№ ას-370-344-2017 18 აპრილი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენით

საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.ჭ–ა (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - უ.ქ–ა

მოწინააღმდეგე მხარე – პ.ნ–ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - დ.ღ–ძე

მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე - შპს „ი–სი"

წარმომადგენელი - უ.ქ–ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოს დირექტორის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. პ.ნ–ძემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.ჭ–ას (შემდგომში - „მოპასუხე“, “დირექტორი“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა მისთვის შპს „ი–სის“ (შემდგომში - „კომპანია“ ან „საზოგადოება“) სასარგებლოდ, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით, 52 303 ლარის დაკისრება.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. კომპანია წარმოადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე შექმნილ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც რეგისტრირებულია 2003 წელს. კომპანია დაარსების დღიდან ახორციელებს სამეწარმეო საქმიანობას, კერძოდ, უცხო სახელმწიფოებიდან იმპორტით შემოაქვს სხვადასხვა სახის საყოფაცხოვრებო ტექნიკა (მაცივარი, ტელევიზორი, სარეცხი მანქანა და სხვა), რომელსაც საბითუმო ან/და საცალო ვაჭრობით ყიდის საქართველოში სხვადასხვა ფიზიკურ თუ იურიდიულ პირებზე;

2.2. კომპანიის ხელმძღვანელობით/წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას 2007 წლის 14 დეკემბრიდან ახორციელებს მოპასუხე. იგი იმავდროულად ფლობს კომპანიის საკონტროლო პაკეტს, საერთო წილის 51%-ს, ხოლო მოსარჩელე ფლობს 49%-ს;

2.3. მოპასუხის დირექტორობის პერიოდში, 2009-2010 წლებში კომპანიის მიმართ რამდენიმე დილერს: ი.მ. ხ.ბ–ას (შემდგომში - „პირველი მოვალე“), შპს „უ–ი +“-ს (შემდგომში - „მეორე მოვალე“), ი.ო–ძეს (შემდგომში - „მესამე მოვალე“), შპს „ხ.ხ–ას“ (შემდგომში - „მეოთხე მოვალე“) და ბულგარელ დილერს ი.მ. E –E. S -ს (შემდგომში - „მეხუთე მოვალე“) - წარმოეშვა დავალიანება ჯამში 52 303 ლარის ოდენობით, რომლის იძულებით გადახდევინების ზომისათვის მოპასუხეს არ მიუმართავს, რის გამოც დავალიანების გადახდევინება შეუძლებელი გახდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომპანიას მიადგა ზიანი 52 303 ლარის ოდენობით.

3. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი შემდეგ ფაქტებზე დაყრდნობით:

3.1. პირველი მოვალის დავალიანება წარმოშობილია იმ პერიოდში, როდესაც საზოგადოებას მართავდა თავად მოსარჩელე;

3.2. მეხუთე მოვალეს დავალიანება ერიცხება 2006 წლიდან, როდესაც საზოგადოებას მართავდა მოსარჩელე. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ თავად საზოგადოებას გაცილებით მეტი დავალიანება გააჩნდა მის მიმართ. შესაბამისად, კომპანიის ინტერესების გათვალისწინებით, მოხდა დავალიანებების გაქვითვა, საიდანაც კომპანიამ სარგებელი მიიღო;

3.3. მეოთხე მოვალის დამფუძნებელი იყო კომპანიის 2%-ის ყოფილი მფლობელი - მესამე მოვალე. კომპანიამ მას მიაწოდა სპარკის პროდუქცია. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე ხელმძღვანელობდა სპარკის ბრენდის მიმართულებას და სწორედ მან მიაწოდა პროდუქცია მეოთხე მოვალეს. ამ უკანასკნელს არანაირი ქონება არ გააჩნდა, რის გამოც აზრს მოკლებული იყო სასამართლოსთვის მიმართვა, რაც მხოლოდ ზედმეტ ხარჯებს გამოიწვევდა. გარდა ამისა, დავალიანება უნდა გაქვითულიყო მეოთხე მოვალის დამფუძნებლის მიერ მისაღებ დივიდენდში, მისი არსებობის შეთხვევაში. აღნიშნული მიზეზების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო;

3.4. მოსარჩელე იყო დირექტორის მოადგილე ტექნიკურ დარგში და სწორედ მას ევალებოდა სადავო საკითხების მოგვარება. იგი აქტიურად იყო ჩართული საზოგადოების საქმიანობაში და სრული ინფორმაცია გააჩნდა დავალიანებების შესახებ;

3.5. მოპასუხემ, ასევე, მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. მისი განმარტებით, ზიანი, რომელზეც მოსარჩელე მიუთითებს, მისთვის წლების წინ იყო ცნობილი, თუმცა მოთხოვნა არასდროს დაუყენებია.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საქმეში მოსარჩელის მხარეს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად ჩაება კომპანია.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით შეუძლებელი იყო ზიანის მიყენების ფაქტის დადგენა.

6. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 06 იანვრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს კომპანიის სასარგებლოდ დაეკისრა 52 303 ლარის გადახდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. კომპანიის პარტნიორები არიან: მოსარჩელე - 49% წილის მფლობელი და მოპასუხე - 51% წილის მფლობელი; ხელმძღვანელობაზე/ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს წარმოადგენს მოპასუხე;

8.2. პირველ მოვალეს კომპანიის მიმართ 2010 წლიდან გააჩნია დავალიანება 23 026 ლარის ოდენობით, რომელიც არ არის გადახდილი;

8.3. მეორე მოვალეს კომპანიის მიმართ 2010 წლიდან გააჩნია დავალიანება 1440 ლარის ოდენობით, რომელიც არ არის გადახდილი;

8.4. მესამე მოვალეს კომპანიის მიმართ გააჩნია დავალიანება 3008 ლარის ოდენობით, რომელიც არ არის გადახდილი;

8.5. მეოთხე მოვალეს კომპანიის მიმართ 2010 წლიდან გააჩნია დავალიანება 3994 ლარის ოდენობით, რომელიც არ არის გადახდილი;

8.6. მეხუთე მოვალეს კომპანიის მიმართ 2010 წლიდან გააჩნია დავალიანება 20 835 ლარის ოდენობით, რომელიც არ არის გადახდილი.

9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, როდესაც საწარმოს პარტნიორი ედავება საწარმოს ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირს, დირექტორს ეკისრება ფიდუციურ მოვალეობათა ჯეროვანი განხორციელების მტკიცების ტვირთი, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ უზრუნველყო.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოპასუხემ მისი, როგორც საზოგადოების დირექტორის, პასუხისმგებლობის გამორიცხვის შესახებ მოტივაცია რიგ შემთხვევებში დაამყარა იმ გარემოებას, რომ დავალიანებების წარმოშობის პერიოდში კომპანიას მართავდა თავად მოსარჩელე, რომელიც იყო დირექტორის მოადგილე ტექნიკურ დარგში და სწორედ მას ევალებოდა აღნიშნული საკითხების მოგვარება. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი და აღნიშნა, რომ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილია საზოგადოების დირექტორი, შესაბამისად, საზოგადოების სახელით სწორედ ის იღებს გადაწყვეტილებებს და წარმოადგენს მას მესამე პირებთან, მათ შორის, სასამართლოსთან ურთიერთობისას. ამასთან, შესაძლოა მითითებული უფლებამოსილებების ნაწილი დელეგირებული იყოს საზოგადოებაში დასაქმებულ სხვა პირზე, თუმცა, აღნიშნულმა ასახვა უნდა ჰპოვოს საზოგადოების წესდებაში ან/და შესაბამისი წესით გაცემულ დავალების ხელშეკრულებაში. აქედან გამომდინარე, იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელში მითითებული მოთხოვნების წარმოშობის მომენტში ამ საკითხების რეგულირება ევალებოდა არა მოპასუხეს, არამედ მოსარჩელეს, აღნიშნული მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა სათანადო მტკიცებულებებით, რაც მან ვერ უზრუნველყო.

11. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ თავდაპირველად კომპანიის სარჩელი პირველი მოვალის მიმართ 2011 წლის 09 ნოემბერს დარჩა განუხილველი მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო. 2011 წლის 17 ნოემბერს მხარემ კვლავ მიმართა სასამართლოს, თუმცა, აღნიშნული სარჩელიც დარჩა განუხილველი. მომდევნო ეტაპზე სარჩელი აღიძრა 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, კერძოდ, 2013 წლის 14 ნოემბერს, რამაც, საბოლოო ჯამში მოთხოვნა სამართლებრივად უვარგისი გახადა. მართალია, კომპანია (მისი დირექტორის სახით) ცდილობდა მის მიმართ წარმოშობილი დავალიანებების გადახდევინებას, თუმცა, მხოლოდ სარჩელის აღძვრა არ შეიძლება განხილულ იქნას დირექტორის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძვლად. ამდენად, ვინაიდან კომპანიას პირველი მოვალის მიმართ გააჩნდა მოთხოვნის უფლება, რაც კანონმდებლობით დადგენილი ვადის გაშვების გამო დარჩა განუხორციელებელი, კომპანიამ დაკარგა პირველი მოვალისაგან 23 026 ლარის მიღების შესაძლებლობა.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში არ ყოფილა წარდგენილი მტკიცებულებები, რომელთა საფუძველზეც შესაძლებელი იქნებოდა მეხუთე მოვალის მიმართ შეუსრულებელი ვალდებულების არსებობისა და, ამ ვალდებულებიდან გამომდინარე, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ფაქტის დადგენა. რაც შეეხება, მესამე და მეოთხე მოვალის მიმართ არსებულ მოთხოვნას, საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით, მათ შორის, კომპანიის პარტნიორთა კრების ოქმებით არ დგინდებოდა ის გარემოებები რასაც მოპასუხე უთითებდა. კომპანიას აღნიშნული სუბიექტების მიმართ გააჩნდა 27 837 ლარის მოთხოვნის უფლება, რისი მიღებაც ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა ხანდაზმულობის ვადის გაშვების გამო.

13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმის დასადასტურებლად, რომ მეორე მოვალე იხდის დავალიანებას და მის მიმართ მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული, მოპასუხემ წარადგინა კომპანიის ფინანსური მენეჯერის (ბუღალტრის) მიერ გაცემული ცნობა იმის შესახებ, რომ მეორე მოვალის დავალიანება შეადგენს 1440 ლარს, ასევე, ვალის აღიარებისა და გადახდის პირობების შესახებ 2013 წლის 05 მარტის შეთანხმება, რომლითაც განისაზღვრა ვალის დაფარვის გრაფიკი. აღნიშნული დოკუმენტის თანახმად, მეორე მოვალეს კომპანიის მიმართ არსებული დავალიანება საბოლოოდ უნდა დაეფარა - 2013 წლის აგვისტოში, თუმცა, მოპასუხეს არ წარუდგენია მეორე მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საწარმოსათვის 52 303 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც კომპანიის დირექტორის (ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი) მხრიდან „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევაში გამოიხატა, მოპასუხეს კომპანიის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 52 303 ლარის გადახდა.

15. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

16. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

16.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი და იგი სრულად დირექტორს/მოპასუხეს დააკისრა;

16.2. ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მოხდა ისე, რომ არ მომხდარა ზიანის არსებობაზე მსჯელობა. სასამართლოს არ უმსჯელია იმ გარემოებაზე იქნებოდა თუ არა გარანტირებული მოვალეების მიმართ სამართალწარმოების გზით კომპანიის სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღება, ხოლო შემდგომ მისი აღსრულება;

16.3. კომპანია დილერებს პროდუქციას აწვდიდა კონსიგნაციით, რაც წარმოადგენდა მისი საქმიანობის ჩვეულ ფორმას. აღნიშნული ცნობილი იყო მოსარჩელისათვის. ასეთი ბიზნეს-ურთიერთობა თავისთავად შეიცავდა დავალიანების გადაუხდელობის რისკს. ის გარემოება, რომ პირველი მოვალის მიმართ სარჩელი დარჩა განუხილველი, ხოლო მეორე შემთხვევაში ხანდაზმულობის გამო უარი ეთქვა კომპანიას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, ვერ გახდება დირექტორისათვის დავალიანების, როგორც ზიანის დაკისრების საფუძველი. მხოლოდ აღნიშნული გარემოება ვერ ადასტურებს ზიანის არსებობის ფაქტს, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს;

16.4. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ კომპანია სხვადასხვა პირების წინააღმდეგ აწარმოებდა იძულებით გადახდევინებას, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ დირექტორი მოქმედებდა გონივრულობის ფარგლებში და მისი მხრიდან ადგილი არ ჰქონია დირექტორის ვალდებულებების უგულებელყოფას;

16.5. მოპასუხე არ არის იურისტი და მისთვის უცნობი იყო ხანდაზმულობის არსებობა და მისი სამართლებრივი შედეგები. მართალია, კანონის არცოდნა არ ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისაგან, თუმცა ვინაიდან საქმე ეხება დირექტორის პასუხისმგებლობას, აღნიშნული პრინციპი პირდაპირ ვერ იქნება გამოყენებული. ამას გარდა, ვერც სარჩელის წარუდგენლობა გახდება პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი, თუკი დასაბუთდება, რომ ასეთი სარჩელის წარდგენა არ იქნებოდა შედეგის მომტანი ან პირიქით საზიანო იქნებოდა კომპანიისათვის. შესაბამისად, არ შეიძლება ზიანზე საუბარი, როდესაც კომპანიამ სამჯერ მიმართა სასამართლოს;

16.6. დაუშვებელია დირექტორისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება სამეწარმეო წარუმატებლობისთვის. მართალია, აღნიშნული საკითხი ეხება ბიზნეს-გადაწყვეტილებებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში ზიანი მოთხოვნილია სწორედ იმ საფუძვლით, რომ დირექტორმა ვერ მიაღწია შედეგს, ვერ მოახდინა თანხის ამოღება მოვალისაგან. სასამართლომ არ იმსჯელა ბიზნეს-გადაწყვეტილებების მართებულობის პრეზუმფციაზე, რის გარეშეც დაუშვებელია დირექტორის მიერ ფიდუციური ვალდებულებების დარღვევაზე და ზიანის ანაზღაურებაზე საუბარი;

16.7. მეხუთე მოვალის ვალი წარმოიშვა ჯერ კიდევ მოსარჩელის დირექტორობის პერიოდში. თავის მხრივ, კომპანიასაც გააჩნდა დავალიანება მეხუთე მოვალის მიმართ, შესაბამისად, პარტნიორთა გადაწყვეტილებით მოხდა დავალიანების გაქვითვა. ეს გარემოება სასამართლო პროცესზე დაადასტურა კომპანიამ, როგორც მესამე პირმა. მეხუთე მოვალესთან კომპანიის ურთიერთობებს ხელმძღვანელობდა მოსარჩელე. გარდა ამისა, მის მიმართ არსებული მოთხოვნის ოდენობა აზრს მოკლებულს ხდიდა დავის წარმოებას, რადგან ეს საჭიროებდა შეუსაბამო ხარჯებს. ამასთან, არ არსებობდა გარანტია იმისა, რომ თანხის დაკისრების შემთხვევაში მოხდებოდა მისი გადახდევინება;

16.8. სასამართლო პროცესზე კომპანიამ და მოწმემ დაადასტურეს, რომ მეორე მოვალე, მართალია, შეთანხმების დარღვევით, მაგრამ იხდის დავალიანებას, კერძოდ, დავალიანებას იხდის მისი დირექტორი. ვინაიდან აღნიშნულ კომპანიას ფაქტობრივად ქონება არ გააჩნია, თავიდანვე გადაწყდა, რომ სასარჩელო წარმოებას აზრი არ ექნებოდა, რადგან ეს დამატებითი ხარჯების გარდა სხვა შედეგს ვერ მოიტანდა;

16.9. უდავოა, რომ მესამე მოვალე წარმოადგენს კომპანიის ყოფილ პარტნიორს, რომელსაც ეკუთვნის მეოთხე მოვალე. მესამე და მეოთხე მოვალეები არიან გადახდისუუნაროები. ერთადერთი გზა ამ დავალიანების გადახდისა იყო მესამე მოვალის კუთვნილი დივიდენდებიდან დაკმაყოფილება. აღნიშნულთან დაკავშირებით საქმეში წარდგენილი იყო კრების ოქმი, სადაც მოპასუხე ითხოვდა ამ ვალის გაქვითვას მესამე მოვალის უფლებამონაცვლისათვის, რაზეც მოსარჩელემ უარი განაცხადა;

16.10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ მოსარჩელე, როგორც კომპანიის თანამშრომელი და პარტნიორი, რომელიც სრულად მონაწილეობდა კომპანიის მართვაში და მიმდინარე პროცესებში, თავად იყო დავალიანების ამოღებაზე პასუხისმგებელი. ეს გარემოება დაადასტურა კომპანიამ, როგორც მესამე პირმა, ასევე მოწმემ, რაც სასამართლოს არ შეუფასებია.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

18. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ზეპირი ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

20. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. იგი იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში და სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები [სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი]. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილი].

21. წინამდებარე საქმეში დავის საგანია დირექტორის პასუხისმგებლობა კომპანიის მიმართ ფიდუციური მოვალეობის (კონკრეტულად „ზრუნვის მოვალეობის“) დარღვევისათვის. მოსარჩელე წარმოადგენს კომპანიის წილის 49% მფლობელ პარტნიორს, რომელმაც დერივაციული სარჩელი აღძრა კომპანიის ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, საკუთარი სახელით.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს ამ საკითხზე პრეტენზიას, საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უპირველესად იმსჯელებს სასამართლოს მიერ პარტნიორის სათანადო მოსარჩელედ მიჩნევის მართებულობაზე, რადგან აღნიშნული გავლენას ახდენს სარჩელის დასაშვებობაზე.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კომპანიის წინაშე დირექტორის პირადი პასუხისმგებლობის სამართლებრივი საფუძველია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტი [დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ], ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი [დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე], 712-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები [რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები; რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე], 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი [მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება] და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება].

24. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით განსაზღვრული მოვალეობები არის დირექტორის ფიდუციური მოვალეობები (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 06 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-457-436-2015, 06 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ #ას-687-658-2016, 06 ნოემბერი, 2018 წელი), რომელთა დარღვევის გამოც კომპანიის დირექტორი პასუხს აგებს კომპანიის წინაშე. „ფიდუციური მოვალეობები, კერძოდ, ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა, დირექტორს გააჩნია საზოგადოების წინაშე, შესაბამისად, ამ მოვალეობების დარღვევისათვის მისი პასუხისმგებლობა დგება საზოგადოების, და არა საზოგადოების პარტნიორების ან რომელიმე პარტნიორის მიმართ“ (იხ. სუსგ #ას-457-436-2015, 06 ივნისი, 2016 წელი).

25. კომპანია უფლებამოსილია, ხოლო გარკვეულ შემთხვევებში ვალდებულიც, მოითხოვოს ფიდუციური მოვალეობის დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დირექტორისგან. საზოგადოების სახელით დირექტორის პასუხისმგებლობის მოთხოვნის უფლება აქვთ როგორც საზოგადოების სხვა დირექტორებს (დირექტორთა საბჭოს) ან სამეთვალყურეო საბჭოს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), ისე პარტნიორებსაც (პარტნიორთა კრებას). თუმცა, თუ საზოგადოებამ არ განახორციელა ეს მოთხოვნა, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, შპს-ს პარტნიორს შეუძლია საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად (ე.წ. „დერივაციული“ სარჩელი). იგი მიიჩნევა სათანადო მოსარჩელედ, თუ საზოგადოება პარტნიორის წერილობითი მოთხოვნის მიღებიდან 90 დღის განმავლობაში არ აღძრავს სარჩელს მესამე პირის წინააღმდეგ, ან ვერ დაასაბუთებს, რომ ასეთი სარჩელის აღძვრა ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს.

26. ამრიგად, დერივაციული სარჩელით სასამართლოსადმი მიმართვამდე შპს-ს პარტნიორი ვალდებულია ოფიციალურად მიმართოს კომპანიას და დაელოდოს 90-დღიანი ვადის გასვლას. თუმცა, პრაქტიკაში შესაძლოა წარმოიშვას ისეთი ვითარება, როცა აზრს მოკლებულია აღნიშნული ვადის დაცვა. ასეთი ვითარება იქმნება მაშინ, როდესაც აშკარაა, რომ საწარმოსათვის მისი დირექტორის მიმართ პასუხისმგებლობის დაყენების მოთხოვნას არავითარი შედეგი ექნება, ისევე როგორც წინამდებარე დავაში, როდესაც მოპასუხე კომპანიის ერთადერთი დირექტორი და მაჟორიტარი პარტნიორია, ხოლო მოსარჩელე კომპანიის უმცირესობაში მყოფ პარტნიორს წარმოადგენს. მსგავს შემთხვევებში, საკასაციო სასამართლომ არაერთი გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ უმცირესობაში მყოფ პარტნიორს შეუძლია საწარმოსათვის მიმართვის გარეშე პირდაპირ აღძრას დერივაციული სარჩელი (იხ. სუსგ #ას-457-436-2015, 06 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ #ას-687-658-2016, 06 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ #ას-727-695-2016, 23 იანვარი, 2019 წელი).

27. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად, „სამეცნიერო დოქტრინაში ჩამოყალიბებულია მოსაზრება, რომ თუ აქციონერი საერთო კრებას მიმართავს და მიიღებს უარს სარჩელის წარდგენაზე, ეს აქციონერს სარჩელის წარდგენის უფლებას შეიძლება საერთოდ ართმევდეს. ამიტომაც, საერთო კრებისათვის მიმართვა არ უნდა წარმოადგენდეს სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობას, თუ მისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო, რომ მას შედეგი არ მოჰყვებოდა. მით უმეტეს, პრაქტიკულ განხორციელებას იქნება მოკლებული საზოგადოების მინორიტარ პარტნიორთა (უმცირესობა) უფლება დაიცვან საზოგადოების ინტერესები სასამართლოსადმი დერივაციული სარჩელის აღძვრით“ (იხ. სუსგ #ას-687-658-2016, 06 ნოემბერი, 2018 წელი).

28. თუმცა, თუ საქმის გარემოებებიდან ცალსახად არ იკვეთება საზოგადოებისათვის მიმართვის უპერსპექტივობა, მოსარჩელე ვალდებულია სარჩელში მიუთითოს და დაასაბუთოს, რომ საწარმოსათვის შესაბამისი მოთხოვნით მიმართვა და კანონით გათვალისწინებული ვადის დაცვა უშედეგო იქნებოდა.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რამდენადაც წინამდებარე საქმეში მოსარჩელე წარმოადგენს კომპანიის მინორიტარ (49% წილის მფლობელ) პარტნიორს, ხოლო მოპასუხე კომპანიის ერთადერთ მოქმედ დირექტორს, რომელიც იმავდროულად კომპანიის მაჟორიტარი (51% წილის მფლობელი) პარტნიორია, ადგილი აქვს შემთხვევას, როდესაც მოსარჩელისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო, რომ კომპანიის პარტნიორთა კრებისათვის მიმართვას სათანადო შედეგი არ მოჰყვებოდა. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მინორიტარი პარტნიორი მართებულად იქნა მიჩნეული სათანადო მოსარჩელედ.

30. კასატორის მთავარი პრეტენზიაა, რომ წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლომ მას არასწორად დააკისრა პასუხისმგებლობა ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის გამო, რადგან, ბიზნეს-გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, მას არ ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა სამეწარმეო წარუმატებლობისათვის; სასამართლომ არ იმსჯელა აღნიშნულ პრეზუმფციაზე და ისე გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რომ დირექტორს დაეკისრა იმ ფაქტების მტკიცების ვალდებულება, რომლებიც მისი მტკიცების საგანში არ შედიოდა.

31. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას.

32. დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებში განმარტებულია, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, „კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები, და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“)…“ (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 06 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015 წელი).

33. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფცია, იგივე „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების“ წესი. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი სათანადოდ ინფორმირებული იყო და კეთილსინდისიერად მოქმედებდა იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა.

34. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 06 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015 წელი).

35. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ („სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების“ წესი) მოქმედებს მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას:

35.1. დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების“ წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ);

35.2. გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს;

35.3. გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას;

35.4. დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება.

36. თუ ზემოაღნიშნული ოთხი პირობიდან რომელიმე არ არის დაკმაყოფილებული, მაშინ პრეზუმფცია ვერ ამოქმედდება.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთის გადანაწილების თვალსაზრისით, „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციის არსებობა თავდაპირველი მტკიცების ტვირთს მოსარჩელეს აკისრებს, რომელმაც უნდა მიუთითოს ოთხი კუმულაციური წინაპირობიდან ერთ-ერთის (ან რამდენიმეს) არარსებობაზე. თუ მოსარჩელე აღნიშნულს დაადასტურებს, მაშინ პრეზუმფცია ქარწყლდება, რის შედეგადაც მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მისი მოქმედება/გადაწყვეტილება ყველაზე ხელსაყრელი იყო საზოგადოებისათვის.

38. წინამდებარე დავაში, მოსარჩელე უთითებდა, რომ კომპანიას ზიანი მიადგა დირექტორის უმოქმედობით, იმ ვითარებაში, როცა დირექტორს უნდა მიეღო გადაწყვეტილება (განეხორციელებინა მოქმედებები) საზოგადოების მოვალეებისაგან ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის მიზნით.

39. მოპასუხე/კასატორი შესაგებელში და ქვედა ინსტნაციის სასამართლოებში მიცემულ ახსნა-განმარტებებში არ უთითებდა იმის შესახებ, რომ მისი უმოქმედობა მიღებული გადაწყვეტილების შედეგი იყო ანუ მიღებული იყო ინფორმირებული გადაწყვეტილება ხუთი მოვალის მიმართ მოთხოვნის განხორციელების მოქმედებებისაგან თავის შეკავების შესახებ. კასატორს აღნიშნულის თაობაზე არც საკასაციო საჩივარში და არც საკასაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვისას განუცხადებია (იხ. უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 აპრილის სხდომის ოქმი, ტ. II, ს.ფ. 187-191). მის მთავარ არგუმენტს წარმოადგენს ის, რომ მოსარჩელე, როგორც კომპანიის თანამშრომელი და პარტნიორი, რომელიც სრულად მონაწილეობდა კომპანიის მართვაში, თავად იყო დავალიანების ამოღებაზე პასუხისმგებელი პირი. აღნიშნულ არგუმენტს საკასაციო სასამართლო ქვემოთ დაუბრუნდება.

40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეში არ არსებობს ბიზნეს-გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის წარმოშობისათვის სავალდებულო პირველი წინაპირობა - თავად დირექტორის გადაწყვეტილება, რომელიც დაცული იქნება მართებულობის პრეზუმფციით. შესაბამისად, არ არსებობს არც მეორე წინაპირობა - რომ მოვალეების მიმართ დირექტორის უმოქმედობა (სარჩელის არაღძვრა ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე ან პროცესზე გამოუცხადებლობა, რის გამოც სარჩელი დარჩა განუხილველი) რაციონალური პროცესის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილების შედეგი იყო და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა.

41. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაბრუნა მტკიცების ტვირთი დირექტორისკენ, რათა მას ემტკიცებინა, რომ მისი მოქმედებები ყველაზე ხელსაყრელი იყო საზოგადოებისათვის.

42. კასატორის შემდგომი პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ზიანის არსებობაზე, კერძოდ, იმ გარემოებაზე - მოვალეების მიმართ სამართალწარმოების გზით კომპანიის სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღება, ხოლო შემდგომ მისი აღსრულება იქნებოდა თუ არა გარანტირებული. საკასაციო სასამართლო ვერც ამ პრეტენზიას გაიზიარებს.

43. სადავოს არ წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ კომპანიას ჰქონდა მოთხოვნები ხუთი მოვალის მიმართ. კითხვაზე - ჰქონდა თუ არა დირექტორს ვალდებულება განეხორციელებინა ღონისძიებები მოვალეების მიერ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით (მათ შორის, კანონით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადაში) - არსებობს მხოლოდ დადებით პასუხი. დადგენილია, რომ მან ეს ვალდებულება არ შეასრულა. შესაბამისად, იმ პირობებში, როცა დადგენილია, რომ დირექტორს ჰქონდა ვალდებულება, რომელიც არ შეასრულა, არარელევანტურია მსჯელობა იმაზე, ამ ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში იქნებოდა თუ არა გარანტირებული კომპანიის სასარგებლოდ თანხების ამოღება. აღნიშნულზე მსჯელობა რელევანტური იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორი განახორციელებდა გარკვეულ ქმედებებს და სასამართლოს შესაფასებელი იქნებოდა ამ ქმედებების სათანადოობა კომპანიის მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით.

44. კასატორის შემდგომი არგუმენტია, რომ მოპასუხე არ არის იურისტი, ამიტომ მისთვის უცნობი იყო ხანდაზმულობის არსებობა და მისი სამართლებრივი შედეგები; მართალია, კანონის არცოდნა არავის ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისაგან, თუმცა ვინაიდან საქმე ეხება დირექტორის პასუხისმგებლობას, აღნიშნული პრინციპი პირდაპირ ვერ იქნება გამოყენებული. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ არგუმენტს ვერ გაიზიარებს.

45. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად აღნიშნავს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, დირექტორი პასუხისმგებელია ჩვეულებრივი (და არა განსაკუთრებული) ზრუნვის გამოჩენისთვის; მისი პასუხისმგებლობის სტანდარტია „ჩვეულებრივი, წინდახედული პირის“ პასუხისმგებლობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონის არცოდნა მას არ ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისაგან.

46. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ, მართალია, დირექტორი არ არის ვალდებული ჰქონდეს იურიდიული განათლება, თუმცა თუ კომპანიის საქმიანობის პროცესში საჭიროა ისეთი გადაწყვეტილებების მიღება, რომლებიც იურიდიულ ცოდნას მოითხოვს, ის მოვალეა მიიღოს იურიდიული კონსულტაცია შესაბამისი პროფესიის პირისაგან, რომელიც შესაძლებელია იყოს როგორც კომპანიის შიდა იურისტი, ისე იურიდიული პროფესიის მქონე დამოუკიდებელი პირი. ჩვეულებრივ, დირექტორი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ ის კეთილსინდისიერად ენდო (დაეყრდნო) კომპანიის მრჩეველთა აზრს, იქნებიან ისინი იურიდიული თუ ფინანსური მრჩევლები ან მრჩევლები სხვა დარგში.

47. კასატორის ბოლო ზოგადი არგუმენტია, რომ მოსარჩელე, როგორც კომპანიის თანამშრომელი და პარტნიორი, რომელიც სრულად მონაწილეობდა კომპანიის მართვაში, თავად იყო დავალიანების ამოღებაზე პასუხისმგებელი; ეს გარემოება დაადასტურა კომპანიამ, როგორც მესამე პირმა, ასევე მოწმემ, რაც სასამართლოს არ შეუფასებია. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ არგუმენტს არ იზიარებს.

48. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დადასტურების შემთხვევაშიც აღნიშნულ გარემოებაზე მითითება არ არის საკმარისი, რადგან დადგენილია, რომ კომპანიას ჰყავს მხოლოდ ერთი დირექტორი - მოპასუხე, რომელიც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, აღჭურვილია სრული ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებით. საზოგადოების სახელით სწორედ ის იღებს გადაწყვეტილებებს და წარმოადგენს მას მესამე პირებთან, მათ შორის, სასამართლოსთან ურთიერთობაში. კომპანიაში დასაქმებული მინორიტარი პარტნიორი, ისევე როგორც კომპანიაში დასაქმებული სხვა პირები, მიუხედავად მათი თანამდებობის სახელწოდებისა (მაგ., „დირექტორის მოადგილე ტექნიკურ დარგში“ და სხვ.), საზოგადოებასთან იმყოფებიან მხოლოდ შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში და მათ არ ეკისრებათ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებული ფიდუციური მოვალეობები. ფიდუციური მოვალეობები წარმოადგენს მხოლოდ საწარმოს ხელმძღვანელთა მოვალეობებს და ის ვერ გავრცელდება კომპანიის თანამშრომლებზე, რომელთა პასუხისმგებლობაც შრომის კანონმდებლობიდან და სამოქალაქო პასუხისმგებლობის ზოგადი ნორმებიდან გამომდინარეობს.

49. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიებს ცალკეულ მოვალეებთან მიმართებაში საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს ცალ-ცალკე იმსჯელოს თითოეული მოვალის შემთხვევაზე.

50. პირველ მოვალესთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ კომპანიამ, მართალია, სარჩელი აღძრა ამ უკანასკნელის მიმართ დავალიანების დაკისრების მოთხოვნით, მაგრამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 09 ნოემბრისა და 2012 წლის 31 იანვრის განჩინებებით ის ორჯერ დარჩა განუხილველი მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო. აღნიშნულის შემდგომ, კომპანიამ პირველი მოვალის მიმართ სარჩელი აღძრა 2013 წლის 14 ნოემბერს კანონმდებლობით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ (იხ. ტ. I, ს.ფ. 231-238, 242-247, 253).

51. ამ ფაქტებთან დაკავშირებით კასატორს წინამდებარე განჩინებაში უკვე განხილული ზოგადი პრეტენზიების გარდა დირექტორის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ სხვა გარემოებებზე არ მიუთითებია. შესაბამისად, დამდგარ ზიანზე პასუხისმგებლობა მას მართებულად დააკისრა სააპელაციო სასამართლომ.

52. მეორე მოვალესთან დაკავშირებით კასატორი განმარტავს, რომ ის, მართალია, შეთანხმების დარღვევით, მაგრამ იხდის დავალიანებას; კერძოდ, დავალიანებას იხდის კომპანიის დირექტორი, რადგან თავად კომპანიას ქონება ან სახსრები არ გააჩნია და თავიდანვე გადაწყდა, რომ მის მიმართ სასარჩელო წარმოებას აზრი არ ექნებოდა უშედეგობის გამო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ მხარეს მის მიერ მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულებები არ წარუდგენია. ამ საკითხზე საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს კონკრეტულ პრეტენზიას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა ფაქტები.

53. კასატორი ასევე ვერ მიუთითებს გარემოებებზე, რომლებიც გამორიცხავს მის პასუხისმგებლობას მესამე და მეოთხე მოვალის მიმართ არსებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გაშვებისათვის (იხ. წინამდებარე განჩინების 16.9 პუნქტი). ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ უარი თქვა აღნიშნული დავალიანების მესამე მოვალის კუთვნილ დივიდენდში გაქვითვის თაობაზე (ამის დადასტურების შემთხვევაში), არ ათავისუფლებს დირექტორს ვალდებულებისაგან დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად გამოიყენოს ყველა მის ხელთ არსებული საშუალება, მათ შორის, მიმართოს სასამართლოს.

54. მეხუთე მოვალესთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ კომპანიის მიმართ მისი დავალიანება წარმოიშვა მოსარჩელის დირექტორობის პერიოდში; გარდა ამისა, მოხდა ამ მოთხოვნის კომპანიის დავალიანებაში გაქვითვა, რომელიც ამ უკანასკნელს გააჩნდა მეხუთე მოვალის მიმართ.

55. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ კომპანიის მიმართ არსებული დავალიანებები წარმოშობილია 2010 წლიდან. დადასტურებულიც რომ იყოს მეხუთე მოვალის დავალიანების მოსარჩელის დირექტორობის პერიოდში წარმოშობის ფაქტი, აღნიშნული არ ათავისუფლებს მოპასუხეს პასუხისმგებლობისაგან, ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს და შესაბამისად, განმსაზღვრელია ის, თუ ვისი ხელმძღვანელობის პერიოდში მოხდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გაშვება. ამასთან დაკავშირებით, მოსარჩელე მიუთითებს სწორედ მოპასუხის პასუხისმგებლობაზე, რაც სათანადოდ შედავებული არ ყოფილა.

56. კასატორის წარმომადგენელმა საკასაციო სასამართლოში გამართულ სასამართლო სხდომაზე განაცხადა, რომ მეხუთე მოვალის მიმართ არსებული დავალიანება არ იყო ხანდაზმული. აღნიშნული წარმოადგენს ახალ გარემოებას, რომელზეც მოპასუხეს მანამდე არსად მიუთითებია.

57. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. შესაბამისად, იგი ვერ იმსჯელებს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებზეც არ ყოფილა მითითებული ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში.

58. რაც შეეხება ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვას, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ მოპასუხეს არ წარუდგენია მეხუთე მოვალის მიმართ შეუსრულებელი ვალდებულების ან/და ამ ვალდებულებიდან გამომდინარე ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ასეთად ვერ იქნება მიჩნეული კომპანიის, როგორც მესამე პირის განმარტება და მოწმის ჩვენება. კასატორს არც იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება წარუდგენია, რომ არსებობდა პარტნიორთა შეთანხმება მეხუთე მოვალის მიმართ დავის დაწყების მიზანშეუწონლობასთან დაკავშირებით.

59. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ მოპასუხემ კომპანიის მიმართ არსებულ დავალიანებებზე ხანდაზმულობის ვადის გაშვებით დაარღვია მასზე, როგორც დირექტორზე დაკისრებული ზრუნვის მოვალეობა, რითაც კომპანიას მიადგა ზიანი ჯამში - 52 303 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

60. კასატორის მიერ უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნულ წესზე გავლენას ვერ მოახდენს მხარის მითითება, რომ მისთვის კონკრეტული გარემოების ან მტკიცებულების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ან დოკუმენტები, რომელთა წარდგენაც მხარეს სურდა, შეიქმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. ამგვარი მტკიცებულებები მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (კომპანიის პარტნიორთა კრების ოქმი, სანოტარო აქტები, ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებები), მთლიანობაში „23“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 110-132).

61. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.

62. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 მარტის განჩინებით მოპასუხეს გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. შესაბამისად, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, კასატორს საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 2615.15 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. თ.ჭ–ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

3. კასატორს, თ.ჭ–ას (პ/ნ: ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს საკასაციო სასამართლოს 2017 წლის 30 მარტის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 2615.15 ლარის გადახდა;

4. კასატორს თ.ჭ–ას დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „ი–სის“ პარტნიორთა კრების ოქმი, სანოტრო აქტები, ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებები), მთლიანობაში „23“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 110-132);

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე