საქმე №ას-753-2021 30 ნოემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ხ–ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები – თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.ხ–მა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კრედიტორი“ ან „დაზარალებული“) შპს „ს.კ.ს–ოს” (შემდგომში - „ს.კ. “) 12 თვის ვადითა და წლიური 33% სარგებლის დარიცხვით 2015 წლის 27 ნოემბრის №7692 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე ასესხა - 1 000 ევრო, 2015 წლის 27 ნოემბრის №7691 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე - 600 აშშ დოლარი, 2015 წლის 30 დეკემბრის №8220 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე - 5 000 ევრო, ხოლო 2015 წლის 30 დეკემბრის №8221 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე - 13 000 ევრო.

2. 2016 წლის 7 აპრილის სესხის ხელშეკრულების დანართის საფუძველზე, 2015 წლის 30 დეკემბრის №8221 ხელშეკრულება დაკორექტირდა და სესხის თანხად 10 000 ევრო განისაზღვრა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით: თ.ლ–ძე (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით; მ.ფ–ძე (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით, ხოლო თ.მ–ი (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

4. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე კრედიტორი დაზარალებულად არის ცნობილი.

5. ს.კ–ს სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, სესხის ძირითადი თანხის დაბრუნების ვალდებულება არ შეუსრულებია.

6. კრედიტორმა სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა მიმართ, მოითხოვა ზიანის სახით 16 000 ევროსა და 600 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

7. მეორე და მესამე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო პირველ მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 16 000 ევროს ეკვივალენტი ლარისა და 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

9. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მეორე მოპასუხემ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, წინამდებარე დავა დელიქტური სამართლის ნორმებით უნდა მოწესრიგდეს, რამდენადაც მოსარჩელეს მატერიალური ზარალი მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად მიადგა.

13. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, მოპასუხეებს ბრალად შეერაცხათ იმ დანაშაულის ჩადენა, რომლითაც გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას მოსარჩელე მოითხოვს.

14. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მეორე მოპასუხის პოზიცია, რომ მას კომპანიაში არანაირი პოზიცია არ ეკავა და სამართლებრივ კავშირში არ იყო მეანაბრეებთან, მათ შორის, მოსარჩელესთან, შესაბამისად იგი პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენდა და მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, მართალია, მეორე მოპასუხეს ს.კ–ში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო საფინანსო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო. იგი კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა საფინანსო კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო საკუთარ თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი, თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმდებოდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ - 309²⁰ მუხლებზე და აღნიშნა, რომ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ.

16. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არა გამარტივებული წესით, არამედ საერთო სასარჩელო წესით ხდება, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი პრეიუდიციული ძალის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს და იგი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება.

17. სააპელაციო პალატის მითითებით, მიუხედავად იმისა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით დადგენილი ფაქტები პრეიუდიციულად იქნება თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს განაჩენის საპირისპირო სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარუდგენია.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სესხის დაუბრუნებლობა მოპასუხეთა იმგვარმა ქმედებებმა გამოიწვია, რომელსაც კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა ჰქონდა, რაც მოპასუხეებს პასუხისმგებელ პირებად არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე აქცევს.

19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მესამე მოპასუხე კომპანიის დირექტორს, ხოლო პირველი მოპასუხე მის პარტნიორს წარმოადგენდა, შესაბამისად, იმ პირობებშიც კი, თუ საქმეში კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი არ იარსებებდა, მაგრამ იარსებებდა სხვა სახის მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი შეფასებაც ზიანის შემადგენლობას შექმნიდა, მოპასუხეებად დასახელებული პირები მაინც იქნებოდნენ ზიანის ანაზღაურებაზე პერსონალურად პასუხისმგებელი პირები, რამდენადაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი შეზღუდული შესაძლებლობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში, შეზღუდული პასუხისმგებლობის გაქარწყლებასა და პირადი პასუხისმგებლობის დაყენების სამართლებრივ საფუძვლებს ითვალისწინებს. იმ მსჯელობის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხედ დასახელებული პირების მიერ განხორციელებული ქმედება, თავისი შინაარსით დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს ქმნის, მეორე მოპასუხეც, რომელიც საწარმოს პარტნიორი ან დირექტორი არ ყოფილა, მოპასუხედ დასახელებულ სხვა პირებთან ერთად, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს, რამდენადაც დავის გადაწყვეტა არა სამეწარმეო სამართლის მომწესრიგებელი, არამედ დელიქტური სამართლით მომწესრიგებელი ნორმებიდან გამომდინარე ხდება.

20. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მეორე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

21. საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

21.1. სააპელაციო პალატამ სასესხო და დელიქტური ურთიერთობები მოაქცია ერთ ცნებაში და იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ ურთიერთობა დაიწყო იურიდიულ პირთან, რომელიც არ არის ცნობილი გაკოტრებულად და გააჩნია მოქმედი სტატუსი, არ იმსჯელა სასარჩელო მოთხოვნაზე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე. საქმის განხილვისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით;

21.2. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლის ნორმებით უნდა განხილულიყო, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, რამდენადაც წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილი სტანდარტული ოთხი კომპონენტიდან ერთ-ერთს, კერძოდ, მეორე მოპასუხის ქმედებებსა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში კი დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა საფინანსო კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ ამ პირების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. მეორე მოპასუხის სახელზე გაცემული სესხი არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, აღწერილია, რომ „იმ შემთხვევაში, თუ მ.ფ–ძე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას“. კასატორის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზარალთან;

21.3. მოსარჩელის ძირითად მტკიცებულებას სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს, რომელიც თავისი ცნებითა და შინაარსით მხარეთა ნების გამოხატვის პირველადი დოკუმენტია და იგი არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას;

21.4. ამავე კატეგორიის საქმეზე (№ას-1307-1245-2016) საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: „საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში“;

21.5. თუ სასამართლო იხილავს საქმეს სკ-ის 992-ე მუხლის გათვალისწინებით, მაშინ დაუშვებელია პროცენტის დაკისრება მოპასუხეთათვის. სასამართლო არ განმარტავს რა შემხებლობაშია დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტის დაკისრება. კასატორისათვის ასევე გაუგებარია რომელ ნორმაზე დაყრდნობით დააკისრა სასამართლომ მოპასუხეებს პროცენტის გადახდა; სასამართლო ხელმძღვანელობს მხოლოდ ხელშეკრულებით და აღნიშნულს არქმევს დელიქტით მიყენებულ ზიანს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეყრდნობა სესხის ხელშეკრულებასა და სასესხო ურთიერთობას. თუ სააპელაციო სასამართლო საქმეს იხილავს დელიქტური სამართლის პრინციპების გათვალისწინებით, გაუგებარია, რატომ ეყრდნობა თავის გადაწყვეტილებაში სასესხო ურთიერთობას და ანგარიშობს პროცენტს, რომელიც გათვალისწინებულია სესხის ხელშეკრულებით. პროცენტის გაანგარიშება მიუღებელია დელიქტური ურთიერთობის დროს, რამდენადაც ის პირდაპირ გამომდინარეობს სასესხო ურთიერთობებიდან;

21.6. სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ კომპანიის დირექტორი - პირველი მოპასუხე, სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი მეორე მოპასუხეზე. კასატორი მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო პირველ მოპასუხეს ეკისრებოდა ვალდებულება მხოლოდ კომპანიის ინტერესების სასარგებლოდ ემოქმედა. შესაბამისად, კასატორი უნდა ამორიცხულიყო მოპასუხეთა სიიდან, რამდენადაც მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებისაკენ.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს მეორე მოპასუხის მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების მართლზომიერება წარმოადგენს.

26. საკასაციო საჩივრის ავტორის ძირითადი პრეტენზია იმ გარემოებას შეეხება, რომ განსახილველი სამართალურთიერთობის მოწესრიგების მიზნით, სააპელაციო სასამართლოს დელიქტური ვალდებულების მომწესრიგებელი ნორმები არ უნდა გამოეყენებინა, რამდენადაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები ამ დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ კომპონენტებს არ აკმაყოფილებს. სასამართლოს განჩინება სესხის ხელშეკრულებას ემყარება, შესაბამისად, აღნიშნული ურთიერთობაც სწორედ ამ ნორმებიდან გამომდინარეობს და მას არავითარი კავშირი არ აქვს დელიქტურ ვალდებულებასთან. განაჩენის მიხედვით, იმ შემთხვევაშიც, თუ პირველი მოპასუხე დააბრუნებდა ნასესხებ თანხებს, მსესხებელი მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აღნიშნული ადასტურებს, რომ კასატორის ქმედებას არ გააჩნია მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელისთვის დამდგარ შედეგთან. მსესხებლის კრედიტორების მოთხოვნა მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონს უნდა დაეყრდნოს და ზიანი გამჭოლი პასუხისმგებლობით მხოლოდ მეორე და მესამე მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ.

27. საკასაციო სასამართლო კასატორის მსჯელობის საწინააღმდეგოდ აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან კანონის არასწორ გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია, რამდენადაც მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს.

28. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე - დელიქტური ვალდებულება არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ამ ქმედების უშუალო შედეგს. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1335-1373-2014, 24 ივნისი, 2015 წელი; №ას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; №ას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

30. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. არის თუ არა მოქმედება მართლსაწინააღმდეგო, ეს საკითხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეამოწმოს სასამართლომ. მოქმედება შეიძლება ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ: ა) იგი ობიექტურად მიმართულია რომელიმე კანონისმიერი ამკრძალავი ნორმის წინააღმდეგ; ბ) თუ მოქმედება არღვევს სხვა ვალდებულებებს, მათ შორის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს; გ) თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს) (იხ. სუსგ №ას-506-480-2015, 29 ივლისი, 2016 წელი, №ას-150-2019, 8 ივნისი, 2020 წელი).

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმის მასალებში განთავსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც საფინანსო კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დამნაშავეებად იქნენ ცნობილი. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

34. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადების თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 4 აპრილი, 2019 წელი).

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არა გამარტივებული, არამედ ჩვეულებრივი წესით მიმდინარეობს, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი პრეიუდიციული ძალის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, არამედ იგი მტკიცებულებათა ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება.

36. დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის საჭირო წინაპირობების არსებობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ კი, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენს, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1127-1047-2017, 18 ოქტომბერი, 2017 წელი; №ას-72-72-2018, 15 თებერვალი, 2018 წელი; №ას-189-189-2018, 23 მარტი, 2018 წელი; №ას-923-2018, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი).

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნას განხილული, მოპასუხეს განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სათანადო მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლო წინამდებარე განჩინების 21.5. პუნქტში მითითებულ კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც პროცენტის გაანგარიშებას ეხება, აღნიშნავს, რომ ის არარელევანტურია. განსახილველი დავის ფარგლებში, მოსარჩელე მოპასუხეთათვის 16 000 ევროსა და 600 აშშ დოლარის დაკისრებას ითხოვდა, რომელიც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე სესხის ძირ თანხას წარმოადგენს (იხ. წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტები), სწორედ ამ თანხის გადახდა დაეკისრათ მოპასუხეებს. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა იქნა მიჩნეული, რაც მოცემულ საქმეზე, მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში, მართებულად დააკმაყოფილა სააპელაციო სასამართლომ.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

40. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

41. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №747-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-112-2021, 7 ივლისი 2021 წელი). კასატორს აგრეთვე არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პოზიცია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით გადაწყვეტილების გაუქმებასთან დაკავშირებით.

42. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

43. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ივლისის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი