საქმე №ას-1183-2020 15 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ს–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ე–ვი ....“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2018 წლის 11 ივნისს ს.ს–ძესა (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) და სს „ს.ბ–ს“ (შემდგომში „ბ–ი“) შორის გაფორმდა N000284444-5577498-7853873 საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ სესხის სახით მიიღო 200 000 ლარი, საიდანაც 112949,3 ლარი იყო რეფინანსირების თანხა, ხოლო 87050,97 ლარი სამომხმარებლო კრედიტი.

2. ამავე დღეს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების დამატებითი პირობების მიხედვით, მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, სესხის გაცემიდან 10 სამუშაო დღეში ბ–ისთვის უზრუნველყოფაში წარედგინა სესხის მიზნობრიობით შესაძენი სატვირთო. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბ–ს ჰქონდა უფლება მის მიმართ გაევრცელებინა სანქციები.

3. 2018 წლის 12 ივნისს ს.ს–ძემ ბ–იდან გაიტანა სესხი, 84836 ლარი.

4. მოსარჩელესა და ბ–ს შორის 2018 წლის 11 ივნისს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, გირავნობის უფლებით დაიტვირთა შპს „ე–ვ ?“-ის (შემდგომში „მოპასუხე“, „კომპანია“ ან „მოპასუხე კომპანია“) საკუთრებაში არსებული სატრანსპორტო საშუალება (სანომრე ნიშანი ..., მარკა-მოდელი ჰოვო ZZ3257N3847A, რეგისტრაციის მოწმობა AM4448020) (მომსახურების სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა).

5. 2018 წლის 1 თებერვლიდან 2019 წლის 23 აგვისტომდე მოსარჩელის საბ–ო ანგარიშზე მოპასუხე კომპანიის დირექტორმა ნ.შ–მა საერთო ჯამში შეიტანა 40 500 ლარი. გადახდის დანიშნულებაში მითითებულია „სესხის დაფარვა“.

6.მოსარჩელის მოთხოვნა

6.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა 54 360 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრება.

6.2. მოსარჩელის განცხადებით, მისი შვილი, ბ.ს–ზე წლების განმავლობაში დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში და კომპანიასთან თანამშრომლობის პარარელურად მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები მეგობრობდნენ კომპანიის დირექტორთან.

6.3. 2018 წლის ივნისში კომპანიის დირექტორი დაუკავშირდა მოსარჩელეს და აცნობა, რომ კომპანიის საქმიანობის გაგრძელებისა და გაფართოების მიზნით სურდა სატვირთოს ტიპის სატრანსპორტო საშუალების შესყიდვა, თუმცა რიგი შეუსრულებელი ვალდებულებების გამო, ვერ ახერხებდა კრედიტის აღებას, რისთვისაც დახმარება სთხოვა მოსარჩელეს. მხარეთა შორის არსებული ნდობის გათვალისწინებით, მოსარჩელემ, 2018 წლის 11 ივნისს, ბ–თან გააფორმა საკრედიტო ხელშეკრულება და სესხის სახით მიიღო 200 000 ლარი, საიდანაც 94 860 ლარი გადასცა მოპასუხეს სატრანსპორტო საშუალების შესაძენად. მოპასუხემ შეიძინა სატვირთო მანქანა, რომელიც ბ–თან დადებული შეთანხმების შესაბამისად, დაიტვირთა გირავნობის უფლებით.

6.4. მოპასუხე პერიოდულად რიცხავდა მოსარჩელის ანგარიშზე თანხას და საერთო ჯამში მას დაბრუნებული აქვს 40 500 ლარი, ხოლო გადასახდელი დარჩა 54 360 ლარი (94 860-40 500=54 360), რაზეც აცხადებს უარს.

7. მოპასუხის პოზიცია:

7.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიმართ მას არანაირი ვალდებულება არ აქვს შესასრულებელი. კომპანიის დირექტორსა და მოსარჩელის ოჯახის წევრებს შორის ნამდვილად იყო ჩამოყალიბებული მეგობრული ურთიერთობა, თუმცა მათ შორის არანაირი შეთანხმება არ მომხდარა და რაიმე თანხა სატრანსპორტო საშუალების შესაძენად მოსარჩელეს მოპასუხისთვის არ გადაუცია. მოსარჩელემ კომპანიის დირექტორს სთხოვა ავტომანქანა სესხის უზრუნველსაყოფად, რაზეც მოპასუხე დათანხმდა და ბ–ის სასარგებლოდ გირავნობის უფლებით დატვირთა მის საკუთრებაში არსებული სატრანსპორტო საშუალება (არანაირი თანხა ავტომანქანის შესაძენად მოსარჩელეს მოპასუხისთვის არ გადაუცია). მოსარჩელეს ჰქონდა ფინანსური პრობლემები და ვერ ფარავდა სესხს, რის გამოც, მხარეთა შორის არსებული მეგობრული ურთიერთობის გათვალისწინებით, მოპასუხე კომპანიის დირექტორი მას ეხმარებოდა და ანგარიშზე პერიოდულად შეჰქონდა სესხის თანხა. აღნიშნულ თანხას ფარავდა იმ მიზნითაც, რომ საფრთხე ემუქრებოდა მის კუთვნილ სატრანპორტო საშუალებას, რომელიც ბ–ის სასარგებლოდ დატვირთული იყო გირავნობის უფლებით.

8. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება

8.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

9.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 2-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო იყო მოსარჩელის მიერ მოპასუხისთვის სესხის სახით თანხის გადაცემის საკითხი.

10.3. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე-624-ე მუხლებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე მუხლებით და დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა და სწორედ მას უნდა წარედგინა სასამართლოსთვის იურიდიულად სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რომლებიც მოდავე მხარეთა შორის სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობას დაადასტურებდა.

10.4. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის დასადასტურებლად ვერ გამოდგებოდა მოსარჩელის მითითება იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ მოსარჩელესა და ბ–ს შორის 2018 წლის 11 ივნისს საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გირავნობის უფლებით დაიტვირთა მოპასუხის მიერ მოსარჩელესა და მას შორის არსებული სასესხო ურთიერთობის შედეგად მიღებული თანხით შეძენილი ავტოსატრანსპორტო საშუალება და მოპასუხე სესხის სახით თანხის მიღების შემდგომ, პერიოდულად უბრუნებდა თანხას მოსარჩელეს საბანკო ანგარიშზე თანხის შეტანის გზით.

10.5. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის ანგარიშზე საერთო ჯამში, 40 500 ლარი, შეტანილია ნ.შ–ის, როგორც ფიზიკური პირის, და არა როგორც იურიდიული პირის (მოპასუხე კომპანიის დირექტორის) მიერ. ამასთან, პალატამ გაიზიარა მოპასუხის დირექტორის განმარტება, რომ აღნიშნული თანხის შეტანა განაპირობა მოსარჩელის მიერ ბ–ის მიმართ არსებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, გირავნობის საგნის რეალიზაციის საფრთხემ.

10.6. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოთხოვნის უფლების არსებობისათვის საჭიროა მოთხოვნის უფლების მქონე მხარე ვალდებულებით ურთიერთობაში იყოს მოპასუხესთან. ანუ, მათ შორის უნდა არსებობდეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა, ან მისი მოთხოვნა უნდა გამომდინარეობდეს დელიქტური ვალდებულებიდან ან უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

10.7. სასამართლომ მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდება მოსარჩელის მიერ ბ–იდან სესხის სახით მიღებული თანხის ნაწილის მოპასუხე კომპანიისთვის გადაცემის ფაქტი. შესაბამისად, არ დგინდება მოდავე მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობა. ამდენად, მოპასუხე არ არის ის პირი, ვისაც ფულადი ვალდებულების შესრულება უნდა დაეკისროს.

10.8. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო გარემოების დამტკიცება შეიძლება სესხის ხელშეკრულებით, სესხის თანხის გადაცემის ან მიღების ხელწერილით, ვალის აღიარების ხელშეკრულებით, საპროცენტო სარგებლის გადახდის დამადასტურებელი ან სხვა მტკიცებულებით, რაც პირდაპირ ან ირიბად დაადასტურებდა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობას.

10.9. ამ ურთიერთობის დასადასტურებლად ვერ გამოდგებოდა მოსარჩელის მიერ საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირის, ბ.ს–ძის ჩვენება, რომლის განმარტებით, იგი, მოპასუხე კომპანიის დირექტორის შვილთან, გ.შ–თან ერთად ესწრებოდა მოსარჩელის მიერ სესხის აღების ფაქტს. მოწმის განცხადებით, მოსარჩელემ თანხა პირადად გადასცა გ.შ–ს, თუმცა რაიმე დოკუმენტი თანხის გადაცემაზე არ შეუდგენიათ და მან არ იცის გ.შ–ი იყო თუ არა მოპასუხე კომპანიაში რაიმე ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განმახორციელებელი ან მისი წარმომადგენელი. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა გადასცა თუ არა მოსარჩელემ ბ–იდან სესხად აღებული თანხის ნაწილი მოპასუხე კომპანიას.

11. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

11.2. კასატორის განცხადებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გამოიკვლიეს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, არასწორი შეფასება მისცეს საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებს, რის გამოც, არასწორად დაასკვნეს, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა სასესხო ურთიერთობა.

11.3. სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელესა და ბ–ს შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად გირავნობის უფლებით დაიტვირთა მოპასუხის მიერ შეძენილი სატრანსპორტო საშუალება. ამასთან, მოპასუხე თანხის მიღების შემდეგ პეროდულად იხდიდა მოსარჩელის სესხის თანხას (ანგარიშზე თანხის შეტანისას დანიშნულებაში მითითებულია სესხის დაფარვა) და ანგარიშზე შექონდა სწორედ იმ ოდენობის თანხა, რაც საჭირო იყო ავტოსატრანსპორტო საშუალების შეძენისთვის აღებული სესხის დასაფარად და არა მთლიანი ვალდებულებისათვის, რაც მიუთითებს მხარეთა შორის არსებულ ვალდებულებით ურთიერთობაზე და არა მხარის კეთილ ნებაზე დახმარებოდა მოსარჩელეს.

11.4. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მოწმე ბ.ს–ძის ჩვენება, რომელმაც დაადასტურა, რომ სადავო თანხა მოსარჩელემ გადასცა მოპასუხე კომპანიის დირექტორის შვილს, რომელმაც თავის მხრივ, ეს თანხა გადასცა მოპასუხეს. ამდენად, საქმეში წარდგენილი დოკუმენტებითა და მოწმის ჩვენების ერთობლივი შეფასებით, სასამართლოს უნდა დაედგინა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 191-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

16. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

17. კასატორის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულები და არასწორად დაასკვნა, რომ ბ–იდან სესხის სახით აღებული თანხა მოსარჩელეს მოპასუხისთვის არ გადაუცია.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაში/გადაწყვეტლებაშია მითითებული, სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო, ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

21. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ სადავოდ მიჩნეული უფლების კანონიერება უნდა დამტკიცდეს. დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მხარის პრეროგატივაა. საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომელიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს, ხოლო ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ. გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული.

22. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი.

23. ამასთან, სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (სუსგ №ას-839-805-2016, 2017 წლის 6 მარტი).

24. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა რაიმე სახის ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, რაც მოპასუხეს მოსარჩელისთვის თანხის გადახდის ვალდებულებას დააკისრებდა.

25. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

26. მოსარჩელის მითითებით, მასსა და მოპასუხეს შორის არსებობდა ზეპირი სახის სესხის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, მოსარჩელემ ბ–იდან საკრედიტო ხელშეკრულების ფარგლებში აღებული თანხის ნაწილი გადასცა მოპასუხეს, რაც, მისივე მითითებით, დასტურდება მოსარჩელესა და ბ–ს შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად მოპასუხის ავტომანქანის გირავნობის უფლებით დატვირთვით; იმ გარემოებით, რომ მოპასუხე კომპანიის დირექტორი ბ–ს პერიოდულად უხდიდა მოსარჩელის მიერ აღებული სესხის თანხას და საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირის ჩვენებით.

27. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებულ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის სადავოა ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა, რომელიც, მოსარჩელის განმარტებით, გამომდინარეობს ზეპირი სესხის ხელშეკრულებიდან, ამიტომ შეფასებას საჭიროებს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა სასესხო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმის (სსკ-ის 623-ე მუხ.) შემადგენლობასთან (მის აბსტრაქტულ კომპონენტებთან).

28. სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს ცალმხრივ და რეალურ ხელშეკრულებას ანუ, იგი დადებულად ითვლება და მხარეს დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობა გამსესხებლის მხრიდან ხელშეკრულების საგნის მსესხებლის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან (იხ. სუსგ საქმე №ას-361-343-2015, 14.12. 2015).

29. ერთ-ერთ საქმეში, რომელშიც სადავო იყო მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების დადების საკითხი, საკასაციო პალატამ განმარტა: „სსკ-ის 623-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა არა მხოლოდ მის არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხებით, არამედ ხელშეკრულების საგნის - ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის მსესხებლისათვის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა, შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაც, უპირველესად, ხელშეკრულების საგნის გადაცემაა (ხელშეკრულების დადება)“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1245-1168-2015, 20.05.2016წ.).

30. ამასთან, საგულისხმოა, რომ დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება, ანუ გამსესხებლის ვალდებულება შემოიფარგლება სესხის თანხის გადაცემისა და გადაცემული თანხის ოდენობის მტკიცებით, ხოლო მსესხებლის მტკიცების ტვირთი კი შემოიფარგლება სესხის თანხის დაფარვით. ამავე დროს, უდავოა, რომ ხელშეკრულების ფორმის არჩევის საკითხი მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს და სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი დასაშვები მტკიცებულებით, მათ შორის, მოწმის ჩვენებით შეიძლება დადასტურდეს, თუმცა, ზეპირი სესხის დროს ნივთის გადაცემის დამტკიცების თვალსაზრისით, მხოლოდ ეს უკანასკნელი, კანონის თანახმად, არასაკმარისადაა მიჩნეული და საკასაციო პალატა გასესხებული თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ დასაშვებ და საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს წერილობით საბუთს, როგორიცაა მაგალითად, სავალო საბუთი, გადარიცხვის ქვითარი, სალაროს შემოსავლის ორდერი (იხ.სუსგ №ას-398-371-2017, 6 ივნისი, 2017 წელი).

31. მოცემულ შემთხვევაში, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია თანხის მოპასუხისთვის გადაცემის დამადასტურებელი რომელიმე ზემოთ ჩამოთვლილი მტკიცებულება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო თანხის გადახდაზე უფლებამოსილ პირად მართებულად არ დაადგინა მოპასუხე კომპანია. ის გარემოება, რომ მოსარჩელის საბანკო კრედიტის უზრუნველსაყოფად გირავნობის უფლებით დაიტვირთა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა, თავისთავად არ ადასტურებს მოსარჩელის მიმართ მოპასუხის სასესხო ვალდებულების არსებობის ფაქტს. ხოლო რაც შეეხება მოპასუხე კომპანიის დირექტორის, ნ.შ–ის, მიერ მოსარჩელის ანგარიშზე თანხების შეტანას, ვინაიდან აღნიშნული გადარიცხვები განხორციელებულია არა როგორც კომპანიის, არამედ ფიზიკური პირის სახელით (იხ. ტ. 1. ს.ფ 35), საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოსარჩელის მიერ აღნიშნულ გადარიცხვებზე მითითება, ასევე, ვერ გამოდგება სესხის ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებელ დასაშვებ და დასაბუთებულ მტკიცებულებად.

32. საკასაციო სასამართლო, ასევე, ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირის ჩვენების რელევანტურობაზე და მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს მიერ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით დადგენილ სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, „იმ შემთხვევაშიც, თუ სესხის ხელშეკრულებაში მხარეები არ გაითვალისწინებენ ვალდებულების შესრულების თაობაზე მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენას, სასესხო ურთიერთობების სამართლებრივი თავისებურებებიდან გამომდინარე, ზეპირი ფორმით სასესხო ვალდებულების შესრულების ნამდვილობისათვის არ არის საკმარისი მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები. მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად აუცილებელია ისეთი მტკიცებულების არსებობა, რაც ერთობლივად მაღალი ალბათობით დაადასტურებს სადავო ფაქტს (მაგალითად, უშუალოდ კრედიტორის წერილი, თუნდაც მესამე პირისადმი მიმართული, რომელშიც მითითებულია ინფორმაცია ვალდებულების შესრულების თაობაზე, ან/და კრედიტორის მოქმედებები, რომლებიც მიუთითებენ ვალდებულების მიღებაზე და სხვა). ამდენად, სასესხო ვალდებულებების შესრულების თაობაზე წერილობითი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლი) მოწმეების ჩვენება დასაშვებია მხოლოდ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად. ეს თავისებურება განპირობებულია მატერიალურ-სამართლებრივი წესით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება, გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება, დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით“. „... ამდენად, სასესხო ურთიერთობებში კანონი „არ ენდობა“ მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს (ამ შემთხვევაში მოწმის ჩვენების, როგორც არაპირდაპირი (ინდიციური) მტკიცებულების შეფასება, ემპირიული წესების საფუძველზე ხორციელდება სხვა მტკიცებულებთან შეფასების გზით). აქედან გამომდინარე, კანონი მიუთითებს არა მხოლოდ გამსესხებლის უფლებაზე, არამედ „ხელშეკრულების ნამდვილობაზე“, რაც მოიცავს როგორც გამსესხებლის უფლებას, ასევე, მსესხებლის ვალდებულებას (ხელშეკრულების რეალური ბუნებიდან გამომდინარე გამსესხებლის მიერ სესხის ხელშეკრულების საგნის მსესხებელზე საკუთრებაში გადაცემის და შემდეგ მისი მიღების ფაქტის დადგენა ემორჩილება ერთსა და იმავე წესს.), შესაბამისად, მითითებული დანაწესის მიზნებიდან გამომდინარე, სასესხო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ზეპირი ფორმით ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში, მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-872-830-2013, 17 ოქტომბერი, 2014 წელი).

33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იმ პირობებშიც კი, თუ რელევანტურ მტკიცებულებად მივიჩნევთ მოსარჩელის მიერ მითითებული მოწმის ჩვენებას, მოპასუხე მაინც ვერ ჩაითვლება თანხის გადახდაზე უფლებამოსილ პირად, ვინაიდან როგორც თავად საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული ბ.ს–ძე განმარტავს, მოსარჩელემ თანხა მისი თანდასწრებით გადასცა არა უშუალოდ მოპასუხეს (კომპანიის წარმომადგენელს, დირექტორის ან სხვა უფლებამოსილი პირის სახით), არამედ გ.შ–ს, რომელიც მოპასუხე კომპანიის დირექტორის შვილია (იხ. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 20 იანვრის სხდომის ოქმი, CD დისკი, ტ. 1. ს.ფ 118-149). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ არ დგინდება სადავო თანხის მოსარჩელის მიერ მოპასუხისთვის გადაცემის ფაქტი, შესაბამისად, აღნიშნული თანხის დაბრუნებაზე ვალდებულ პირად მართებულად არ იქნა მიჩნეული მოპასუხე კომპანია.

34. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე, 624-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

35. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

36. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2718 ლარის 70% - 1 902.6 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ს.ს–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. ს.ს–ძეს (...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბ–ის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ.მ–ძის (....) მიერ გადახდილი (საგადახდო დავალება №0, გადახდის თარიღი 2020 წლის 5 ნოემბერი), 2718 ლარის 70% - 1 902.6 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე