საქმე №ას-785-2021 12 ნოემბერი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი –შპს ''კ–ა'' (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – პ.ა–ი, ი.დ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა პ.ა–ის (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე) და ი.დ–ვის (შემდეგში: მეორე მოსარჩელე, ერთობლივად მოსარჩელეები ან დასაქმებულები) სარჩელი:

1.1. ბათილად იქნა ცნობილი პირველ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე შპს „კ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, კომპანია, საწარმო, დამსაქმებელი, აპელანტი ან კასატორი) დირექტორის 2018 წლის 31 დეკემბრის N297 ბრძანება და დასაქმებული აღდგენილ იქნა მოპასუხე კომპანიაში ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობაზე; კომპანიას დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა გათავისუფლების მომენტიდან, 2019 წლის 1 იანვრიდან, სამსახურში აღდგენის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იძულებითი მოცდენის - ყოველთვიურად ხელზე ასაღები 1000 ლარის ანაზღაურება;

1.2. ბათილად იქნა ცნობილი მეორე მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მოპასუხეკომპანიის დირექტორის 2018 წლის 31 დეკემბრის N296 ბრძანება და დასაქმებული აღდგენილ იქნა მოპასუხე კომპანიაში ელექტრიკოსის თანამდებობაზე; კომპანიას დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა გათავისუფლების მომენტიდან, 2019 წლის 1 იანვრიდან, სამსახურში აღდგენის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იძულებითი მოცდენის -ყოველთვიურად ხელზე ასაღები 480 ლარის ანაზღაურება;

1.3. მოპასუხეს თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის - 100-100 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2009 წლის 3 აპრილის ბრძანებით მოსარჩელეები კომპანიაში დაინიშნენ სპეციალისტებად, ხოლო 2017 წლის 19 დეკემბრის ბრძანებით - ელექტრიკოსებად 2017 წლის 19 დეკემბრიდან ამავე წლის 31 დეკემბრამდე.

3.2. ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერის 2017 წლის 19 დეკემბრის ბრძანებით მოპასუხე კომპანია დაფუძნდა, რომლის მიზანს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გარე განათების ქსელის, ელექტროგაყვანილობის, ელექტრომოწყობილობების გამართულად მუშაობის უზრუნველყოფა წარმოადგენდა.

3.3. მოპასუხესა და პირველ მოსარჩელეს შორის 2018 წლის 3 იანვრიდან იმავე წლის 31 იანვრამდე, 2018 წლის 1 თებერვლიდან იმავე წლის 31 მარტამდე და 2018 წლის 2 აპრილიდან 2018 წლის 31 დეკემბრამდე, შრომითი ხელშეკრულებები დაიდო, რომელთა მიხედვით, დასაქმებული კომპანიაში ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობას იკავებდა.

3.4. მოპასუხის დირექტორის 2018 წლის 2 აგვისტოს N158 ბრძანებით, პირველ მოსარჩელეს სამსახურებრივ მოვალეობათა შეუსრულებლობის გამო საყვედური გამოეცხადა, ხოლო 2018 წლის 9 აგვისტოს N162 ბრძანებით, სამსახურის არასაპატიო მიზეზით გაცდენისა და მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, 2018 წლის 2, 3, 6, 7, და 8 აგვისტოს გაცდენილი სამუშაო დღეების შესაბამისი ანაზღაურება აგვისტოს ხელფასიდან გაექვითა.

3.5. მოპასუხესა და მეორე მოსარჩელეს შორის 2018 წლის 3 იანვრიდან იმავე წლის 31 იანვრამდე, 2018 წლის 1 თებერვლიდან იმავე წლის 31 მარტამდე და 2018 წლის 2 აპრილიდან 2018 წლის 31 დეკემბრამდე შრომითი ხელშეკრულებები დაიდო, რომლის მიხედვით, დასაქმებული კომპანიაში ელექტრიკოსის თანამდებობას იკავებდა.

3.6. კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 6 ნოემბრის N233 ბრძანებით, სამსახურის არასაპატიო მიზეზით გაცდენის გამო, 2018 წლის 5 ნოემბერს მეორე მოსარჩელეს გაცდენილი სამუშაო დღის შესაბამისი ანაზღაურება ნოემბრის ხელფასიდან გაექვითა.

3.7. კომპანიის დირექტორმა 2018 წლის 10 დეკემბერს პირველ მოსარჩელეს აცნობა, რომ სახელმწიფო შესყიდვების სატენდერო ხელშეკრულებების და დასაქმებულთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებებისა ვადა 2018 წლის 31 დეკემბერს იწურებოდა, ასევე შეატყობინა სამსახურიდან შესაძლო გათავისუფლების თაობაზე ვადის გასვლის შემდეგ.

3.8. მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2019 წლის 8 იანვრის N20 და 2018 წლის 31 დეკემბრის N287 ბრძანებებით ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობებზე სხვა პირები დაინიშნენ, რომლებსაც ხელშეკრულების ვადა რამდენჯერმე გაუგრძელდათ. ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობრივი სარგოს დარიცხული ოდენობა 2018 წელს 1250 ლარს, ხოლო ელექტრიკოსის - 850 ლარს შეადგენდა.

3.9. პირველი მოსარჩელე, მოპასუხე კომპანიაში 2009 წლიდან სპეციალისტად, ხოლო შემდეგ ელექტრიკოსად მუშაობდა.

3.10. მეორე მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში 2009 წლიდან სპეციალისტად, ხოლო შემდეგ ელექტრიკოსად მუშაობდა.

3.11. კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 31 დეკემბრის N297 ბრძანებით პირველი მოსარჩელე ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობიდან 2019 წლის 1 იანვრიდან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ’’ პუნქტის საფუძველზე „შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო“ გათავისუფლდა.

3.12. კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 31 დეკემბრის N297 ბრძანებით მეორე მოსარჩელე ელექტრიკოსის თანამდებობიდან 2019 წლის 1 იანვრიდან, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ’’ პუნქტის საფუძველზე „შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო“ გათავისუფლდა.

4. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საკვანძო საკითხს წარმოადგენდა იმ გარემოების დადგენა და შეფასება, არსებობდა თუ არა დამსაქმებელსა და დასაქმებულებს შორის უვადო შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების ვადის გასვლის საფუძვლით გამოცემული ბრძანების კანონიერებას გამორიცხავდა.

5. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი იყო მხარეთა პოზიციების შეფასება სადავო საკითხთან მიმართებით. კომპანიის მტკიცებით, დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობა 2018 წლის 31 დეკემბერს შრომითი ხელშეკრულებების ვადის ამოწურვის გამო შეწყდა, რასაც მოსარჩელეები არ იზიარებენ და მიაჩნიათ, რომ ისინი კომპანიაში განუსაზღვრელი ვადით იყვნენ დასაქმებულები.

6. სშკ-ის მე-12 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, „თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან თუ შრომითი ურთიერთობა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადების შედეგად გრძელდება და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, მიიჩნევა, რომ დადებულია უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება მისი ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი შრომითი ხელშეკრულება პირველი ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო“.

7. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ: მოსარჩელეები 2009 წლის 3 აპრილიდან მოპასუხე კომპანიაში თავდაპირველად სპეციალისტებად, შემდეგ ელექტრიკოსებად მუშაობდნენ და ერთი და იგივე სამუშაოს ასრულებდნენ; ახალციხის მუნიციპალიტეტის მერის 2017 წლის 19 დეკემბრის ბრძანებით მოპასუხე კომპანია დაფუძნდა, რომლის მიზანს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გარე განათების ქსელის, ელექტროგაყვანილობის, ელექტრომოწყობილობების გამართულად მუშაობის უზრუნველყოფა წარმოადგენდა; დამსაქმებელსა და დასაქმებულებს შორის 2018 წლის 3 იანვარს შრომითი ხელშეკრულებები დაიდო, რომლის მიხედვით, ისინი ელექტრიკოს-მძღოლის თანამდებობაზე დაინიშნენ. მათი მოვალეობა ანალოგიური სამუშაოსგან შედგებოდა, რასაც ისინი მოპასუხე კომპანიის დაფუძნებამდე სპეციალისტის, ელექტრიკოსის თანამდებობაზე მუშაობის დროს ასრულებდნენ.

8. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ გარკვეული ცვლილებები განხორციელდა და ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გარე განათების ქსელის, ელექტროგაყვანილობის, ელექტრომოწყობილობების გამართულად მუშაობის უზრუნველყოფის ფუნქცია-მოვალეობები 2017 წლის 19 დეკემბერს შექმნილ მოპასუხე კომპანიას გადაეცა. შესაბამისად, შეიქმნა ახალი ორგანიზაცია, რომელიც ფორმალური ნიშნით განსხვავდება, თუმცა შინაარსობრივად აქვს იგივე ფუნქცია, რაც მანამდე არსებულ კომპანიას. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ფორმალური ნიშნით განსხვავების მიუხედავად, დასაქმებულები შინაარსობრივად ერთი და იმავე ფუნქციის მქონე ორგანიზაციაში მუშაობდნენ და უვადო შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ.

9. სასამართლოს შეფასებით, ახლად შექმნილმა კომპანიამ ძველი დამსაქმებელი ჩაანაცვლა, შესაბამისად, ის, როგორც დამსაქმებლის ,,უფლებამონაცვლე’’, შებოჭილი იყო სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის არსებული უფლება-მოვალეობებით. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოწმობს იმას, რომ მხარეთა შორის არსებობდა უვადო შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა და მოპასუხე კომპანიას, როგორც დამსაქმებლის ,,უფლებამონაცვლეს’’ ევალებოდა დასაქმებულ პირებთან შრომითი ხელშეკრულებები იმ პირობებით გაეგრძელებინა, რაც წლების მანძილზე დადგენილი იყო და აღნიშნულის საპირისპიროდ, შრომითსამართლებრივი ურთიერთობით დადგენილი პირობების დასაქმებულთა საწინააღმდეგოდ გაუარესება დაუშვებელია. მოპასუხე კომპანიას გადაეცა ყველა ის უფლება-მოვალეობა დასაქმებულ პირებთან მიმართებით, რაც მანამდე აკავშირებდა დამსაქმებელს, შესაბამისად, მტკიცება, რომ მოპასუხე ახალი დამსაქმებელია, ვერ გამოდგება ვარგის საფუძვლად, უვადოდ დანიშნული თანამშრომლისათვის განსაზღვრული ვადით შრომითი ხელშეკრულების მისაჩნევად, მით უფრო თუ მოსარჩელეები ახორციელებდნენ იმავე ფუნქცია-მოვალეობებს და არ შეცვლილა მათი სამუშაოს სახე.

10. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეები მოპასუხე კომპანიაში უვადო შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში იყვნენ დასაქმებულები და აპელანტი არ იყო უფლებამოსილი შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, 2018 წლის 31 დეკემბრიდან ხელშეკრულება შეეწყვიტა. დადგენილია, რომ მოსარჩელეები 30 თვეზე მეტი ვადით იყვნენ საწარმოში დასაქმებული და დაკისრებულ შრომით მოვალეობებს ასრულებდნენ.

11. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 31 დეკემბრის N296 და N297 ბრძანებები მართებულად ცნო ბათილად.

12. სააპელაციო სასამართლომ სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე მითითებით, „სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“ ასევე სრულად გაიზიარა არამართლზომიერად გათავისუფლებული მოსარჩელეების დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენის თაობაზე საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

13. სასამართლომ სშკ-ის 42-ე „თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით“ და 58-ე „ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“ მუხლებზე მიუთითა და დადგენილად მიიჩნია, რომ: ა) დამსაქმებელმა უკანონოდ შეწყვიტა, შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულებთან (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება), ბ) შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პერიოდში მოსარჩელეებმა ვერ შეძლეს სახელფასო ანაზღაურების მიღება (ზიანი - ყოველთვიური ხელფასი), გ) რომ არა დამსაქმებლის უკანონო ბრძანება, მოსარჩელეები შეძლებდნენ შემოსავლის მიღებას (მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის ცალსახაა). სასამართლოს შეფასებით, დამსაქმებლის უკანონო ბრძანების საფუძველზე, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგად, დასაქმებულებს მიადგათ ზიანი, რაც გამოიხატა მათ მიერ შრომითი მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობასა და კუთვნილი ანაზღაურების (ხელფასის) მიუღებლობაში. იძულებითი განაცდური წარმოადგენს სწორედ იმ ზიანს, რომელიც ეკუთვნის დასაქმებულს, რათა პირვანდელი მდგომარეობა აღდგეს იმ სახით, რომელიც არ იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხეს (დამსაქმებელს) მოსარჩელეების სასარგებლოდ ყოველთვიურად იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება მართებულად დაეკისრა.

14. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევების გარეშე, ამასთან, სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებულ ნაწილში არსებითად სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1 მოპასუხემ (დამსაქმებელმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

15.2 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის (დამსაქმებლის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

19. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

20. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო სასამართლო იზიარებს დასკვნას, რომ კასატორმა მოსარჩელეები სამსახურიდან არამართლზომიერად გაათავისუფლა, ხოლო მოპასუხემ საპირისპირო, სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა დასაქმებულების სამუშაოდან გათავისუფლების კანონიერება.

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეულ შეთანხმებას (სშკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტი). შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას“ (სუსგ-ები N ას-1350-2019, 27.11.2019 წელი; Nას-98-94-2016, 26.07.2016წელი; №ას-368-2019, 31.07.2019წელი). ამასთან, შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ საკუთარი უფლების ბოროტად გამოყენება.

22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე მუხლის, თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად“ (იხ. სუსგ Nას-1391-1312-2012, 10.01.2014წ).

23. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სშკ-ის 47-ე, 48-ე მუხლებით. რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულებას წარმოადგენს ის, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“ აქვთ, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობისას (იხ. სუსგ Nას-619-2020, 2.12.2020წ). საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო; ცვლილება შეეხო შრომითი ხელშეკრულების ხანგრძლივობის საკანონმდებლო მოწერიგებასაც. ახლებური მოწესრიგების საფუძველზე განსახილველ საქმეშიც დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის წარმოიშვა უვადო შრომითი ურთიერთობა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლის და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (შეად.სუსგ Nას-941-891-2015, 29.01.2016წ. პ-48). აქედან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ კონსტიტუციით გარანტირებული თავისუფალი შრომის უფლების შემადგენელი ნაწილია შრომითი ურთიერთობის სტაბილურობა (იხ. სუსგ Nას-792-2019, 18.02.2021წ.).

25. საკასაციო სასამართლო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ გარემეობებზე მიუთითებს, იზიარებს და დამატებით განმარტავს, რომ ამ შემთხვევაში სადავოა, არსებობდა თუ არა უვადო შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა დამსაქმებელსა და დასაქმებულებს შორის.

26. აღსანიშნავია, რომ დამსაქმებელმა ხელშეკრულების ვადის გასვლის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულებთან შეწყვიტა სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რომლის თანახმად - „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა“.

27. ამდენად, მოსარჩელეების (დასაქმებულების) მიერ მოთხოვნილი შედეგის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანებების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენის (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების - სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 48.8-ე „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება“, 58-ე „ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1-ე „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“ და 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ მუხლები.

28. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა კომპანიის (დამსაქმებლის) მტკიცება, რომ მხარეებს შორის ვადიანი შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა. იმ საკითხის შესაფასებლად, იყვნენ თუ არა მოსარჩელეები კომპანიასთან უვადო შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში, მნიშვნელოვანია საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა მიხედვით, ვადიანი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მხარეთა შორის ურთიერთობა რამდენჯერმე, მიმდევრობით გრძელდებოდა და მისი ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატებოდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.3.-3.9-3.10 ქვეპუნქტები).

29. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებსა და დასკვნას (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-8 და მე-9 პუნქტებში ასახული მსჯელობა) და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის უვადო შრომითი ხელშეკრულების არსებობის პირობებში არ არსებობდა სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ’’ ქვეპუნქტის გამოყენების წინაპირობები, რომელიც შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია.

30. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, ვინაიდან, უვადო შრომითი ხელშეკრულება კანონსაწინააღმდეგოდ შეწყდა, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სსკ-ის 54-ე მუხლის მიხედვით, დამსაქმებლის ცალმხრივი ნება მართებულად ცნო ბათილად და, სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, სწორად აღადგინა დასაქმებულები გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე.

31. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის დანაწესზე და განმარტავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს დამსაქმებლის ვალდებულებას, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, შრომის კოდექსი დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (იხ. სუსგ N ას-951-901-2015, 29.01.2016).

32. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დამსაქმებელს, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ობიექტური, ხელშეკრულების მოშლისათვის საკმარისი საფუძველი არ გააჩნდა და მისი ქმედება ეწინააღმდეგება მხარეებს შორის უფლება-მოვალეობათა კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპს.

33. საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს და აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული ღონისძიება - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა უკანონო იყო. შესაბამისად, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

34. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, კასატორის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მტკიცების ტვირთის სპეციალური წესის მოქმედების პირობებში, სწორედ დამსაქმებელს ავალებს სადავო ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთს, რადგან დამსაქმებელს მეტად ხელეწიფება, როგორც შრომითი ურთიერთობის არსებობის, ასევე მისი შეწყვეტის მართლზომიერების დამტკიცების შესაძლებლობა.

35. კასატორის მტკიცებით, დასაქმებულები სარჩელში მათ მიმართ დისკრიმინაციულ მიდგომაზე უთითებდნენ, რაც სასამართლომ არ გამოიკვლია და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერებაც არასწორად შეაფასა.

36. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ გამოცემული სადავო ბრძანების მართლზომიერების მტკიცების ტვირთი სწორედ დასაქმებულს ეკისრებოდა, რაც ვერ განახორციელა, ხოლო კასატორის პრეტენზია, რომ სასამართლომ მოსარჩელეების მითითების საფუძველზე არ გამოიკვლია მათ მიმართ განხორციელებული შესაძლო დისკრიმინაციული ქმედება, გარდა იმისა, რომ ამ შემთხვევაში მხოლოდ დასაქმებულთა პრეტენზიის ფარგლებში შეიძლებოდა გამხდარიყო სააპელაციო სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანი, დამსაქმებლის სასარგებლოდ ვერ ცვლის სამართლებრივ ვითარებას და სადავო ბრძანებების კანონიერების დასადასტურებულად ვერ გამოდგება. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლობმა მხარეთა მიერ წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათ დასამტკიცებლად თანდართული მტკიცებულებების შესწავლის საფუძველზე დაადგინეს, რომ დასაქმებულებთან უვადო შრომითი ურთიერთობა არსებობს და ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო დასაქმებულთა გათავისუფლება უკანონო იყო, რასაც დაუკავშირდა დასაქმებულთა უფლებრივ რესტიტუციასთან დაკავშირებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაც. ამდენად, კასატორის ეს პრეტენზია, როგორც დაუსაბუთებელი შედავება, არ არის გაზიარებული.

37. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. მსგავს საკითხებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა არსებობს, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

38. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

39. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "კ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "კ–ას" (ს/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1800 ლარის (საგადახდო დავალება N5171832397, გადახდის თარიღი 2021 წლის 16 აგვისტო), 70% – 1260 ლარი და 864 ლარის (საგადახდო დავალება N5171832428, გადახდის თარიღი 2021 წლის 16 აგვისტო), 70% – 604,8 ლარი

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური