3 თებერვალი, 2022 წელი,

საქმე №ას-1039-2020 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ნ.ს–ი

კანონიერი წარმომადგენელი - ლ.ნ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ნ.ი–ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - საზიარო უფლების გაუქმება, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება, უძრავი ნივთის ½ ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარება, თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.ს–ის (შემდეგში - მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) მშობლები - ლ.ნ–ძე და გ.ს–ი (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც მამკვიდრებელი ან მოსარჩელის მამა), 2003 წლიდან, რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ერთად ცხოვრების დროს მათ შეეძინათ ვაჟიშვილი - მოსარჩელე (დაბადების თარიღი - 10.01.2004წ.). 2010 წლის 15 მარტს, მოსარჩელის დედ-მამა, უსიამოვნების გამო განქორწინდნენ.

2. 2016 წლის 28 ნოემბერს, მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა.

3. 2017 წლის 1 ივნისს, ნოტარიუსმა ნ.ჩ–მა მოსარჩელის სასარგებლოდ გასცა სამკვიდრო მოწმობა, მამამისის დანაშთი ქონების 1/2 ნაწილზე.

4. ქ.ყვარელში, ..... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (დაზუსტებული ფართობით - 1838.00კვ.მ), რომელზეც 380.20კვ.მ შენობა-ნაგებობაა განთავსებული (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება), რეგისტრირებულია ნ.ი–ის (შემდეგში - მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) საკუთრებაში. ამავე ამონაწერის მიხედვით, ხსენებული უძრავი ქონება მოპასუხემ მემკვიდრეობით მიიღო, თავისი აწ გარდაცვლილი მეუღლისგან - ნ.ს–ისაგან, რომელმაც ეს ქონება 2010 წლის 8 თებერვლს, ჩუქების ხელშეკრულებით მიიღო შვილისგან, მამკვიდრებლისგან.

5. 14 296 ლარის ღირებულების ტრაქტორი (FOTOM FT254, შემდეგში - სადავო მოძრავი ქონება), მოსარჩელის მამის მიერაა შეძენილი.

6. სსიპ სურსათის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 7 მარტის წერილის თანახმად, 2016 წლის 7 და 8 სექტემბრის მდგომარეობით, სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებულია 31 სული მსხვილფეხა პირუტყვი.

7. მსხვილფეხა საქონელი, რომლებიც მამკვიდრებლის საკუთრება იყო, მოსარჩელის მამის დაკრძალვის ხარჯებისა და ვალების გადახდის მიზნითაა რეალიზებული, 17 000 ლარად.

8. მოსარჩელის პაპა გარდაიცვალა 2011 წელს.

9. მოსარჩელის მამასთან განქორწინების შემდეგ, ლ.ნ–ძე მოსარჩელესთან ერთად ცხოვრობს ძმის სახლში, ძმის ოჯახთან ერთად.

10. მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

ა). სადავო მოძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება და მხარეთა შორის ამონაგების თანაბარწილად განაწილება;

ბ). სადავო უძრავ ქონებაზე, მამკვიდრებელსა და ნ.ს–ს (მოსარჩელის პაპა) შორის, 2010 წლის 8 თებერვალს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება და ½ წილის მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვა.

გ). მამკვიდრებლის კუთვნილი საქონლის ღირებულების, 8 500 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

11. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

11.1. გაუქმდა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის სადავო მოძრავ ქონებაზე არსებული საზიარო უფლება, ამ ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით და, დადგინდა, რომ აუქციონიდან შემოსული თანხა მხარეთა შორის თანაბარწილად (1/2-1/2) განაწილებულიყო.

11.2. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა, 2 125 ლარის გადახდა, თუმცა მოხდა ამ თანხის გაქვითვა, დაკრძალვის ხარჯების ნახევართან (5 000/2=2 500-ს) და, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, შესრულებულად ჩაეთვალა 2 125 ლარის ოდენობით ფულადი ვალდებულება.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით: მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ნაწილობრივ გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და, მისი შეცვლით, ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული; მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა, მამკვიდრებლის კუთვნილი ძროხების ღირებულებიდან 6 000 ლარის გადახდა.

13.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, მიიჩნია, რომ მსხვილფეხა საქონელი მამკვიდრებლის მფლობელობაში იყო და მოსარჩელეს 17 000 ლარის ½ ნაწილი ერგებოდა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 442.1 მუხლის (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) საფუძველზე, მოსარჩელის მიერ მისაღები თანხიდან, მოპასუხის მიერ მამკვიდრებლის დაკრძალვისათვის გაღებული ხარჯი (5 000 ლარი) უნდა გათვალისწინებულიყო. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გაქვითვას ექვემდებარებოდა დაკრძალვის ხარჯი, 2 500 ლარი, რის გამოც, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა მამკვიდრებლის კუთვნილი ძროხების ღირებულებიდან 6 000 ლარის გადახდა.

13.2. რაც შეეხებოდა სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ, აღნიშნულ ნაწილში სარჩელის უარყოფის შესახებ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერად ჩათვალა, რაც შემდეგნაირად დაასაბუთა:

ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნის საფუძვლად აპელანტმა იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, საკუთარი საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნდა, მისი საუკეთესო ინტერესები ილახებოდა და ეკონომიკურ სიდუხჭირეში ცხოვრობდა.

ზემოხსენებული პრეტენზიის საპასუხოდ, სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (საქმე №ას-1050-2019), სადაც განმარტებულია, რომ: სსკ-ის 529-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა ნაჩუქრობის შინაარსის ერთერთი გამოვლინებაა. მჩუქებლის უფლება, უკან დაიბრუნოს გაჩუქებული ქონება, ჩუქების ურთიერთობის მაღალი ზნეობრივი ხასიათითაა განპირობებული. ნაჩუქრობა არის სამართლისა და ზნეობის ურთიერთკავშირის გამოვლინება. ამიტომაცაა, რომ მჩუქებლის მიერ ქონებრივი სიკეთის უსასყიდლოდ გაცემა პირდაპირ უკავშირდება დასაჩუქრებულის მხრიდან, მართალია არა სამაგიერო, მაგრამ ზნეობრივად ქცევის ვალდებულებას. (იხ. (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 1-ლი აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე #1/2/155), სწორედ ასეთი ვალდებულება უნდა დაუპირისპირდეს მჩუქებლის მიერ გაღებულ ქონებრივ სიკეთეს. ნაჩუქრობა, როგორც სახელშეკრულებო ურთიერთობა, გარკვეულწილად ავალდებულებს დასაჩუქრებულს. ეს ვალდებულება, სსკ-ის 529-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში კონკრეტული პირობის სახით კი არაა მოცემული, არამედ ზნეობრივ-სამართლებრივი ვალდებულების სახით არსებობს. ეს ვალდებულება მჩუქებლის მიმართ მძიმე შეურაცხყოფის მიყენებისა და დიდი უმადურობის გამოჩენისაგან თავის შეკავებაში მდგომარეობს და ვადით შეზღუდული არაა. ჩუქების გაუქმებით, ამ შემთხვევაში, სასამართლო ასრულებს ზნეობრივ ფასეულობათა მხარდაჭერისა და დაცვის ფუნქციას. სსკ-ის 529.1 მუხლი ადგენს მოთხოვნის

წარმოშობისათვის აუცილებელ პირობებს, ნორმის შემადგენლობას: მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ დასაჩუქრებულის მიერ ხორციელდება „მძიმე შეურაცხყოფის მიყენება“ ან „დიდი უმადურობის გამოჩენა“. აღნიშნული წინაპირობების არსებობისას, მჩუქებელი, სსკ-ის 529.2 მუხლის საფუძველზე უფლებამოსილია, ნამდვილი და შესაბამისად უკვე მოქმედი ხელშეკრულება „გააუქმოს“ დასაჩუქრებულისათვის შესაბამისი შეტყობინებით. ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 530-ე პარაგრაფი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს კიდევ ერთ განჩინებაზე (სუსგ, საქმე №ას-1411-1426-2011, 24.11.2011), სადაც განმარტებულია, რომ ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის უფლება აქვს მხოლოდ მჩუქებელს. ნაჩუქარი ქონების გამოთხოვის უფლება, როგორც არადამოუკიდებელი აღმჭურველი უფლება, არც გადაცემადია და არც მისი დაგირავება არ არის შესაძლებელი, მისი პერსონალური ხასიათიდან გამომდინარე, იგი არც მემკვიდრეობით გადაცემადი არაა. დაზარალებულ მჩუქებელს მხოლოდ თვითონ შეიძლება ჰქონდეს ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის უფლება, თუმცა უკვე გაცხადებული გამოთხოვიდან გამომდინარე უფლებები, არ გვევლინებიან, პერსონალური ხასიათის უფლებებად და, შესაბამისად გადადიან მჩუქებლის მემკვიდრეებზე.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რაკი მჩუქებელი გარდაცვლილი იყო, 2010 წლის 8 თებერვლის ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნა უსაფუძვლო მოთხოვნას წარმოადგენდა, მით უფრო იმ პირობებში, როცა ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, მამკვიდრებელს პრეტენზია სიცოცხლეში არ განუცხადებია.

13.3. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა აპელანტის პრეტენზიაზე, სავალდებულო წილის იმ თანხით შევსებასთან დაკავშირებით, რომლითაც მისი სავალდებულო წილი გაიზრდებოდა, თუკი გაჩუქებული ნივთი სამკვიდროში შევიდოდა. მითითებული პრეტენზიის ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება შემდეგია:

სსკ-ის 1378-ე მუხლი წარმოადგენს სავალდებულო წილის მიმღები პირის უფლებას. სავალდებულო წილის მიმღებ პირს შეუძლია მოითხოვოს მის მიერ მისაღები სამკვიდრო ქონების გაზრდა მამკვიდრებლის მიერ მის სიცოცხლეში მესამე პირზე გაჩუქებული ქონების ღირებულებით, თუმცა ჩუქების ფაქტიდან არ უნდა იყოს გასული 10 წელი. 10 წლის გასვლის შემდეგ სავალდებულო წილის მიმღები პირი კარგავს მისაღები სამკვიდრო ქონების გაჩუქებული ქონების ღირებულებით გაზრდის მოთხოვნის უფლებას. სსკ-ს 1371-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს ანდერძის შინაარსის მიუხედავად,

ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2017 წლის 1 ივნისს, ნოტარიუსმა ნ.ჩ–მა მოსარჩელის სასარგებლოდ გასცა სამკვიდრო მოწმობა მამამისის დანაშთი ქონების 1/2 ნაწილზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიაჩნია, რომ აპელანტმა სამკვიდრო ქონება არა ანდერძისმიერი, არამედ კანონისმიერი მემკვიდრეობით მიიღო, რაც მას უფლებას უსპობდა - სამკვიდრო ქონების გაზრდა მოეთხოვა, მამკვიდრებლის მიერ მის სიცოცხლეში მესამე პირზე გაჩუქებული ქონების ღირებულების შევსებით.

14. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შემოიტანა მოსარჩელემ, რომელმაც სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში ამ გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა, შემდეგი დასაბუთებით:

14.1. სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ, მოსარჩელე, მამის გარდაცვალების შემდეგ მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, საკუთარი საცხოვრებელი ადგილი არ აქვს, მისი საუკეთესო ინტერესები ილახება და ეკონომიკურ სიდუხჭირეში იმყოფება. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ სადავო მოთხოვნის სუბიექტი შეიძლება იყოს მხოლოდ მჩუქებელი. ეს ნორმა ფართოდ უნდა განიმარტოს, კერძოდ, მითითებული მოთხოვნის დაყენება უნდა შეეძლოს, მჩუქებლის კმაყოფაზე მყოფ პირსაც, რომელიც მისი უფლებამონაცვლეა.

14.2. სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებაზე უარის თქმით ილახება მოსარჩელის საუკეთესო ინტერესები, რამდენადაც „ბავშვის უფლებების შესახებ“ კონვენციის მე-3 მუხლის თანახმად, ბავშვების მიმართ ყველა მოქმედებაში, იმის მიუხედავად, მიმართავენ მას სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე მომუშავე სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები, უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის საუკეთესო ინტერესების უზრუნველყოფას.

14.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად უარყო სსკ-ის 1378-ე მუხლზე დაფუძნებული მოსარჩელის პრეტენზია. ამ შემთხვევაში, საუბარია, სავალდებულო წილის იმ თანხით შევსებაზე, რომლითაც მისი სავალდებულო წილი გაიზრდებოდა, თუკი გაჩუქებული ნივთი სამკვიდროში შევიდოდა. სასამართლოს განმარტებით, მოცემული ნორმის გამოყენება მხოლოდ ანდერძის არსებობის დროსაა დასაშვები, თუმცა ნორმის დანაწესში, ანდერძის არსებობის სავალდებულოობაზე, არსად არ არის მითითებული. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

14.4. სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეულ ხარჯებზე და, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების მიუხედავად, ადვოკატისათვის გადახდილი თანხა, მოპასუხისათვის არ დაუკისრებია, დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

16. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

17. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კონკრეტულ საქმეზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

18. მოცემულ შემთხვევაში, შესაფასებელია, მოსარჩელის მოთხოვნა, სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. სარჩელის დანარჩენი მოთხოვნების (სადავო მოძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება და მხარეთა შორის ამონაგების თანაბარწილად განაწილება; მამკვიდრებლის კუთვნილი საქონლის ღირებულების, 6000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება) კანონიერებაზე საკასაციო სასამართლო აღარ იმსჯელებს, რადგან ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა გადაწყვეტილებებით, მითითებული მოთხოვნების ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, ხოლო ამ გადაწყვეტილებათა შესაბამისი ნაწილები მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია (სსსკ-ის 264.1 და 264.2 მუხლები).

19. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ძირითადი არსი ისაა, რომ მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, საკუთარი საცხოვრებელი ადგილი არ აქვს, მისი ინტერესები ილახება და ეკონომიკურ სიდუხჭირეში იმყოფება. ძირითადად სწორედ აღნიშნული მოტივაციიდან გამომდინარეობს კასატორის (მოსარჩელე) მოთხოვნა, რომელიც მიმართულია მამის, აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მიერ, ამ უკანასკნელის სიცოცხლეში დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისაკენ.

პალატას მიაჩნია, რომ სადავო მოთხოვნის განხილვისას, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე და სწორად მიიჩნია, რომ ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის უფლება მხოლოდ მჩუქებელს აქვს.

მოცემული საკითხის შეფასებისას, საყურადღებოა შემდეგი ამონარიდი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთი განჩინებიდან (იხ. სუსგ: საქმე №ას-1050-2019, 9.09.2019):

„სსკ-ის 529 I მუხლი ადგენს მოთხოვნის წარმოშობისათვის აუცილებელ პირობებს, ნორმის შემადგენლობას: მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ დასაჩუქრებულის მიერ ხორციელდება „მძიმე შეურაცხყოფის მიყენება“ ან „დიდი უმადურობის გამოჩენა“. აღნიშნული წინაპირობების არსებობისას მჩუქებელი სსკ-ის 529-ე II მუხლის საფუძველზე უფლებამოსილია ნამდვილი და შესაბამისად უკვე მოქმედი ხელშეკრულება „გააუქმოს“ დასაჩუქრებულისათვის შესაბამისი შეტყობინებით“.

„ნაჩუქარი ქონების გამოთხოვის უფლება როგორც არადამოუკიდებელი აღმჭურველი უფლება, არც გადაცემადია და არც მისი დაგირავებაა შესაძლებელი. მისი პერსონალური ხასიათიდან გამომდინარე იგი ასევე არც მემკვიდრეობით გადაცემადია. დაზარალებულ მჩუქებელს მხოლოდ თვითონ შეიძლება ჰქონდეს ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის უფლება. თუმცა უკვე გაცხადებული გამოთხოვიდან გამომდინარე უფლებები არ გევლინებიან პერსონალური ხასიათის უფლებებად და შესაბამისად გადადიან მჩუქებლის მემკვიდრეებზე“.

ზემოთ მოყვანილ მსჯელობას ვერ აქარწყლებს კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ სსკ-ის 529-ე მუხლი ფართოდ უნდა განიმარტოს და ჩუქების გაუქმების მოთხოვნის აღძვრის უფლება, მჩუქებლის კმაყოფაზე მყოფ პირსაც უნდა შეეძლოს. საკასაციო საჩივრის აღნიშნული პრეტენზია არ შეიცავს სათანადო სამართლებრივ არგუმენტაციას, რომლის საფუძველზეც საკასაციო პალატა დაასკვნის, რომ სახეზეა ნორმის მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკისგან განსხვავებულად განმარტების წინაპირობები. აქედან გამომდინარე, ხსენებულ პრეტენზიას პალატა ვერ გაიზიარებს.

20. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას საფუძვლად ვერ დაედება კასატორის მიერ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებაზე უარის თქმით ილახება „ბავშვის უფლებების შესახებ“ კონვენციით დაცული მისი საუკეთესო ინტერესები. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სასამართლოს მიერ სარჩელის მითითებული მოთხოვნის უარყოფა ეფუძნება იმ არგუმენტს, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება მოსარჩელის აწ გარდაცვლილი მამის მიერ იქნა დადებული, ხოლო მოსარჩელე მისი გაუქმების მოთხოვნაზე უფლების მქონე პირად ვერ განიხილება, რადგან სსკ-ის 529-ე მუხლით გათვალისწინებული ნაჩუქარი ქონების გამოთხოვის უფლება პერსონალური უფლებაა და გადაცემადი არ არის. ამდენად, ზემომითითებული პრეტენზიაც ისეთ საკასაციო შედავებად ვერ ჩაითვლება, რომელიც სასამართლოს მოცემული მსჯელობის გასაქარწყლებლად გამოდგება და მოსარჩელის სადავო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას განაპირობებს.

21. კასატორის კიდევ ერთი არგუმენტის შესაბამისად სსკ-ის 1378-ე მუხლი აღჭურვავს უფლებით, მოითხოვოს მისაღები სამკვიდრო ქონების გაზრდა, მამკვიდრებლის მიერ, მის სიცოცხლეში, მესამე პირზე გაჩუქებული ქონების ღირებულებიდან.

სააპელაციო პალატის მიერ კასატორის ეს არგუმენტიც მართებულადაა უარყოფილია კერძოდ: სსკ-ის 1378-ე მუხლი (თუ მამკვიდრებელმა აჩუქა ნივთი მესამე პირს, მაშინ სავალდებულო წილზე უფლების მქონე პირს შეუძლია მოითხოვოს მისი შევსება იმ თანხით, რომლითაც გაიზრდება მისი სავალდებულო წილი, თუკი გაჩუქებული ნივთი სამკვიდროში შევა. საჩუქარი ანგარიშში არ ჩაითვლება, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის საჩუქრის გადაცემიდან ათი წელია გასული) ითვალისწინებს მამკვიდრებლის მიერ გაჩუქებული ქონების ღირებულებიდან სამკვიდრო ქონების გაზრდის შესაძლებლობას, მაგრამ ასეთი შესაძლებლობა წარმოიშვება კონკრეტული მკაცრად რეგლამენტირებული წინაპირობების არსებობისას. ამავე კოდექსის 1371-ე მუხლით, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებულო წილი).

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კასატორი არ წარმოადგენს სამკვიდროდან სავალდებულო წილის მიმღებ სუბიექტს რადგან გარდაცვლილი მამის დანაშთი ქონება მიღებული აქვს #170598303 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე.

ამ გარემოებების სამართლებრივი შეფასების კონტექსტში, საკასაციო პალატის მოსაზრებით მნიშვნელოვანია განვიხილოთ სსკ-ის 1378-ე მუხლის დისპოზიცია, რომელიც აწესრიგებს მხოლოდ სავალდებულო წილის მიმღებ სუბიექტთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს რაც შეუძლებელს ხდის ნორმის ფართოდ განმარტების შესაძლებლობას.

ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ იძლევა სსკ-ის 1378-ე მუხლის წინაპირობების განხორციელებულად ჩათვლის საფუძველს და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ მისი დისპოზიციის გავრცელება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

22. რაც შეეხება კასატორის მიერ იმ გარემოებაზე მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეულ ხარჯებზე და, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების მიუხედავად, ადვოკატისათვის გადახდილი თანხა მოპასუხისათვის არ დაუკისრებია, დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად, პალატა აღნიშნავს შემდეგს:

სსსკ-ის 53.1 მუხლის მეორე წინადადებით დადგენილია, რომ იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

მოგებული მხარის მიერ გაწეული საადვოკატო ხარჯის წაგებული მხარისათვის დაკისრებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმის სირთულით, სასამართლო სხდომებში მონაწილეობისათვის დახარჯული დროის, წარმოდგენილი მოსაზრებებისა თუ მტკიცებულებების სიმრავლით და სხვა ამგვარი გარემოებებით, რაც მეორე მხარისათვის დასაკისრებელი საადვოკატო ხარჯის გონივრულობას განაპირობებს (იხ. სუსგ, საქმე №ას-112-105-2017, 6.02.2019).

სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია დისპოზიციურობის პრინციპი. სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. აღნიშნული ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. დისპოზიციურობის პრინციპზე დაყრდნობით ყოველი პირი თავად წყვეტს, თუ რას მოითხოვს, თავისი დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დასაცავად. ამავე კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

„მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებულისათვის იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება დასაშვებია, თუმცა მოთხოვნა წარდგენილი უნდა იყოს შესაბამისი ინსტანციის სასამართლოში (სადაც მხარე წარმოდგენილი იყო ადვოკატით), თუკი ამგვარი შუამდგომლობა არ იქნება წარდგენილი, მიიჩნევა, რომ მხრეს არ სურს ამ თანხის მოწინააღმდეგისათვის დაკისრება, სხვა ინსტანციის სასამართლოში აღძრული შუამდგომლობა კი, განიხილება დაგვიანებულად“ (იხ. სუსგ: №ას-1758-2019, 9.03.2020; №ას-889-2021, 3.11.2021).

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს სააპელაციო ინსტანციაში წარმომადგენლის მომსახურებაზე დამატებით ხარჯის გადახდის მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, ამასთან საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციების მიერ კასატორის წარმომადგენლის მომსახურებაზე გაწეული ხარჯი კანონშესაბამისად და გონივრულადაა განსაზღვრული და მისი ცვლილების საფუძველი არ იკვეთება.

23. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ს–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი გათავისუფლებულია, საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

მირანდა ერემაძე

ლევან მიქაბერიძე