საქმე №ას-1152-2021 31 იანვარი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ა–ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკომპენსაციო თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.ა–ამ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ, კომპენსაციის სახით დამატებით 21685,86 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, საკომლო სიის ჩანაწერის საფუძველზე მოსარჩელის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო ზუგდიდის რაიონის სოფელ ანაკლიაში მდებარე 539 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

3. 2016 წელს სახელმწიფომ მიიღო გადაწყვეტილება ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის შესახებ, რომლის განხორციელების მიზნით, აუცილებლობას წარმოადგენდა მშენებლობის დაწყება რამოდენიმე ასეულ, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილ ნაკვეთზეც.

4. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით, 2016 წლის 15 ნოემბერს საკონსულტაციო ცენტრ „გ–კმა“ მოამზადა სამოქმედო გეგმა, რა დროსაც შეფასდა 522 მიწის ნაკვეთი. შეფასებისას მათი დაყოფა მოხდა 4 ჯგუფად. მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი მოხვდა მე-4 ჯგუფში, სადაც 1 კვ.მ მიწის ღირებულება განისაზღვრა 7 აშშ დოლარის შესაბამისი 17 ლარის ოდენობით. აღნიშნული შეფასების საფუძველზე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის გამოსყიდვის სანაცვლოდ, შესთავაზეს 11314,16 ლარი, რაზეც უარი განაცხადა.

5. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის მოთხოვნა, ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის განხორციელების მიზნით, მისთვის აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის მინიჭების შესახებ და მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა სახელმწიფო საკუთრება.

6. 2017 წლის 4 სექტემბერს, მოსარჩელის დაკვეთით, დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ში“ მომზადდა სასაქონლო ექსპერტიზა იმ მიზნით, რომ დადგენილიყო მიწის ნაკვეთის რეალური საბაზრო ღირებულება 2017 წლის მარტის მდგომარეობით. დასკვნის თანახმად, მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 33000 ლარს, სადაც 1 კვ.მ-ის ფასია 62 ლარი. უკვე ანაზღაურებული თანხის გათვალისწინებით, მოპასუხემ მოსარჩელეს უნდა გადაუხადოს დარჩენილი სხვაობა 21685,84 ლარი.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 13 თებერვლის №247 განკარგულებით დამტკიცდა ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების პოლიტიკის სახელმძღვანელო – ჩარჩო დოკუმენტი და ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმა. აღნიშნული დოკუმენტის შესაბამისად, პროექტისათვის საჭირო მიწის ნაკვეთების შესყიდვას ახორციელებს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, ხოლო სააგენტოს კონტრაქტორი ორგანიზაციის – შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც–ი – გ–კის“ მიერ ხორციელდება მიწის ნაკვეთების გამოსყიდვის პროცედურები.

8. აღნიშნული ცენტრის მიერ რამოდენიმე თვე მიმდინარეობდა მოლაპარაკება და საკომპენსაციო წინადადების შეთავაზება მშენებლობის დერეფანში მოყოლილი უძრავი ქონების მესაკუთრეებთან, მათ შორის, მოსარჩელესთან. მათთან შეთანხმების მიღწევით, სათანადო ანაზღაურებით განახორციელა ცალკეულ პირთა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების გამოსყიდვა. საკომპენსაციო ღირებულებაზე აზრთა სხვადასხვაობის გამო შეთანხმება ვერ შედგა მოსარჩელესთან.

9. გ–კის მიერ განხორციელებული, გამოსასყიდი მიწის ნაკვეთების შეფასებისას დეტალურად არის აღწერილი შეფასების მეთოდოლოგია ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმაში, სადაც მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ღირებულება 11314,16 ლარს შეადგენს.

10. მოპასუხის მოსაზრებით, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით განმარტებულია ექსპროპრიაციის დეფინიცია, განსაზღვრულია, ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ, სათანადო საკომპენსაციო თანხის გადახდა ან ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულების მქონე სხვა ქონების გადაცემა. კანონის მიზანს წარმოადგენს საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭებისა და ექსპროპრიაციის განხორციელების წესის განსაზღვრა, რაც ხორციელდება საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის და სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე. ექსპროპრიატორი ახორციელებს ყველა სათანადო ღონისძიებას, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავის იხარჯებით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას. სწორედ აღნიშნული მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით, განხორციელდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონების შეფასება გ–კის მიერ, თუმცა შეთანხმება მოსარჩელესთან ვერ შედგა. ამავე კანონის თანახმად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, დამოუკიდებლად შეაფასოს ქონება, თუმცა სასამართლოს მხრიდან მათი შეფასება უნდა მოხდეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105-ე მუხლის საფუძველზე. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას არ შეიძლება მიენიჭოს რაიმე სახის უტყუარად გასაზიარებელი მტკიცებულების ძალა, ვინაიდან შეთავაზების აქტში მითითებული და შეთავაზებული თანხა ემყარება საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 13 თებერვლის №247 განკარგულებით დამტკიცებულ სამოქმედო გეგმას, რომელიც მომზადებულია შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც– გ–კის“ მიერ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით დამატებით 21685,86 ლარის გადახდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ივლისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელისათვის, 539 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევის სანაცვლოდ, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ კომპენსაციის სახით გადახდილი 11 314,16 ლარი ვერ უზრუნველყოფს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლების შეზღუდვის გამართლებას, რაც შესაძლებელია განხორციელდეს საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის მხოლოდ სამართლიანი კომპენსაციის პირობებში.

14. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კომპენსაცია წარმოადგენს მესაკუთრისთვის ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლითა და ამ კანონით გათვალისწინებული წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურება თანხის გადახდით ან ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულების მქონე სხვა ქონების გადაცემით. იმავე კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისთვის გადასაცემ სავარაუდო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. თავის მხრივ მესაკუთრე უფლებამოსილია თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან ქონების საბაზრო ღირებულებასა და საკომპენსაციო თანხაზე ან კომპენსაციის სახით შეთავაზებული ქონების გადაცემაზე, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

15. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე ორივე მხარემ წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნები საექსპროპრიაციო ქონების შეფასების თაობაზე, რომლებშიც განსხვავებულადაა შეფასებული ქონების საბაზრო ღირებულება, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში 1 კვ.მ-ის ღირებულება 62 ლარიდან 66 ლარამდე მერყეობს, რაც მნიშვნელოვნად განსხვავდება მოპასუხის დაკვეთით შესრულებული შეფასების ანგარიშში მოცემული 1 კვ.მ-ის ღირებულებისაგან – 17 ლარისგან.

16. მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც– გ–კის“ მიერ შედგენილია შეფასების ანგარიში. აღნიშნული შეფასების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელემ წარადგინა 3 დასკვნა: ა) შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ დასკვნა; ბ) დამოუკიდებელი აუდიტის ნ.ს–ძის შეფასების ანგარიში და გ) აუდიტორ-შემფასებლის გ.ლ–ას საშემფასებლო ანგარიში. მოსარჩელის და მოპასუხის წარმოდგენილ ოთხივე დასკვნაში აღნიშნულია, რომ შეფასებისას გამოყენებულ იქნა საერთაშორისო სტანდარტებით გათვალისწინებული საბაზრო მიდგომა, რაც გულისხმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას იმ შესაბამისი ანალოგების მონაცემებთან, რომლებიც გაყიდულ იქნა ან რომლებიც განცხადებული არიან გასაყიდად. საბაზრო მიდგომის გამოყენებისას, შემფასებელი აყალიბებს მოსაზრებას ღირებულების შესახებ, შესადარებელი ქონების შეფასების ობიექტთან შედარების გზით.

17. მოპასუხის დაკვეთით შედგენილ შეფასების ანგარიშში განმარტებულია, რომ მოცემული დასკვნა მოიცავს შემფასებლის პროფესიულ აზრს მის მიერ დადგენილ ღირებულების მაჩვენებელთან მიმართებაში და არ შეიძლება ჩაითვალოს გარანტიად იმისა, რომ შეფასებული ქონება ხელიდან ხელში გასხვისებული იქნება ზუსტად შეფასებული ღირებულების მიხედვით. ღირებულების საბოლოო მაჩვენებელი წარმოადგენს მოპოვებული ინფორმაციის ანალიზის შედეგად მიღებულ შედეგს და არ წარმოადგენს იმის გარანტიას, რომ ბაზარზე შეიძლება არ არსებობდეს სხვა შეთავაზებები ან გარიგების ფაქტები, რომლებიც განსხვავდებიან თანხობრივი მაჩვენებლებით. შეფასებაში აღნიშნულია შემდეგი: შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. გ–კის“ მიერ შეფასდა სულ 522 მიწის ნაკვეთი, შესაფასებელი ობიექტები დაიყო 4 ჯგუფად, თავის მხრივ, თითოეული ჯგუფი გაიყო ორ ნაწილად და გამოყვანილია 8 ღირებულება ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. თითოეულ ჯგუფში, საცხოვრებელი უბნების მიხედვით, შერჩეულ იქნა თითო შესაფასებელი ობიექტი, რომელიც მიჩნეულია საუკეთესო ან საშუალო მახასიათებლების მქონე ქონებად, რომელთა შეფასებაც უკეთაა შესაძლებელი საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით.

18. გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის პირველი იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე (შეფასება 2016 წლის 15 ნოემბერს მომზადდა), ხოლო შეთავაზებები იქნა მხოლოდ აქტიური განცხადებებიდან. შეთავაზებების განხილვისას გასაუბრება შედგა ყველა განმცხადებელთან. მოძიებული შესადარებელი ანალოგებიდან თითო ასეთი ობიექტისთვის შერჩეულ იქნა მინიმუმ სამი ანალოგი, რომელთა მეშვეობითაც განხორციელდა შედარებითი ანალიზი. ანალოგები შეირჩა რელევანტურობის პრინციპით. შერჩეული ობიექტის ღირებულების აღნიშნული მეთოდით დადგენის შემდეგ, შემფასებელმა მოახდინა ჯგუფში შემავალი დანარჩენი შესაფასებელი ნაკვეთების ღირებულების განსაზღვრა, შეფასებულ ქონებასთან მათი შედარების საფუძველზე. ასევე გათვალისწინებულ იქნა საცხოვრებელი, ან/და კომერციული მიმზიდველობა, რელიეფური თავისებურება, მისადგომობა, ხედი, კონფიგურაცია და სხვა მახასიათებლები. ნაკვეთები შეფასდა როგორც ვაკანტური, ყველანაირი გაუმჯობესების გარეშე. ღირებულების დადგენა მოხდა შეფასების დროისთვის, 15.11.2016 წლის თარიღისთვის არსებული კურსით: 1 აშშ დოლარი – 2,4890 ლარი, გამოსყიდვის შეთავაზება – 2017 წლის 25 აპრილს.

19. გ–კის შეფასებით, მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი მოხვდა საკვლევ მე-4 ჯგუფში. ამ ჯგუფის მიწის ნაკვეთები მდებარეობს ნესტიან ტერიტორიაზე, აქვს გრუნტის მისასვლელი გზა და გამოიყენება მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით. ამასთან ამ ჯგუფში არსებული ნაკვეთების ნაწილს აქვს უკეთესი მდებარეობა, არის შედარებით მშრალი ნიადაგი, არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების და აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა, რის გამოც მათი ღირებულების შეფასდა 40%-იანი ნამეტით და 1 კვ.მ-ს ფასი განისაზღვრა 7 აშშ დოლარით (17 ლარი). აღნიშნული შეფასების საფუძველზე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის ღირებულება განისაზღვრა სულ 11 314,16 ლარით, აქედან: მიწის ღირებულება – 9163 ლარით, ერთწლიანი კულტურის მოსავლის საკომპენსაციო თანხა – 237,16 ლარით, მძაფრი ზემოქმედების საკომპენსაციო თანხა – 957 ლარით და სოციალური მოწყვლადობის სტატუსის დახმარების საკომპენსაციო თანხა – ასევე 957 ლარით.

20. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დასკვნით (შპს „ვ–ის“ დასკვნა), შეფასდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2017 წლის მარტის მდგომარეობით. გამოსყიდვის შეთავაზება, როგორც აღინიშნა, განხორციელდა 2017 წლის აპრილში. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ შეფასებისას გამოყენებული საბაზრო (შედარების) მეთოდის გამოყენების დროს ყურადღება მიექცა ანალოგიური მიწის ნაკვეთების ფაქტიური გაყიდვების მონაცემებს, რომლებიც განხორციელებულია ტიპურ საბაზრო პირობებში და მაქსიმალურად მიახლოებულია შეფასების თარიღს. ამ მეთოდის პრინციპს წარმოადგენს ჩანაცვლების პრინციპი, რომელიც მიუთითებს იმ გარემოებზე, რომ ბაზარზე ინვესტორი (მყიდველი) არ გადაიხდის კონკრეტულ ობიექტში იმაზე მეტს, რაც ღირს იმავე სარგებლის მქონე ანალოგიური უძრავი ქონება. დასკვნაში ასევე აღნიშნულია, რომ შეფასებისათვის აუცილებელი ანალოგების მოძიებისათვის შეირჩა უშუალოდ მიმდებარე ტერიტორია, შესაფასებელ უძრავ ქონებასთან ტრანსპორტით მისადგომობა შეუზღუდავია, ქონება უშუალოდ ემიჯნება ქუჩას, ნაკვეთი არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების (კონკრეტულად საკარმიდამო ან თხილის პლანტაციისთვის). დატბორვა არ შეიმჩნევა, მის საუკეთესო გამოყენებას წარმოადგენს სააგარაკე დანიშნულებით გამოყენება, ზღვის სანაპირო ზოლთან სიახლოვის გამო, ესაზღვრება დასახლებულ ზოლს და სანაპირო ზოლიდან დაშორებულია 570 მეტრით.

21. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მეორე დასკვნაში – დამოუკიდებელი აუდიტორის ნ.ს–ძის შეფასების ანგარიშში აღნიშნულია, რომ შედარების მეთოდის გამოყენებისას მოხდა ბაზრის იმ მონაცემების მოპოვება, ანალიზი და კლასიფიკაცია, რომლებიც საშუალებას იძლევა დადგინდეს ანალოგიური ქონების ობიექტები. ასევე, დადგინდა შედარების ის ელემენტები, რომელთა მეშვეობით განხორციელდა შესაფასებელი ქონების შედარება ანალოგებთან. განისაზღვრა შერჩეული შედარების ელემენტების განსხვავების ხასიათი და ხარისხი და დაკორექტირდა ყველა ანალოგიის დადგენილი შედარების ელემენტების ფასები შესაფასებელი ქონების ობიექტთან მიმართებაში. აღნიშნული მეთოდის გათვალისწინებით, დასკვნაში აღინიშნა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი მდებარეობს სწორ და მშრალ ნიადაგზე, ცენტრალური დასახლებიდან ერთკილომეტრნახევარში და ზღვის დონიდან 665 მეტრში. აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა და შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას, როგორც სამოსახლოდ, ასევე კომერციული მიზნებისათვის. დამოუკიდებელი აუდიტორის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება შეფასდა 35 574 ლარით, სადაც 1 კვ.მ ფართობის ღირებულება განისაზღვრა 66 ლარით.

22. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ კიდევ ერთ დასკვნას – აუდიტორ-შემფასებლის გ.ლ–ას დასკვნას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, მასში აღნიშნულია, რომ შედარების მეთოდით უძრავი ქონების შეფასებისას შესწავლილი შესაფასებელი ობიექტის მიმდებარე სექტორი და შესადარებლად გამოყენებული ობიექტები, რომლებიც მახასიათებლებით შესაფასებელი ობიექტის მსგავსია (ადგილმდებარეობა, დანიშნულება, ფიზიკური მახასიათებლები და სხვა). ამ მეთოდზე დარყდნობით დასკვნაში მითითებულია, რომ ანაკლიაში პორტის მშენებლობასთან დაკავშირებით საკმაოდ გაზრდილია ინვესტორების ინტერესი აღნიშნულ სექტორში, 2017 წლის აპრილ-დეკემბერში მიწა წარმოადგენდა არადაჭაობებულ ნაკვეთს. არის ოთხკუთხედი ფორმის, ბალახითა და მცირე ბუჩქოვანი მცენარეებით დაფარული. უძრავი ქონების საუკეთესო და ეფექტურ გამოყენებას წარმოადგენს მისი აგრომიზნებისათვის გამოყენება ან საკარმიდამო ნაკვეთად. მიუხედავად იმისა, რომ ოთხივე დასკვნაში შეფასებისას გამოყენებული იქნა საერთაშორისო სტანდარტებით გათვალისწინებული საბაზრო მიდგომა, წარმოდგენილი დასკვნები სხვადასხვა შედეგს ადგენენ, სადავო უძრავი ქონების ღირებულებასთან მიმართებით. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შედგენილი შეფასების ანგარიშში ქონებების შეფასება მოხდა სხვა მიწის ნაკვეთებთან ერთობლიობაში და უშუალოდ შეთავაზების პერიოდს არ ემთხვევა, ვინაიდან შეთავაზება მოხდა დასკვნის მომზადებიდან 5 თვის გასვლის შემდეგ. დასკვნის თანახმად შეფასდა სულ 522 მიწის ნაკვეთი, რაც დაიყო 4 ჯგუფად, თავის მხრივ, თითოეული ჯგუფი გაიყო ორ ნაწილად და გამოყვანილია 8 ღირებულება ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. თოთოეულ ჯგუფში, საცხოვრებელი უბნების მიხედვით, შერჩეულ იქნა თითო შესაფასებელი ობიექტი. მოძიებული შესადარებელი ანალოგებიდან შერჩეულ იქნა მინიმუმ სამი ანალოგი, რომელთა მეშვეობითაც განხორციელდა შედარებითი ანალიზი. გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე (შეფასება 2016 წლის 15 ნოემბერს მომზადდა).

23. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასება, რომ მოპასუხის მიერ შემოთავაზებული შეფასება ვერ გამოდგება სამართლიანი ღირებულების გამოსათვლელად, რადგანაც შეფასებული ქონებების მასშტაბებთან მიმართებით არ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ სადავო უძრავი ქონების ღირებულების შეფასება სრულყოფილად და დეტალურად განხორციელდა. შეფასებისას სადავო უძრავი ქონება მოხვდა მე-4 ჯგუფში, სადაც ერთდროულად შეფასდა 80-ზე მეტი ნაკვეთი და ამათგან 50-ზე მეტი ნაკვეთისთვის დადგინდა ერთი ფასი, 1 კვ.მ – 17 ლარი მაშინ, როდესაც კანონით დადგენილი სამართლიანი ანაზღაურების პირობებში უმნიშვნელოვანესი იყო თითოეული მესაკუთრის ქონების ინდივიდუალური შეფასება. შემფასებელს მხედველობაში არ მიუღია, თუ რა მანძილით იყო დაშორებული მესაკუთრის მიწის ნაკვეთი ზღვის ზოლიდან, ასევე, მიწის ნაკვეთის ფორმა, მოპასუხის დასკვნაში მითითებულია რომ ნაკვეთი ნესტიანია, მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშულებით შეიძლება იქნას გამოყენებული, იმავდროულად დასკვნაში საუბარია მიწის ნაკვეთის ურბანული განვითარების პერსპექტივაზე, თუმცა მისი დანიშნულებით გამოყენებაში მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო მიზანია მითითებული.

24. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ზემოხსენებულ დასკვნასთან მიმართებით აპელანტმა მიუთითა, რომ მის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის მასშტაბურობიდან გამომდინარე, იგი შეფასებულ უნდა ყოფილიყო, როგორც უფრო კვალიფიციური და სრულყოფილი, ვინაიდან აღნიშნული დასკვნის მომზადების პროცესში შეფასდა 522 უძრავი ქონება, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში კი, რამდენიმე ქონებასთან მოხდა შესაფასებელი მიწის ნაკვეთის შედარება. სააპელაციო პალატამ აპელანტის ხსენებული არგუმენტი არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ მის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ დასკვნაში, უძრავი ქონების შეფასება მოხდა ერთობრივად, კერძოდ, დაყოფილი სექტორების მიხედვით, და არ იქნა გამოკვლეული თითოეული ქონების მახასიათებელი, რასაც შესაძლოა, დიდი გავლენა ჰქონოდა მათ ღირებულებაზე, როგორიცაა ნიადაგის ტენიანობა, ზღვის სანაპიროდან დაშორების მანძილი, განაშენიანების პერსპექტივა და ა.შ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. გ–კის“ მიერ შედგენილი უძრავი ქონებების შეფასების დოკუმენტი არის ზოგადი ხასიათის და კონკურენციას ვერ გაუწევს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებს, რომელიც იძლევიან სადავო უძრავი ქონების მახასიათებლების დეტალურ აღწერასა და შეფასებას. აღნიშნულ დასკვნას ამყარებს ის ფაქტობრივი მოცემულობაც, რომ შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. გ–კის“ დასკვნა მომზადებულია 2016 წლის 15 ნოემბერს, ხოლო მოსარჩელის მიმართ შეთავაზება განხორციელდა ხუთი თვის შემდეგ. ზოგადად აღნიშნული პერიოდი არ არის იმ ხანგრძლივობის, რომ უძრავი ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს, თუმცა თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტორს, რომ ცნობილი გახდა ანაკლიის ტერიტორიაზე დაგეგმილი მეგაპროექტის არსებობისა და მისი განხორციელებისთვის გადადგმული ნაბიჯების შესახებ, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სრულიად გასაზიარებელია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორ-შემფასებლის გ.ლ–ას დასკვნაში მოცემული შეფასება, რომ ანაკლიაში პორტის მშენებლობასთან დაკავშირებით საკმაოდ გაზრდილია ინვესტორების ინტერესი აღნიშნულ სექტორში, რასაც მარტივად შეეძლო გამოეწვია ანაკლიაში არსებული უძრავი ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი ზრდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელისთვის შეთავაზების განხორციელების დროისთვის მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ღირებულება შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. გ–კის“ მიერ დადგენილ ფასს ბევრად აღემატებოდა, ხოლო სამართლიანი ანაზღაურება გულისხმობს, რეალურ დროში ქონების რეალური ღირებულების გადახდას.

25. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შედგენის თარიღსა და შეთავაზების თარიღს შორის არსებული პერიოდიც სხვა, ზემოხსენებულ ფაქტორებთან ერთობლიობაში, არ იძლევა მოპასუხის დასკვნაში მოცემული შეფასების გაზიარების შესაძლებლობას მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს წარმოდგენილი აქვს უფრო დეტალური და, დროის თვალსაზრისით, შეთავაზების პერიოდთან უფრო მიახლოებული დასკვნები. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ სამივე დასკვნაში ინდივიდუალურად არის შეფასებული მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი, უფრო დეტალურად არის აღნიშნული ნაკვეთის მახასიათებლები, აქცენტი არის გაკეთებული ურბანული განვითარების იმ პერსპექტივაზე, რომელიც კომერციული მიზნებისთვის ვარგის მიწის ნაკვეთად მიიჩნევს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთს, მათში საუბარია, რომ მიწის ნაკვეთი არის სწორ, ვაკე ადგილას, ცენტრიდან არ არის შორ მანძილზე, ზღვის სანაპიროდან დაშორებულია 570-665 მეტრით, ტრანსპორტით მისადგომობა შეუზღუდავი, ნაკვეთს აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა – მისი გამოყენება შეიძლება როგორც საკარმიდამო, ასევე, კომერციული და აგრომიზნებისათვის. გარდა ამისა, მოპასუხის დასკვნისგან განსხვავებით, არცერთ ამ დასკვნაში არ აღნიშნულა, რომ ნაკვეთი ნესტიანია. მოპასუხის შეფასებაში მიწის ნაკვეთის საკარმიდამო, სააგარეკე და კომერციულ დანიშნულებაზე არაფერია ნათქვამი. აღნიშნული მახასიათებლები კი, თავის მხრივ, ზრდის ნაკვეთის საბაზრო ფასს. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის“ შესახებ საქართველოს კანონი ექსპროპრიატორის მხრიდან სწორედაც რომ საექსპროპრიაციო ქონების დეტალურ აღწერას მოითხოვს, რათა კომპენსაცია იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი.

26. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხის დავალებით შედგენილი შეფასების ანგარიშის საფუძველზე განსაზღვრული თანხა ექსპროპრიატორის მიერ მესაკუთრისთვის წარდგენილი უშუალოდ შეთავაზების დროისთვის არსებულ საბაზრო ღირებულებას არ წარმოადგენს. შესაბამისად, ჩამორთმეული უძრავი ნივთის სანაცვლოდ, სრულ და სამართლიან კომპენსაციად ვერ ჩაითვლება. შეფასების ანგარიში 2016 წლის 15 ნოემბერს განხორციელდა, ხოლო გამოსყიდვის შეთავაზების წერილი მოსარჩელეს 2017 წლის 25 აპრილს წარედგინა, ანუ დასკვნის მომზადებიდან 5 თვის შემდგომ. შესაბამისად, არ ასახავდა შეთავაზების პერიოდისთვის მის რეალურ საბაზრო ღირებულებას. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში საუბარია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება მოცემულია 2017 წლის მარტი-აპრილის მდგომარეობით.

27. საექსპროპრიატორო ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, მოსარჩელემ შედარებისთვის, ასევე, წარადგინა „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა, სადაც მოცემულია მოსარჩელის ნაკვეთის მეზობლად არსებული 1064 კვ.მ. და 1065 კვ.მ-ის ორი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება. დასკვნის თანახმად, 1 კვ.მ-ის ღირებულება განისაზღვრა 72,5 ლარით, ხოლო მთლიანობაში 1064 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულება – 77140 ლარით და 1065 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულება – 77210 ლარით. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ შედავებული იქნა დასკვნის მონაცემები და წარდგენილ იქნა ამავე ბიუროს წერილი, წერილში საუბარია, რომ 11.04.2017 წლის დასკვნაში შეფასების დროს მოხდა ტექნიკური შეცდომა, რამაც ზეგავლენა მოახდინა საბოლოო შედეგზე. კერძოდ: მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების ციფრებში გამოსახვისას მოხდა ბეჭდური შეცდომა და 77140 –ის ნაცვლად, უნდა ეწეროს 17140 ლარი, ხოლო 77210-ის ნაცვლად – 17210 ლარი, საიდანაც თითოეული მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ.-ის საბაზრო ღირებულება დამრგვალებით შეადგენს 16 ლარს. აღნიშნულ დასკვნასა და წერილთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წერილში მითითებული მონაცემები ალოგიკურია დასკვნის ტექსტთან მიმართებით, ვინაიდან დასკვნაში რამდენჯერმეა მითითებული დადგენილი ღირებულება, რაც ტექნიკური შეცდომის არსებობას საეჭვოს ხდის, ასევე არ ემთხვევა 1 კვ.მ-ის ღირებულება (16 ლარი) საბოლოოდ დადგენილ ღირებულებას, რაც წერილის თანახმად შედომით იყო ჩაწერილი, კერძოდ, თუკი მივიჩნევთ, რომ 1 კვ.მ-ის ღირებულება შეადგენს 16 ლარს, შეფასებული ქონების ფართის გათვალისწინებით, მათი ღირებულება იქნებოდა 17024 ლარი (1064 კვ.მ-ის შემთხვევაში) და 17040 ლარი (1065 კვ.მ-ის შემთხვევაში). აღნიშნული კი დამრგვალებით შემთხვევაშიც კი, ვერ იქნება 17140 ლარი და 17210 ლარი. დამატებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნაში შეფასებულია არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირების საკუთრებაში არსებული ქონება, თუმცა აღნიშნული დასკვნის წარმოდგენა ემსახურებოდა მოსარჩელის პოზიციის გამყარებას, შესაბამისად, გამომდინარე იქედან, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა არ წარმოადგენს მოდავე მხარის პოზიციის დამადასტურებელ პირდაპირ მტკიცებულებას, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, წინამდებარე დავის ფარგლებში არარელევანტური იქნება აღნიშნული დასკვნისა და ამავე ბიუროს წერილის სიღრმისეული შეფასება.

28. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის არგუმენტს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსარჩელის დასკვნები მხოლოდ იმიტომ გაიზიარა, რომ მათი რაოდენობა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის რაოდენობაზე მეტი იყო, ვინაიდან, სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სსსკ 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით.

29. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად, მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა – სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. ამასთან, ექსპერტის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-406-383-2014; 2015 წლის 17 აპრილი).

30. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სწორედ ამ თვალსაზრისით შეაფასა პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი შეფასებები/აუდიტორული დასკვნები და მათგან უპირატესობა მიანიჭა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებს, რაც, პალატის მოსაზრებით, ლოგიკური და შესაბამისად მოტივირებულია. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ ძირითადი კომპონენტი, რამაც გამოიწვია ფასებს შორის სხვაობა, არის მიწის ნაკვეთის დახასიათება იმ კუთხით, თუ როგორ ნიადაგზე მდებარეობდა მიწის ნაკვეთი, მისი ფორმა, სიახლოვე ზღვასთან, ასევე, ნაკვეთის დანიშნულება შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო თუ საკრმიდამო, სააგარაკე და კომერციული, ურბანული განვითარების პერსპექტივა უკეთ არის წარმოჩენილი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში, ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნები დროში უფრო ახლოსაა კომპენსაციის შეთავაზების დროსთან – 2017 წლის 25 აპრილთან მაშინ, როდესაც მოპასუხის შეფასება განხორციელდა 2016 წლის ნოემბერში ანუ ხუთი თვით ადრე.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ სრულყოფილად განხორციელდა მის მტკიცების ტვირთში შემავალი ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება, რაც მოპასუხის მხრიდან შესაბამისი კონტრარგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენით გაქარწყლებული ვერ იქნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად იქნა გაზიარებული მოსარჩელის პოზიცია.

32. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის შესაბამისად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. საჯარო ინტერესებისათვის დასაშვებია ამ უფლების შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ანაზღაურება თავისუფლდება ყოველგვარი გადასახადისა და მოსაკრებლისაგან.

33. საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის, „საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტები მიუთითებს, რომ იგი შეიძლება შეიზღუდოს აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის, კანონით დადგენილ შემთხვევებში და წესით. შესაბამისად, უფლების შეზღუდვის შემთხვევებში სასამართლო ვალდებულია, შეამოწმოს, რამდენად არსებობს შეზღუდვის კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გამართლება. კონსტიტუციური უფლებების, მათ შორის, საკუთრების უფლების შეზღუდვის შეფასების საზომი თანაზომიერების პრინციპია. აღნიშნული პრინციპი წარმოადგენს ადამიანის უფლების შეზღუდვისას კანონმდებლის შებოჭვის მექანიზმს და, შესაბამისად, კონსტიტუციური კონტროლის ელემენტს. თანაზომიერების პრინციპის მოთხოვნაა, რომ უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება უნდა წარმოადგენდეს ღირებული საჯარო (ლეგიტიმური) მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე“ (საქმე№3/1/512, „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, 26.06.2012წ., II-59-60). მნიშვნელოვანია, რომ შეზღუდვა უნდა იყოს კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს - აუცილებელ საზოგადოებრივ საჭიროებას, და უნდა იყოს პროპორციული, დაცული უნდა იყოს საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსი. საჯარო და კერძო ინტერესების თანაზომიერების საკითხის დადგენისას კი მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი ზღვარი - შეზღუდვა საკუთრების უფლებას არ უნდა უკარგავდეს არსს და ეჭვქვეშ არ უნდა აყენებდეს საკუთრების უფლების შინაარსს.

34. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 04.08.2017 წლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს განცხადება ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების თაობაზე და ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის განხორციელების მიზნით სააგენტოს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება მათ შორის მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, ამ კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ექსპროპრიატორი ახორციელებს ყველა სათანადო ღონისძიებას, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი ქონების მესაკუთრეს წარუდგენს წინადადებას ქონების შეძენისა და ამ ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულება ან საკომპენსაციო თანხა უნდა იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი და არ უნდა იყოს ექსპროპრიატორის მიერ შეფასების შედეგად განსაზღვრულ თანხაზე ნაკლები.

35. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის ზემოქმედების არეალში მოხვდა მოსარჩელის კუთვნილი 539 კვ.მ უძრავი ქონება და განსახლების პოლიტიკის განხორციელებისთვის, აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. გ–კის“ მიერ შედგენილი შეფასების ანგარიში. შეფასების ანგარიშით 1 კვ.მ-ის მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეფასდა 17 ლარად. სულ საექსპროპრიაციო თანხამ შეადგინა 11314,16 ლარი. აღნიშნული შეფასების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელემ წარადგინა 3 დასკვნა: ა) შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ დასკვნა; ბ) დამოუკიდებელი აუდიტის ნ.ს–ძის შეფასების ანგარიში და გ) აუდიტორ-შემფასებლის გ.ლ–ას საშემფასებლო ანგარიში. სამივე დასკვნით 1 კვ.მ. ფართობის მიწის ნაკვეთი ღირებულება განისაზღვრა 62-65 ლარით.

36. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან ქონების საბაზრო ღირებულებასა და საკომპენსაციო თანხაზე ან კომპენსაციის სახით შეთავაზებული ქონების გადაცემაზე, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამავე კანონის მე-9 მუხლის მიხედვით, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტი განსაზღვრულ ვადაში წარუდგენს სასამართლოს დასკვნას საექსპროპრიაციო ქონების, ასევე ამ ქონების სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის, აგრეთვე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო. სააპელაციო პალატა აქვე განუმარტავს აპელანტს, რომ სასამართლოს მხრიდან ექსპერტიზის დანიშვნა წარმოადგენს სასამართლოს უფლებამოსილებას და არა ვალდებულებას და აღნიშნული უფლებით სარგებლობა დამოკიდებულია საქმის გარემოებებზე, მათ შორის მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე. განსახილველ შემთხვევაში, იმ პირობებში, როდესაც საქმეში სულ წარმოდგენილი იყო 5 ექსპერტიზის დასკვნა და მათი შეფასების კუთხით რაიმე ობიექტური ბარიერი სასამართლოს არ ჰქონია, კერძოდ, დასკვნებში მოცემული შეფასებების ანალიზის საფუძველზე სრულიად ლოგიკურად მოხდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნების გაზიარება, დამატებით სასამართლოს მხრიდან ექსპერტიზის დანიშვნის აუცილებლობა არ იკვეთებოდა. შესაბამისად, აპელანტის ხსენებული არგუმენტი ვერ გამოდგება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად.

37. სსსკ-ის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მხარეებს შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სადავო ქონების შეფასების დასკვნა სარჩელს დაურთო მოსარჩელემ, მოპასუხემ კი-შესაგებელს. ამის შედგომ სასამართლომ შესთავაზა მხარეებს დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაზედაც მოსარჩელემ სადავო ქონების შეფასებასთან მიმართებაში წარმოადგინა დამატებით ორი დასკვნა. როგორც მოსარჩელის მხრიდან, ისე მოპასუხის მხრიდან საქმეში წარმოდგენილი შეფასების აქტები სასამართლომ გამოიკვლია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად და მივიდა შესაბამის დასკვნამდე.

38. სპეციალური კანონი ექსპროპრიაციას შემდეგნაირად განმარტავს: კონსტიტუციისა და ამავე კანონის შესაბამისად საკუთრების ჩამორთმევა, ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით. კომპენსაციის განსაზღვრისას აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე (იხ. სუსგ №ას-727-695-2014; 2016 წლის 15 ივლისი).

39. საქართველოს მთავრობის 13.02.2017 წლის განკარგულებით დამტკიცებულ განსახლების სამოქმედო გეგმაშიც ცალსახად არის აღნიშნული, რომ გეგმა საშუალებას უნდა იძლეოდეს, რომ მას შემდეგ, რაც გაწეული იქნება ყველანაირი ძალისხმევა განსახლების ეფექტის შერბილების მიზნით, ის პირები, რომლებსაც გარდაუვალად მოუწევთ ქონების და შემოსავლების დათმობა პროექტის განხორციელების შედეგად, მიიღებენ სამართლიან კომპენსაციას იმ მიზნით, რომ მათ შეძლონ იმ საყოფაცხოვრებო პირობების ტოლფასი ან უკეთესი დონის შენარჩუნება, რაც მათ გააჩნდათ პროექტის განხორციელების დაწყებამდე.

40. კონკრეტულ შემთხვევაში მტკიცებულებათა შინაარსის შესწავლის საფუძველზე, მათი დამაჯერებლობის/სარწმუნოობის გათვალისწინებით, სასამართლომ უპირატესობა მიანიჭა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის შეფასებას (შპს „ვ–ის“ დასკვნა), რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების რეალური (სამართლიანი) საბაზრო ღირებულება განსაზღვრულია 33000 ლარით. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულიად კანონიერად დააკისრა მოპასუხეს უკვე ანაზღაურებული კომპენსაციის გათვალისწინებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ დამატებით 21685,86 ლარის ანაზღაურება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

41. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

42. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების ეკვივალენტური საფასურის ოდენობის განსაზღვრა. სამართლიანი კომპენსაციის დასადგენად კი, სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი სამი ექსპერტიზის დასკვნა, რომელსაც უპირისპირდებოდა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ორი საექსპერტო კვლევა, თუმცა სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ საექსპერტო დასკვნას. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შედგენილი შეფასების ანგარიშში ქონების შეფასება მოხდა სხვა მიწის ნაკვეთებთან ერთობლიობაში და, ამასთანავე, შეთავაზება განხორციელდა დასკვნის მომზადებიდან 5 თვის შემდგომ. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ შემოთავაზებული შეფასება ვერ გამოდგებოდა სამართლიანი ღირებულების გამოსათვლელად, რადგანაც შეფასებული ქონების მასშტაბებთან მიმართებით არ შეიძლება ჩათვლილიყო, რომ სადავო უძრავი ქონების ღირებულების შეფასება სრულყოფილად და დეტალურად განხორციელდა.

43. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განმარტება ზედაპირულია, ზოგადი და არ არის გამყარებული სათანადოდ დასაბუთებული არგუმენტაციით. სასამართლომ აღნიშნული მსჯელობით საერთოდ ეჭვქვეშ დააყენა მთლიანი საექსპერტო კვლევის კვალიფიციურობა, სისწორე მაშინ, როცა საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი იმგვარი სარწმუნო მტკიცებულება (ექსპერტიზის დასკვნა), რომელიც უშუალოდ შეისწავლიდა სააგენტოს მიერ წარმოდგენილი დასკვნის სისწორეს და გააბათილებდა მას, ე.ი ამავე დარგის სპეციალისტების მიერ შედგენილი დასკვნა, რომელიც პირდაპირ მიუთითებდა გ–კის დასკვნის უსწორობაზე. სასამართლოს არ გააჩნია სპეციალური ცოდნა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის ნაწილში, შესაბამისად, მისი არგუმენტაცია, რომ სააგენტოს დაკვეთით, გ–კის მიერ შესრულებული საექსპერტო კვლევა ვერ ასახავს კონკრეტული ქონების დეტალურ და სრულყოფილ ღირებულებას ლოგიკას მოკლებულია და დაუსაბუთებელია მაშინ, როდესაც საქმეში არ არის წარმოდგენილი აღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის გამაბათილებელი მტკიცებულება. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნები არ ეხება და არ იხილავს გ–კის დასკვნის სისწორეს ანდა კვალიფიციურობას, იგი დამოუკიდებლად გვთავაზობს საკუთარ დასკვნას კონკრეტული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებასთან მიმართებით. ამიტომაც სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა სააგენტოს მიერ შეთავაზებული არგუმენტაცია, რომ საქმეზე ჭეშმარიტების დასადგენად არ გამოდგებოდა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ დასკვნათა რაოდენობის შეპირისპირება. სასამართლოსათვის გადამწყვეტი მხოლოდ ის გარემოება აღმოჩნდა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნათა რაოდენობამ გადააჭარბა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნათა რიცხვს, რამაც სასამართლოს ჩამოუყალიბა შინაგანი რწმენა, რომ ქონების სამართლიანი ანაზღაურება იყო სწორედ ის ღირებულება, რომელსაც ადგენდა საქმეში არსებულ დასკვნათა უმეტესობა.

44. ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, სააგენტო განმარტავდა, რომ საქმის გადაწყვეტისათვის უმნიშვნელოვანესი იყო დასკვნის სისწორე, ხარისხი, კვალიფიციურობა და არა სიმრავლე. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც სააგენტოს დაკვეთით შესრულებულმა საექსპერტო კვლევამ განსხაზღვრა კონკრეტული მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულება და ამ დასკვნის უკანონობა და უსწორობა არ დადგენილა საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით, სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა არ გაეზიარებინა აღნიშნული დასკვნა.

45. კასატორმა, სასამართლოს არგუმენტაციის საპირისპიროდ, განმარტა, რომ გ–კის მიერ ჩატარებული კვლევა, მისი მასშტაბურობიდან გამომდინარე, არათუ ამ დასკვნის არასრულყოფილებაზე მეტყველებს (როგორც ეს სასამართლომ მიიჩნია), არამედ პირიქით, სწორედ რომ მის კვალიფიციურობასა და სრულყოფილებაზე მიუთითებს, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებთან შედარებით, რომელთაც უფრო მცირე რაოდენობის მიწის ნაკვეთების შეფასება მოუწიათ. ანაკლიაში მდებარე მშენებლობის დერეფანში მოყოლილი უძრავი ქონების მასშტაბული კვლევა, ამ ტერიტორიაზე მდებარე ქონების შესახებ ინფორმაციათა დამუშავების შედეგად, უფრო სრულყოფილი და სწორი ინფორმაციის მოპოვების შესაძლებლობას იძლეოდა, ვინაიდან, გ–კის ექსპერტიზამ შეაფასა 522 მიწის ნაკვეთი, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთების შეფასების შედეგად გამოიკვეთა ბაზარზე არსებული რეალური სურათი, ამ მიწის ნაკვეთთა განსხვავებული ღირებულება და ჯგუფები. შესაბამისად, საბროკერო საიტების, საჯარო რეესტრის გაყიდვების ბაზისა და ადგილზე მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე (რომლის კვლევაც საკმაო ხანი მიმდინარეობდა) შედგა იმ ქონების სია, რომელთა გამოყენებაც შესაძლებელი იქნებოდა საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით. გ–კის კვლევის თანახმად, გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე, ხოლო შეთავაზებები შერჩეულ იქნა მხოლოდ აქტიური განცხადებებიდან. შეთავაზების განხილვისას შედგა გასაუბრება აბსოლუტურად ყველა განმცხადებლთან გასაყიდი ქონების რეალური ღირებულების დადგენის მიზნით. ანალოგები შერჩეულ იქნა მაქსიმალური რელევანტურობის პრინციპით და გათვალისწინებულ იქნა საცხოვრებელი ან/და კომერციული მიმზიდველობა, რელიეფური თავისებურება, მდებარეობა, ხედი, კონფიგურაცია და სხვა მნიშვნელოვანი მახასიათებლები.

46. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა გ–კის დასკვნის შემდგენელი ექსპერტების დაკითხვის შესახებ, თუმცა აღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შედეგად სასამართლოსათვის უფრო ნათელი გახდებოდა ექსპერტიზის ჩატარების პროცედურა. შესაბამისად, თუკი სასამართლოს კითხვები გააჩნდა ექსპერტიზის დასკვნის სრულყოფილებასთან მიმართებით ანდა ბუნდოვნად ეჩვენებოდა იგი, მას უფლება ჰქონდა დაეკითხა დასკვნის შემდგენელი ექსპერტები ან/და ჩაეტარებინა ალტერნატიული ექსპერტიზა, რაც მას არ განუხორციელებია. რეალურად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნით შეფასებული ქონების ღირებულების განსხვავება მოპასუხის დასკვნასთან მიმართებით დიდი ალბათობით გამოწვეული იყო შემდეგი გარემოებით: კვლევის ჩატარებისას, საბაზრო მიდგომის გამოყენებისას აუცილებელია: 1) შემფასებელმა გამოიკვლიოს ბაზარი (რაც უდავოდ უკეთ განახორციელა გ–კმა, რომელმაც 522 მიწის ნაკვეთი მოიკვლია, განსხვავებით მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნისაგან, რომელსაც უფრო ნაკლები რაოდენობის მიწის ნაკვეთების შეფასება მოუწია); 2) დაადგინოს ინფორმაციის სისწორე (სააგენტოს შუამდგომლობის დაკმაყოფილებისა და გ–კის შემდგენელი ექსპერტების დაკითხვის შედეგად, სასამართლო დაადგენდა იმ ტექნიკას, პრინციპებს და პროცედურებს, რითაც ხელმძღვანელობდა ექსპერტი იმ მიზნით, რომ დაედგინა ინფორმაციის სისწორე. სხვა მსგავს სასამართლო დავებში დაკითხულმა გ–კის ექსპერტებმა ნათლად განუმარტეს სასამართლოს, როგორ ახორციელებდნენ მაგ. საბროკერო საიტებზე არსებული ინფორმაციის სისწორის გადამოწმებას, უშუალოდ გამყიდველებთან კომუნიკაციით მაშინ, როდესაც სხვა ექსპერტები შესაძლოა, მხოლოდ საბროკერო საიტებზე განთავსებული ინფორმაციით დაკმაყოფილებულიყვნენ და რეალური ღირებულება არ გადაემოწმებინათ უშუალოდ გამყიდველთან (რაც არაერთხელ აღიარეს სხვა ანალოგიურ საქმეში დაკითხულმა მოწინააღმდეგე მხარის ექსპერტებმა); 3) შეარჩიოს შედარების ადეკვატური ერთეულები, რაც ასევე უმნიშვნელოვანესია, ვინაიდან გ–კის ექსპერტები, განმარტავდნენ, რომ ბაზრის კვლევისა და მსგავსი ქონების გამოკვლევის შედეგად, დაახლოებით 10 შემთხვევიდან 9-ში ფასები იყო იდენტური, ამიტომ ტენდენციის გათვალისწინებით, მათ ანალოგებად მოჰყავდათ სწორედ ისეთი ტრანზაქცია, რომელიც იყო ყველაზე მასშტაბური, ხშირი და, ამდენად, ტენდენციურობით ხასიათდებოდა, ხოლო ამავდროულად, ბაზარზე არსებობს ისეთი ერთეული ტრანზაქციებიც, რომელიც არაადეკვატურად მაღალი ღირებულებით ხასიათდება, თუმცა საერთო ტენდენციას, რა თქმა უნდა, არ ასახავს, ამიტომ შესაძლოა სხვა ექსპერტიზის დასკვნაში გამოყენებულ იქნეს სწორედ ისეთი ერთეული ანალოგი (რომელიც ყველაზე ძვირად გაიყიდა, რაც შესაძლოა რეალურად განხორციელებული ტრანზაქცია იყოს, მაგრამ არ ასახავდეს საერთო ტენდენციას, რასაც საბოლოოდ არასწორ დასკვნამდე მივყავართ) შეადაროს გაყიდვადი ქონების ობიექტები განსახილველ ქონებას, შედარების ელემენტების გამოყენებით. სწორედ ზემოაღნიშნული პროცედურების არასწორად ჩატარება იწვევს ქონების ღირებულებათა რადიკალურ განსხვავებას.

47. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომლის თანახმადაც, მან ასევე არ მიიჩნია რელევანტურად გ–კის დასკვნა, იმ მოტივით, რომ მიწის ნაკვეთის შეფასებიდან 5 თვის შემდგომ განხორციელდა მოსარჩელისათვის შეთავაზება, საგულისხმოა, ის გარემოება, რომ საქმეში ასევე არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა 5 თვის ინტერვალში, ბაზარზე არსებული მონაცემებით მიწის ნაკვეთების ღირებულებათა აშკარა ცვლილებას. სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნასა და წერილთან დაკავშირებით გაურკვეველი დასაბუთება მოიშველია და არ გაიზიარა აღნიშნულ წერილში მოყვანილი ინფორმაციის სისწორე, თუმცა აშკარაა ლ.სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიურის წერილში მოყვანილი ფაქტები, რომლის თანახამადაც, სამხარაულის ექსპერტმა საბოლოოდ დაადასტურა, რომ ტექნიკური შეცდომის გამოსწორების შედეგად, დგინდებოდა, რომ 1 კვ.მ მიწის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 16 ლარს, რაც ასევე უნდა ყოფილიყო გაზიარებული სასამართლოს მიერ.

48. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით განმარტებულია ექსპროპრიაციის დეფინიცია, რაც წარმოადგენს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლითა და ამ კანონით განსაზღვრული აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის ერთჯერად უფლებას სათანადო კომპენსაციის უზრუნველყოფით. ამასთან, განსაზღვრულია, რომ ექსპროპრიაცია წარმოადგენს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლისა და ამ კანონის შესაბამისად საკუთრების ჩამორთმევას, ჩამორთმეული ქონების კომპენსაციით, ხოლო კომპენსაცია განმარტებულია, როგორც მესაკუთრისათვის ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ სათანადო საკომპენსაციო თანხის გადახდა ან ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულების მქონე სხვა ქონების გადაცემა. აღნიშნული კანონის მიზანს წარმოადგენს, განისაზღვროს საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭებისა და ექსპროპრიაციის განხორციელების წესი. რაც ხორციელდება ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანების საფუძველზე და სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სახელმწიფო ორგანოს ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს ან/და საჯარო ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის სასარგებლოდ, რომელსაც ამ კანონის შესაბამისად, ენიჭება ექსპროპრიაციის უფლება. ამავე კანონის მეორე მუხლით დადგენილია, რომ აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაცია ხორციელდება იმ სამუშაოების წარმოების მიზნით, როგორიცაა საზოგადოებრივ საჭიროებისათვის გზისა და მაგისტრალის გაყვანა-მშენებლობა, რაც შესაბამისად წარმოადგენს აღნიშნული კანონის თანახმად აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის განხორციელების საფუძველს. იმავე კანონის მე-6 მუხლით დადგენილია, ექსპროპრიაციის აუცილებელი წინაპირობები. კერძოდ, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, ამ კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ექსპროპრიატორი ახორციელებს ყველა სათანადო ღონისძიებას, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად.

49. საქართველოს კონსტიტუციისა და „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სათანადო კომპენსაცია, ზემოაღნიშნულ ნორმათა სამართლებრივი ანალიზის შედეგად, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენას გულისხმობს, ხოლო, თავის მხრივ, საბაზრო ღირებულების დასადგენად აუცილებელია ექსპროპრიაციის განხორციელების დროისათვის ქონების საექსპერტო კვლევა, რაც განხორციელდა კიდეც, როგორც საქმეში წარმოდგენილი გ–კის დასკვნით, ისე, სამხარაულის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს საექსპერტო შეფასებით.

50. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელისათვის 539 კვ.მ-ის მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაციის გზით ჩამორთმევის სანაცვლოდ, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ კომპენსაციის სახით გადახდილი 11 314,16 ლარი ვერ უზრუნველყოფდა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მოსარჩელის საკუთრების უფლების შეზღუდვის გამართლებას.

51. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

52. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

53. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

54. ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის ზემოქმედების არეალში მოხვდა მოსარჩელის კუთვნილი 539 კვ.მ უძრავი ქონება და განსახლების პოლიტიკის განხორციელებისთვის, აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც – გ–კის“ მიერ შედგენილი შეფასების ანგარიში. შეფასების ანგარიშის მიხედვით, 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეფასდა 17 ლარად. სულ საექსპროპრიაციო თანხამ შეადგინა 11314,16 ლარი. აღნიშნული შეფასების საწინააღმდეგოდ მოსარჩელემ წარადგინა 3 დასკვნა: ა) შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ „ვ–ის“ დასკვნა; ბ) დამოუკიდებელი აუდიტის ნ.ს–ძის შეფასების ანგარიში და გ) აუდიტორ-შემფასებლის გ.ლ–ას საშემფასებლო ანგარიში. სამივე დასკვნით 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულება განისაზღვრა 62-65 ლარით.

55. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი ექსერტიზის დასკვნები, არ დაკითხა ექსპერტი და არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელისათვის 539 კვ.მ-ის მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაციის გზით ჩამორთმევის სანაცვლოდ, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ კომპენსაციის სახით გადახდილი 11 314,16 ლარი ვერ უზრუნველყოფდა საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული მოსარჩელის საკუთრების უფლების შეზღუდვის გამართლებას.

56. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

57. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

58. სასამართლომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

59. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

60. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრა.

61. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

62. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.

63. ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა. ანაზღაურების ოდენობის სათანადოობა კი, პირველ ყოვლისა, დადგენილ უნდა იქნეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით. სწორედ ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებით უნდა შესთავაზოს ექსპროპრიატორმა მესაკუთრეს კომპენსაცია და შეუთანხმდეს მის ოდენობაზე. ამასთან, მხარეთა შორის შეთანხმების მიუღწევლობა სასამართლოში საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით სარჩელის წარმოდგენისა და კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ განსაზღვრის საფუძვლებს ქმნის.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს. ( შდრ: სუსგ №ას-940-2021, 01 დეკემბერი, 2021).

65. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალისმქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122.)

66. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

67. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

69. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს, გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178-ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

70. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები, სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალნი არიან, მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს უფლებამოსილებაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრინციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო, დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

71. განსახილველ შემთხვევაში ექსპროპრირებული სადავო ქონების ღირებულების განსაზღვრა, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა.

72. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა, რომ „სპეციალური კანონი“ ექსპროპრიაციას, როგორც სწორედ ამ კანონის მიზნებისათვის გამოყენებულ ტერმინს, შემდეგნაირად განმარტავს: კონსტიტუციისა და ამავე კანონის შესაბამისად, საკუთრების ჩამორთმევა ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით. აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა, კომპენსაციის განსაზღვრისას, მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე. ექსპროპრიაციის აუცილებელ წინაპირობებს ადგენს სპეციალური კანონის მე-6 მუხლი, რომელიც იმპერატიულად ადგენს, რომ ექსპროპრიატორი წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ამავე ნორმით დადგენილია ექსპროპრიატორის ვალდებულება, განახორციელოს ყველა სათანადო ღონისძიება, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. დეტალურადაა დადგენილი ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპოპრიატორის მიერ გასატარებელი ღონისძიებები, ქონების მესაკუთრესთან მოლაპარაკების დაწყებამდე, ქონების შეძენისათვის წინადადებების შეთავაზების წესი. კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულება ან საკომპენსაციო თანხა უნდა იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი. (იხ. სუსგ N ას-727-695-2014, 15.07.2016წ.).

73. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც, რადგან ნებისმიერ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ევროპული კონვენციის N 1 დამატებითი ოქმით. (შეად: სუსგ №-ას-1133-2019, 30 ივლისი, 2021).

74. საკუთრების უფლების დარღვევის შემთხვევების განხილვისათვის ევროპის სასამართლომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი სამ ნაწილად გაჰყო. საქმეში „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: „აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია: „მეორე და მესამე ნორმა, რომლებიც ითვალისწინებენ საკუთრებით სარგებლობაში ჩარევის უფლებას, ყოველთვის განხილული უნდა იქნას პირველ ნორმასთან ერთად“. საქართველოს კონსტიტუციითა და სპეციალური კანონის საფუძველზე, ცხადია, სახელმწიფოს აქვს უფლება, შეზღუდოს საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესების არსებობისა და კანონით დადგენილ შემთხვევებში. სახელმწიფოს ასევე შეუძლია, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას ესახება სავალდებულოდ, საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლის განხორციელების გზით საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის, ჯარიმებისა თუ გადასახადების გადახდის ან სხვა მიზნებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს განმარტავს, როგორც სამი კონკრეტული წესის მომცველს. ეს სამი წესია: ა) ქონებით მშვიდობიანად სარგებლობის პრინციპი (პირველი ნაწილის პირველი წინადადება); ბ) ქონების ჩამორთმევა (პირველი ნაწილის მეორე წინადადება); გ) ქონებით სარგებლობის კონტროლი (მეორე ნაწილი), თუმცა, მნიშვნელოვანია რომ ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაცია იქნეს გაცემული (შეად. სუსგ Nას-804-2019, 19.03.2021წ).

75. მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი სააპელაციო პალატის მიერ საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების არასათანადოდ შეფასებისა და მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართული საექსპერტო დასკვნის უპირატესად არამართლზომიერად გაზიარების შესახებ, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს.

76. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების სრულად, ყოველმხრივ და ერთობლიობაში შესწავლის შედეგად, გასაზიარებელია წინამდებარე განჩინების პპ.24-27 განვითარებული სააპელაციო პალატის მოსაზრებები.

77. სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია კასატორის მითითება, რომ სადავო ქონების ღირებულების დადგენისას, სასამართლოსათვის თითქოსდა განმსაზღვრელი იყო ექსპერტის დასკვნათა რაოდენობა. მოპასუხეს აღნიშნული პრეტენზია მითითებული ჰქონდა სააპელაციო საჩივარშიც, რომელზეც სააპელაციო პალატამ იმსჯელა (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.28-30). გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ ძირითადი კომპონენტი, რამაც გამოიწვია ფასებს შორის სხვაობა, არის მიწის ნაკვეთის დახასიათება იმ კუთხით, თუ როგორ ნიადაგზე მდებარეობდა მიწის ნაკვეთი, მისი ფორმა, სიახლოვე ზღვასთან, ასევე, ნაკვეთის დანიშნულება შეიძლება ყოფილიყო მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო თუ საკრმიდამო, სააგარაკე და კომერციული, ურბანული განვითარების პერსპექტივა უკეთ არის წარმოჩენილი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში.

78. მოსარჩელის მხრიდან დართულ სამივე დასკვნაში ინდივიდუალურად არის შეფასებული მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი, უფრო დეტალურად არის აღნიშნული ნაკვეთის მახასიათებლები, ყურადღება გამახვილებულია ურბანული განვითარების იმ პერსპექტივაზე, რომელიც მოსარჩელის კუთვნილ ფართს კომერციული მიზნებისთვის ვარგის მიწის ნაკვეთად წარმოაჩენს. აღნიშნული დასკვნების თანახმად, მიწის ნაკვეთი არის სწორ, ვაკე ადგილას, ცენტრიდან არ არის შორ მანძილზე, ზღვის სანაპიროდან დაშორებულია 570-665 მეტრით, ტრანსპორტით მისადგომობა შეუზღუდავი, ნაკვეთს აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა – მისი გამოყენება შეიძლება როგორც საკარმიდამო, ასევე, კომერციული და აგრომიზნებისათვის. გარდა ამისა, მოპასუხის დასკვნისგან განსხვავებით, არცერთ ამ დასკვნაში არ აღნიშნულა, რომ ნაკვეთი ნესტიანია. მოპასუხის შეფასებაში მიწის ნაკვეთის საკარმიდამო, სააგარეკე და კომერციულ დანიშნულებაზე არაფერია ნათქვამი. აღნიშნული მახასიათებლები კი, თავის მხრივ, ზრდის ნაკვეთის საბაზრო ფასს. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის“ შესახებ საქართველოს კანონი ექსპროპრიატორის მხრიდან სწორედაც რომ საექსპროპრიაციო ქონების დეტალურ აღწერას მოითხოვს, რათა კომპენსაცია იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი.

79. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ წარდგენილ დასკვნას, გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ უძრავი ქონების შეფასების დოკუმენტი ზოგადი ხასიათისაა, იგი კონკურენციას ვერ გაუწევს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნებს, რომლებიც იძლევიან სადავო უძრავი ქონების მახასიათებლების დეტალურ აღწერასა და შეფასებას. ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნები დროში უფრო ახლოსაა კომპენსაციის შეთავაზების დროსთან – 2017 წლის 25 აპრილთან მაშინ, როდესაც მოპასუხის შეფასება განხორციელდა 2016 წლის ნოემბერში ანუ ხუთი თვით ადრე.

80. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა, სასამართლო სხდომაზე ექსპერტისათვის ახსნა-განმარტების ჩამორთმევის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ექსპერტის დაკითხვის საჭიროება წარმოიშობა იმ შემთხვეაში, როდესაც ექსპერტის დასკვნის შესაფასებლად, სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს საექსპერტო დასკვნაში ასახული საკითხების დაზუსტებას ან/და უფრო მეტად დეტალური განმარტებას. გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა სასამრთლო სხდომაზე ექსპერტისათვის ახსნა-განმარტების ჩამორთმევის საჭიროება.

81. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

82. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

83. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

84. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

85. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე