საქმე №ას-679-2021 18 იანვარი, 2022წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „მ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „მ–ის“ მიერ (შემდეგში - მოსარჩელე ან კასატორი) 2018 წლის 23 ოქტომბერს სარჩელი აღიძრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდეგში - მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ 1 074 000 აშშ ეკვივალენტი ლარის, ასევე 903737 აშშ ეკვივალენტი ლარის ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ.

2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დაფუძნდა 1997 წელს. თავდაპირველად, მოსარჩელე კომპანიას ჰყავდა ხუთი პარტნიორი. მოგვიანებით, პარტნიორებმა გაასხვისეს თავიანთი კუთვნილი წილები და 2006 წლის ნოემბრის თვიდან მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალში პარტნიორთა წილები გადანაწილდა შემდეგნაირად: 1. კ.ჯ–ია - 60% წილი; 2. ვ.პ–ი - 40% წილი. საზოგადოების დირექტორს წარმოადგენდა კ.ჯ–ია.

3. 2005 წლიდან მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში რეგისტრირებული იყო უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, რ–ის ტერიტორიაზე (ნაკვ: 65/5); 537კვ.მ.; ს/კ:.......), სადაც განლაგებული იყო ავტოგასამართი სადგური (შემდეგში- სადავო უძრავი ქონება).

4. 2007 წელს თბილისის მერიის ზედამხედველობის სამსახურმა, გაფრთხილებისა და საფუძვლის გარეშე, დაანგრია აღნიშნულ ტერიტორიაზე არსებული ავტოგასამართი სადგური. ამ ქმედების კანონიერების დადგენის მიზნით, მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენლობა შეხვდა იმდროინდელ თბილისის მერიის ხელმძღვანელ პირებს. შეხვედრაზე მერიის წარმომადგენლებმა აზრი გამოთქვეს, რომ აღნიშნული ტერიტორია მერიას სჭირდებოდა თავისი მიზნებისათვის და მოსარჩელე კომპანისათვის შემოთავაზებული იქნებოდა ალტერნატიული ფართი. ვინაიდან შემოთავაზებულ ფართებზე შეუძლებელი იყო იმავე სახის სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელება, მოლაპარაკება რ–ეზე არსებული მიწის ნაკვეთის სანაცვლო ფართის გადმოცემასთან დაკავშირებით გაჭიანურდა და უშედეგოდ დამთავრდა.

5. 2008 წლის დასაწყისში დააკავეს კ. ჯ–ა და მისი მეგობარი ი. ხ–ი გამოგონილი ნარკოდანაშაულის ბრალდებით. 2008 წლის 19 მარტს ორივე მათგანს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 2 თვის ვადით. მოსარჩელის მოსაზრებით, მათი დაკავება მიზნად ისახავდა მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის იძულებით დათმობას.

6. ზემოთმითითებული პირების დაკავების შემდგომ, პროკურატურის მაღალჩინოსანი პირების მოთხოვნით, კ. ჯ–ას შეუთვალეს, რომ მასთან და ი.ხ–თან საპროცესო შეთანხმება გაფორმდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მოხდებოდა სადავო უძრავი ქონების სიმბოლურ ფასად ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის დათმობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, პროკურატურა გამოიყენებდა ყველა შესაძლებლობას დაკავებულების მიმართ მომხდარიყო ხანგრძლივი ვადით პატიმრობის შეფარდება. ამასთან, გამორიცხული იყო საპროცესო შეთანხმების გაფორმება სხვა რაიმე პირობით.

7. ხანგრძლივი უკანონო პატიმრობის თავიდან არიდების მიზნით, კ. ჯ–ა იძულებული გახდა დათანხმებულიყო შემოთავაზებას სიმბოლურ ფასად უძრავი ქონების დათმობაზე. რომ არა კ. ჯ–ას მიმართ განხორციელებული იძულება უკანონო პატიმრობის სახით და ასევე, ამ უკანონო პატიმრობიდან თავის დასახსნელად უალტერნატივო პირობის ქონების დათმობის მოთხოვნა, მოსარჩელე კომპანია, მისი დირექტორის და დამფუძნებლის სახით, ბუნებრივია არ გაასხვისებდა ქონებას. მითუმეტეს, რომ კომპანიას ჰქონდა ბანკის ვალი და ნამდვილად წარმოუდგენელი იყო ამ ვითარებაში ქონების სიმბოლურ ფასად დათმობა.

8. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ზემოთმმითითთებული ჩანაფიქრის სისრულეში მოსაყვანად აუცილებელი იყო კ.ჯ–ას მეუღლეს მ.ჭ–ს მოსარჩელე კომპანიის მეორე პარტნიორისაგან ვ. პ–სგან გამოესყიდა საწარმოს 40%, ვინაიდან ვ. პ., კ.ჯ–ას პატიმრობის მიუხედავად არ თანხმდებოდა ქონების სახელმწიფოზე დათმობას უფასოდ, თუნდაც, კ. ჯ–ას თავისუფლების სანაცვლოდ, ამიტომაც, სირთულით მოხერხდა ვ.პ–თან შეჯერება წილის ნასყიდობის ღირებულებასა და წილის გამოსყიდვაზე 75 000 აშშ დოლარად.

9. ამასთან, ვინაიდან უძრავი ქონების დათმობა მოითხოვდა მოსარჩელე კომპანიის პარტნიორთა მიერ გადაწყვეტილების მიღებას, 2008 წლის 24 ოქტომბერს ჩატარდა მოსარჩელე კომპანიის პარტნიორთა კრება, რომელსაც ესწრებოდნენ საწარმოს 40% წილის მესაკუთრე მ. ჭ–ი და 60% წილის მესაკუთრე კ. ჯ–ას წარმომადგენელი ნ. ჭ–ა. კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება სადავო უძრავი ქონება გაყიდულიყო ქ.თბილისის თვითმმართველ ერთეულზე - სიმბოლურ ფასად - 100 000 ლარად. ამავე დღეს, მოსარჩელე კომპანიამ მიმართა მოპასუხეს უძრავი ქონების მიყიდვაზე, ხოლო ქ.თბილისის მთავრობის 2008 წლის 28 ოქტომბრის დადგენილებით, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული მოსარჩელე კომპანიის წინადადება ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის მიერ უძრავი ქონების შეძენა 100 000 ლარად და, განისაზღვრა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება.

10. 2008 წლის 29 ოქტომბერს მხარეთა შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში გადავიდა სადავო უძრავი ქონება 100 000 ლარად, მაშინ როდესაც ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1 074 490 აშშ დოლარს. ამავე დღეს, გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის უძრავი ქონების გადაცემაზე. აღნიშნული უძრავი ქონება აღირიცხა ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში.

11. მოსარჩელის მოსაზრებით, სადავო უძრავი ქონება თვითმმართველ ერთეულს გადაეცა მხოლოდ კ. ჯ–ასთვის საპროცესო შეთანხმების გაფორმების და ხანგრძლივი პატიმრობისაგან თავის დახსნის მიზნით.

12. სადავო უძრავი ქონების ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში გადაცემის შემდგომ, 2008 წლის 04 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება, რომლითაც კ. ჯ–ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა" ქვეპუნქტითა და 236-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად სასჯელების შეკრების შედეგად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით და ჯარიმა 75 000 ლარის ოდენობით. კ. ჯ–ას, თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული სასჯელი, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 64-ე მუხლის საფუძველზე დაუდგინდა გამოსაცდელ ვადად. კ.ჯ–ას მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება გაუქმდა და კ.ჯ–ა გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. ამავე განაჩენით საპროცესო შეთანხმება დამტკიცდა კ.ჯ–ას მეგობართან, ი.ხ–თან, რომელსაც განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით და დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა 15 000 ლარი. აღნიშნული 5 წელი ი.ხ–ს განესაზღვრა გამოსაცდელ ვადად და გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან. საპროცესო შეთანხმებით გათვალისწინებული, კ. ჯ–ასთვის დაკისრებული ჯარიმის - 75 000 ლარის გადახდა მოხდა სახელმწიფო ბიუჯეტში, 2008 წლის 3 ნოემბერს. საპროცესო შეთანხმების თანხა გადახდილი იქნა მერიისაგან მიღებული სახსრებით. კ. ჯ–ას და მოსარჩელე კომპანიის მიმართ იძულებას ჰქონდა განგრძობითი ხასიათი და მხოლოდ ხელშეკრულების გაფორმებისას არ დასრულებულა. იძულება გრძელდებოდა 2012 წლის ოქტომბერში გამართული საპარლამენტო არჩევნების შედეგად პოლიტიკური ხელისუფლების შეცვლამდე. მხოლოდ ამის შემდგომ, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორმა კ.ჯ–იამ კომპანიის და მისი დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე გამოძიების დაწყების მიზნით. ქ. თბილისში, რ–ის ტერიტორიაზე არსებული უძრავი ქონება ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში ირიცხებოდა 2011 წლის 07 ივლისამდე. ქალაქ თბილისის მთავრობის 2011 წლის 27 ივნისის დადგენილებით განისაზღვრა ააიპ თბილისის განვითარების ფონდისათვის აღნიშნული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემა. 2011 წლის 07 ივლისს აღნიშნული დადგენილება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში და სადავო უძრავი ქონება დარეგისტრირდა ააიპ თბილისის განვითარების ფონდის საკუთრებაში.

13. 05.09.2011 წელს სხვა უძრავ ნივთებთან გაერთიანების შედეგად აღნიშნული უძრავი ქონება შეერწყა სხვა მიწის ნაკვეთებს და უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრირებულია ახალი უძრავი ნივთი დაზუსტებული ფართობით 70048 კვ.მ. უძრავი ქონების გაერთიანების შედეგად, 70048 კვ.მ.-ზე რეგისტრირებულია ა(ი)იპ თბილისის განვითარების ფონდის საკუთრება, საკადასტრო კოდით ...... ამ მიწის ნაკვეთზე კი რეგისტრირებულია უზუფრუქტურის შპს „ნ.ხ–ს“ უფლება. აღნიშნულის გათვალისწინებით სადავო უძრავი ქონების ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია და მოსარჩელეს ზიანი უნდა ანაზღაურდეს ფულადი ფორმით.

14. ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ შპს „ა.კ–ის“ შემფასებლის მოსაზრებით ქ. თბილისში, რ–ის ტერიტორიაზე მდებარე 537 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის (ს.კ:.....) საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში შეადგენდა 1 074 000 აშშ დოლარს, მაშინ როდესაც ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის აღნიშნული უძრავი ქონების გადაცემა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოხდა მხოლოდ 100 000 ლარად.

15. მოსარჩელის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული მიუთითებს 2008 წლის 29 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობაზე, ასევე, მის ამორალურობაზე, მითუმეტეს, იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების გაფორმდა იძულებით, მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელ პირთა ნების საწინააღმდეგოდ, უკანონო ხანგრძლივი პატიმრობიდან თავის დაღწევის მიზნით.

16. მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 1074000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლად, მოსარჩელემ მიუთითა სსკ-ის 54-ე მუხლი, 976.1-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი და 979.1-ე მუხლი. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 978-ე მუხლის თანახმად, პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იძულების ან მუქარის საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს მისი უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მიმღებს უფლება ჰქონდა გადაცემულზე. განსახილველ შემთხვევაში რადგან შეუძლებელია მოპასუხისათვის გადაცემული ქონების მოსარჩელისათვის ნატურით დაბრუნება, ამიტომაც ანაზღაურება უნდა მოხდეს თანხის დაკისრებით ( იხ. ტ.1.ს.ფ.12-13).

17. სადავო უძრავი ქონების რეალური ღირებულების - 1 074 000 აშშ დოლარის საბანკო დაწესებულებაში დეპოზიტის სახით (ანაბარზე) განთავსების შემთხვევაში, 2008 წლის 01 ნოემბრიდან 2018 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით პერიოდში, ძირითად თანხას საპროცენტო სარგებელი დაერიცხებოდა 903 737 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით. შესაბამისად, აღნიშნული საპროცენტო სარგებელი არის ის მიუღებელი შემოსავალი, რომელიც განიცადა მოსარჩელემ. მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად მოსარჩელემ მიუთითა სსკ-ის 411-ე მუხლის დანაწესზე. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.14).

18. მოპასუხემ 2018 წლის 16 ნოემბერს წარმოადგინა, როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი ასევე, მოთხოვნის განხორცილების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) შესაგებელი, კერძოდ, მოპასუხემ მიუთითა, რომ კ. ჯ–ას მიმართ იძულების დასადასტურებლად, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება. მოპასუხის მითითებით, იძულება წარმოადგენს სისხლის სამართლის დანაშაულს და შესაბამისად, ასეთი ფაქტის დამადასტურებელი უტყუარი მტიცებულება შეიძლება იყოს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომელიც საქმეში წარმოდგენილი არ არის. რაც შეეხება სარჩელზე თანდართულ განაჩენს, იგი არ ეხება ამ ურთიერთობებს და მასზე მითითება უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. მოპასუხის განმარტებით, იძულებით დადებული გარიგების წარმოადგენს საცილოდ ბათილ გარიგებას და მის ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს არა სსკ-ის 54-ე მუხლი, არამედსსკ-ის 85-89-ე მუხლები. მოპასუხემ მიუთითა, რომ სსკ-ის 89-ე მუხლის თანახმად, საცილოდ ბათილი გარიგების შეცილების ვადა არის ერთი წელი იძულების დამთავრების მომენტიდან. შესაბამისად, იძულების დამთავრების მომენტად, 2012 წლის 01 ოქტომბრის მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, გასულია გარიგების შეცილების ვადა, ვინაიდან სარჩელზე თანდართული საჩივრით დასტურდება, რომ საჩივარი შედგენილია 2014 წლის 17 დეკემბერს. მოპასუხის მითითებით არ არის გასაზიარებელი მოსარჩელე მხარის დასაბუთება ხელშეკრულების ამორალურობასთან დაკავშირებით. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.119).

19. მოპასუხემ სადავო გახადა, როგორც გარიგების შეცილების 1 წლიანი ვადის დაცულობა, ასევე, სარჩელის ხანდაზმულობა. მოპასუხის მითითებით, როგორც მოსარჩელე აღნიშნავს 2008 წლიდან ანუ, იძულების ფაქტის განხორციელებიდან სარჩელის შემოტანამდე, თითქმის 10 წელია გასული. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.120).

20. მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში კი, მოპასუხემ აღნიშნა, რომ 903 737 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის ოდენობით თანხის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა ეფუძნება საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ წლიურ საანაბრე პროცენტს, რომლის გამოყენება მიუღებელი შემოსავლის დასაბუთებისთვის შესაძლებელია ფულადი ვალდებულების არსებობისას. ხოლო, განსახილველი დავის საგნის პირობებში (მით უფრო, რომ სადავოა უძრავი ქონების ღირებულება), მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს ანაცდური მოგების მიღების რეალური შესაძლებლობა, რაც სარჩელით და თანდართული დოკუმენტაციით ვერ დგინდება. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.121).

21. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ სასამართლოში წარადგინა წერილობითი განცხადება დამატებითი ფაქტობრივი გარემოების შესახებ, რომელშიც აღნიშნა, რომ სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს 1 074 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება. მოსარჩელე კომპანიას მერიისაგან (მოპასუხისაგან) მიიღებული აქვს ნასყიდობის ფასი -100 000 ლარი, თუმცა სასარჩელო მოთხოვნის განსაზღვრისას, მოსარჩელეს აღნიშნული გარემოება არ გაუთვალისწინებია (ტ.1. ს.ფ. 146).

22. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 074 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით 903 737 აშშ დოლარის მოპასუხე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

23. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად უარყოფა.

24. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და სარჩელი მოპასუხისათვის 1 074 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ, უარყოფილი იქნა.

25. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე კომპანია დაფუძნებულია 1997 წლის 26 სექტემბერს (რეგისტრაციის №7/4-885).

26. ქ.თბილისის ისნის რაიონის გამგეობის გადაწყვეტილების თანახმად, დამტკიცდა მშენებლობადამთავრებული ობიექტების ექსპლუატაციაში მიმღები რაიონული კომისიის 2000 წლის 10 თებერვლის აქტი რ–ის ტერიტორიაზე მდებარე მოსარჩელის დროებითი ავტოგასამართი სადგურის ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ.

27. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ.თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 20 ნოემბრის ბრძანებით, განხორციელდა ცვლილება მოსარჩელის რეგისტრაციის მონაცემებში, კერძოდ, ჯ. ა–ძემ კუთვნილი წილი - 20% და ტ. გ–ძემ კუთვნილი წილი - 5% სრულად გაასხვისეს ამავე საზოგადოების პარტნიორ - კ.ჯ–აზე, აგრეთვე, საწესდებო კაპიტალის 10% მფლობელმა პარტნიორმა ც. ს–ძემ კუთვნილი წილი სრულად გაასხვისა ამავე საზოგადოების პარტნიორ - ვ. პ–ს სასარგებლოდ. შესაბამისი ცვლილებები შევიდა საზოგადოების წესდებაში.

28. საბოლოოდ, დამფუძნებელ-პარტნიორთა შემადგენლობა და წილობრივი მონაწილეობა საწესდებო კაპიტალში განისაზღვრა შემდეგნაირად: 1. კ. ჯ–ა 60%; 2. ვ. პ– 40%. საზოგადოების წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს/დირექტორს წარმოადგენდა - კ. ჯ–ა.

29. 2008 წლის 24 ოქტომბრის მდგომარეობით სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო მოსარჩელე კომპანიის სახელზე.

30. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ კ. ჯ–ა, 2008 წლის 17 მარტს, დაკავებული იქნა სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის და აღკვეთის ღონისძიების სახით განესაზღვრა - პატიმრობა.

31. ვ. პ–სა და მ. ჭ–ს შორის, 2008 წლის 25 სექტემბერს, გაფორმებული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ვ. პ–მა, მოსარჩელის საწესდებო კაპიტალში კუთნილი 40%-იანი წილი მიჰყიდა მ. ჭ–ს. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ ნასყიდობის საგნის სახელშეკრულებო ღირებულება შეადგენდა - 75 000 აშშ დოლარს.

32. მ. ჭ–ი და კ.ჯ–ა 2015 წლის 21 ივნისიდან იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში.

33. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელმა მიმართა ქ.თბილისის მერიას კომპანიის საკუთრებაში რიცხული სადავო უძრავი ქონების 100 000 ლარად ქ. თბილისის მერიისთვის მიყიდვის თაობაზე. ქ. თბილისის მთავრობის 2008 წლის 28 ოქტომბრის დადგენილებით მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული მოსარჩელე კომპანიის წინადადება და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის მიერ შესყიდულ იქნა კომპანიის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება. უძრავი ქონების ფასი განისაზღვრა - 100 000 ლარით.

34. ქ. თბილისში, რ–ის ტერიტორიაზე არსებული 537 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული 152.5 კვ.მ. ფართობის შენობა-ნაგებობის შესყიდვისათვის დაფინანსების წყაროდ განისაზღვრა ქ. თბილისის 2008 წლის ბიუჯეტის ,,გასხვისებული ქონების ქალაქის საკუთრებაში დაბრუნების“ პროგრამით გამოყოფილი ასიგნებიდან.

35. დადგენილია, რომ 2008 წლის 29 ოქტომბერს, ქ. თბილისის მერიას და მოსარჩელეს კომპანიას შორის დაიდო სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე კომპანიამ ქ.თბილისის მერიას 100 000 ლარად მიჰყიდა სადავო უძრავი ქონება.

36. 2008 წლის 29 ოქტომბერს გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლის საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება გადაეცა ქ.თბილისის მერიას (ქ. თბილისის თვითმმართველ ერთეული), რომელიც 2008 წლის 30 ოქტომბერს, საკუთრების უფლებით აღირიცხა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე.

37. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 04 ნოემბრის განაჩენით დამტკიცდა პროკურორსა და განსასჯელს შორის 2008 წლის 04 ნოემბრის საპროცესო შეთანხმება დაზუსტებული პირობებით. კ. ჯ–ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ დანაშაულთა ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236- ე მუხლის პირველი ნაწილით ერთი წლით თავისუფლების აღკვეთა, საქართველოს სსკ-ის 260-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით, საქართველოს სსკ-ის 55-ე მუხლის გამოყენებით ოთხი წლით თავისუფლების აღკვეთა და საქართველოს სსკ-ის 42-ე მუხლის საფუძველზე, დამატებითი სასჯელის სახით ჯარიმა 75 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ზემოაღნიშნული სასჯელები შეიკრიბა და საბოლოოდ, კონსტანტინე. ჯ–ას სასჯელის სახით განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით და ჯარიმა 75 000 ლარის ოდენობით. კ.ჯ–იას თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული სასჯელი სსკ-ის 63-ე მუხლის საფუძველზე ჩაეთვალა პირობით და ამავე კოდექსის 64-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 5 წელი. შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება დაპატიმრება გაუქმდა და გათავისუფლდა სხდომათა დარბაზიდან.

38. კ. ჯ–ამ 2014 წლის 17 დეკემბერს საჩივრით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურორს და მიუთითა თანამდებობის პირების - გენერალური პროკურორის ყოფილი მოადგილის და თბილისის მერიის თანამშრომელთა მიერ, სისხლის სამართლის კოდექსის 150-ე და 332-ე მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულების ჩადენაზე. ამავე საჩივრის საფუძველზე, კ. ჯ–ამ მოითხოვა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-100 და 101-ე მუხლების მოთხოვნათა შესაბამისად, წინასწარი გამოძიების დაწყება აღნიშნულ დანაშაულთა ჩადენის ფაქტზე და საქართველოს სსსკ-ს 56-ე მუხლის შესაბამისად, მისი დაზარალებულად ცნობა.

39. დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ნივთზე, სხვადასხვა პერიოდში საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო შემდეგი სახით:

40. - 06.07.2005წ.-30.10.2008 წლამდე რეგისტრირებული იყო - მოსარჩელის საკუთრების უფლება;

41. - 30.10/.008წ.-13.06.2011წლამდე პერიოდში აღნიშნულ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იყო - ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება;

42. -13.06.2011წ.-07.07.2011 წლამდე პერიოდში რეგისტრირებული იყო ასევე, ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება;

43. -07.07.2011წ.-05.09.2011 წლამდე პერიოდში უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იყო აიპ „თბილისის განვითარების ფონდის“ საკუთრების უფლება;

44. ხოლო, 2011 წლის 5 სექტემბერს ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთი სხვა უძრავ ნივთებთან ფორმირების (გაერთიანების) შედეგად უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში მიმდინარე პერიოდზე რეგისტრირებულია ახალი უძრავი ნივთი დაზუსტებული ფართობით - 70048.00 კვ.მ.

45. მოსარჩელემ სარჩელი წარადგინა 2018 წლის 23 ოქტომბერს.

46. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 50-ე მუხლის მიხედვით, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ.

47. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 29 ოქტომბერს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 477-ე მუხლი).

48. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის მე-3 ფაქტობრივ გარემოებაში მითითებული გარემოება, რომ „2007 წლის დასაწყისში თბილისის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის მიერ ყოველგვარი გაფრთხილებისა და საფუძვლის გარეშე მოხდა აღნიშნულ ტერიტორიაზე არსებული ავტოსადგურის დანგრევა“ საქმეში წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულებით არ დადასტურდა. მოსარჩელის განმარტებით, კ. ჯ–ა შეხვდა იმდროინდელ თბილისის მერიის ხელმძღვანელ პირებს და მათ შორის საუბარი ალტერნატიული ფართის შეთავაზებაზეც კი ყოფილა.

49. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნული პერიოდი ეხება კ.ჯ–ას დაკავებამდე 1 წლით ადრე პერიოდს. შესაბამისად, თუკი სასამართლო მიიჩნევდა, რომ ასეთ ფაქტს ადგილი ჰქონდა და კ.ჯ–ამ მოლაპარაკებები გამართა თბილისის მერიის თანამშრომლებთან, ადასტურებს, რომ იმ მომენტისთვის მის მიმართ რაიმე სახის იძულებასა თუ მუქარას ადგილი არ ჰქონია. უფრო მეტიც, ალტერნატიული ფართის შეთავაზებაზეც კი მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები.

50. დადგენილი იქნა, რომ არც მითითებულ პერიოდში და არც მოგვიანებით, კ.ჯ–ასა თუ მოსარჩელე კომპანიას, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ მისი ქონების დაზიანების გამო, რაიმე სახის პრეტენზია არ წარუდგენია.

51. ის გარემოება, რომ კ. ჯ–ას მიმართ 2007 წლიდან დაიწყო იძულება, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა.

52. დადგენილია, რომ 2008 წლის 17 მარტს ნარკოდანაშაულისა და ცეცხლსასროლი იარაღის უკანონო ტარების ბრალდებით დაკავებული იქნა კ. ჯ–ა და როგორც მოსარჩელე უთითებს, მისი მეგობარი ი. ხ–ი. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა, რომ ი.ხ–ს რაიმე შემხებლობა მოსარჩელე კომპანიასთან ან სადავო უძრავ ქონებასთან გააჩნდა.

53. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დაუდასტურებელ გარემოებად მიიჩნია მოსარჩელის მითითება, რომ კ. ჯ–ამ ჯარიმის თანხა გადაიხადა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ მოსარჩელისათვის გადახდილი ნასყიდობის საგნის ღირებულებიდან. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოსათვის უცნობია, კ. ჯ–ას დაკავება თუ მასთან საპროცესო შეთანხმების გაფორმება, როგორ და რა გავლენას ახდენდა 2008 წლის 29 ოქტომბერს დადებულ ხელშეკრულებასთან.

54. ამასთან, მსგავსი სახის ქმედებები მოსარჩელე კომპანიის პარტნიორის - ვ. პ–ს მიმართაც კი არ განხორციელებულა, რომლის თანხმობასა თუ უარის თქმას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა 2008 წლის 29 ოქტომბრის ხელშეკრულების დადებაზე, რადგან საწარმოს 40% წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა.

55. დადგენილია, რომ 2008 წლის 04 ნოემბერს სისხლის სამართლის საქმეზე კ.ჯ–ასთან და ი. ხ–თან შედგა საპროცესო შეთანხმება და იმავე დღეს მათ დატოვეს სასჯელაღსრულების დაწესებულება. პირობითი გამოსაცდელი ვადის გარდა, მათ სასჯელის სახედ და ზომად ასევე, განესაზღვრათ ჯარიმა 75 000 ლარისა და 15 000 ლარის ოდენობით. ჯარიმის თანხა კ. ჯ–ას მიერ გადახდილი იქნა 2008 წლის 03 ნოემბერს, ხოლო ი. ხ–თან მიმართებაში კი, მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის. ამასთან, 2008 წლის 28 ოქტომბრის ქ.თბილისის მთავრობის დადგენილებით (ტ.1, ს.ფ. 60) შესყიდვისათვის დაფინანსების წყარო განისაზღვრა ქ.თბილისის 2008 წლის ბიუჯეტის „გასხვისებული ქონების ქალაქის საკუთრებაში დაბრუნების“ პროგრამით გამოყოფილი ასიგნებიდან, თუმცა, კონკრეტულად როდის გადაეცა ნასყიდობის თანხა კ.ჯ–ას ანუ, უსწრებდა თუ არა მითითებული თანხის გადაცემა საპროცესო შეთანხმების დადებას, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში არსებული მტკიცებეულებებით არ დგინდება. თუმცა, აღნიშნული სადავო გარემოება რომც დასტურდებოდეს, ნასყიდობის საგნის ღირებულება მეტია, ვიდრე კ.ჯ–ას მიერ გადახდილი ჯარიმის ოდენობა, რასაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ შეიძლება ეწოდოს ნასყიდობის თანხის „სიმბოლურ ფასი“ და ასევე, ვერ ჩაითვლება, რომ ფორმალურად იყო მხარეთა შორის შეთანხმება 100 000 ლარზე, რადგან არც მითითებული თანხის ოდენობა და ასევე, არც მასზე მეტი თანხა არ ყოფილა ჯარიმის სახით გადახდილი სახელმწიფო ბიუჯეტში. სააპელაციო სასამართლომ დაუდასტურებელ ფაქტად მიიჩნია, რომ სწორედ მოპასუხის გადარიცხული თანხებიდან მოხდა ჯარიმის გადახდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დასტურდება, რომ გარიგების დროს მითითებული ნასყიდობის ფასი არ იყო სიმბოლური ხასიათს.

56. მოსარჩელის მითითებასთან დაკავშირებით, რომ კ. ჯ–ას მიმართ განხორციელდა იძულების ფაქტი, რამაც შედეგად წარმოშვა ხელშეკრულების დადება, თუმცა, მანამდე ამ უკანასკნელის მეუღლემ ვ. პ–სგან 75 000 აშშ დოლარად გამოისყიდა საწარმოს დარჩენილი 40%, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანია დაფუძნდა 1997 წელს და 2008 წლის სექტემბრის მდგომარეობით მას მხოლოდ 2 მოწილე ჰყავდა - კ. ჯ–ა - 60%, რომელიც ასევე იყო საწარმოდ დირექტორი და ვ. პ– - 40%. მოსარჩელის მითითებით, „ვინაიდან პ., ჯ–ას პატიმრობის მიუხედავად არ თანხმდებოდა ქონების სახელმწიფოზე დათმობას უფასოდ, თუნდაც ჯ–ას თავისუფლების სანაცვლოდ, ამიტომ დიდი სირთულით მოხდა ვ. პ–თან შეჯერება ამ თანხაზე და წილის გამოსყიდვა“. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ პირადად ვ. პ–ს არაფერი ემუქრებოდა და არც კ.ჯ–ას სანაცვლოდ სურდა ქონების დათმობა, მის მეუღლეს 75 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა თავის საკუთრებაში არსებული 40%. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, თუკი გავითვალისწინებთ, რომ მოსარჩელე კომპანიას სხვა რაიმე უძრავ-მოძრავი ქონება არ გააჩნდა საკუთრებაში, შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონების 40%-ის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 75 000 აშშ დოლარს 2008 წლის სექტემბრის მდგომარეობით. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ 2008 წლის სექტემბრიდან 29 ოქტომბრის ანუ, ხელშეკრულების დადებამდე პერიოდში, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით არცერთი მხარის მიერ არ ჩატარებულა რაიმე სახის გარიგება ან/და არ შეცვლილა იმგვარად ვითარება, რომ უძრავი ქონების ფასი ან გაზრდილიყო ან შემცირებულიყო.

57. საქმეში წარმოდგენილი თავად კ. ჯ–ას სანოტარო განცხადებით დგინდება, რომ (ტ.1, ს.ფ. 26) 2005 წლის 18 ნოემბრის მდგომარეობით მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალის მის საკუთრებაში არსებული 60% იყო 1200 ლარი, ხოლო ვ.პ–ის საწესდებო კაპიტალი 40% იყო - 800 ლარი.

58. ამდენად, 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით, არსებული მონაცემების გადაანგარიშებით, მოსარჩელე კომპანიის 100%-იანი წილის ღირებულების მაქსიმუმი ფასი 187 000 აშშ დოლარს წარმოადგენდა. იმის გათვალისწინებით, რომ ნასყიდობის დროს მხარეები თავად განსაზღვრავენ გასაყიდი საგნის ღირებულებას, 2008 წლის 29 ოქტომბერს მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება 100 000 ლარზე, სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია „სიმბოლურ ფასად“, მით უმეტეს, რომ 2005 წლის ნოემბრის მდგომარეობით, მოსარჩელე კომპანიის კაპიტალის (მათ შორის, სადავო უძრავი ქონების ჩათვლით არსებული კაპიტალი) ჯამური ღირებულება 2 000 ლარს შეადგენდა.

59. რაც შეეხება მოსარჩელის მითითებას, რომ მოსარჩელე კომპანიას ჰქონდა ვალი და წარმოუდგენელი იყო ასეთ სიმბოლურ ფასად ქონების გასხვისება, სააპელაციო სასამართლომ აღმიშნა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით მოსარჩელეს ჰქონდა რაიმე სახის დავალიანება. ამასთან, არც ის დგინდება, რომ შექმნილი ვითარების გათვალისწინებით, სწორედ კ. ჯ–ას მოუწია საწარმოს ვალდებულებების შესრულება, დავალიანებების გასტუმრება და ა.შ. რითაც ზიანი განიცადა.

60. რაც შეეხება იძულებას, სარჩელში აღნიშნულია, რომ სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა იძულებით, მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელ პირთა ნების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის კ. ჯ–ას ხანგრძლივი უკანონო პატიმრობიდან თავის დაღწევის მიზნით. რომ არა ეს იძულება, იგი სადავო ქონებას არ გაასხვისებდა.

61. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 85-ე მუხლის მიხედვით, გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან. ამავე კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. სსკ-ის 87-ე მუხლის მიხედვით იძულება გარიგების ბათილობის მოთხოვნის საფუძველია მაშინაც, როცა იგი მიმართულია გარიგების ერთ-ერთი მხარის მეუღლის, ოჯახის სხვა წევრების ან ახლო ნათესავების წინააღმდეგ. კანონმდებელი 85-ე მუხლში დაუშვებელი ზემოქმედების ხერხებად ძალადობასა და მუქარას აღიარებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად, მუქარა (ფსიქიკური იძულება) წარმოადგენს სამომავლო საფრთხის შესახებ შეტყობინებას, რომლის რეალიზებასაც დამმუქრებელი საკუთარ ნება-სურვილზე დამოკიდებულად წარმოაჩენს, რათა ამგვარად მუქარის ადრესატის ნების ჩამოყალიბებაზე ზეგავლენა მოახდინოს და შესაბამისი გარიგების დადებაზე დაიყოლიოს. გარიგების იძულების გამოყენებით დადებულად ცნობისთვის მნიშვნელობა არ აქვს იძულების განმახორციელებელი პირის სურვილს ან შესაძლებლობას, რეალურად განახორციელოს მუქარა, მთავარია, აღნიშნულს ადრესატი რეალური საფრთხის შემცველად და შესრულებადად აღიქვამდეს. შესაბამისად, როდესაც მხარის მიერ იძულების მოტივით გარიგების ბათილად ცნობაა მოთხოვნილი, სასამართლოს კვლევის საგანს წარმოადგენს, ის თუ რამდენად განხორციელდა იძულება, განხორციელებულ იძულებასა და სადავო გარიგების დადებას შორის არსებობს თუ არა მიზეზობრივი კავშირი და იძულების ფაქტი რა ფაქტობრივი გარემოებებით ან/და მტკიცებულებებით დასტურდება (იხ. სუსგ-ები 29.04.2015წ. Nას-132-124-2015; 27.05.2013წ. Nას-170-163-2013).

62. სსკ-ის 86-ე მუხლის დანაწესის თანახმად, გარიგების ბათილად ცნობას საფუძვლად უნდა დაედოს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება და ამასთან, მითითებული ნორმის მეორე ნაწილი მიუთითებს, რომ იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებანი უნდა იქნეს მიღებული. კანონი ასევე, ითვალისწინებს, რომ შესაძლებელია, ხელშეკრულების იძულებით დადების ფაქტი განპირობებული იყოს გარიგების მხარის ახლობლის ან ოჯახის წევრის მიმართ არსებული საფრთხის გამო.

63. პირზე იძულების, განსაკუთრებით კი ფსიქოლოგიური იძულების, განხორციელებისას იძულების ფაქტის დადასტურება პირდაპირი მტკიცებულებებით ძალიან რთულია და ამ დროს გათვალისწინებული უნდა იყოს მხარის ობიექტური შესაძლებლობა, სასამართლოს იძულების დასადატურებლად არაპირდაპირი მტკიცებულებები წარმოუდგინოს. იძულების განმახორციელებელი პირი ყოველთვის მოქმედებს გააზრებულად და ფრთხილად მისთვის საინტერესო მიზნის მიღწევის პროცესში, რის გამოც, ძალიან რთულია საჭირო მტკიცებულებების მოპოვება. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, ისეთ შემთხვევებში, როცა გარიგების დადების წინ განვითარებული მოვლენები აშკარად ქმნის მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ძალადობის ან მუქარის რწმენას, მტკიცებულებები გონივრულობისა და ჯეროვანების პრინციპიდან გამომდინარე შეფასდეს.

64. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ მუქარის შემთხვევაში, მომავალში იძულების/მუქარის შესაძლო რეალიზაციით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს სხვისი ნების შესატყვისი ნება გამოავლინოს. იძულების ფაქტის განხორციელებულად მიჩნევისათვის, არსებითი მნიშვნელობისაა, თავად იძულების ობიექტი პირის სუბიექტური დამოკიდებულება იძულების (მუქარის) ფაქტის მიმართ და არა მუქარის განმახორციელებელი პირის განზრახვის რეალურობა, სისრულეში მოიყვანოს მუქარის შინაარსი. გარიგების დადება უშუალოდ მუქარის სამართლებრივ პროდუქტს/შედეგს უნდა წარმოადგენდეს. თავის მხრივ, იძულება როგორც ასეთი, არის არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხი. სსკ-ის 85-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს“ (იხ. სუსგ Nას-89-83-2015, 23.10.2015 წელი).

65. ამდენად, ამ საფუძვლით გარიგების საცილოობისას, ამა თუ იმ კონტრაჰენტი მხარის მიმართ გარიგების დადების იძულების საკითხი სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამართლებრივად. სამართლებრივი შეფასების პროცესში პირზე განხორციელებული ზემოქმედების სსკ-ის 85-ე მუხლის კონტექსტით იძულებად შეფასებისთვის, განმსაზღვრელია იძულების ფაქტზე მიმთითებელი პირის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სამართალწარმოების პროცესში გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები, რამდენად ქმნის იძულების რაიმე ფორმის გამოყენების გარეშე, ხელშეკრულების დაუდებლობაზე დასაბუთებულ ვარაუდს (იხ. სუსგ №ას-1475-2018; 30 აპრილი, 2020 წელი).

66. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმისთვის, რომ სამოქალაქო დავის დროს დადგინდეს, იძულებას ჰქონდა თუ არა ადგილი, საჭიროა შეფასდეს საქმეში არსებული გარემოებები, ხოლო ეს გარემოებები ქმნის თუ არა იძულების ფაქტს, ეს უკვე სამართლებრივი შეფასების კატეგორია და ამისთვის სავალდებულო წესით არ არის საჭირო სისხლის სამართლის საქმეზე იყოს დადგენილი განაჩენი, რადგან აღნიშნულს არც მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა თვალისწინებს და არც სასამართლო პრაქტიკითაა დადგენილი.

67. იძულების შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ ნების გამომხატველს გაცნობიერებული აქვს რეალური მდგომარეობა და არ სურს გარიგების დადება, მისი თავისუფალი ნება იმდენად არის შეზღუდული, რომ საბოლოო ჯამში, თანხმდება მასზე, ფორმალურად საკუთარი გადაწყვეტილებით ანუ, იგი იძულებულია მეორე მხარესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შევიდეს მისი ნებისგან დამოუკიდებლად. შესაბამისად, იძულება წარმოადგენს ნების გამოხატვის პროცესში აშკარა ჩარევას. იძულებით დადებული გარიგებაც, მოტყუებით და შეცდომით დადებული გარიგების მსგავსად, არის მხოლოდ საცილო და არა ავტომატურად ბათილი გარიგება, რაც ნიშნავს, რომ მისი ბათილობისთვის აუცილებელი პირობაა მონაწილე მხარის მიერ მისი შეცილება.

68. თუკი პირმა იძულებით დადებული გარიგება კანონით დადგენილ 1 წლიან ვადაში საცილო არ გახადა, ასეთი გარიგება ნამდვილ გარიგებად იქცევა, ხოლო შეცილების უფლების მქონე პირი კი, შეცილების უფლებას კარგავს.

69. იმისთვის, რომ იძულებით დადებული გარიგება გახდეს საცილო, აუცილებელია, რომ იძულებასა და ნების გამოხატვას შორის არსებობდეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი, კერძოდ, უნდა არსებობდეს იძულებითი ქმედება, ასევე, უნდა არსებობდეს რეალურად გამოვლენილი ნება და ეს ნება არ უნდა ემთხვეოდეს პირის შინაგან ნებას. უნდა დადასტურდეს ის გარემოება, რომ მაიძულებლის განხორციელებული ქმედების შედეგად მოხდა ნების გამოხატვა და სწორედ მაიძულებლის მიერ განხორციელებულმა ქმედებამ აიძულა პირი ნება გამოევლინა იმგვარად, რომ თანხმობა განეცხადებინა გარიგებაზე და რომ არა ეს იძულება, ხელშეკრულება ვერ/არ დაიდებოდა.

70. სსკ-ის 89-ე მუხლის თანახმად იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან. ზემოაღნიშნული ნორმით კანონმდებელმა განსაზღვრა შეცილების ვადა - 1 წელი იძულების დამთავრების მომენტიდან.

71. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ შეცილება და ხანდაზმულობა განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტებია, სხვადასხვა სამართლებრივი შედგებით. ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია და მასზე მითითება მოპასუხის ვალდებულებაა, განსხვავებით შეცილების ინსტიტუტისგან.

72. საცილო გარიგებებში, შეცილების ვადა სარჩელის მატერიალური დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების წინაპირობაა, რომლის გამორკვევა საკუთრივ მოსამართლის ვალდებულებას წარმოადგენს, რადგან შეცილების განხორციელება ვადაში მუხლის ნორმატიული შემადგენლობის კომპონენტია. არ აქვს მნიშვნელობა, მოპასუხე უთითებს თუ არა მოსარჩელის მიერ გამოყენებულ, გარიგების შეცილების ვადაზე, მოსამართლემ თავად უნდა გამოარკვიოს, თუ როდის და რა მეთოდით გახადა საცილო მოსარჩელემ სადავო გარიგება. თუკი, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაცაა შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე.

73. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ „იძულება გრძელდებოდა 2012 წლის ოქტომბერში გამართული საპარლამენტო არჩევნების შედეგად პოლიტიკური ხელისუფლების შეცვლამდე. მხოლოდ ამის შემდეგ, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორმა კ.ჯ–იამ კომპანიის და მისი დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით, მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე გამოძიების დაწყების მიზნით“(იხ. სარჩელში მითითებული მე-9 ფაქტობრივი გარემოება, ტ.1, ს.ფ.9).

74. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იძულება უფლების განგრძობადი დარღვევაა, რაზეც ზემოთ მითითებული სსკ-ის 89-ე მუხლიც მიუთითებს, რადგან კანონი შეცილების ვადის ათვლის საკითხს უკავშირებს იძულების დამთავრების მომენტს. იგივე ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონი უშვებს, რომ პირის იძულება შეიძლება ნების გამოვლენის შემდეგაც გაგრძელდეს, რადგან შეცილების ვადის ათვლა დამოკიდებული არ არის ნების გამოვლენის მომენტზე. ცხადია, აქ არსებობს განსხვავება ნების გამოვლენისთვის განხორციელებულ იძულებასა და მას შემდეგ არსებულ მდგომარეობას შორის, რადგან შედეგის მიღწევის შემდეგ ის პირი, რომელმაც განახორციელა ნების გამოვლენაზე იძულებითი სახის ზემოქმედება, შეიძლება აღარ ახორციელებდეს აქტიურ მოქმედებებს, მაგრამ ამასთან ერთად, კვლავ არსებობდეს ზემოქმედების საფრთხე. ამიტომ, შეცილების ვადის ათვლა უნდა განხორციელდეს მხარის პიროვნული გათავისუფლების მომენტიდან, როდესაც იგი ფიქრობს, რომ მის მიმართ აღარ არსებობს რეალური საფრთხე, რომელსაც მისი მოქმედებებზე ზემოქმედება შეუძლია (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი).

75. უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ თავის გადაწყვეტილებაში იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ვადასთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ ერთწლიანი ვადა, რომელიც აითვლება იმ მომენტიდან, როდესაც დამთავდება პირის იძულების მომენტი, უკავშირდება პირის სუბიექტურ აღქმას, რომ მის პიროვნებად ან ქონებას, მისი ოჯახის წევრებს ან ახლო ნათესავებს აღარ ემუქრებათ საფრთხე, კერძოდ, გადამწყვეტია მომენტი, რომელშიც შეცილებაზე უფლებამოსილი პირი აღარ იმყოფება იძულებით განპირობებული შედეგის გავლენის ქვეშ. აღნიშნული იძულებული პირის სუბიექტური თვალთახედვიდან უნდა იქნეს შეფასებული და არა იძულების განხორციელების მომენტით (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 15 მაისის №ას-212-201-2017 განჩინება).

76. ამდენად, იძულებით დადებული გარიგების შეცილების ერთწლიანი ვადა აითვლება არა იმ მომენტიდან, როცა შეცილების უფლების მქონე პირმა შეიტყო შეცილების საფუძვლის არსებობის შესახებ, არამედ იძულების დამთავრების მომენტიდან. განსახილველ შემთხვევაში, თავად მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ „კ. ჯ–ას და მოსარჩელე კომპანიის მიმართ იძულებას ჰქონდა განგრძობადი ხასიათი და მხოლოდ ხელშეკრულების გაფორმებისას არ დასრულებულა. იძულება გრძელდებოდა 2012 წლის ოქტომბერში გამართული საპარლამენტო არჩევნების შედეგად პოლიტიკური ხელისუფლების შეცვლამდე. მხოლოდ ამის შემდგომ, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორმა კ. ჯ–ამ კომპანიის და მისი დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას 2 წელზე მეტი პერიოდის გასვლის შემდეგ- 2014 წლის 17 დეკემბერს, დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე გამოძიების დაწყების მიზნით“ (იხ. სარჩელის მე-9 ფაქტობრივი გარემოება). ის გარემოება, რომ მისთვის სუბიექტურად სწორედ 2012 წლის ოქტომბრის თვე არის გარდამტეხი და ამ დროიდან, აქვს უკვე შესაძლებლობა რომ განახორციელოს შედავება იმითაც დასტურდება, რომ მე-2 სასარჩელო მოთხოვნა სწორედ იმავე პერიოდს უკავშირდება და მისთვის ზიანის მიყენების დაწყების თარიღად 2012 წლის 01 ნოემბერს უთითებს (იხ. სარჩელის მე-12 ფაქტობრივი გარემოება).

77. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 89-ე მუხლით დადგენილი შეცილების ვადის ამოწურვა მოთხოვნას არა მხოლოდ განუხორცილებელს ხდის, არამედ სრულებით აქარწყლებს მას. კ. ჯ–ა, როგორც საპროცესო შეთანხმების გაფორმების დროს, ასევე, შემდგომ ეტაპზე სარგებლობდა მისი ინტერესების დამცველი ადვოკატის მომსახურებით და როგორც ამ უკანასკნელმა სასამართლო სხდომაზე განაცხადა, მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო ყველა ის სამართლებრივი შედეგი, რაც უკავშირდებოდა ხელშეკრულების გაფორმებასა თუ საპროცესო შეთანხმების დადებას, ასევე განცხადებისა თუ სარჩელის შეტანას.

78. ამდენად, მოსარჩელისთვის წინასწარ იყო ცნობილი, თუ საიდან მოხდებოდა შეცილების 1 წლიანი ვადის და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, თუკი, ასეთი საკითხი დადგებოდა დღის წესირიგში. ამასთან, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივ გარემოებებში სწორედ იურიდიულ კონსულტაცია მიღებულმა მხარემ დააფიქსირა, რომ მის მიმართ ძალადობა სწორედ 2012 წლის ოქტომბრამდე ხორციელდებოდა, უფრო ზუსტად კი, საპარლამენტო არჩევნებამდე ანუ, 2012 წლის 02 ოქტომბრამდე. შესაბამისად, კანონით დადგენილი შეცილების 1 წლიანი ვადის ათვლა 2012 წლის 03 ოქტომბრიდან უნდა დაიწყოს, რომელიც ამოიწურა 2013 წლის 03 ოქტომბერს.

79. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ასეც რომ არ იყოს და დავეთანხმოთ მოსარჩელეს (იხ. სარჩელის 12-ე ფაქტობრივი გარემოება) და აღნიშნული ვადის ათვლა დაიწყოს 2012 წლის 01 ნოემბრიდან ანუ, იმ თარიღიდან, საიდანაც იგი ქონების იძულებით დათმობის შედეგად ზიანს განიცდის და მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა, კანონით დადგენილი 1 წლიანი შეცილების ვადა 2013 წლის 01 ნოემბერს იქნა ამოწურული. არც მითითებული დროისთვის აქვს რაიმე ფორმით მაინც მოსარჩელეს შეცილება განხორციელებული, რათა სასამართლოს ემსჯელა მაინც, იყო თუ არა სახეზე ის შეცილება, რაც შესაძლოა ასეთად მიჩნეულიყო სასამართლოს მიერ.

80. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2006 წლის 28 დეკემბრის განჩინებაში საქმეზე №ას-1404-1622-05 განმარტა, რომ იძულებით დადებული გარიგების შეფასების სამართლებრივ საფუძველს არ წარმოადგენს სსკ-ის 54-ე მუხლი, არამედ სსკ-ის-ს 85-ე-89-ე მუხლები.

81. აღნიშნული განსხვავების კონსტანტაცია, სამართლებრივი თვალსაზრისით, მეტად მნიშვნელოვანია საცილო და უცილოდ ბათილი გარიგების თეორიული წინამძღვრების არსებობის პირობებში, კერძოდ, არარა გარიგება მისი დადების მომენტიდანვეა ბათილია და მას ნამდვილად ვერ აქცევს ვერც მხარეთა ნება და ვერც სასამართლოს გადაწყვეტილება. დადების მომენტიდანვე ბათილად ჩაითვლება საცილო გარიგებაც, ოღონდ ეს ხდება მისი ბათილობის დადგენის შემდეგ (განსახილველ შემთხვევაში, იძულების ფაქტის დადგენის შემდეგ). მაშასადამე, გარიგების დადების მომენტი, შესაძლოა, არ ემთხვეოდეს იძულების დამთავრების მომენტს, თუმცა, სამართლის თეორიაში განვითარებული მსჯელობის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების დადებიდან ერთ წელზე მეტია გასული და შემცილებელი აპელირებს იმ ფაქტზე, რომ იძულება გარიგების დადების შემდეგაც გრძელდებოდა, ოღონდ არა თავდაპირველი, არამედ მოდიფიცირებული ფორმით, მაშინ ამ მოდიფიცირებული მუქარის მტკიცების ტვირთი ისევ შემცილებელზე გადადის (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 528). სსკ-ის 85-ე მუხლის თანახმად გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო ეს გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას. კოდექსის 86-ე მუხლი განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამავე დროს, იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი (საქართველოს უზენაესი სასამართლო, საქმე № ას-578-544-2010, 04 ოქტომბერი, 2010 წელი). სსკ-ის 54-ე მუხლი მოთავსებულია გარიგებების ზოგად ნაწილში და ასევე, ზოგადად უთითებს, რომ ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს. კანონმდებლის მიერ იძულებით დადებული გარიგება სწორედ საცილო გარიგებების თავშია მოთავსებული შეცდომით დადებული გარიგებებთან და მოტყუებით დადებულ გარიგებებთან ერთად. ამდენად, კანონმდებლის მიერ სწორედ ზემოაღნიშნული სამი ტიპის გარიგებაა მიჩნეული საცილო გარიგებებად, რომელიც დამოკიდებულია მხარის მიერ მის შეცილებასთან. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგადად შეცდომით, მოტყუებით თუ იძულებით დადებული გარიგება გარკვეულწილად, რა თქმა უნდა, „არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს“, რადგან შეცდომა, მოტყუება თუ იძულება არ არის ჩვეულებრივად დამახასიათებელი საზოგადოებრივი წესრიგისთვის, თუმცათავად კანონმდებელმა მხოლოდდამხოლოდ სწორედ ამ სამ ტიპ გარიგების მხარეებს მიანიჭა უფლება, რომ შედავების შემთხვევაში იგი გაბათილდეს, ხოლო შეუდაველობის შემთხვევაში კი, იგი ისეთივე იურიდიული ძალის მატარებელი გახადოს, როგორც სხვა, კანონის ფარგლებში დადებული გარიგება. ამდენად, კანონმდებელმა ზოგადი ცნებიდან გამოყო გარიგებების ის სახეობები, რომელიც მხოლოდ შეცილების შემთხვევაში ხდება ბათილი, რითაც მათ მიანიჭა ყველაზე დაბალი ხარისხის დამრღვეობის ხასიათი, რაც შესაძლოა ნაგულისხმევიც კი იყოს სსკ-ის 54-ე მუხლში და სწორედ ამ მუხლიდან ცალკე გამოყო და „გამოიტანა“ საცილო გარიგებათა თავში. ყველა ის გარიგება, რომელიც არ ექცევა საცილო გარიგებათა ფოკუსში, თავისი ხასიათისა თუ მნიშვნელობის გათვალისწინებით შესაძლოა მოექცეს სსკ-ის 54-ე მუხლის სფეროში. ამ შემთხვევაშიც კი, მტკიცების ტვირთია ის, რომ სასამართლოს მიმდინარეობისას დადგინდეს, გარიგების მართლწინააღმდეგობა და ამორალურობა და სსკ-ის 54-ე მუხლი ავტომატურ რეჟიმში არ იკავებს გარიგების ბათილობის საფუძველს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 21 ივლისის №ას-688-654-2015 განჩინების მიხედვით, სსკ-ის 54-ე და 85-86 (1)-ე მუხლებით გათვალისწინებული ორივე შემადგენლობა იყო განხორციელებული, რა დროსაც, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გამოყენებულ უნდა იქნას მხოლოდ სპეციალური შემადგენლობით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი.

82. სსკ-ის 85-ე მუხლის მიზნებისათვის იძულება, რომელიც მოიცავს ძალადობასა და მუქარას, უნდა განიმარტოს ფართო გაგებით და მასში ყველანაირი სახის ძალადობა და მუქარა უნდა იქნეს მოაზრებული მისი გამოვლენის ფორმების გათვალისწინებით და არ უნდა განხორციელდეს იძულების დახარისხება იმგვარად, რომ დავის შემთხვევაში, ზოგი მათგანი სსკ-ის 54-ე მუხლით იქნეს გაბათილებული და ზოგი მათგანი კი - ამავე კოდექსის 85-ე მუხლით. კანონმდებლის მიზანს არ წარმოადგენდა სსკ-ის 54-ე მუხლში გაერთიანებულიყო მხარეთა შორის დადებული ყველა გარიგება მათი სადავოობის შემთხვევაში.

83. სწორედ ამიტომ, კანონმდებელმა იძულებით დადებული გარიგებები ცალკე გამოყო და მათი გაბათილება მიაბა თავად მხარის შედავების 1 წლიან ვადას.

84. ამდენად, კერძოსა და ზოგადი ხასიათის ნორმების კონკურენციისას, სადავო საკითხის მოწესრიგება კერძო ხასიათის ნორმებით ხდება, რომლებიც სპეციალურ, სპეციფიკურ და კონკრეტულ ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებს წარმოადგენენ და ნორმის შემფარდებელს ავალდებულებს სწორედ იმგვარად იმოქმედოს, როგორც ეს კერძო ხასიათის ქცევის წესშია მითითებული და მისი სხვაგვარი განმარტება თუ გავრცობა, კონკრეტულ მხარეებთან დაკავშირება ან/და საკუთარი შეხედულებისამებრ ზოგადი ხასიათის ნორმებში გაერთიანება - არ ხდება.

85. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კ. ჯ–ას მიმართ იძულების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა თუ რა სახის იძულება განხორციელდა და ვისი მხრიდან იყო ეს იძულება განხორციელებული, საით იყო ეს იძულება მიმართული, კონკრეტული პირის, მისი ქონებისა თუ მისი ახლო ნათესავების წინააღმდეგ, დადებული გარიგება საცილო გარიგებას წარმოადგენს სსკ-ის 85-89-ე მუხლების შესაბამისად და მითითებული მუხლები, რაიმე გამონაკლისსა თუ დათქმას არ შეიცავენ.

86. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს არ განუხორციელებია სადავოდ გამხდარი უძრავი ქონების ნასყიდობის 2008 წლის 29 ოქტომბრის გარიგების შეცილება. კანონით დადგენილ ერთ წლიან ვადაში შეცილების უფლების გამოუყენებლობამ კი, სამართლებრივი ნამდვილობის ძალა მიანიჭა ნასყიდობის საცილო გარიგებას, რაც თვის მხრივ გამორიცხავს ხელშეკრულების ბათილობას.

87. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, შეცილების გამოუყენებლობის გამო, აღარ არსებობს ამ საცილო გარიგების გაბათილების წინაპირობები და ეს გარიგება ითვლება ნამდვილ გარიგებად.

88. თუკი სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაცაა შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე (იხ. სუსგ №ას-15-15- 2016, 2016 წლის 1 მარტი).

89. თუკი იძულებით გარიგების დადებისას შედეგად ზიანი მოჰყვა, უფლებამოსილ პირს ასევე უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, მიუხედავად იმისა, იქნება ეს სახელშეკრულებო თუ დელიქტური სამართლით (ლ.ჭანტურია „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“ სახელმძღვანელო, თბილისი, 2011, გვ. 384).

90. დელიქტური ნორმების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ექვემდებარება ხანდაზმულობის სამწლიან ვადას [სსსკ-ის 1008-ე მუხლი: დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ] და აღნიშნულ ფაქტზე მოპასუხეები შესაგებელში უთითებდნენ.

91. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა არის ის ზიანი, რაც მან განიცადა იძულებით დადებული გარიგების შედეგად. ამდენად, მოთხოვნა წარმოშობილი იქნება სახელშეკრულებო მოთხოვნიდან თუ დელიქტიდან, ორივე შემთხვევაში, ხანდაზმულობის 3 წლიან ვადას აწესებს კანონმდებელი.

92. სსკ-ის 130-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

93. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია მხარემ კანონით დადგენილ 1 წლიან ვადაში არ განახორციელა შეცილება იძულებით დადებული გარიგების მიმართ, თუმცა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით მას უფლება ჰქონდა მიემართა სასამართლოსთვის, რაც მხარემ არ განახორციელა.

94. იმის გათვალისწინებით, რომ იძულების დასრულების თარიღად პალატის მიერ 2012 წლის ოქტომბერი იქნა მიჩნეული, კანონით გათვალისწინებული 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა ამოწურულია 2015 წლის 03 ოქტომბრის მდგომარეობით. მითითებულ ვადაში მოსარჩელის მიერ სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილი არ ყოფილა. განსახილველი სარჩელი სასამართლოში წარმოდგენილია 2018 წლის 23 ოქტომბერს.

95. რაც შეეხება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათალისწინებულ ხანდაზმულობის საერთო ვადას 10 წელს, პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, კანონმდებლის მიერ დადგენილია ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადა, პალატა ვერ გამოიყენებდა ხანდაზმულობის საერთო ვადას, რომელიც შეადგენს 10 წელს.

96. სსკ-ის 138-ე მუხლი თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება სსკ-ის 139-ე და 140-ე მუხლები.

97. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა 2014 წლის 17 დეკემბერს საქართველოს პროკურატურაში წარდგენილ განცხადებაზე, რომელიც არ იქნა მიჩნეული სსკ-ის 138-ე მუხლის გამოყენების საფუძვლად, რაც არის ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის წინაპირობა, რადგან მოსარჩელის მიერ თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ანუ მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება, მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ სარჩელის შეტანით შეიძლება იქნეს მოთხოვნილი, ხოლო საქართველოს პროკურატურაში განცხადების წარდგენა, მიზნად ისახავდა არა თანხების დაკისრებასა და ზიანის ანაზღაურებას, არამედ დამნაშავე პირების დასჯას სისხლის სამართლებრივი წესით, რაც არ შეიძლება გაიგივდეს სსკ-ის 138-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის შეწყვეტის საფუძველთან. იმის გათვალისწინებით, რომ განცხადების შეტანის დროსაც კ. ჯ–ა ასევე თავისი ადვოკატით იყო წარმოდგენილი და მას კონსულტაციები ჰქონდა გავლილი, აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ მხარემ ზუსტად იცოდა, თუ რა სურდა და რა სამართლებრივი საშუალებით როგორ იქნებოდა მისი უფლებები რეალიზებული და მოთხოვნები დაკმაყოფილებული. 2014 წლის დეკემბრის თვეში წარდგენილი განცხადება თუ 2018 წლის ოქტომბერში წარდგენილი სარჩელი, არ ყოფილა სპონტანურად წარმოდგენილი, არამედ იყო იურისტებთან კონსულტაციის შედეგი და შესაბამისად, სწორედ იმ შინაარსით უნდა იქნენ ისინი მიღებული და გაგებული, როგორც იქნა წარდგენილი. შესაბამისად, 2014 წლის დეკემბრის განცხადება, სააპელაციო პალატამ არ მიჩნია ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის წინაპირობად.

98. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არც უსაფუძვლო გამდიდრება გვაქვს სახეზე, ვინაიდან ფაქტია, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება იქნა დადებული, რომელიც არ შეიცავდა ფიქტიურ თანხის ოდენობას, რადგან საბაზრო ღირებულებასთან მიახლოებული ფასი იქნა გადახდილი მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე (ქონების ღირებულებაზე ნამსჯელია გადაწყვეტილების 8.4. ნაწილში).

99. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რაც შეეხება სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებას, შემფასებლის მოსაზრება ქონების საბაზრო ღირებულების თაობაზე იმის გარდა, რომ შემფასებელს საერთოდ არ აქვს მსჯელობა, თუ როგორ გამოიყვანა სადავო ქონების ღირებულება, რა სისტემითა და რა მეთოდით, ასევე, სასამართლოსთვის უცნობია თუ შესადარი ობიექტები ნამდვილად იყო თუ არა წარმოდგენილი 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით (საგაზეთო ამონარიდებში თარიღი არ იკითხება), ხოლო შესაფასებელი ობიექტის დანიშნულებისა და განვითარების შესაფასებლად წარმოდგენილია ის ობიექტები, რომელიც 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით არც კი არსებობდა, კერძოდ, პრეზიდენტის სასახლე 2004- 2009 წლებში აშენდა (იხ.https://ka.wikipedia.org) და 2008 წლის მდგომარეობით იგი დასრულებული სახით არ იყო წარმოდგენილი და ამდენად, იგი ვერ მოახდენდა გავლენას ობიექტის ფასზე და მის შეფასებაზე, ასევე, „თბილისი ჰილსს“ არათუ, 2008 წლის, არამედ იგი 2019-2020 წლებში გაიხსნა, ხოლო შეფასებაში მითითებული ის ფაქტი, რომ მიწის ნაკვეთის სიახლოვეს მდებარეობს კერძო სახლები, ისტორიული ძეგლები, პოლიციის განყოფილება და სხვ. არის ზოგადი შეფასება და თბილისის ყველა უბანში ვხვდებით ასეთ დაწესებულებებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ შემფასებლის მიერ ფასის დადგენა ზემოაღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით, დაუსაბუთებად მიიჩნია. მით უმეტეს, რომ საქმეში თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2005 წლის ნოემბრის მდგომარეობით მოსარჩელის საწესდებო კაპიტალი ჯამურად 2000 ლარს შეადგენდა, ხოლო 2008 წლის სექტემბრის მდგომარეობით მოსარჩელის 40%-იანი წილი 75000 აშშ დოლარი ღირდა. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, უსაფუძვლო გამდიდრებას ადგილი არ ჰქონია.

100. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ. კასატორმა მოთხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

101. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო უძრავი ქონება თვითმმართველ ერთეულს საკუთრებაში გადაეცა მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ, კერძოდ, 2008 წლის 17 მარტს კ. ჯ–ა დააკავეს გამოგონილი ნარკოდანაშაულის ბრალდებით და მას აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 2 თვის ვადით. მისი დაკავება მიზნად ისახავდა მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის იძულებით დათმობას. დაკავების შემდგომ, პროკურატურის მაღალჩინოსანი პირების მოთხოვნით, კ. ჯ–ას შეუთვალეს, რომ მასთან და მასთან ერთად, დაკავებულ ი.ხ–თან საპროცესო შეთანხმება გაფორმდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონებას სიმბოლურ ფასად ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულს დაუთმობდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, პროკურატურა გამოიყენებდა ყველა შესაძლებლობას დაკავებულების მიმართ მომხდარიყო ხანგრძლივი ვადით პატიმრობის შეფარდება. ამასთან, გამორიცხული იყო საპროცესო შეთანხმების გაფორმება სხვა რაიმე პირობით. ხანგრძლივი უკანონო პატიმრობის თავიდან არიდების მიზნით, კ.ჯ–ა იძულებული გახდა დათანხმებულიყო შემოთავაზებას სიმბოლურ ფასად უძრავი ქონების დათმობაზე. კომპანიას ჰქონდა ბანკის ვალი და ნამდვილად წარმოუდგენელი იყო, ამ ვითარებაში ქონების სიმბოლურ ფასად დათმობა, რომ არა შექმნილი ვითარება.

102. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებიდან 6 დღეში, კ. ჯ–ამ დატოვა საპატიმრო დაწესებულება.

103. სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში, შეადგენდა 1 074 000 (ერთი მილიონ სამოცდათოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარს, მაშინ როდესაც ქალაქ თბილისის თვითმმართველ ერთეულს, უძრავი ქონება გადაეცა 100 000 ლარად. აღნიშნული მიუთითებს 2008 წლის 29 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობაზე, ასევე, მის ამორალურობაზე.

104. კასატორი მიუთითებს, რომ სუს განჩინებაზე Nას-212-201-2017, რომელშიც განმარტებულია, რომ სახელშეკრულებო თავისუფლება კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული და აქედან გამომდინარე, როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება, რამდენად შეესაბამება სსკ-ის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები.

105. ასეთ ვითარებაში, სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, თუ რამდენად მორალურად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ისეთი გარიგება, როდესაც სახელმწიფო უსასყიდლოდ ღებულობს გარკვეულ მომსახურებას, ქონებას საკუთრებაში და ა.შ. ანუ პრაქტიკულად რატომ შეიძლება კერძო სამართლის პირმა „დაასაჩუქროს“ სახელმწიფო, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული იმ ზოგად მორალურ კატეგორიას, რომ სახელმწიფოს, რომელსაც აქვს ვალდებულება საკუთარი რესურსებით თითოეული პირის უფლება და ინტერესი დაიცვას, ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა აჩუქოს რაიმე ქონება, უსასყიდლოდ მოემსახუროს. ის ფაქტი, რომ საწარმოს დირექტორზე განხორციელდა იძულება, არ ეწინააღმდეგება იმ მოსაზრებას, რომ ასევე გამოვლენილია გარიგების ბათილობის ისეთი სამართლებრივი წინაპირობა, როგორიცაა გარიგების შინაარსის ამორალურობა, რადგან იძულება, თანაც სახელმწიფოს მხრიდან, თავისთავად ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს და მართლსაწინააღმდეგოა.

106. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებების მიმართ, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ იძულება განხორციელდა და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ იძულებას ადგილი არ ჰქონია, მანვე უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს. სწორედ ამგვარ მყარ პრეზუმფციას ეფუძნება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეში „გუსინსკი რუსეთის წინააღმდეგ“, „ნაცვლიშვილი და ტოგონიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, „გალსთიანი სასომხეთის წინააღმდეგ“.

107. კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო სამართლებრივი ნორმების დარღვევაზე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო თავისი ინიციატივით მსჯელობს, რომ სადავო უძრავი ქონების ღირებულება - 100 000 ლარი არ იყო სიმბოლური და ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა გახლდათ უძრავი ქონების ადექვატური, ასევე თავისი ინიციატივით აფასებს მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალის ოდენობას. გადაწყვეტილების 8.11. პუნქტში ეჭქვეშაა დაყენებული ქონების შემფასებლის დასკვნის მართებულობა და სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადაცემული ქონების საბაზრო ღირებულების საფასური არ შეადგენდა 1 074 000 აშშ დოლარს.

108. კასატორი აღნიშნავს, რომ უდავოდ დადასტურებულია, რომ ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ შპს „ა.კ–ის“ შემფასებლის მოსაზრების მიხედვით, სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში შეადგენდა 1 074 000 (ერთი მილიონ სამოცდათოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარს. ამის საპირისპირო მტკიცებულება, მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუდგენია და არც სადავოდ გაუხდია მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უძრავი ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებაზე დაახლოებით 30-ჯერ-40-ჯერ ნაკლები ფასი ადეკვატურია და არ არის სიმბოლური. კასატორის მოსაზრებით, აშკარა დისპროპორცია არსებობს ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებასა და გარიგებით განსაზღვრულ ფასს შორის და სააპელაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ ცდილობს დაიცვას მერიის მხარე და გაამართლოს მერიის ქმედებები. მეორე მხრივ, სააპელაციო სასამართლო, სამართლის ძირითადი პრინციპებისა და სამოქალაქო საპროცესო ნორმების უგულებელყოფით, თანასწორობის და შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, თავად ითავსებს მხარის ფუნქციას და მხარეთაგან დამოუკიდებლად თავად განსხვავებულად ადგენს ფაქტობრივ გარემოებებს.

109. კასატორი მიუთითებს, რომ რეალურად 100 000 ლარი, რომელიც მოსარჩელემ მიიღო, მოხმარდა კ. ჯ–ასთვის და ი. ხ–ისთვის განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდას, ასევე, შპს კომპანიას მოუწია დღგ-ის თანხის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტში. გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მისაჩნევად სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაკვლევია და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს არა გარიგების მონაწილეთა სუბიექტური ქცევა/ქმედება, არამედ თავად გარიგების შინაარსი ობიექტურად რამდენად შეესაბამება ზნეობის ნორმებს, სწორედ ამით განსხვავდება სსკ-ის 54-ე მუხლში მოცემული გარიგების ბათილობის სამი ალტერნატიული წინაპირობა ერთმანეთისაგან: 1. არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ამ შემთხვევაში კანონის კონკრეტული დანაწესის გარდა, მნიშვნელოვანია გარიგების მონაწილეთა ქცევა/ქმედებაში სუბიექტური ელემენტის კვლევა გარიგების შინაარსთან მიმართებით, როგორც ეს მიუთითა კიდეც საკასაციო სასამართლომ საქმეში #ას-1224-1149-2015 /იხ. ამ განჩინების 22-ე პუნქტი/); 2. ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (კონკრეტულ დანაწესზე უნდა იქნეს მითითებული, ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია შეფასდეს გარიგების მხარეთა სუბიექტური დამოკიდებულება); 3. ზნეობის ნორმებს (როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, შესაფასებელია გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობის ნორმებთან და არა სუბიექტურად კონტაჰენტთა სუბიექტური ცოდნა და შეხედულება, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგოდ).

110. კასატორის მოსაზრებით, ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება. გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მათ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ხელშეკრულება ნების თავისუფალი გამოვნელის საფუძველზეა დადებული.

111. ამასთან, კასატორი მიუთითებს სსკ-ის 978-ე მუხლზე, რომლის თანახმად პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იძულების ან მუქარის საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს მისი უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მიმღებს უფლება ჰქონდა გადაცემულზე. მოცემულ შემთხვევაში ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტისთვის გადაცემული ქონების მოსარჩელისათვის ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია და ანაზღაურება უნდა მოხდეს თანხის დაკისრებით.

112. რაც შეეხება ხანდაზმულობის საკითხს, კასატორი აღნიშნავს, რომ მსგავს საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებებით (სუსგ-ები Nას-225-215-2016; Nას-761-729-2016) განიმარტა, რომ ვინაიდან სახეზე იყო უცილოდ ბათილი გარიგება, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო არა ხანდაზმულობის 3 წლიანი, არამედ საერთო ათწლიანი ვადა. სსკ-ის 54-ე მუხლისა და უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების მიმართ სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები არ არის განსაზღვრული, ამდენად გამოიყენება საერთო 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც დაცულია მოსარჩელე მხარის მიერ.

113. კასატორი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საკითხთან მიმართებით აღნიშნავს, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, კ. ჯ–ას მიერ პროკურატურაში წარდგენილი საჩივარი, არ წარმოადგენდა შეცილებას. კასატორი მიუთითებს, რომ სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. საქართველოს პროკურატურაში საჩივრით მიმართვა იძულებით ჩამორთმეული ქონების გამო, საკუთრების უფლების ხელყოფის დასაცავად წარმოადგენს სამართლებრივად ვარგის საშუალებას. გარდა ამისა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში განმარტებულია ალტერნატიული მსჯელობა მასზედ, რომ კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაშიც, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს.

114. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ არც ხანდაზმულობის და არც შეცილების ვადები არ არის გაშვებული და სარჩელი წარმოდგენილია კანონით დადგენილ ვადაში.

115. კასატორი აღნიშნავს, რომ კ. ჯ–ას მიმართ იძულება დაიწყო უძრავ ქონებაზე მდებარე ავტოგასამართი სადგურის დანგრევით და შესაბამისად, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს განმარტებები გადაწყვეტილების 8.2. პუნქტში, სადაც აღნიშნულია რომ ვინაიდან კ.ჯ–ია 2007 წელს, დაკავებამდე 1 წლით ადრე შეხვდა მერიის ხელმძღვანელ პირებს და არსებობდა საუბარი ალტერნატიული ფართის შეთავაზებაზე, 2007 წლიდან იძულება არ მომხდარა.

სამოტივაციო ნაწილი :

116. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას).

117. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, ასევე, მტკიცებულებების შეჯერებისა და გაანალიზების, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

118. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

119. წინამდებარე განჩინების პპ: 28, 30-32, 34-35 -ით დადგენილია, რომ მოსარჩელე კომპანია დაფუძნდა 1997 წელს. 2006 წლის ნოემბრის თვიდან მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალში პარტნიორთა წილები გადანაწილდა შემდეგნაირად: 1. კ.ჯ–ია - 60% წილი; 2. ვ.პ–ი - 40% წილი. საზოგადოების დირექტორს წარმოადგენდა კ.ჯ–ა.

120. 2005 წლიდან მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაში რეგისტრირებული იყო უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, რ–ის ტერიტორიაზე (ნაკვ: 65/5); 537კვ.მ.; ს/კ:.......), სადაც განლაგებული იყო ავტოგასამართი სადგური.

121. მოსარჩელე კომპანიის 60%-იანი წილის მფლობელი და იმავდროულად, კომპანიის დირექტორი კ.ჯ–ა, 2015 წლის 21 ივნისიდან იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში მ. ჭ–თან.

122. მოსარჩელე კომპანიის 40%-იანი წილის მფლობელ პარტნიორ ვ. პ–სა და ამავე კომპანიის 60%-იანი წილის ფლობელი პარტნიორისა და დირექტორის მეუღლეს - მ. ჭ–ს შორის 2008 წლის 25 სექტემბერს, გაფორმდა კომპანიის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ვ. პ–მა კუთვნილი წილი 75000 აშშ დოლარად სრულად მიჰყიდა მ. ჭ–ს.

123. მოსარჩელის წარმომადგენელმა მიმართა ქ.თბილისის მერიას, კომპანიის საკუთრებაში რიცხული სადავო უძრავი ქონების 100 000 ლარად ქ. თბილისის მერიისთვის მიყიდვის თაობაზე. ქ. თბილისის მთავრობის 2008 წლის 28 ოქტომბრის დადგენილებით, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული მოსარჩელე კომპანიის წინადადება და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულის მიერ შესყიდულ იქნა კომპანიის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება. უძრავი ქონების ფასი განისაზღვრა - 100 000 ლარით. 2008 წლის 29 ოქტომბერს, ქ. თბილისის მერიას და მოსარჩელე კომპანიას შორის დაიდო სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე კომპანიამ ქ.თბილისის მერიას 100 000 ლარად მიჰყიდა სადავო უძრავი ქონება. გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც სადავო უძრავი ქონება გადაეცა ქ.თბილისის მერიას, რომელიც 2008 წლის 30 ოქტომბერს, საკუთრების უფლებით აღირიცხა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე.

124. სადავო უძრავ ნივთზე, სხვადასხვა პერიოდში საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო შემდეგი სახით:

125. - 06.07.2005წ.-30.10.2008 წლამდე რეგისტრირებული იყო - მოსარჩელის საკუთრების უფლება;

126. - 30.10/.008წ.-13.06.2011წლამდე პერიოდში აღნიშნულ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იყო - ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება;

127. -13.06.2011წ.-07.07.2011 წლამდე პერიოდში რეგისტრირებული იყო ასევე, ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება;

128. -07.07.2011წ.-05.09.2011 წლამდე პერიოდში უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იყო აიპ „თბილისის განვითარების ფონდის“ საკუთრების უფლება;

129. 2011 წლის 5 სექტემბერს, ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთი სხვა უძრავ ნივთებთან ფორმირების (გაერთიანების) შედეგად, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში, მიმდინარე პერიოდზე რეგისტრირებულია, როგორც ახალი უძრავი ნივთი, დაზუსტებული ფართობით - 70048.00 კვ.მ.

130. სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის 1 074 000 აშშ ეკვივალენტი ლარის ოდენობით თანხის დაკისრების შესახებ, მოსარჩელემ იმ გარემოებებს დააფუძნა, რომ 2008 წლის 29 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს ბათილ გარიგებას, როგორც ამორალურობის საფუძვლით, აგრეთვე, იმის გათვალისწინებით, რომ იგი გაფორმდა იძულებით, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორ კ. ჯ–ასათვის საპროცესო შეთანხმების გაფორმებისა და მისი უკანონო, ხანგრძლივი პატიმრობიდან თავის დაღწევის მიზნით. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში შეადგენდა 1 074 000 აშშ დოლარს, მაშინ როდესაც ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულთან ნასყიდობის საფასურად განისაზღვრა მხოლოდ 100 000 ლარი (იხ., ამ განჩინების პპ: 11, 14, 15). (საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ასევე მოითხოვდა 903737 აშშ ეკვივალენტი ლარის ოდენობით მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებას მოპასუხისათვის, რომელიც უარყოფილი იქნა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება ამ ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში).

131. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანია კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

132. განსახილველ შემთხევაში, საკასაციო პრეტენზიები წარმოდგენილია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას საპროცესო სამართლებრივი ნორმების დარღვევის საფუძვლით [სსსკ-ის 102-ე, 103-ე, 105-ე, 407.1 და 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი], ასევე მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორი გამოყენების საფუძვლით.

133. საკასაციო პალატა პირველ რიგში ისჯელებს კასატორის იმ პრეტენზიებზე, რომელიც შეეხება სააპელაციო სასამრთლოს მიერ საპროცესო ნორმების შესაძლო დარღვევას.

134. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავისი ინიციატივით იმსჯელა და დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონების ღირებულება - 100 000 ლარი არ იყო სიმბოლური და ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა წარმოადგენდა სადავო ქონების ადეკვატურ ღირებულებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების 8.11. პუნქტში ეჭქვეშაა დაყენებული ქონების შემფასებლის დასკვნის მართებულობა, ასევე სააპელაციო სასამართლომ თავისი ინიციატივით შეაფასა მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალის ოდენობა.

135. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ საქმის მასალებით უდავოდ დადასტურებულია, სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში შეადგენდა 1 074 000 (ერთი მილიონ სამოცდათოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარს. ამის საპირისპირო მტკიცებულება, მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუდგენია და არც სადავოდ გაუხდია მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უძრავი ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებაზე დაახლოებით 30-ჯერ-40-ჯერ ნაკლები ფასი, ადეკვატურია და არ არის სიმბოლური. კასატორის მოსაზრებით, აშკარა დისპროპორცია არსებობს ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებასა და გარიგებით განსაზღვრულ ფასს შორის და სააპელაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ ცდილობს დაიცვას მოპასუხე მხარე და გაამართლოს მისი ქმედებები. სააპელაციო სასამართლო, სამართლის ძირითადი პრინციპებისა და სამოქალაქო საპროცესო ნორმების უგულებელყოფით, თანასწორობის და შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, თავად ითავსებს მხარის ფუნქციას და მხარეთაგან დამოუკიდებლად თავად განსხვავებულად ადგენს ფაქტობრივ გარემოებებს.

136. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.3 მუხლის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

137. საკასაციოსასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე და აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა. გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

138. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I).

139. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

140. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

141. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

142. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102-ე მუხლში, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

143. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

144. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

145. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭ–ა, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭ–ა, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

146. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

147. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას.

148. განსახილველ შემთხვვაში, მოსარჩელემ მოთხოვნა 1 074 000 აშშ ეკვივალენტი ლარის ოდენობით თანხის დაკისრების შესახებ, იმ გარემოებებს დააფუძნა, რომ 2008 წლის 29 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს ბათილ გარიგებას, როგორც ამორალურობის საფუძვლით, აგრეთვე, იმის გათვალისწინებით, რომ იგი გაფორმდა იძულებით, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორ კ. ჯ–ასათვის საპროცესო შეთანხმების გაფორმებისა და მისი უკანონო, ხანგრძლივი პატიმრობიდან თავის დაღწევის მიზნით. მოსარჩელემ განმარტა, რომ სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება 2008 წლის ოქტომბრის თვეში შეადგენდა 1 074 000 აშშ დოლარს, მაშინ როდესაც ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულთან ნასყიდობის საფასურად განისაზღვრა მხოლოდ 100 000 ლარი (იხ., ამ განჩინების პპ: 11, 14, 15). მოსარჩელემ ქონების რეალური საბაზრო ღირებულების დასადასტურებლად სარჩელთან ერთად სასამართლოს წარმოუდგინა მტკიცებულება - 2008 წლის ოქტომბრის თვეში სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესახებ შპს „ა.კ–ის“ ქონების შეფასება (იხ., ტ.1. ს.ფ. 65-89)

149. რაც შეეხება მოპასუხეს, მან წარმოდგენილი მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებლით უარყო სარჩელის ფაქტობრივი გარემოება კ.ჯ–ას მიმართ იძულების განხორციელების შესახებ იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნულის დამადასტურებელი რელევანტური მტკიცებულება (განაჩენი, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული და შეეხება მოსარჩელეს) სარჩელს არ ერთვის (ტ.1. ს.ფ. 116).

150. იმავდროულად, მოპასუხემ სადავო გახადა გარიგების შეცილების 1-წლიანი ვადის დაცულობა (სსკ-ის 89-ე მული), ასევე მოთხოვნის განხორცილებელის შემაფერხებელ შესაგებელში ( ხანდაზმულობა), აღნიშნა, თუკი მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ იძულების სავარაუდო ფაქტი განხორციელდა 2008 წელს, ამ ფაქტიდან გასულია თითქმის 10 წელი (ტ.1. ს.ფ. 120).

151. რაიმე შედავებას მოპასუხის პასუხი (შესაგებელი) მოსარჩელის მიერ მითითებულ სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ფასთან მიმართებით, არ შეიცავს (იხ., შესაგებელი - ტ.1. ს.ფ. 114-122; დაზუსტებული შესაგებელი - ტ.1. ს.ფ. 146). უფრო მეტიც, მოპასუხე დაზუსტებულ შესაგებელში, რომელიც წარმოდგენილია განცხადების სახით, მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისაგან მიღებული 100 000 ლარი, არ გაუთავლისწინებია თანხის დაკისრების შესახებ სარჩელის მოთხოვნის მოცულობის დადგენისას. ( იხ. ტ.1.ს.ფ. 146).

152. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, ამ განჩინების პ-99-ში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შემფასებლის მოსაზრება, იმის გარდა, რომ შემფასებელს საერთოდ არ აქვს მსჯელობა თუ როგორ გამოიყვანა სადავო ქონების ღირებულება, რა სისტემითა და რა მეთოდით, ასევე, სასამართლოსთვის უცნობია თუ შესადარი ობიექტები ნამდვილად იყო თუ არა წარმოდგენილი 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით (საგაზეთო ამონარიდებში თარიღი არ იკითხება), ხოლო შესაფასებელი ობიექტის დანიშნულებისა და განვითარების შესაფასებლად წარმოდგენილია ის ობიექტები, რომელიც 2008 წლის ოქტომბრის თვის მდგომარეობით არც კი არსებობდა, კერძოდ, პრეზიდენტის სასახლე 2004- 2009 წლებში აშენდა (იხ.https://ka.wikipedia.org) და 2008 წლის მდგომარეობით იგი დასრულებული სახით არ იყო წარმოდგენილი და ამდენად, იგი ვერ მოახდენდა გავლენას ობიექტის ფასზე და მის შეფასებაზე, ასევე, „თბილისი ჰილსს“ არათუ, 2008 წლის, არამედ იგი 2019-2020 წლებში გაიხსნა, ხოლო შეფასებაში მითითებული ის ფაქტი, რომ მიწის ნაკვეთის სიახლოვეს მდებარეობს კერძო სახლები, ისტორიული ძეგლები, პოლიციის განყოფილება და სხვა, არის ზოგადი შეფასება და თბილისის ყველა უბანში ვხვდებით ასეთ დაწესებულებებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ შემფასებლის მიერ ფასის დადგენა ზემოაღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით დაუსაბუთებად მიიჩნია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა, თუ რას შეადგენდა მოსარჩელე კომპანიის კაპიტალი, კერძოდ, ამ განჩინების პ-99-ის მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმეში თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2005 წლის ნოემბრის მდგომარეობით მოსარჩელის საწესდებო კაპიტალი ჯამურად 2000 ლარს შეადგენდა, ხოლო 2008 წლის სექტემბრის მდგომარეობით მოსარჩელის 40%-იანი წილი 75000 აშშ დოლარი ღირდა.

153. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში, მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა. ( იხ. დამატებით: თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭ–ა, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭ–ა, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2004, გვ.64).

154. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

155. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

156. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება.

157. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

158. ამგვარი მიდგომა სრულადაა შესაბამისობაში სამართლებრივი სიცხადის პრინციპთან. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები_ დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი დაა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია,თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.

159. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

160. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

161. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201).

162. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

163. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

164. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე.

165. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინ მტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).

166. საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში განთავსებულ მოპასუხის შესაგებელზე. კერძოდ, სარჩელის მე-11 ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელიც შეეხება შპს „ა.კ–იის“ დასკვნას სადავო უძარვი ქონების ღირებულების 1074000 აშშ დოლარად შეფასების შესახებ, მოპასუხემ შესაგებელში მიუთითა მხოლოდ - არ ვეთანხმები ( იხ. შესაგებლის მე-11 ფაქტობრივი გარემოება, ტ.1.ს.ფ.117).

167. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. ამდენად, მოსამართლე, ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. განსახილველ შემთხვევაში კი, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ ისე იმსჯელა და გააქარწყლა სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება და წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ მოპასუხე მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველ შესაგებელს, ამ გარემოებებზე არ აფუძნებდა.

168. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, გასაზიარებელია წინამდებარე განჩინების პ.135-ში მითითებული კასატორის პრეტენზია, რომ მოპასუხე მხარეს არც სადავოდ გაუხდია მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე და არც სარჩელში მითითებული სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების ოდენობის განმსაზღვრელი, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების საპირისპირო მტკიცებულება, არ წარმოუდგენია. უფრო მეტიც, მოპასუხე დაზუსტებულ შესაგებელში, რომელიც წარმოდგენილია განცხადების სახით, მოპასუხე დამატებით ფაქტობრივ გარემოებად მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისაგან მიღებული 100 000 ლარი, არ გაუთავლისწინებია თანხის დაკისრების შესახებ სასარჩელოს მოთხოვნის მოცულობის დადგენისას. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.146).

169. გასაზიარებელია ასევე კასატორის პრეტენზია იმ ნაწილშიც, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო სამართლებრივი ნორმების დარღვევით, ისე, რომ მოპასუხე ამას სადავოდ არ ხდიდა წარმოდგენილი შესაგებლით, თავისი ინიციატივით იმსჯელა და დაადგინა, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა, წარმოადგენდა სადავო ქონების ადეკვატურ ღირებულებას. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.98, პ.134).

170. კასატორის მატერიალურ სამართლებრივი პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა ( სსკ-ის 54-ე, 976-ე, 978-ე, 979-ე მუხლები), ასევე არასწორად დაადგინა, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის თითქოსდა გაშვება. ( იხ.საკასაციო საჩივარი).

171. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს, მოსარჩელის მიერ დადებული სადავო გარიგების იურიდიული ძალმოსილება. მოსარჩელის მტკიცებით, პროკურატურის ყოფილი მაღალჩინოსანთა მიერ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად, მის მიერ გამოვლენილია იურიდიულად არანამდვილი ნება, შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულება სამართლებრივ ლეგიტიმაციას არ ატარებს, რის გამოც, სარჩელით მოთხოვნილია მოპასუხისათვის თანხის გადახდის დაკისრება, რადგან მართლსაწინააღმდეგო განკარგვის შედეგად, საადვო უძრავი ქონების ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი _ კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). სარჩელის ფაბულიდან გამომდინარე (მოსარჩელე მხარე მიუთითებს გარიგების იძულებით დადების გზით ქონების მისი ფაქტობრივი ბატონობიდან გასვლაზე, ამასთან, მიიჩნევს, რომ გარიგება ამორალურიცაა, რადგან იძულება განხორციელდა სახელმწიფოს მხრიდან), საკასაციო პალატის შეფასებით, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს შეიძლება წარმოადგენდეს, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.1 მუხლები ან სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მეორე ნაწილი, თავად ქონების განკარგვის მართლზომიერება (ნების გამოვლენის ნამდვილობა) კი, უნდა შემოწმდეს ამავე კოდექსის 54-ე, 85-ე-87-ე მუხლების ფარგლებში.

172. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების საფუძველზე მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელე დავობს საკუთრების უფლების მართლსაწინააღმდეგო ჩამორთმევის ფაქტზე (იხ. ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის 1.1. მუხლი). თავად საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების დარღვევას, კასატორი მხარე უკავშირებს იმ ფაქტორს, რომ გარიგება, რომელიც ქონების გადაცემის საფუძველს წარმოადგენდა, დადებულია იძულების შედეგად, რაც გამორიცხავს ნამდვილი ნების არსებობას და მის ამორალურობაზე და მართლწინააღმდეგობაზე მიუთითებს. აღსანიშნავია, რომ პირველი და მეორე მოტივის დადასტურება განსხვავებულ სამართლებრივ საფუძველს და შესაბამისად, განსხვავებულ ფაქტებს ემყარება, ამასთან, სამართლებრივი თვალსაზრისით, გარკვეულწილად წინააღმდეგობრივიცაა: თუკი გარიგების ნამდვილობას მისი დადების დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის კონტექსტში შევამოწმებთ, მაშინ სახეზე უცილოდ ბათილი გარიგება უნდა გვქონდეს, რომელსაც იმთავითვე ფორმალურადაც არ წარმოუშვია სამართლებრვი შედეგები, ხოლო, თუკი ამავე კოდექსის 85-ე და შემდგომი ნორმების ფარგლებში იმსჯელებს სასამართლო, ასეთ შემთხვევაში სახეზე უნდა გვქონდეს საცილო გარიგება, რომელიც ფორმალურად ნამდვილია და თუკი არ იქნება დადგენილ ვადაში შეცილებული, მას კანონიერი ძალა მიენიჭება.

173. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

174. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

175. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება . ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა. (იხ. დამატებით: ჭ–ა ლ., სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 132; ბიოლინგი ჰ.,/ლუტრინგჰაუსი პ., საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი-ბრემენი, 2004-2009, 14; ქოჩაშვილი ქ., მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისას, თბ,, 2012, 280; ჩაჩავა ს., მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბ., 2011, 39; ჰენშელი ს., სამოქალაქო კაზუსების დამუშავების მეთოდიკა, თბ., 2009, 84; )

176. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებით - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ან კონდიქციური სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ.

177. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება პრინციპს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება, არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. ამგვარი მიდგომა გამომდინარეობს სამართალაში დამკვიდრებული პრინციპიდან: „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში იქნა ასახული ხსენებული მიდგომა, თუმცა, შეჯიბრებითობის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით გარანტირებული პირთა თანასწორობის პრინიცებიდან გამომდინარე, მხარეები უნდა იყვნენ ინფომირებული სასამართლოს მიერ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრის თაობაზე და მიეცეთ სრული შესაძლებლობა, წარადგინონ საკუთარი პოზიცია.

178. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21;

179. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011, 385-393). ამიტომ გარიგების ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებსა და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს. (იხ.ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 5.) ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახული სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რადგან მოქმედი კანონმდებლობა გარიგების მონაწილეთა მიერ განხორციელებულ ნების გამოვლენას სამართლებრივად დაუშვებლად მიიჩნევს.

180. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე საუბრისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნების ნაკლის გამო.

181. „სამართლებრივ სახლმწიფოში სახელმწიფო არის მხოლოდ შესაძლებლობა, ინსტრუმენტი ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების რეალიზაციის უზრუნველსაყოფად. სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის არდაშვება და უფლებების დაცვის/აღდგენის საკმარისი, ეფექტური გარანტიების, მექანიზმების უზრუნველყოფა არის სამართლებრივი უსაფრთხოების ფუნდამენტი. სახელმწიფოს, რომელიც თავად უნდა იყოს სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტი, არ აქვს ამ ინტერესის (სამართლებრივი უსაფრთხოება) სხვისგან დაკმაყოფილების მოლოდინი, რაც განასხვავებს მას კერძო პირებისაგან. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/531).

182. კერძოსამართლებრივ გარიგებებში, შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან, შესაძლებელია გარიგების მოტივის ამორალურობა გარიგების ამორალურად მიჩნევასაც დაედოს საფუძვლად. არსებითია არა ის, თუ რამდენად იცოდნენ გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ, არამედ ის, თუ რა შინაარსის გარიგება დადეს მათ. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მისაჩნევად სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაკვლევია და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს არა გარიგების მონაწილეთა სუბიექტური ქცევა/ქმედება, არამედ თავად გარიგების შინაარსი, ობიექტურად რამდენად შეესაბამება ზნეობის ნორმებს, სწორედ ამით განსხვავდება სსკ-ის 54-ე მუხლში მოცემული გარიგების ბათილობის სამი ალტერნატიული წინაპირობა ერთმანეთისაგან: 1. არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ამ შემთხვევაში კანონის კონკრეტული დანაწესის გარდა, მნიშვნელოვანია გარიგების მონაწილეთა ქცევა/ქმედებაში სუბიექტური ელემენტის კვლევა გარიგების შინაარსთან მიმართებით) 2. ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (კონკრეტულ დანაწესზე უნდა იქნეს მითითებული, ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია შეფასდეს გარიგების მხარეთა სუბიექტური დამოკიდებულება); 3. ზნეობის ნორმებს (როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, შესაფასებელია გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობის ნორმებთან და არა სუბიექტურად კონტაჰენტთა სუბიექტური ცოდნა და შეხედულება, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგოდ).

183. სსკ-ის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიციური ხასიათისაა და სხვა ნორმების, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, მითითების გარეშე არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება. სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მიჩნევის შემთხვევაში, გარიგებით მიღებული სარგებლის დაბრუნება კრედიტორმა მოვალეს შესაძლებელია მოსთხოვოს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების, კერძოდ, სსკ-ის 976.1-ე მუხლის “ა“ ქვეპუნქტისა და 979-ე მუხლების საფუძველზე.

184. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბათილი გარიგების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს საცილო გარიგება. საცილო გარიგება დადების მომენტში ნამდვილია, მაგრამ შეცილების შედეგად კარგავს იურიდიულ ძალას, ე.ი ხდება ბათილი. საცილო გარიგება შეცილების გამო ბათილად ჩაითვლება არა შეცილების მომენტიდან, არამედ მისი დადების მომენტიდან. საცილო გარიგების გავრცელებული შემთხვევებია შეცდომით, მოტყუებით ან იძულებით დადებული გარიგებები.( შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი12, თბილისი, 2017).

185. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ 2008 წლის 29 ოქტომბრის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მიზნით, სახელმწიფოს მხრიდან მოპასუხის მიმართ განხორციელდა იძულება. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებას, კერძოდ დიდი პალატამ განმარტა, რომ იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს. (იხ: სუსგ №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017).

186. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-87-ე მუხლები, საცილო გარიგების ნაირსახეობას აწესრიგებენ, შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, განხორციელებულია თუ არა იძულების მარეგულირებელი მუხლების წინაპირობები. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის მიხედვით (გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან), საცილო გარიგება ბათილია მისი დადების მომენტიდან, თუ გარიგება დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულებით დადებული გარიგების შემთხვევაში საქმე გვაქვს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებულ გარიგებასთან, სადაც ნების თავისუფლება აშკარად არის ხელყოფილი. ამ დროს ადგილი აქვს დაზარალებულის თავისუფალი ნების აშკარა მოდრეკას. იძულების, მით უფრო ყოფილი ან მოქმედი მაღალჩინოსნების მხრიდან მომდინარე იძულების შემთხვევაში, რთულია პირდაპირი მტკიცებულების წარდგენა და ასეთ შემთხვევაში, გარემოებათა ერთობლიობა უნდა ბადებდეს სასამართლოსათვის გონივრულ ეჭვს, რომ ნების თავისუფლების პირობებში პირი ამ შინაარსის შეთანხმებას არ გააფორმებდა, ამასთანავე, კონტრაჰენტი, რომელიც ამტკიცებს, რომ მის მიმართ განხორციელდა იძულება, კონკრეტულად უნდა გადმოსცემდეს ფატებს, თუ რა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებს ჰქონდა ადგილი მისი ან მისი ახლობლის მიმართ, რატომ იყო ეს ქმედება რეალური ხასიათის და სხვა. ვიდრე მოპასუხის სტადიას შეამოწმებდეს სასამართლო, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სარჩელის ფორმალური გამართულობა ექვემდებარება შეფასებას, თუკი სარჩელი ფორმალურად გაუმართავია, ის თავშივე უსაფუძვლოდ მიიჩნევა და სასამართლოს მხრიდან უარყოფას ექვემდებარება.

187. „იძულება იმდენად აშკარად და უხეშად ხელყოფს ნების თავისუფლების მდგომარეობას, რომ ზოგჯერ იგი დელიქტის სახესაც ღებულობს“, „...შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს სსკ-ის 408-ე და 992-ე მუხლების წესები. ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს მისგან დამოუკიდებლად, ნების გამოვლენა შეცილებულია თუ არა. ამდენად, მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთწლიანი ვადის გასვლის შემდეგაც [ბ. ზოიძე., „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, თბილისი, 2001 წ., გვ. 246, 252].

188. აღნიშნული მსჯელობა სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებას, რომლის თანახმად, კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაშიც, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს ზიანის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. „თუკი იძულებისა და მოტყუების საფუძველზე, შემცილებელ პირს ადგება ზიანი, ასეთ შემთხვევაში, როგორც იძულება, ისე, მოტყუება უნდა განვიხილოთ არა მარტო, როგორც გარიგების ბათილობის სახელშეკრულებო გარემოებანი, არამედ, როგორც დაუშვებელი მოქმედებანიც (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., §212, §213).

189. ამდენად, მოსარჩელეზე განხორციელებული შესაძლო იძულების ფაქტის დადასტურების შემთხვევაში, სახეზე იქნება დელიქტის ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობა - მოსარჩელის საკუთრების ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება.

190. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, შეცილების ვადა უნდა შემოწმდეს სასამართლოს მიერ თავისი ინიციატივით (სასამართლო შესაგებელი). შეცილების ვადის გასვლის შემდეგ, შეცილების უფლება ქარწყლდება და შეცილების განცხადება სამართლებრივი შედეგის არმქონეა.

191. იძულებით დადებულ გარიგებისას, სასამართლოს მიერ თავისი ინიციატივით ექვემდებარება კვლევას, თუ რა ვადაში განხორციელდა შეცილება (სსკ-ის 89-ე მუხლის თანახმად, იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან), რათა არ გაუარესდეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა. გარიგების შეცილებასთან დაკავშირებით, ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ განმარტა, რომ იურიდიულ დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად: „შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების გაუქმების უფლებაა, არამედ მისთვის ნამდვილობის მინიჭების უფლებაც. ამდენად, შეცილების უფლება მეტად ძლიერი საშუალებაა სამართლებრივ ურთიერთობაზე ზემოქმედებისათვის. ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს შეუზღუდავი. წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობების არასტაბილურობის საფრთხე ძალიან დიდი იქნებოდა. ამ საფრთხეს ითვალისწინებს კანონი და შეცილების უფლებას განსაზღვრულ ჩარჩოებში აქცევს“. უცილო (არარა) გარიგებების „ბათილობისაგან განსხვავებით, რაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ავტომატურად დგება და არ საჭიროებს შესაბამის შედეგზე მიმართულ არანაირ დამატებით მოქმედებას (მაგალითად, რაიმე ფორმით ბათილად გამოცხადებას), საცილო გარიგება „დადების მომენტიდან“ ბათილი იქნება მხოლოდ ნამდვილი შეცილების შემთხვევაში. შესაბამისად, დადების მომენტში საცილო გარიგება ნამდვილია, თუმცა არსებობს გარემოებანი, რომელთა გამოც ის შეიძლება შემდგომში გახდეს ბათილი. შეცილება ცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან იგი მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის გაქარწყლებაზე. ამდენად, შეცილება სამართლებრივი ურთიერთობის ცალმხრივად „განმსაზღვრელი“ ნების გამოვლენა თუ გარიგებაა“ (იხ. სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი).

192. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია უკავშირდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ ხანდაზმულობის ვადის არასწორად ათვლას, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, კ. ჯ–ას მიერ პროკურატურაში წარდგენილი საჩივარი, არ წარმოადგენდა შეცილებას. კასატორის მოსაზრებით, სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. საქართველოს პროკურატურაში საჩივრით მიმართვა იძულებით ჩამორთმეული ქონების გამო, საკუთრების უფლების ხელყოფის დასაცავად წარმოადგენს სამართლებრივად ვარგის საშუალებას. გარდა ამისა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში განმარტებულია ალტერნატიული მსჯელობა მასზედ, რომ კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განუხორციელებლობის შემთხვევაშიც, თუკი იკვეთება პირის ნების თავისუფალ ფორმირებაში აშკარა და უხეში ჩარევა, დაზარალებულს უფლება აქვს, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა დააფუძნოს დელიქტურ ნორმებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ მის მიერ, არც ხანდაზმულობის და არც შეცილების ვადები არ არის გაშვებული და სარჩელი წარმოდგენილია კანონით დადგენილ ვადაში. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

193. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხემ წარმოადგინა არა მხოლოდ მოთხოვნის შემწყვეტი, არამედ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელიც (ხანდაზმულობა) (იხ.ტ.1.ს.ფ. 120). სსკ-ის 144.1 მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე.

194. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელის წარდგენისას, მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი). მოთხოვნის შემაფერხებელ შესაგებელთან გვაქვს საქმე ასევე, როდესაც მოპასუხე უთითებს მოსარჩელის მხრიდან საპასუხო მოქმედების შესრულებაზე (სსკ-ის 369-ე მუხლი) ან შესრულების ვადის დაუდგომლობაზე (სსკ-ის 361.2 მუხლი, 368-ე მუხლი).

195. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63.).

196. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. (იხ. დამატებით: ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ.20).

197. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელი აერთიანებს ორ ნაწილს: სარჩელის აღძვრისა და სარჩელის დაკმაყოფილების უფლებას. რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობა არის დარღვეული უფლების იძულებითი განხორციელების ვადა, ის უკავშირდება სწორედ სარჩელის დაკმაყოფილების უფლებას. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა უფლების იძულებითი განხორციელების შესაძლებლობა მატერიალური და არა საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი მიჩნეული უნდა იქნეს მატერიალური სამართლის კუთვნილებად კანონმდებლობაში მისი ადგილისა და სამართლებრივი შედეგების გათვალისწინებით.

198. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე.

199. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

200. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინაარმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობისვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შდრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი).

201. ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

202. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის დაწყებისათვის, როგორც წესი, არ არის სავალდებულო, რომ კრედიტორმა მისთვის ცნობილ ფაქტებს სამართლებრივი შეფასება მისცეს. თუ კრედიტორი მცდარ დასკვნებს გამოიტანს, ფაქტებს მცდარად შეაფასებს, ხანდაზმულობის ვადის დინება მაინც იწყება. ხანდაზმულობის ვადების დაწყებისათვის მიზანშეწონილად უნდა იქნეს მიჩნეული ხანდაზმულობის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ცოდნა მისი სამართლებრივი შეფასების გარეშე, რადგან რთულია შესაბამისი განათლების არმქონე პირს მოეთხოვოს ნორმის ქმედების შემადგენლობის კომპონენტების შეფასება. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას, პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ითვალისწინებს ბრალეულ არცოდნასაც. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის თაობაზე, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (იხ. დამატებით: ზურაბ ახვლედიანი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კომენტარი, წიგნი პირველი, თბილისი, 1999 წელი, მუხლი 130, გვერდი 320.

203. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობაკი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგებს.

204. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

205. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

206. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

207. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

208. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა. მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

209. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცდომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოაწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი)“. ( იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215.).

210. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

211. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

212. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა საკასაციო პრეტენზიების ფარგლებში ამოწმებს რა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების სისწორეს, აღნიშნავს, იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ განსახილველ საქმეზე საპროცესო ნორმების დარღვევით დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატა სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, თვითონ მიიღოს საქმეზე გადაწყვეტილება, შესაბამისად, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს, რომელმაც მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების ფარგლებში უნდა შეამოწმოს მოსარჩელის მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად, განსაზღვროს უფლების საკითხი და, მხოლოდ ამის შემდგომ უნდა იმსჯელოს, მოპასუხის შესაგებლის ფარგლებში მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) შესაგებლის საფუძვლიანობაზე.

213. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ (სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 404-ე, 412-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

ლევან მიქაბერიძე