№ას-35-35-2018 17 იანვარი, 2020 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „თ.ს.კ–ა“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ო–ა“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – მომსახურების საფასურისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. შპს „თ.ს.კ–ასა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“, „შემსრულებელი“, „კომპანია“ ან „კასატორი“) და შპს „ო–ას“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „დამკვეთი“) შორის 2016 წლის 20 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება რეკლამის განთავსების მომსახურების შესახებ, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ (შემსრულებელი) იკისრა ვალდებულება, მის ბალანსზე რიცხულ ავტობუსებზე განეთავსებინა მოპასუხის (დამკვეთის) მიერ მიწოდებული სათამაშო მაღაზიის რეკლამა, ხელშეკრულების დანართით განსაზღვრული შემდეგი პირობებით: რეკლამის ტიპი - არასტანდარტული შეფუთვა; ავტობუსის მოდელი - პატარა ბოგდანი; სარეკლამო ფართი - თითოეულ ავტობუსზე 26,94 კვ.მ; ავტობუსების რაოდენობა - 3; საერთო სარეკლამო ფართი - 80,82 კვ.მ; 1 კვ.მ-ის ფასი - 55 ლარი; ვადა - ერთი თვე; საერთო ღირებულება - 4 445,10 ლარი.
2. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების დადებამდე, 2016 წლის 14 იანვარს მოპასუხესა და სათამაშოების მაღაზია შპს „ს–ს“ (შემდგომში „სათამაშოების მაღაზია“) შორის დაიდო ხელშეკრულება სარეკლამო მომსახურების შესახებ, რომლის თანახმად, სათამაშოების მაღაზიის სარეკლამო მასალა მოპასუხეს უნდა განეთავსებინა ქ. თბილისის მუნიციპალურ სამ ავტობუსზე (პატარა ბოგდანი), სამარშუტო ნომრით ?. აღნიშნული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად მოპასუხემ დაამზადა სარეკლამო ბანერები.
3. 2016 წლის 25 იანვრის რეკლამის განთავსების აქტის თანახმად, შემსრულებელმა დამკვეთის მიერ მიწოდებული სათამაშოების მაღაზიის რეკლამა განათავსა მის ბალანსზე რიცხულ შემდეგ ავტობუსებზე: TTC ?, TTC ?, TTC ?. აღნიშნული ავტობუსები მოძრაობდა №? სამარშრუტო ხაზით. დამკვეთმა ჩაიბარა შესრულებული სამუშაო და რეკლამის განთავსების ვადის ათვლა დაიწყო 2016 წლის 25 იანვრიდან.
4. მოპასუხემ 2016 წლის 04 თებერვლის წერილით მოსარჩელეს აცნობა ამ უკანასკნელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო 2016 წლის 05 თებერვლიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. წერილი ჩაბარდა ადრესატს.
5. მოსარჩელემ 2016 წლის 07 მარტს განახორციელა ავტობუსებზე: TTC ?, TTC ?, TTC ? განთავსებული სათამაშოების მაღაზიის რეკლამის დემონტაჟი.
6. მოპასუხეს არ აუნაზღაურებია 2016 წლის 20 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების ღირებულება.
7. 2017 წლის 16 იანვარს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის მხარეთა შორის 2016 წლის 20 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე რეკლამის განთავსების საფასურის - 4 445,10 ლარის დაკისრება; ასევე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს დაკისრება, ყოველდღიურად მომსახურების საფასურის - 4 445,10 ლარის 0,1%-ის ოდენობით, 2016 წლის 31 იანვრიდან 2016 წლის 26 დეკემბრის ჩათვლით (ჯამში 1 471,33 ლარის ოდენობით).
8. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო.
9. 2017 წლის 03 თებერვალს მოპასუხემ მოსარჩელის მიმართ წარადგინა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა მისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით, 2386 ლარის დაკისრება.
10. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ ჯეროვნად არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება. კერძოდ, მართალია, რეკლამა განთავსდა სამივე ავტობუსზე, თუმცა ერთ-ერთ მათგანს (TTC ?) საერთოდ არ უმოძრავია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიმართულებით. გარდა ამისა, განთავსებული რეკლამები იყო დაზიანებულ მდგომარეობაში. აღნიშნულის გამო სათამაშოების მაღაზიამ მოპასუხესთან შეწყვიტა ხელშეკრულება და მოპასუხემ ვერ მიიღო მოგება 2386 ლარის ოდენობით.
11. მოსარჩელემ (შეგებებული სარჩელით მოპასუხე) წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო.
12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2016 წლის 20 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 1481,7 ლარისა (გადაწყვეტილების 1.1. პუნქტი) და პირგასამტეხლოს - 490 ლარის (გადაწყვეტილების 1.2. პუნქტი) გადახდა; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
13. მხარეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივრები. მოსარჩელემ მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება; ხოლო, მოპასუხემ გადაწყვეტილების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ხოლო, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილება გაუქმდა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში (გადაწყვეტილების 1.1, 1.2 პუნქტები და მე-3 პუნქტი) და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დარჩა უცვლელად.
15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები
16. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, 20.01.2016წ. ხელშეკრულება, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულებას.
17. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის წერილით გაკეთდა მხოლოდ ოფერტი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. მისი განმარტებით, აღნიშნული წერილის შინაარსი გამოხატავდა ამ უკანასკნელის ნებას ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, მოსარჩელის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო.
18. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა გამოიხატა იმაში, რომ მან რეკლამის მომსახურება არ განახორციელა იმ მიმართულებით მოძრავი ტრანსპორტით (სამარშრუტო ნომერი, ხაზი №?), რომლის ინტერესიც გააჩნდა დამკვეთს/მოპასუხეს და წარმოადგენდა შეთანხმების საგანს.
19. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ ვინაიდან 20.01.2016წ. ხელშეკრულებაში არ იყო დათქმა კონკრეტული მარშრუტის მქონე ავტობუსებზე რეკლამის განთავსების შესახებ, იგულისხმებოდა, რომ მხარეთა შორის ასეთი შეთანხმება არ არსებობდა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალების, წინამდებარე განჩინების პირველ, მე-2 და მე-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და შეკვეთილი მომსახურების ხასიათის ანალიზი ადასტურებს, რომ მოპასუხის ინტერესს სწორედ №? სამარშრუტო ხაზით მოძრავ ავტობუსებზე რეკლამის განთავსება წარმოადგენდა, რაც თავიდანვე იყო მოსარჩელისთვის ცნობილი და იყო მხარეთა შეთანხმების საგანი.
20. სააპელაციო სასამართლომ № TTC ?, TTC ? და TTC ? ავტობუსების მუშაობის (მოძრაობის) გრაფიკის შესახებ მოსარჩელის №1 ავტობაზის უფროსის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ სარეკლამო მომსახურების დაწყების დღეს, 25 იანვარს №? სამარშრუტო ხაზით მოძრაობა დაიწყო მხოლოდ ორმა - №? და №? ავტობუსმა, ხოლო მესამე ავტობუსი №? ამ ხაზზე 04 თებერვლამდე არცერთი დღე არ გასულა; ამასთან, №? ხაზზე 28 და 30 იანვარს, ასევე, პირველ და 03 თებერვალს მოძრაობა არ განუხორციელებია არც №? ავტობუსს.
21. სააპელაციო პალატის შეფასებით, ის გარემოება, რომ მომსახურების დაწყების დღიდან (25 იანვარი) 05 თებერვლამდე პერიოდში შემსრულებლის მიერ რეკლამის განთავსების მომსახურება შეთანხმებულ №? ხაზზე ხორციელდებოდა მხოლოდ ორი ავტობუსით, მათ შორის, რამდენიმე დღის განმავლობაში მხოლოდ ერთი ავტობუსით, წარმოადგენდა ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის შესაბამისად, დამკვეთს აძლევდა უფლებას უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე და მოეთხოვა მომსახურების შეწყვეტა.
22. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა დამკვეთის პოზიცია, რომ 2016 წლის 04 თებერვალს მასსა და სათამაშოების მაღაზიას შორის არსებული სარეკლამო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტა წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელესთან დადებული რეკლამის განთავსების ხელშეკრულების შეწვეტის პატივსადებ საფუძველს. ამასთან, აღნიშნული ფაქტის გამო მოპასუხეს აღარ გააჩნდა ინტერესი 04 თებერვლის შემდგომ შემსრულებლისგან მიეღო რეკლამის განთავსების მომსახურება.
23. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 641-ე, 644-ე მუხლებით, 643-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და განმარტა, რომ ვინაიდან საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე ცხადი იყო, რომ 25 იანვრიდან 05 თებერვლამდე შემსრულებლის მიერ გაწეული რეკლამის განთავსების მომსახურება იყო ნაკლის მქონე, არ შეესაბამებოდა შეთანხმებულ პირობებს და ვერ უზრუნველყოფდა ხელშეკრულების მიზანს - კონკრეტული მიმართულებით სამი ავტობუსის უწყვეტად მოძრაობით ახალი წლის დღეებში კონკრეტულ სეგმენტზე მოეხდინა სათამაშოების მაღაზიის რეკლამის გავრცელება, მოპასუხე უფლებამოსილი იყო არ აენაზღაურებინა ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში 25 იანვრიდან 05 თებერვლამდე გაწეული ნაკლიანი მომსახურების ღირებულება.
24. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, მიიჩნია, რომ დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა 05 თებერვლიდან გაწეული მომსახურების საფასურის ანაზღაურების თაობაზე, ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეს ეცნობა მითითებული პერიოდიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რის გამოც მას აღარ ეკისრებოდა მომსახურების გაწევის ვალდებულება.
25. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა შეგებებული სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე. მისი განმარტებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ მოპასუხესა და სათამაშოების მაღაზიას შორის დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტა განპირობებული იყო მოსარჩელის მიერ ვალდებულების დარღვევით.
26. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
27. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:
27.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სადავო სამართალურთიერთობას. მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება დამკვეთის მიერ მიწოდებული რეკლამა განეთავსებინა მის საკუთრებაში არსებულ ავტობუსებზე. აღნიშნული ხელშეკრულება თავისი არსით წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 340-ე მუხლით გათვალისწინებულ შერეულ, კერძოდ, იჯარისა და მომსახურების (განთავსებისა და დემონტაჟის ნაწილში) ხელშეკრულებას. შესაბამისად, მხარეთა შორის არსებული შეთანხმება უნდა განიმარტოს იჯარის მარეგულირებელი ნორმებით, როგორც მასთან ყველაზე ახლოს მდგომი სამართალურთიერთობით. აღნიშნულის საპირისპიროდ სასამართლომ სადავო ურთიერთობა მიიჩნია ნარდობად;
27.2. დაუსაბუთებელია სასამართლოს განმარტება ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტასთან დაკავშირებით, ვინაიდან მოპასუხემ თავისი წერილით გააკეთა ოფერტი ხელშეკრულების ურთიერთშეთანხმებით შეწყვეტის შესახებ, რაც არ გულისხმობდა მის ცალმხრივად შეწყვეტას. აღნიშნულის თაობაზე მოსარჩელემ მოპასუხეს განუცხადა უარი როგორც ზეპირად, ისე წერილობით. შესაბამისად, ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა, მოპასუხეს ასეთი ნება არ გამოუვლენია;
27.3. მოსარჩელემ სრულად და ჯეროვნად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. დამკვეთის მიერ მიწოდებული რეკლამით ავტობუსები ერთი თვის განმავლობაში მოძრაობდნენ. შესაბამისად, არ არსებობდა ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძველი. იგი შეწყდა ვადის გასვლით, რაც წარმოშობს ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას;
27.4. სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეისწავლა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად მიიჩნია კომპანიის მიერ განხორციელებული შესრულება ნაკლის მქონედ;
27.5. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა №? მარშრუტთან დაკავშირებული გარემოება. მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტურად არ დასტურდებოდა მარშრუტზე შეთანხმება, სასამართლომ აღნიშნული გარემოება დადგენილად მიიჩნია. კომპანიაში არის ძველი ბოგდანები, რომლებიც ხშირად ზიანდება და საჭირო ხდება მათი ჩანაცვლება, რათა არ მოხდეს სამუშაო პროცესის შეფერხება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, კომპანია ვერ იღებს კონკრეტულ მარშრუტზე რეკლამის განთავსების ვალდებულებას, ვინაიდან დაზიანების შემთხვევაში შესაძლოა მოხდეს ავტობუსის სხვა მარშრუტზე გადაყვანა, რის შესახებაც შემსრულებელი ყოველთვის აფრთხილებს რეკლამის განთავსებით დაინტერესებულ პირს. სწორედ ამ მიზეზით ფორმდება ხელშეკრულება კონკრეტულ ავტობუსზე და არა მარშრუტზე;
27.6. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ხელშეკრულების შეწყვეტის პატივსადებ მიზეზად მოპასუხესა და სათამაშოების მაღაზიას შორის დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტა. მოსარჩელისთვის ცნობილი არ ყოფილა აღნიშნული ხელშეკრულების შესახებ. მოპასუხემ მოსარჩელეს რეკლამის განთავსების მოთხოვნით მიმართა 2015 წლის დეკემბერში, ხოლო მოპასუხესა და სათამაშოების მაღაზიას შორის ხელშეკრულება გაფორმდა 2016 წლის 14 იანვარს. შესაბამისად, იგი ვერ გახდებოდა მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების საფუძველი;
27.7. ამასთან, მოპასუხესა და სათამაშოების მაღაზიას შორის არსებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულება ან შეუსრულებლობაც ვერ გახდებოდა კომპანიისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების, მით უფრო, ხელშეკრულების შეწყვეტის პატივსადები საფუძველი, ვინაიდან ორივე ხელშეკრულება დაიდო დამოუკიდებლად. გარდა ამისა, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება შეწყდა ურთიერთშეთანხმებით და უცნობია რა გახდა მისი შეწყვეტის მიზეზი.
28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
29. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
33. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
34. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სასამართლომ მართებულად არ შეაფასა სადავო სამართალურთიერთობა და არასწორად მიიჩნია ის ნარდობად. მისი განმარტებით, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს შერეულ, იჯარისა და მომსახურების ხელშეკრულებას და სასამართლოს დავის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა იჯარის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმებით.
35. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პოზიციას და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის 2016 წლის 20 იანვარს დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს შერეული ტიპის ხელშეკრულებას. კერძოდ, სადავო ხელშეკრულების ანალიზი იძლევა დასკვნის შესაძლებლობას, რომ იგი მოიცავს იჯარისა და ნარდობის (მომსახურების) ხელშეკრულების ელემენტებს, თუმცა წინამდებარე დავის განხილვისას გამოყენებულ უნდა იქნეს არა იჯარის, არამედ ნარდობის ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმები.
36. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 340-ე მუხლის თანახმად, შერეული ხელშეკრულებების განმარტებისას მხედველობაში მიიღება ნორმები იმ ხელშეკრულებათა შესახებ, რომლებიც შესრულების არსთან ყველაზე ახლოს დგანან და მას შეესაბამებიან.
37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის თანახმად, კერძო სამართალი შერეული ხელშეკრულების განმარტების ხერხს იმ შემთხვევაში მიმართავს, როდესაც შეთანხმებაში განსხვავებული შინაარსის მქონე დებულებების არსებობა განაპირობებს მხარეთა საერთო განზრახვის დადგენის საჭიროებას, რითაც ისინი ხელმძღვანელობდნენ ხელშეკრულების გაფორმებისას. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო მათ ნებას განმარტავს იმ დათქმებზე აპელირებით, რომლებიც თავისი შინაარსით უფრო ახლოს დგანან იმ მიზნებთან, რისი მიღწევაც მხარეებს სურდათ ამ ხელშეკრულების დადებისას (იხ. სუსგ საქმე №ას-238-225-2015, 06 მაისი, 2015 წელი).
38. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2016 წლის 20 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება რეკლამის განთავსების მომსახურების შესახებ, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება მის ბალანსზე რიცხულ სამ ავტობუსზე განეთავსებინა მოპასუხის მიერ მიწოდებული სათამაშო მაღაზიის რეკლამა. ხელშეკრულების თანახმად, რეკლამა განკუთვნილი იყო პირთა განუსაზღვრელი წრისთვის და მიზნად ისახავდა პროდუქტის რეალიზაციის ხელშეწყობას. რეკლამის მიზნისა და მისი განთავსების ობიექტის დანიშნულებიდან გამომდინარე, ამ ავტობუსებს, ბუნებრივია, უნდა ემოძრავათ. ამრიგად, გარდა რეკლამის განთავსებისა, მოსარჩელეს მინიმუმ ავტობუსების ქალაქში მოძრაობა უნდა უზრუნველეყო. გარდა ამისა, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეს რეკლამის არა მარტო განთავსება, არამედ მისი დემონტაჟიც უნდა მოეხდინა.
39. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მხარეთა შორის სადავოა ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიმართულებით (მარშრუტით) ავტობუსების მოძრაობის ვალდებულების დარღვევა, რის გამოც მოპასუხე უარს ამბობს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის ანაზღაურებაზე.
40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო საკითხი უნდა მოწესრიგდეს ნარდობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმებით, ვინაიდან სადავო ხელშეკრულება შესრულების არსით ყველაზე ახლოს დგას სწორედ ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსთან.
41. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ 04.02.2016წ. წერილით მოპასუხემ გამოხატა 2016 წლის 05 თებერვლიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის (ხელშეკრულებიდან გასვლის) ნება.
42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენას (სსკ-ის 51-ე მუხლი), რომელიც მოითხოვს მხოლოდ მეორე მხარის მიერ მიღებას და არ საჭიროებს ამ უკანასკნელის თანხმობას.
43. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ჩაბარდა მოპასუხის 04.02.2016წ. წერილი. შესაბამისად, მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე, ნამდვილია.
44. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. იმავე კოდექსის 636-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, შემკვეთს უფლება აქვს სამუშაოს დასრულებამდე ნებისმიერ დროს თქვას უარი ხელშეკრულებაზე, მაგრამ მან უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს შესრულებული სამუშაო და ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანი. შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურებაზე უარის თქმის უფლება შემკვეთს აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შესრულებული სამუშაო ნაკლის მქონეა. ასეთ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 644-ე მუხლის შესაბამისად, შემკვეთი უფლებამოსილია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე.
45. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელემ სრულად და ჯეროვნად შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, შესაბამისად, არ არსებობდა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი. მისი განმარტებით, ავტობუსები ერთი თვის განმავლობაში მოძრაობდნენ. ამასთან, კომპანიას არ უკისრია რეკლამის კონკრეტულ მარშუტზე განთავსების ვალდებულება.
46. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე არაჯეროვნად ასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. კერძოდ, მან რეკლამის გავრცელება არ უზრუნველყო შეთანხმებული მიმართულებით მოძრავი ტრანსპორტით (სამარშრუტო ხაზი 85).
47. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა რეკლამის განთავსებას სწორედ №? სამარშრუტო ხაზით მოძრავ ავტობუსებზე. ამასთან, საქმეში წარდგენილი №1 ავტობაზის უფროსის წერილიდან ირკვევა, რომ ხელშეკრულებით შეთანხმებული ავტობუსებიდან (№ TTC ?, TTC ?) 25 იანვარს №? სამარშრუტო ხაზით მოძრაობა დაიწყო მხოლოდ ორმა - №?, №? ავტობუსმა, ხოლო მესამე ავტობუსი №? ამ ხაზზე 04 თებერვლამდე არცერთი დღე არ გასულა. გარდა ამისა, №? ხაზზე 28 და 30 იანვარს, ასევე, პირველ და 03 თებერვალს მოძრაობა არ განუხორციელებია არც №? ავტობუსს. შესაბამისად, მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას. გარდა ამისა, ვინაიდან იმავდროულად შეწყდა სათამაშოების მაღაზიასა და მოპასუხეს შორის არსებული ხელშეკრულება (რომელიც გახდა სადავო ხელშეკრულების დადების წინაპირობა), ამ უკანასკნელს აღარ ჰქონდა სადავო ხელშეკრულების გაგრძელების ინტერესი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე უფლებამოსილი იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე, რის გამოც იგი არ არის ვალდებული აანაზღაუროს ნაკლიანი მომსახურების ღირებულება.
48. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.
49. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
50. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1334-1372-2014, 13 მარტი, 2015 წელი; №ას-1213-1155-2014,16 ნოემბერი, 2015 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
52. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
53. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% - 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. შპს „თ.ს.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორს შპს „თ.ს.კ–ას“ (ს/ნ: .....) დაუბრუნდეს ამ უკანასკნელის მიერ 2017 წლის 21 დეკემბრის №1513839021 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ე. გასიტაშვილი
