საქმე №ას-8-2021 10 ნოემბერი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)

მირანდა ერემაძე (მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – მ.მ–ი, ს.შ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა–ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 ოქტომბერი

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ხალი გადაწყვეტილების მიღებით კომპენსაციის დაკისრება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.მ–ისა (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე) და ს.შ–ძის (შემდეგში მეორე მოსარჩელე) (ერთად: მოსარჩელეები, დასაქმებულები, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორები, კასატორები) საკასაციო პრეტენზიით, ნაწილობრივ (კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში) დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 ოქტომბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებასთან დაკავშირებით.

2. კასატორების პრეტენზიით, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მცირე კომპენსაცია მიაკუთვნა მოსარჩელეებს, არ გაითვალისწინა საქმის განხილვის ხანგრძლივობა, ოჯახური მდგომარეობა და სოციალურეკონომიკური გარემოებები.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 1 თებერვლისა და ამავე წლის 26 თებერვლის განჩინებებით, კასატორთა საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

6. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

7.1. შპს ,,ა–სა“ (შემდეგში: მოპასუხე, დამსაქმებელი, კომპანია) და პირველ მოსარჩელეს შორის, 2016 წლის 1 ივლისს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოსარჩელე დასაქმდა კომპანიაში მარკეტინგული ჯგუფის მენეჯერის პოზიციაზე. ხელშეკრულება გაფორმდა ერთი წლის ვადით, რომელიც გაგრძელდა 2-ჯერ წერილობითი შეთანხმების გარეშე, კერძოდ, 2017 წლის 1 ივლისს ერთი წლით და 2018 წლის 1 ივლისს ასევე 1 წლის ვადით. დასაქმებულის ხელფასი ხელზე მისაღები თანხის ოდენობით შეადგენდა 2000 ლარს (ტ.1, ს.ფ. 26-29; 31-32).

7.2. მოპასუხე კომპანიასა და მეორე მოსარჩელეს შორის, 2016 წლის 1 ივლისს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მეორე მოსარჩელე დასაქმდა კომპანიაში პროდუქტის მენეჯერის პოზიციაზე. ხელშეკრულება გაფორმდა ერთი წლის ვადით, რომელიც გაგრძელდა 2-ჯერ წერილობითი შეთანხმების გარეშე, კერძოდ, 2017 წლის 1 ივლისს ერთი წლით და 2018 წლის 1 ივლისს ასევე 1 წლის ვადით. მეორე დასაქმებულის ხელფასი ხელზე მისაღები ხელფასი შეადგენდა 2000 ლარს (ტ.1, ს.ფ. 42-45; 47-49).

7.3. კომპანიის დირექტორმა, 2018 წლის 29 ოქტომბერს გამოსცა №29-10/18-1 ბრძანება კომპანიაში ორგანიზაციული ცვლილებების დაწყების შესახებ. რეორგანიზაციის მიზნად განისაზღვრა - კომპანიის ხარჯების ოპტიმიზაცია. კომპანიაში არსებული დეპარტამენტების ჯგუფების გარდაქმნა/გაუქმება. კომპანიაში არსებული საშტატო ერთეულების გაუქმება/შემცირება/გაზრდა. კომპანიის თანამშრომელთათვის უფლება-მოვალეობების განსაზღვრა და მათი ფორმალიზება (ტ.1,ს.ფ. 24).

7.4. კომპანიის დირექტორმა, 2018 წლის 29 ოქტომბერს გამოსცა №29-10/18-2 ბრძანება, რომლის მიხედვითაც, 2018 წლის 1 ნოემბრიდან შეიცვალა კომპანიის სამედიცინო წარმომადგენლების პირველი, მეორე, მესამე და მეოთხე ჯგუფების სტრუქტურა და ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: ა) პირველი ჯგუფის შემადგენლობა ნაცვლად 9 წევრისა განისაზღვრა 2 წევრით, მათ შორის 1 პროდუქტ მენეჯერის და 1 სამედიცინო წარმომადგენლის საშტატო ერთეული. შესაბამისად ამავე თარიღიდან გაუქმდა აღნიშნულ ჯგუფში 7 საშტატო ერთეულის (მათ შორის, 1 ჯგუფის მენეჯერის და 6 სამედიცინო წარმომადგენლის პოზიცია); ბ) გაიზარდა მეორე ჯგუფში შემავალი საშტატო ერთეულების რაოდენობა 1 სამედიცინო წარმომადგენლის პოზიციით და ნაცვლად 6 საშტატო ერთეულისა ამ ჯგუფის შემადგენლობა განისაზღვრა 7 საშტატო ერთეულით. გ) მესამე ჯგუფის შემადგენლობა ნაცვლად 2 წევრისა განისაზღვრა 1 წევრით (პოზიცია სამედიცინო წარმომადგენელი), შესაბამისად გაუქმდა აღნიშნულ ჯგუფში 1 (ჯგუფის მენეჯერი) საშტატო ერთეული; დ) გაიზარდა მე-4 ჯგუფში შემავალი საშტატო ერთეულების რაოდენობა 1 სამედიცინო წარმომადგენლის პოზიციით და ნაცვლად 6 საშტატო ერთეულისა ამ ჯგუფის შემადგენლობა განისაზღვრა 7 საშტატო ერთეულით.

7.5. კომპანიის დირექტორის №29-10/18-2 ბრძანებით, მოსარჩელეებთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (ტ.1,ს.ფ. 22-23, 25, 41).

7.6. კომპანიის დირექტორის 2018 წლის 14 ნოემბრის წერილებით მოსარჩელეებს ეცნობათ, რომ მათი გათავისუფლება დაკავებული თანამდებობიდან მოხდა კომპანიაში მიმდინარე რეორგანიზაციის საფუძველზე, რაც თავის მხრივ განაპირობა კომპანიის ფინანსურმა კრიზისმა. ამასთან ცვლილებები განპირობებული იყო არა მხოლოდ კომპანიის შიდა პოლიტიკით, არამედ, კომპანიისაგან დამოუკიდებელი გარე ფაქტორებითაც, კერძოდ, ერთის მხრივ, ბოლო დროს კომპანიის სამოქმედო სფეროში კონკურენციის მომატებით, რამაც საგრძნობლად შეამცირა კომპანიის გაყიდვები და მეორეს მხრივ, კომპანიის მიერ მიწოდებულ პროდუქციაზე მოთხოვნის შემცირებით, რაც ასევე შესამჩნევად ისახებოდა კომპანიის ყოველდღიურ საქმიანობაზე და აუცილებელი გახადა მომხდარიყო საშტატო ერთეულების შემცირება (ტ.1,ს.ფ. 20-21, 36-37).

7.7. კომპანიაში 2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით გათვალისწინებული იყო 63 საშტატო ერთეული, მათ შორის 4 ჯგუფის მენეჯერი, 2018 წლის ნოემბრის მდგომარეობით კომპანიაში დარჩა 57 საშტატო ერთეული და მათ შორის 2 ჯგუფის მენეჯერი, ხოლო 2019 წლის თებერვლის მდგომარეობით კომპანიაში იყო 56 საშტატო ერთეული და მათ შორის 3 ჯგუფის მენეჯერი (ტ.1,ს.ფ. 115, 143).

8. საკასაციო სასამართლო უპირველესად ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებებზე, რომ საქალაქო სასამართლოში, დასაქმებულთა მიერ წარდგენილი სარჩელი, სადავო ბრძანებების ბათილად ცნობის, გათავისუფლებამდე არსებულ თანამდებობაზე მოსარჩელეთა აღდგენის, იძულებითი განაცდურის მოპასუხე კომპანიისთვის დაკისრების, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურებისა და დაყოვნებული თანხის 0.07%-ის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანებები, მოპასუხე კომპანიას დაეკისრა გამოუყენებელი შვებულების თანხის ანაზღაურების ვალდებულება, ამავე თანხის 0.07% 2018 წლის 8 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე თუმცა, იმავე თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ნაცვლად, მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, ინდივიდუალურად, ერთჯერადი კომპენსაციის სახით, დაეკისრა 16 000 ლარი. ამავე გადაწყვეტილებიაზე წარდგენილი მხარეთა სააპელაციო და შეგებებული სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე წარდგენილი საკასაციო საჩივრებიდან, კომპანიის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი, ხოლო, მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივრის პრეტენზიის გათვალისწინებით, წინამდებარე განხილვის საგანს წარმოადგენს დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის გონივრულობის შეფასება.

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დადებულია იყო უვადო ხელშეკრულება, რომელიც პირველად, წერილობით, ერთი წლის ვადით, ხოლო, მომდევნო ორჯერ, 12-12 თვით, ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე გაგრძელდა, ამდენად დადგენილია, რომ მხარეთა შორის უწყვეტად, ჯამში 36 თვით არსებობდა შრომითი ურთიერთობა.

10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეებს სურდათ, კერძოდ, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი) „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება“(დამატ. იხ. სშკ-ის 2.1, 2.2 მუხლი), 44-ე (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 58-ე მუხლი) „შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“. 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ და 409-ე „თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება“ მუხლები.

11. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმების მიუხედავად, წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო, მხოლოდ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის გონივრულობაზე იმსჯელებს, დასაშვები საკასაციო პრეტენზიების ფარგლებში.

12. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“ ქვეპუნქტი.

13. საკასაციო პალატა, შრომით დავებში, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციფიკურობის შესახებ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე მიუთითებს „საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა.“ (იხ. სუსგ. ას-1483-2019, 2019 წლის 19 დეკემბერი).

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან, რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. ადმინისტრაციის მიერ ამგვარი ნების გამოვლენა, მიუხედავად იმისა, რა ფორმით არსებობს იგი (აქტი, ბრძანება, გარიგება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსით (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა), ბათილია და მას იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. ამდენად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის - რეორგანიზაციის საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს.

15. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული ნორმის გამოყენების საკითხზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ).

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო პირველ რიგში ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების საფუძვლების კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

17. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ რეორგანიზაციის ჩატარებისა და სადავო ბრძანების გამოცემის მართლზომიერება საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს აღარ წარმოადგენს (იმის გათვალისწინებით, რომ კომპანიის საკასაციო საჩივარი განუხილველადაა დატოვებული, ხოლო მოსარჩელეთა საკასაციო პრეტენზია აღნიშნულს სადავოდ არ ხდის). ამდენად, საკასაციო სასამართლო, კომპენსაციის გამოთვლისა და ოდენობის საკითხთან დაკავშირებით, კასატორების პრეტენზიის პასუხად დამატებით განმარტავს, რომ კანონმდებლობით, რაიმე მიდგომა, რაც წინასწარ განჭვრეტადს გახდის, საქმეზე, სამომავლოდ მისაცემი კომპენსაციის, ოდენობას, არ არის დადგენილი, არც რაიმე მეთოდია შემუშავებული, თუ რა გარემოებებისას, რა სახით უნდა მოხდეს გასაცემი კომპენსაციის გამოთვლა.

18. არც მოქმედი შრომის კოდექსი და არც კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი სხვა ნორმატიული აქტი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და/ან მისი გამოანგარიშების წესს. სხვადასხვა ქვეყნების სასამართლო პრაქტიკის განზოგადება კი იძლევა კომპენსაციის გამოთვლის შესაძლებლობას შემდეგი კრიტერიუმებით: კომპანიის ლიკვიდურობა; პირის შანსები შრომის ბაზარზე; პირის სოციალური მდგომარეობა; დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა; პირი სხვაგან დასაქმდა თუ არა დავის პერიოდში; სამუშაო სტაჟი; დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა; პირის მუშაობის ხანგრძლივობა დამსაქმებელთან.

19. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გაითვალისწინება ფაქტი, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ, შეძლებისდაგვარად, უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის. კომპენსაციის ოდენობამ უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან (შდრ. სუსგ №ას-387-2021, 29.062021.; ას-268-2021, 22.10.2021). ზემოაღნიშნული ფაქტორების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად განსაზღვრეს კომპენსაციის ოდენობად კომპანიისთვის დაკისრებული თანხა.

20. საკასაციო სასამართლო, კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომ გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, მსგავს საქმეებზე არსებულ პრაქტიკას, განმარტავს, რომ წინამდებარე განჩინების სამოტივაციო ნაწილი შეიცავს სწორედ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, მსგავს საქმეებს დამკვიდრებულ პრაქტიკის შესაბამის მჯელობასა და დასკვნებს, ამსათან, მხარის მიერ მითითებული საქმე (ას-773-740-2014) არ წარმოადგენს განსახილველი საქმის მსგავს საქმეს არსებითად, რის გამოც ვერ გამოდგება კასატორების პრეტენზიების მყარ არგუმენტად.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.შ–ძისა და მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მიქაუტაძე

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ვ. კაკაბაძე