2 დეკემბერი, 2021 წელი,

საქმე №ას-455-2021 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - დ.ქ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ბ.ტ–ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - საზიარო უფლების გაუქმება, საგნის გაყიდვით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საჯარო რეესტრის 2019 წლის 4 თებერვლის ამონაწერის მიხედვით, ქ.რუსთავში, ...... მდებარე N6 ბინის, ფართით 59.40კვ.მ (შემდეგში: საზიარო საგანი, უძრავი ნივთი, უძრავი ქონება), მესაკუთრეებად ირიცხებიან დ.ქ–ი (შემდეგში - მოპასუხე ან კასატორი), დ.ქ–ი და ბ.ტ–ი (შემდეგში - მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე), თითოეული 1/3 იდეალური წილის უფლებით.

2. მოპასუხე, ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებულია, 2011 წლის 15 იანვარს გარდაცვლილი დ.ქ–ის სამკვიდრო ქონებას, თუმცა საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილება არ შესულა.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილების შესაბამისად, 2019 წლის 21 იანვარს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, საქმეზე N2ბ/3311-18, საზიარო საგნის 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილ იქნა მოსარჩელე.

4. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის, დ.მ–ის 2019 წლის 23 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, ტექნიკურად შეუძლებელია, საზიარო საგნიდან სრული იზოლირებით 1/3 იდეალური წილის შესაბამისად მოსარჩელის კუთვნილი წილის შესაბამისი ფართის სრული იზოლირებით რეალურად გამოყოფა ისე, რომ, არ მოხდეს გასამიჯნი ფართის საწყისი საბაზრო ღირებულების შემცირება.

ამავე დასკვნის მიხედვით, უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულება, მოქმედი საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, 24 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარია.

5. 2010 წლიდან, მოსარჩელე, მოკლებულია შესაძლებლობას - ისარგებლოს კუთვნილი საკუთრებით.

6. მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა მოპასუხისა და ლ.მ–ის (საზიარო საგნის ფაქტობრივი მფლობელი) წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების მისი გაყიდვის გზით გაუქმება და ამონაგები თანხის წილების შესაბამისად განაწილება.

7. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხემ და ლ.მ–მა, რომლებმაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვეს.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 18 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

9.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ გამოკვეთილია სადავო უძრავი ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობა, რაც მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნიდა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის 963-ე და 964-ე მუხლები).

9.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტთა პრეტენზია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნის არაკვალიფიციურობის თაობაზე და აღნიშნა, რომ რადგან მოპასუხეებს აღნიშნული მტკიცებულება არგუმენტირებულად, სათანადო და დასაშვები მტკიცებულების მოშველიებით არ უარყვია, ამიტომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მასზე დაყრდნობით სწორად დაადგინა საზიარო უფლების გაუქმება, საზიარო საგნის აუქციონზე გაყიდვის (რეალიზაციის) გზით (სსსკ-ის 4.1, 102.1, 102.2, 105.1 და 105.2 მუხლები).

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, მოპასუხემ და ლ.მ–მა, საკასაციო საჩივარი შემოიტანეს, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით. საკასაციო საჩივრის საფუძველი ისაა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნის შეფასებითი ნაწილი არასწორია და უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებას არ შეესაბამება.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 9 ივნისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით, ლ.მ–ის საკასაციო საჩივარი განუხილველად დარჩა, მის მიერ ხარვეზის შეუვსებლობის გამო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

12. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

15. მოცემულ შემთხვევაში, საზიარო საგნის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმებისა და ამონაგების განაწილების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 953-ე, 961.1, და 964.1 მუხლები. ამ ნორმების შინაარსი ასეთია: თუ უფლება რამდენიმე პირს ერთობლივად ეკუთვნის, მაშინ გამოიყენება ამ თავის წესები, თუკი კანონიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს; თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება; თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია, მაშინ საზიარო უფლება გაუქმდება საზიარო საგნის, დაგირავებული ნივთის ან მიწის ნაკვეთის გაყიდვითა და ამონაგების განაწილებით.

16. დასაწყისში, მნიშვნელოვანია განიმარტოს, შემდეგი საკითხი:

სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას: საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის საკითხს აწესრიგებს სსკ-ის 963-ე მუხლით, კერძოდ, ამ მუხლის მიხედვით, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.

ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაშია განმარტებული.

ასეთი წესით საზიარო ქონების გაყოფისათვის გარკვეული წინაპირობების არსებობაა საჭირო, კერძოდ: საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (იხ. სუსგ №ას-67-65-2014, 31.07.2014; №ას-1653-1550-2012, 15.04.2013; №ას-1089-1020-2012, 8.10.2012; №ას-932-875-2012, 17.09.2012; №ას-1665-1562-2012, 4.02.2013).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ საზიარო საგნის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმების საკითხის დაკმაყოფილება მაშინაა შესაძლებელია, თუკი საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა გამოირიცხება.

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილია, რომ საზიარო საგნის მესაკუთრეებად ირიცხებიან: მოსარჩელე, მოპასუხე და დ.ქ–ი, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც ამ უკანასკნელის სამკვიდრო ქონებას ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებულია მოპასუხე, თუმცა საჯარო რეესტრის მონაცემებში შესაბამისი ცვლილება არ შესულა.

ზემომითითებული გარემოება კასატორს დასაბუთებული შედავების (პრეტენზია) გზით არ გაუქარწყლებია, ამიტომ იგი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407.2 მუხლი).

18. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა მოცემული საქმის გადაწყვეტისათვის უმთავრესი გარემოება: არსებობს საზიარო საგნის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმების წინაპირობა, რადგან უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების ნატურით გაყოფა შეუძლებელია.

აღნიშნული გამომდინარეობს მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტის, დ.მ–ის 2019 წლის 23 აგვისტოს დასკვნიდან. ხსენებულ მტკიცებულებაში ცალსახადაა მითითებული, რომ ტექნიკურად შეუძლებელია, საზიარო საგნიდან სრული იზოლირებით 1/3 იდეალური წილის შესაბამისად მოსარჩელის კუთვნილი წილის შესაბამისი ფართის სრული იზოლირებით რეალურად გამოყოფა ისე, რომ, არ მოხდეს გასამიჯნი ფართის საწყისი საბაზრო ღირებულების შემცირება.

ექსპერტის ზემოთ მოყვანილი დასკვნიდან მკაფიოდ ჩანს, რომ საზიარო საგანი, ერთგვაროვან ნაწილებად, ღირებულების შემცირების გარეშე ვერ დაიყოფა. საზიარო საგნის ამგვარად დაყოფა კი, სსკ-ის 963-ე მუხლით გათვალისწინებულ საზიარო უფლების გაუქმების არსს ეწინააღმდეგება და დაუშვებელია.

19. კასატორის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნის შეფასების ნაწილი არასწორია და უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებას არ შეესაბამება, რასაც პალატა ვერ გაიზიარებს, შემდეგი მიზეზის გამო:

საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნის შეფასებისას, განმსაზღვრელია, არა საზიარო საგნის საბაზრო ღირებულება, არამედ - იმ წინაპირობების არსებობის საკითხის გამორკვევა, რაზეც წინამდებარე განჩინების მე-16 პუნქტში განიმარტა და რისი გათვალისწინებითაც სარჩელი წარმატებულად იქნა მიჩნეული.

ამავდროულად, კასატორის პრეტენზიის საპასუხოდ პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:

სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპს ემყარება და მხარის პოზიციის წარმატება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად უტყუარად შეძლებს იგი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურებას (სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები). შესაბამისად, სასამართლოში წარმატების მომტანია არა მხოლოდ მოთხოვნის დამასაბუთებელ არგუმენტზე (არგუმენტებზე) მითითება, არამედ მისი ნამდვილობის სათანადო მტკიცებულებით (მტკიცებულებებით) დადასტურება. სხვაგვარად შეუძლებელიცაა, რადგან საქმის გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ სწორი დასკვნა სასამართლოს მიერ სწორედ მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას შეიძლება დაეფუძნოს. ბუნებრივია, ერთი მხარე ყოველთვის შეეცდება, სასამართლოს სიტყვიერად თავის სასარგებლო პოზიციაზე მიუთითოს, ხოლო მეორემ - ეს პოზიცია უარყოს. მათი პოზიციების განხილვით ჭეშმარიტების დადგენა, რათქმაუნდა გამორიცხულია (იხ. სუსგ: №ას-1423-2019, 28.02.2020).

საზიარო საგნის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ სასარჩელო პრეტენზიის ფარგლებში, მოპასუხის შესაგებლით სარჩელის საფუძვლიანობის გამორიცხვა დამოკიდებულია სარწმუნო და უტყუარი მტკიცებულებების სასამართლოსთვის წარდგენით, მოთხოვნილი წესით საზიარო უფლების გაუქმების საფუძვლის არარსებობის დასაბუთებაზე. ასეთ დროს, მოპასუხემ, უნდა ამტკიცოს, რომ მოსარჩელის ზემომითითებული მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

კასატორს (მოპასუხე) ასე არ უმოქმედია, მან შესაბამის მტკიცებულებაზე დაყრდნობით ვერ დაადასტურა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საზიარო საგნის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმება დაუშვებელია. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო მტკიცების ტვირთის რეალიზება დამაჯერებელი და სარწმუნო არგუმენტებით. მას მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების (ექსპერტის დასკვნა) გასაქარწყლებლად სასამართლოსათვის არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. როგორც ზემოთ განიმარტა, ანალოგიურ საკითხზე საკასაციო პალატის არაერთი განჩინება თუ გადაწყვეტილება არსებობს, რომლებთანაც წინამდებარე განჩინება შინაარსობრივ თანხვედრაშია.

21. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

23. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე