საქმე №ას-1010-2021 30 ნოემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.კ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები – თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2016 წლის 2 თებერვალს გ.კ–ძესა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კრედიტორი“ ან „დაზარალებული“) და შპს „ს.კ.ს–ოს” (შემდგომში - „მსესხებელი“ ან „ს.კ.“) შორის 4 თვითა და წლიური 25% სარგებლის დარიცხვით გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელემ მსესხებელს გადასცა 17 000 აშშ დოლარი.

2. ს.კ–ას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხა კრედიტორისათვის არ დაუბრუნებია.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება, რომ ს.კ. რეგისტრირებულია 2013 წლის 14 აგვისტოს. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან-35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. ს.კ–ის ერთპიროვნული დამფუძნებელი თ.მ–ი (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) იყო, დირექტორის პოზიციას თ.ლ–ძე (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) იკავებდა, თუმცა კომპანიის საქმიანობას, ფაქტობრივად, სრულად წარმართავდა თ.მ–ის მეუღლე - მ.ფ–ძე (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“). კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში ს.კ–ამ მოქალაქეებისაგან ჯამურად, სესხის სახით, აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, კომპანიის დირექტორმა მეორე მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მესამე მოპასუხის წაქეზებითა და პირველი მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, სესხები გასცა როგორც თავად მესამე მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად სესხის სახით მესამე მოპასუხეზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ–ზე“- 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაბრუნებულა. აღნიშნული თანხები მესამე მოპასუხემ პირადი შეხედულებისამებრ გამოიყენა. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვის გამო ს.კ–ამ ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება და 2 343 მოქალაქეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მოპასუხეები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის (სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის ან ქონებრივი უფლების მართლსაწინააღმდეგო მითვისება ან გაფლანგვა, თუ ეს ნივთი ან ქონებრივი უფლება მიმთვისებლის ან გამფლანგველის მართლზომიერ მფლობელობაში ან გამგებლობაში იმყოფებოდა) და სასჯელის სახედ განესაზღვრათ თავისუფლების აღკვეთა სხვადასხვა ვადებით.

5. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე კრედიტორი დაზარალებულად არის ცნობილი.

6. კრედიტორმა სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა მიმართ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება.

7. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა მარტივი შედავებით სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მეორე მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 17 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

9. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მესამე მოპასუხემ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

12. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება.

13. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოსარჩელე მოპასუხეთა დანაშაულებრივი (მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული) ქმედებების შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი და 998-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დაზარალებული, რომელიც მიმართავს სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ვალდებულია დაამტკიცოს ზიანის (პირის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესების) არსებობის ფაქტი, ასევე, მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ზიანის მიმყენებლმა კი უნდა დაამტკიცოს თავის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა.

15. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ და 309²⁰ მუხლებით და აღნიშნა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად კანონმდებელი დასაშვებ და საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლოს განაჩენს.

16. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად შეაფასა და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი დადგენილად მიიჩნევა.

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ის გარემოება, რომ მესამე მოპასუხე ს.კ.აში რაიმე თანამდებობას არ იკავებდა, არ შეიძლება გახდეს საქმის სხვა საფუძვლით განხილვის მიზეზი, რამდენადაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენის თანახმად, მართალია, ოფიციალურად მესამე მოპასუხეს არც ერთ და არც მეორე ს.კ–აში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, რეალურად, ის კომპანიის ფაქტობრივ მმართველს წარმოადგენდა.

18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული, სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, არამედ ისინი დადგენილად მიიჩნევა.

19. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩლემ სესხის ხელშეკრულებისა და კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის ასლების წარდგენით მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დაძლია (მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით მიყენებული ზიანის კონკრეტული ოდენობა დადასტურებულია), მოპასუხეებს კი მათი მტკიცების ფარგლებში, სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ რაიმე მტკიცებულება, რაც ზემოაღნიშნულ დოკუმენტებში მითითებულ გარემოებებს გააქარწყლებდა.

20. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მესამე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

21. საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

21.1. სააპელაციო პალატამ სასესხო და დელიქტური ურთიერთობები მოაქცია ერთ ცნებაში და იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ ურთიერთობა დაიწყო იურიდიულ პირთან, რომელიც არ არის ცნობილი გაკოტრებულად და გააჩნია მოქმედი სტატუსი, არ იმსჯელა სასარჩელო მოთხოვნაზე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე. საქმის განხილვისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით;

21.2. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლის ნორმებით უნდა განხილულიყო, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, რამდენადაც წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილი სტანდარტული ოთხი კომპონენტიდან ერთ-ერთს, კერძოდ, მეორე მოპასუხის ქმედებებსა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში კი დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა ს.კ–ის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ ამ პირების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. მეორე მოპასუხის სახელზე გაცემული სესხი არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, აღწერილია, რომ „იმ შემთხვევაში, თუ მ.ფ–ძე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას“. კასატორის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზარალთან;

21.3. მოსარჩელის ძირითად მტკიცებულებას სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს, რომელიც თავისი ცნებითა და შინაარსით მხარეთა ნების გამოხატვის პირველადი დოკუმენტია და იგი არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას;

21.4. ამავე კატეგორიის საქმეზე (№ას-1307-1245-2016) საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: „საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში“;

21.5. თუ სასამართლო იხილავს საქმეს სკ-ის 992-ე მუხლის გათვალისწინებით, მაშინ დაუშვებელია პროცენტის დაკისრება მოპასუხეთათვის. სასამართლო არ განმარტავს რა შემხებლობაშია დელიქტით მიყენებულ ზიანთან პროცენტის დაკისრება. კასატორისათვის ასევე გაუგებარია რომელ ნორმაზე დაყრდნობით დააკისრა სასამართლომ მოპასუხეებს პროცენტის გადახდა; სასამართლო ხელმძღვანელობს მხოლოდ ხელშეკრულებით და აღნიშნულს არქმევს დელიქტით მიყენებულ ზიანს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეყრდნობა სესხის ხელშეკრულებასა და სასესხო ურთიერთობას. თუ სააპელაციო სასამართლო საქმეს იხილავს დელიქტური სამართლის პრინციპების გათვალისწინებით, გაუგებარია, რატომ ეყრდნობა თავის გადაწყვეტილებაში სასესხო ურთიერთობას და ანგარიშობს პროცენტს, რომელიც გათვალისწინებულია სესხის ხელშეკრულებით. პროცენტის გაანგარიშება მიუღებელია დელიქტური ურთიერთობის დროს, რამდენადაც ის პირდაპირ გამომდინარეობს სასესხო ურთიერთობებიდან;

21.6. სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ კომპანიის დირექტორი - პირველი მოპასუხე, სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი მეორე მოპასუხეზე. კასატორი მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო პირველ მოპასუხეს ეკისრებოდა ვალდებულება მხოლოდ კომპანიის ინტერესების სასარგებლოდ ემოქმედა. შესაბამისად, კასატორი უნდა ამორიცხულიყო მოპასუხეთა სიიდან, რამდენადაც მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებისაკენ.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს მესამე მოპასუხის მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების მართლზომიერება წარმოადგენს.

26. საკასაციო საჩივრის ავტორის ძირითადი პრეტენზია იმ გარემოებას შეეხება, რომ განსახილველი სამართალურთიერთობის მოწესრიგების მიზნით, სააპელაციო სასამართლოს დელიქტური ვალდებულების მომწესრიგებელი ნორმები არ უნდა გამოეყენებინა, რამდენადაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები ამ დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ კომპონენტებს არ აკმაყოფილებს. სასამართლოს განჩინება სესხის ხელშეკრულებას ემყარება, შესაბამისად, აღნიშნული ურთიერთობაც სწორედ ამ ნორმებიდან გამომდინარეობს და მას არავითარი კავშირი არ აქვს დელიქტურ ვალდებულებასთან. განაჩენის მიხედვით, იმ შემთხვევაშიც, თუ პირველი მოპასუხე დააბრუნებდა ნასესხებ თანხებს, მსესხებელი მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აღნიშნული ადასტურებს, რომ კასატორის ქმედებას არ გააჩნია მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელისთვის დამდგარ შედეგთან. მსესხებლის კრედიტორების მოთხოვნა მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონს უნდა დაეყრდნოს და ზიანი გამჭოლი პასუხისმგებლობით მხოლოდ მეორე და მესამე მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ.

27. საკასაციო სასამართლო კასატორის მსჯელობის საწინააღმდეგოდ აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან კანონის არასწორ გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია, რამდენადაც მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს.

28. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე - დელიქტური ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ამ ქმედების უშუალო შედეგს. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-1335-1373-2014, 24 ივნისი, 2015 წელი; №ას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; №ას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

30. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. არის თუ არა მოქმედება მართლსაწინააღმდეგო, ეს საკითხი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეამოწმოს სასამართლომ. მოქმედება შეიძლება ჩაითვალოს მართლსაწინააღმდეგოდ, თუ: ა) იგი ობიექტურად მიმართულია რომელიმე კანონისმიერი ამკრძალავი ნორმის წინააღმდეგ; ბ) თუ მოქმედება არღვევს სხვა ვალდებულებებს, მათ შორის, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს; გ) თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს) (იხ. სუსგ №ას-506-480-2015, 29 ივლისი, 2016 წელი, №ას-150-2019, 8 ივნისი, 2020 წელი).

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმის მასალებში განთავსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც ს.კ.ის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დამნაშავეებად იქნენ ცნობილი. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (იხ. სუსგ საქმე №1426-2018, 11 აპრილი 2019 წელი).

34. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 4 აპრილი, 2019 წელი).

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა არა გამარტივებული, არამედ საერთო წესით მიმდინარეობს, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი პრეიუდიციის რანგის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, არამედ იგი მტკიცებულებათა ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება.

36. დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის საჭირო წინაპირობების არსებობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ კი, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენს, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1127-1047-2017, 18 ოქტომბერი, 2017 წელი; №ას-72-72-2018, 15 თებერვალი, 2018 წელი; №ას-189-189-2018, 23 მარტი, 2018 წელი; №ას-923-2018, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი).

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სათანადო მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სკ-ის 992-ე მუხლის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა სამართლებრივი წინაპირობა სახეზეა.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლო წინამდებარე განჩინების 21.5. პუნქტში მითითებულ კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც პროცენტის გაანგარიშებას ეხება, აღნიშნავს, რომ ის არარელევანტურია. განსახილველი დავის ფარგლებში, მოსარჩელე მოპასუხეთათვის 17 000 აშშ დოლარის დაკისრებას ითხოვდა, რომელიც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე სესხის ძირ თანხას წარმოადგენს (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი), სწორედ ამ თანხის გადახდა დაეკისრათ მოპასუხეებს. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული თანხა იქნა მიჩნეული, რაც მოცემულ საქმეზე, მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში, მართებულად დააკმაყოფილა სააპელაციო სასამართლომ.

40. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

41. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

42. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №747-2021, 29 ოქტომბერი, 2021 წელი; №ას-112-2021, 7 ივლისი 2021 წელი). კასატორს აგრეთვე არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პოზიცია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით გადაწყვეტილების გაუქმებასთან დაკავშირებით.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი