17 დეკემბერი, 2021 წელი,
საქმე №ას-973-2021 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/მოსამართლეები:
ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - მ.ფ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ნ.გ–ი
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. 2016 წლის 26 იანვარს, ნ.გ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე, გამსესხებელი, დაზარალებული, მოწინააღმდეგე მხარე), შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდეგში - მსესხებელი ან მსესხებელი საწარმო), სესხის ხელშეკრულებით (შემდეგში - სესხის ხელშეკრულება ან ხელშეკრულება) გადასცა 70 000 ლარი, 12 თვით, წლიური 33% სარგებლით.
2. სესსხის ხელშეკრულების პირველი პუნქტის 1.3. პუნქტის შესაბამისად, გამსესხებელს სარგებლიდან ექვითებოდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული 5%, რომელიც სახელმწიფო ხაზინაში უნდა გადაეხადა მსესხებელს. დარჩენილი სარგებელი, 21 945 ლარი, გამსესხებელს უნდა დაბრუნებოდა ხელშეკრულების ვადის გასვლისას, სესხის ძირ თანხასთან ერთად.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით:
3.1. თ.ლ–ძე (შემდეგში - პირველი მოპასუხე), ცნობილ იქნა დამნაშავედ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182.2 მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და 182.3 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით;
3.2. მ.ფ–ძე (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი), ცნობილ იქნა დამნაშავედ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, ამავე კოდექსის 182.2 მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და 182.3 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით.
3.3. თამარ მეტრეველი (შემდეგში - მესამე მოპასუხე) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე მუხლით, ამავე კოდექსის 182.2 მუხლის ,,დ“ ქვეპუნქტითა და 182.3 მუხლის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.
4. ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლოს საქმეზე, გამსესხებელი, ცნობილია დაზარალებულად.
5. მსესხებელს, სესხის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შეუსრულებია.
6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით დადგენილია შემდეგი:
მოპასუხეებმა, მსესხებლის საწარმოსთვის გადაცემული სეხი, მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგეს. პირველმა მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საწარმოს გამართულ საქმიანობაზე, მეორე მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა (მათ შორის, მოსარჩელის) მიერ შეტანილი თანხები სესხად უკანონოდ გადასცეს მეორე მოპასუხეს, რაც მან პირადი შეხედულებით გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია.
7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი) დადგენილია, რომ, მართალია, მეორე მოპასუხეს, ოფიციალურად, არც ერთ და არც მეორე საწარმოში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, რეალურად, ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო; მეორე მოპასუხე, კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო თავის თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი; მეორე მოპასუხეზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულების პირობები დგებოდა ამ უკანასკნელის მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება მასთან თანხმდებოდა; მეორე მოპასუხის მოქმედება, პირველი მოპასუხის მეშვეობით, დაზარალებულთათვის (მათ შორის, მოსარჩელისათვის) მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.
8. სასამართლოში სარჩელი შეიტანა გამსესხებელმა, მოპასუხეთა წინააღმდეგ, და, მათთვის სოლიდარულად, ზიანის - 91 945 ლარის დაკისრება მოითხოვა.
9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხეებს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრათ 91 945 ლარის სოლიდარულად გადახდა.
10. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ, ამ გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.
11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 21 ივნისის განჩინებით მეორე მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.
11.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს (მათ შორის, აპელანტს) ბრალად იმ დანაშაულის ჩადენა შეერაცხათ, რომელი დანაშაულით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასაც მოსარჩელე განსახილველი სარჩელით მოითხოვდა. რაკი მოსარჩელემ მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა, ამიტომ, სასამართლომ, მოცემული დავის მოსაწესრიგებლად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) მუხლები გამოიყენა.
11.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტისა და მისი ოდენობის დასამტკიცებლად, მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა შემდეგი მტკიცებულებები: ა). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი და, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი; ბ). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე მეორე მოპასუხისა და მესამე მოპასუხის მიერ შეტანილი საკასაციო საჩივრები, განსახილველად არ იქნა დაშვებული; გ). მხარეთა შორის დადებული სესხის ხელშეკრულება; დ). მსესხებელი საწარმოს ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს ორდერი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხი გადაცემა დასტურდებოდა, საქმეში არსებული შეუცილებადი მტკიცებულებებით. რაც შეეხებოდა იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელემ სესხი ვერ დაიბრუნა მოპასუხეთა, მათ შორის, აპელანტის, განზრახი დანაშაულებრივი ქმედების გამო, ეს გარემოება დგინდებოდა საქმეზე წარდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებით - განაჩენით.
11.3. სააპელაციო სასამართლომ, განაჩენის პროცესუალურსამართლებრივი ძალის საკითხის დასაბუთებისას, შემდეგი განმარტება გააკეთა:
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) XXXIV3 თავით გათვალისწინებულ საქმეთა განხილვის თავისებურება ისაა, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვთ (სსსკ-ის 30920 მუხლის მე-2 ნაწილი). ეს იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და შესრულებულად ითვლება დელიქტური სამართლის დამფუძნებელი ნორმის, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადეკვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (სუსგ: №ას-176-163-2015, 4.10.2016).
მართალია, 2010 წლის 24 სექტემბრის საკანონმდებლო ცვლილებით გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი და სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ აქვთ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც განაჩენია გამოტანილი, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის ცვლილებით - ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნათა განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი. მითითებული წესი შემდეგში მდგომარეობს: კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დადგინდება, ე.ი. ისინი დადგენილად მიიჩნევა, კერძოდ, სსსკ-ის 30920 მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, იგი მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.
სსსკ-ის 30920 მუხლი იმპერატიულად ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, ე.წ. პრეიუდიციად. ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება შემდეგი: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. აღნიშნული სპეციალური წარმოების არსი სწორედ ისაა, რომ, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება.
რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით, მსჯელობას, შესაძლებელია შეიცავდეს, თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში კი, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (იხ. სუსგ: Nას-1322-2018, 4.04.2019; Nას-937-888-2012, 13.12.2012).
11.4. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის განხილვა ხდება არა დაჩქარებული, არამედ - საერთო სასარჩელო წესით, ასეთ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პრეიუდიციულ მტკიცებულებას არ წარმოადგენს, იგი სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა ზოგადი სტანდარტით შეფასებას ექვემდებარება. ეს იმას ნიშნავს, რომ განაჩენი, საქმის მასალებში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, უნდა შეფასდეს, როგორც ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება და, სწორედ მათი შეპირისპირების შედაგად უნდა იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება. ასეთ შემთხვევაში, განაჩენის მტკიცებულებითი ძალის შესუსტებას, შესაძლებელია, მოპასუხის კვალიფიციური შედავება, იმავე ან უფრო მაღალი სამართლებრივი ძალის საპირისპირო მტკიცებულების წარდგენა ან/და სხვა ისეთი პროცესუალური ქმედების შესრულება იწვევდეს, რომელიც განაჩენში მოყვანილ მსჯელობას აქარწყლებს.
11.5. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სესხის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის ორდერებით, საქმეზე უდავოდ დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხის გადაცემის ფაქტი. რაც შეეხებოდა აღნიშნული სესხის მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო დაუბრუნებლობას, ეს გარემოება კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდებოდა და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდებოდა. მიუხედავად იმისა, განაჩენით დადგენილი ფაქტები პრეიუდიციულად მიიჩნეოდა თუ არა, მოპასუხეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარუდგენია. ამდენად, სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა უნდა დაკვალიფიცირებულიყო, როგორც „ზიანი“.
აქვე სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, სესხის დაბრუნება ხელშეკრულებით მსესხებელ საწარმოს ევალებოდა, მაგრამ სესხი მოპასუხეთა იმგვარი ქმედების გამო არ დაბრუნდა, რომელსაც გამსესხებლისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა სდევდა თან. შესაბამისად, მითითებულმა გარემოებამ მოპასუხეები მოსარჩელესთან პასუხისმგებელ პირებად აქცია არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე.
11.6. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა, მათ შორის, აპელანტის ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად, მოსარჩელეს მიადგა სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობის ზიანი. აქედან გამომდინარე, სესხის ძირითად თანხას ის პროცენტიც უნდა დამატებოდა, რომელსაც მოსარჩელე არამართლზომიერი ქმედების არარსებობის პირობებში მიიღებდა, რადგან ეს იყო ზიანი, რომელიც აპელანტისათვის წინასწარ სავარაუდო უნდა ყოფილიყო (სსკ-ის 408-ე და 412-ე მუხლები).
12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, მეორე მოპასუხემ, საკასაციო საჩივარი შემოიტანა, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
საკასაციო საჩივრის დასაბუთება შემდეგია:
12.1. არასწორია სააპელაციო სასამართლოსეული დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოცემული საქმე დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს განეკუთვნება. საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ ოთხ სტანდარტს, კერძოდ, კასატორის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი არ არსებობს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობისას კი, დელიქტური ნორმებით გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია. მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება არაა ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას ადგენს. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მსესხებელი საწარმოს ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ ხსენებული ხელმძღვანელობის მიერ არასწორად გადადგმული ნაბიჯების გამო მოხდა მსესხებელი საწარმოდან კრედიტორებისათვის ფულადი თანხის მასობრივად დაბრუნება, რამაც მსესხებლის გადახდისუუნარობა გამოიწვია. მეორე მოპასუხის მიერ, ამავე საწარმოსგან ფულის სესხება, არაა მსესხებლის გაკოტრების მიზეზი, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში.
12.2. რაკი სასამართლომ საქმე სსკ-ის 992-ე მუხლზე დაყრდნობით გადაწყვიტა, ამიტომ მოპასუხეთათვის პროცენტის დაკისრება დაუშვებელი იყო. გაუგებარია, თუ რამ შექმნა იმის მყარი გარანტია, რომ, ზიანის არარსებობის პირობებში, მოსარჩელე, მსესხებლისგან სარგებელს მაინც მიიღებდა. ამდენად, დელიქტური ურთიერთობისას პროცენტის დაკისრება არასწორია, რადგან აღნიშნული სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარეობს. სესხზე დარიცხული პროცენტი დელიქტით მიყენებულ ზიანად ვერ მიიჩნევა.
12.3. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მსესხებელი კომპანიის დირექტორი, პირველი მოპასუხე, სრულად იყო პასუხისმგებელი საწარმოს გამართულ საქმიანობაზე და მეორე მოპასუხეზე სესხი უკანონოდ გასცა. ამით სააპელაციო სასამართლო აღიარებს, რომ სრული პასუხისმგებლობა დირექტორს ეკისრება, რაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონითაა გათვალისწინებული.
13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
14. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
16. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის საფუძვლიანობის განსაზღვრა, მეორე მოპასუხის მიმართ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც სამივე მოპასუხეს სოლიდარულად დაეკისრა სარჩელით მოთხოვნილი ზიანის ანაზღაურება, პირველ მოპასუხესა და მესამე მოპასუხეს, სააპელაციო წესით არ გაუსაჩივრებიათ. ხსენებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ (კასატორმა). ეს იმას ნიშნავს, რომ პირველი და მესამე მოპასუხის ნაწილში გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული (სსსკ-ის 264.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი) და ისინი დაეთანხმნენ მათთვის სასამართლოს მიერ დაკისრებულ პასუხისმგებლობას. აქედან გამომდინარე, პალატა, პირველი და მესამე მოპასუხის ნაწილში ზიანის ანაზღაურების საფუძვლის არსებობაზე აღარ იმსჯელებს.
17. მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი უნდა ვეძიოთ სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებში.
სსკ-ის 992-ე მუხლი ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას. დელიქტური პასუხისმგებლობის არსი ისაა, რომ იგი არასახელშეკრულებო ზიანის საფუძველზე წარმოიშობა, განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ამ მუხლის გამოყენების წინაპირობები შემდეგია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016; სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).
როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019).
18. მოსარჩელემ, სარჩელის დასამტკიცებლად, სასამართლოს წარუდგინა:
ა). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი;
ბ). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 მაისის განაჩენი, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი;
გ). სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ, 2018 წლის 12 დეკემბერს მიღებული განჩინება, რომლითაც მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად;
დ). მოსარჩელესა და მსესხებელს შორის, 2016 წლის 26 იანვარს დადებული სესხის ხელშეკრულება;
ე). მსესხებელი საწარმოს ანგარიშზე თანხის შეტანის დამადასტურებელი სალაროს ორდერი.
19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლი 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 30920 მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ: Nას-1426-2018 , 11.04.2019).
აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (სუსგ: Nას-203-2020 , 24.12.2020).
სსსკ-ის 30920 მუხლი (ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რომელიც დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით) ადგენს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებულ წესს. ეს იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ე.ი. ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სუსგ: №ას-638-605-2014, 22.04.2016). ასეთი კატეგორიის საქმეები, სსსკ-ის XXXIV3 თავის შესაბამისად, შესაძლებელია განხილულ იქნეს გამარტივებული წესით.
დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელი გამარტივებული წესით განხილვას ექვემდებარება იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი განაჩენი, რომელიც ზიანის მიყენებას ადასტურებს. ამ შემთხვევაში, სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის გამოკვლევა. ყველა აღნიშნული გარემოება განაჩენით დასტურდება (იხ. სუსგ: №ას-937-880-2012, 13.12.2012).
დადასტურებულად მიიჩნევა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის (სუსგ: №ას-1322-2018, 4.04.2019).
20. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით შეგვიძლია დავასკვნათ: მოპასუხეს ბრალი იმ დანაშაულის ჩადენისათვის შეეფარდა, რომელი დანაშაულით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასაც მოსარჩელე სარჩელით მოითხოვს.
სადავო საკითხის შეფასებისას, საგულისხმოა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი გარემოებები:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენის მიხედვით: მოპასუხეებმა, მსესხებელი საწარმოსთვის გადაცემული სესხი, მართლსაწინააღმდეგოდ გაფლანგეს. პირველმა მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საწარმოს გამართულ საქმიანობაზე, მეორე მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა (მათ შორის, მოსარჩელის) მიერ შეტანილი თანხები სესხად უკანონოდ გადასცეს მეორე მოპასუხეს, რაც მან პირადი შეხედულებით გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენით (რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენი) დადგენილია, რომ: მართალია, მეორე მოპასუხეს, ოფიციალურად, არც ერთ და არც მეორე საწარმოში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, რეალურად, მეორე მოპასუხე კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო; მეორე მოპასუხე, კვირაში 2-3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო თავის თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი; მეორე მოპასუხეზე გაცემული სესხები და ხელშეკრულების პირობები დგებოდა ამ უკანასკნელის მითითებით და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება მასთან თანხმდებოდა; მეორე მოპასუხის მოქმედება, პირველი მოპასუხის მეშვეობით, დაზარალებულთათვის (მათ შორის, მოსარჩელისათვის) მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.
მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი განაჩენების ზემოთ დასახელებული ნაწილები (რომლებზეც სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა) იმის ნათელი დადასტურებაა, რომ მეორე მოპასუხისა და განაჩენში დასახელებული სხვა პირების ერთობლივი მოქმედებები დაკავშირებულია მოსარჩელისათვის (სხვა დაზარალებულებთან ერთად) მიყენებულ ზიანთან. სწორედ აქედან გამომდინარეობს ის ფაქტი, რომ შესაბამისი სისხლის სამართლის საქმის განმხილველმა სასამართლომ, მეორე მოპასუხე, განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, დამნაშავედ ცნო. ეს გარემოებები იმაზე მიუთითებს, რომ მოცემულ დავაში, მეორე მოპასუხე, მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელი პირია.
21. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად ვერ გამოდგება კასატორის მიერ იმაზე აპელირება, რომ არ დგინდება ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანს შორის. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზემოხსენებული განაჩენებით დადგენილი ის გარემოება, რომ, მეორე მოპასუხის ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, მოსარჩელეს სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობის ზიანი მიადგა, თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას. ამდენად, მოცემული კუთხით ზიანის მიყენების გამომრიცხველი გარემოება არ იკვეთება.
22. კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულება არაა ის უტყუარი მტკიცებულება, რომელიც დელიქტის არსებობასა და ზიანის ოდენობას დაადგენს. მისი მოსაზრებით, მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო, ხოლო კასატორის მიერ ამავე საწარმოსგან ფულის სესხება, არაა მსესხებლის გაკოტრების მიზეზი.
საკასაციო პალატა აღნიშნულ მსჯელობას არ იზიარებს. ჯერ ერთი, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებისა და ზიანის ოდენობის ფაქტები კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე დაყრდნობით დაადგინა და არა - სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე. გარდა ამისა, ამავე განაჩენში გარკვევითაა მითითებული, რომ მოსარჩელეს ზიანი მარტო მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის არაკეთილსინდისიერი ქმედებების გამო არ მიყენებია, მითითებული ზიანის დადგომაში ბრალი მეორე მოპასუხესაც მიუძღვის, რის გამოც დანარჩენ მოპასუხეებთად ერთად ისიც სწორად იქნა მიჩნეული მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელ პირად.
23. პალატა განმარტავს, რომ კასატორის მიმართ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის, არაა აუცილებელი, რომ იგი მოსარჩელესთან სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყოფილიყო. არსებითია რომ მოსარჩელეს ზიანი მოპასუხეების (მათ შორის, კასატორის) ქმედების შედეგად მიადგა და სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის მიხედვით, გამოკვეთილია დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.
24. პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული ძირი თანხისა და სარგებლის უკან დაბრუნება (იხ. სესხის ხელშეკრულება, ტომი 1, ს.ფ. 19), ზიანის ოდენობად სწორედ აღნიშნული თანხები უნდა ჩაითვალოს და მოსარჩელეს სარჩელით მოთხოვნილი თანხა სრულად უნდა მიეკუთვნოს. ამ დასკვნის საფუძველს იძლევა სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მუხლები (შდრ. იხ. სუსგ: Nას-112-2021, 7.07.2021; Nას-94-2021, 6.7.2021; Nას-1322-2018, 4.04.2019).
25. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ: №ას-747-2021, 29.10.2021; №ას-112-2021, 7.07.2021; №ას-203-2020, 24.12.2020).
26. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.
27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.
28. სსსკ-ის 401.4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის, 4 597.25 ლარის გადახდა კასატორს გადაუვადდა საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის, 1 379.18 ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. მ.ფ–ძეს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი - TRESGE22, მიმღების ანგარიშის ნომერი - 200122900, სახაზინო კოდი - 3 0077 3150) სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის, 4 597.25 ლარის 30%-ის - 1 379.18 ლარის გადახდა;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე
ლევან მიქაბერიძე
მირანდა ერემაძე
