხელი მორიგების აქტს, რომელმაც მისთვის არასასურველი შედეგები დააყენა და რომ სცოდნოდა მისი შინაარსი იგი მორიგებაზე უარს განაცხადებდა. კასატორის მითითებით სასამართლომ არ გამოიკვლია, რა იყო ადვოკატის აყვანისა და დავის დაწყების მიზანი და არასწორად გამოიყენა ევროპული კონვეციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი. მისი განმარტებით სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, რომელიც კონკრეტულ დავაში მოსარჩელეს ეკისრებოდა და მხოლოდ ხელშეკრულების არსებობა არ იწვევს მოთხოვნის უპირობო დაკმაყოფილებას.

7. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ მოსარჩელემ ჯეროვნად შეასრულა მოპასუხის მიმართ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიზანი არ ყოფილა გადახდილი თანხის სანაცვლოდ, აუშენებელი ფართის საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია, ვინაიდან, სამშენებლო კომპანია არასოდეს ხდიდა სადავოდ, რომ მოპასუხეს ეკუთვნოდა ფართი და, ცხადია, ამ ფართის მისთვის გადაცემის წინააღმდეგი არასოდეს ყოფილა.

8. კასატორის განმარტებით, სამშენებლო კომპანიის მიმართ ადვოკატის კლიენტის პრეტენზია ეხებოდა მისთვის უკვე აშენებული (დასრულებული) ბინის გადაცემის ვალდებულების შეუსრულებლობას. შესაბამისად, სარჩელის მიზანი და სასურველი შედეგის მოლოდინიც იყო დასრულებული ბინის გადაცემის ვალდებულების შესრულება, ან გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება. ამდენად, ფაქტია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა იყო მკაფიო და კონკრეტული, ხელშეკრულების მოშლა და თანხის დაბრუნება.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის პრეტენზია მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ანაზღაურების გადახდაზე უარის თქმის საფუძვლიანობას შეეხება. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია რამდენად დადგა მორიგებით ის იურიდიული შედეგიკლიენტისათვის, , რაც მხარეთა შორის დადებული საადვოკატო მომსახურეობის ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული.

13. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე) და 710.1 (მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში) მუხლებიდან გამომდინარეობს, რაც დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე რწმუნებულსა და მარწმუნებელს შორის ურთიერთობებს განსაზღვრავს.

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი წარმოდგენილი პირი ხდება (იხ. სუსგ N ას-29-2021, 28.05.2021 წ.).

15. ადვოკატი, როგორც პროფესიონალი, კლიენტთან გაფორმებული იურიდიული (საადვოკატო) მომსახურების ხელშეკრულების საფუძველზე, ცხადია, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობაში სამართლებრივად იბოჭება იმ შეთანხმებით, რომლის ძირითადი პირობების შემთავაზებელი თვითონვეა (იხ. სუსგ Nას-1161-1116-2016, 12.10.2017წ.).

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დავალების ხელშეკრულება ითვალისწინებს მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის ორმხრივი უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას (სუსგ Nას-497-477-2016, 21.04. 2017 წ; პუნქტი 34).

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს (ადვოკატს, რწმუნებულს) მოპასუხის (კლიენტის, მარწმუნებლის) მიმართ წარმოეშვა დავალების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წარმომადგენლობის განხორციელების ვალდებულება, რის სანაცვლოდაც უნდა მიეღო საზღაური (მათ შორის ჰონორარის სახითაც). კასატორის პრეტენზიით რწმუნებული არ მოქმედებდა მარწმუნებლის ინტერესების გათვალისწინებით, მაშინ როდესაც კლიენტს, შპს „ა–სი პ-სა“ და შპს „ა–სი ?“-ს შორის მორიგების აქტი გაფორმდა. ამ პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ სარჩელს თან ერთის დავალების ხელშეკრულება და მინდობილობა. ადვოკატისათვის გადასახდელი ჰონორარის გამოანგარიშების წესის მიხედვით ჰონორარი შეადგენდა „სასამართლოში მოგებული საქმის საგნის ღირებულების“ 5%-ს, ხოლო „სასამართლოში მოგებული საქმის საგნის ღირებულება“ წარმოადგენდა (ერთ-ერთი შესაძლო შემთხვევა) მხარეთა მიერ მშვიდობიანი შეთანხმების მიღწევის შემთხვევაში, ამ შეთანხმების საფუძველზე მიღებულ თანხას ან ამ შეთანხმების საფუძველზე შეძენილი ნივთის (ნივთზე უფლების) ღირებულებას (ს/ფ 19-20). მინდობილობის თანახმად კი დ.თ–ძეს მინიჭებული ჰქონდა უფლება მარწმუნებლის სახელით დავა მორიგებით დაესრულებინა (ს/ფ 23).

18. სსკ-ის 52-ე მუხლი ადგენს ნების გამოვლენის განმარტების წესს, კერძოდ: ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. მითითებული ნორმის მიზანია, დავის შემთხვევაში გაირკვეს, რა განზრახვა ჰქონდათ მხარეებს ხელშეკრულების დადებისას და როგორ უნდა გავიგოთ ხელშეკრულების სადავო გამონათქვამი. ასეთ შემთხვევაში მხარეების მიერ ხელშეკრულებაში განსაზღვრული გამონათქვამი განსხვავებულად არის გაგებული. აღნიშნული გამორიცხავს ხელშეკრულების განმარტების შესაძლებლობას იმის მიხედვით, თუ რას ფიქრობდა ნების გამომვლენი ან ნების მიმღები. სწორედ ამიტომ, კანონით გადამწყვეტია “ნების გონივრული განსჯა”, რაც ნიშნავს სადავო გამონათქვამის იმ მნიშვნელობის დადგენას, რომელსაც გონიერი ადამიანი ანალოგიურ პირობებში მიანიჭებდა. გონივრულობა მოცემული ურთიერთობის სრულად აღქმა და განსჯაა და არა გამოყენებული გამონათქვამის ვიწრო გაგება.

19. საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების 3.10, 3.11, 3.12, 3.13, 3.16, 3.17 ქვეპუნქტებში ასახულ, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზე დაყრდნობით არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და განმარტავს, რომ ფაქტობრივი გარემოება რომ ადვოკატმა არაჯეროვნად შეასრულა საადვოკატო მომსახურების შესახებ გარიგებით გათვალისწინებული ვალდებულება მარწმუნებლის ინტერესების დაცვის მიზნით, საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. მეტიც, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოსარჩელის მხრიდან მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, კვალიფიციური და სრულყოფილი იურიდიული მომსახურების გაწევის ფაქტზე მიუთითებენ. „ადვოკატთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით: „ადვოკატი არის თავისუფალი პროფესიის პირი, რომელიც ემორჩილება მხოლოდ კანონსა და პროფესიული ეთიკის ნორმებს და გაწევრიანებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში“, ხოლო ამავე კანონის მე-3 მუხლით განსაზღვრულია საადვოკატო საქმიანობის პრინციპები, რომელთა შორის „ლ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დადგენილია „ადვოკატის მიერ პროფესიული ეთიკის ნორმების დაცვა“. ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსის (შემდეგში: აპეკ) მე-8 მუხლის თანახმად, „ადვოკატს უფლება არა აქვს კლიენტს მისცეს გარანტიები მისგან აღებული საქმის შედეგებთან დაკავშირებით“ (შეად. სუსგ N ას-1161-1116-2016, 12.10.2017 წ.).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის მასალებით დადგენილია, რასაც კასატორი ვერ აქარწყლებს, რომ ადვოკატი მოქმედებდა კლიენტის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, მათ შორის კი ერთ-ერთი შესაძლო შედეგი დავის მორიგებით დასრულება იყო და ისიც კი იყო მითითებული ხელშეკრულებაში, რომ მორიგების თანახმად შესაძლო იყო, რომ ადვოკატის კლიენტს უძრავ ქონებაზე უფლება მიეღო, რაც რეალურად მოხდა კიდეც. ერთ-ერთ საქმეზე განიმარტა: „საკასაციო სასამართლო მხარეთა შორის ხელმოწერილი სამი ხელშეკრულების შესახებ მსჯელობისას, უწინარესად, იმას აღნიშნავს, თუ რა წესით შეთანხმდა ადვოკატისათვის კლიენტის მიერ ჰონორარის (გასამრჯელოს) ანაზღაურება, ამასთან, ეს საზღაური, თავისი არსით ჰონორარი იყო, თუ წარმატების ჰონორარი, რომელიც, ადვოკატისათვის უკვე გადახდილი გასამრჯელოს გარდა, დავის წარმატებით დასრულებისათვის /რაც არა მხოლოდ მხარის სასარგებლოდ მიღებულ გადაწყვეტილებაში გამოიხატება, არამედ-მოდავე მხარეთა მორიგებაშიც/ დამატებით თანხის გადახდას გულისხმობს“ (იხ. სუსგ N ას-1161-1116-2016, 12.10.2017 წ; პუნქტი 17). ,

21. საკასაციო სასამართლო უპირველესად სამოქალაქო სამართალში დადგენილ მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს და განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

22. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

23. კლიენტს ეკისრება ადვოკატის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ანაზღაურება ხელშეკრულების ფარგლებში, ხოლო რაც შეეხება ანაზღაურების ოდენობას, აღნიშნული უნდა დადგინდეს მხარეთა ნების გამოვლენის გონივრულობას, შეთანხმების მიღწევისას იმ დანაწესის გათვალისწინებით, რომ “ადვოკატთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის მოწესრიგებიდან გამომდინარე, ადვოკატს ეკისრება კლიენტის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, ამ უკანასკნელისათვის ყველა ფინანსური ვალდებულების /რომელიც სასამართლო ხარჯების გარდა, ადვოკატისათვის გადასახდელ ჰონორარსაც მოიცავს/ შესახებ ინფორმაციის დროულად და კვალიფიციურად მიწოდება (აპეკ - ის 8.6 მუხლის მიხედვით, „ადვოკატმა კლიენტს მასთან შეთანხმებული წესით უნდა მიაწოდოს ინფორმაცია მასზე მინდობილი საქმის მსვლელობისა და საქმის წამოების მოსალოდნელი ხარჯების შესახებ“), რაც კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილე კონტაჰენტთა იმთავითვე პრეზუმირებული კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარეობს (სსკ-ის მე-8.3 მუხლი). აპეკ-ის 8.8 მუხლის თანახმად, კი ჰონორარის ოდენობა და მისი გამოანგარიშების წესი წინასწარ ცნობილი და მისაღები უნდა იყოს კლიენტისათვის. საადვოკატო მომსახურების ჰონორარის (გასამრჯელოს) ოდენობის შესახებ რაიმე მოწესრიგებას “ადვოკატთა შესახებ” საქართველოს კანონი ან ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსი არ შეიცავს. მაგალითად, ევროგაერთიანების ადვოკატთა (CCBE) ქცევის მოდელური კოდექსი, რომელიც სახელმძღვანელოა ევროგაერთიანებისა და ევროპის ეკონომიკური სივრცის ადვოკატთათვის, აწესრიგებს ჰონორარის საკითხს, კერძოდ, 3.4 პუნქტით დადგენილია, რომ 3.4.1. ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ჰონორარი სრულად უნდა გაუმჟღავნდეს კლიენტს და უნდა იყოს სამართლიანი და ზომიერი. 3.4.2. ადვოკატსა და კლიენტს შორის სხვაგვარი შეთანხმების არსებობის გარდა, ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ჰონორარი ექვემდებარება რეგულირებას იმ ადვოკატურისა თუ იურიდიული საზოგადოების წესების შესაბამისად, რომელსაც ადვოკატი მიეკუთვნება. საკასაციო სასამართლო ისევ ევროგაერთიანების ადვოკატთა ქცევის კოდექსის 3.3 მუხლს მოიხმობს, რომელიც უკრძალავს ადვოკატს აწარმოოს ე.წ. Pactum Quota de Litis (3.3.1 ქვეპუნქტი), რაც ნიშნავს 3.3.2. შეთანხმებას ადვოკატსა და კლიენტს შორის, რომელიც დადებულია იმ საქმის საბოლოო გადაწყვეტამდე, რომელშიც კლიენტი ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს და რომლის საფუძველზე კლიენტი იღებს ვალდებულებას ადვოკატს გადასცეს წილი საქმის შედეგიდან, მიუხედავად იმისა, თუ წილი თანხას ან სხვა სარგებელს წარმოადგენს, რომელსაც კლიენტი საქმის გადაწყვეტისას მიიღებს. Pactum Quota de Litis არ მოიცავს შეთანხმებას, რომლის თანახმად, ჰონორარი გამოიანგარიშება ადვოკატის მიერ აღებული საქმის ღირებულების საფუძველზე, ოფიციალურად დამტკიცებული ჰონორარების სისტემის ან ადვოკატზე იურისდიქციის მქონე კომპეტენტური ორგანოს კონტროლის ქვეშ (http://www.ccbe.eu/NTCdocument/EN_CCBE_CoCpdf1_1382973057.pdf) (შეად.სუსგ-ებს: Nას-1161-1116-2016, 12.10.2017წ; Nას-1117-2020, 25.03.2021წ.).

24. საკასაციო სასამართო მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ჰონორარის ოდენობა და გადახდის წესი შეთანხმებული იყო მხარეებს შორის და კასატორს სადავოდ არ გაუხდია.იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება მოიცავს მკაფიო მოწესრიგებას ჰონორარის გადახდის წესის თაობაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.2 ქვეპუნქტი), შესაბამისად, ადვოკატის მიერ პროფესიული ეთიკური ვალდებულება და დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობა სრულად შესრულებულია, რაც უსაფუძვლოს ხდის კასატორის პრეტენზიას.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.კ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ს.კ–ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, ლ.გ–ძის მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 570,36 ლარის (საგადახდო დავალება 0, გადახდის თარიღი 2021 წლის 11 მაისი), 70% – 399,25 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური