საქმე №ას-1334-2021 2 მარტი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – დსს „ა.რ–ა“, დსს „ა.რ. ს.ფ–ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – პ.ს–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა
დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. პ.ს–მა (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა დსს „ა.რ–ის“, დსს „ა.რ.ს.ფ–ის“ მიმართ (შემდეგში: მოპასუხეები ან კასატორები) და მოითხოვა: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი დსს „ა.რ. ს.ფ–ის“ 20.03.2020წ. №6/კ ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ; 1.2. დსს „ა.რ–ას“, დსს „ა.რ–ის“ ს.ფ–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2020 წლის 19 აპრილიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიური ხელფასის 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით; 1.3. მოსარჩელე აღდგენილ იქნეს თანამდებობაზე.
2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს: მოსარჩელე 2015 წლის 22 დეკემბრიდან 2020 წლის 19 აპრილამდე მუშაობდა დსს „ა.რ." ს.ფ–ში დირექტორის მოადგილის პოზიციაზე იურიდიულ საკითხებში. დსს „ა.რ–ა" მისი ფილიალის მეშვეობით აშენებდა ბაქო თბილისი-ყარსის რკინიგზას, რომლის დამთავრების შემდეგ, მოპასუხის ფუნქცია საქართველოში ამოიწურება, ხოლო ობიექტი გადაეცემა საერთაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე შექმნილ აზერბაიჯანის და საქართველოს ერთობლივ საწარმოს. მოსარჩელის მითითებით, მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს საშემოსავლოს ჩათვლით გადახდის დღეს საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსის შესაბამისად. მუშაობის განმავლობაში 5 დირექტორის შეცვლის მიუხედავად, არც ერთ მათგანს არ ჰქონია მოსარჩელის საქმიანობასთან დაკავშირებით პრეტენზია. 2020 წლის 11 მარტს, მოპასუხის დირექტორად დაინიშნა ელჩინ აღაევი, რომელმაც ყოველგვარი მიზეზის გარეშე, მოსარჩელეს განუცხადა, რომ მასთან არ იმუშავებდა. 2020 წლის 20 მარტს, მოპასუხემ გამოსცა ბრძანება N6/კ 2020 წლის 19 აპრილიდან, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძვლით. 2020 წლის 1 აპრილს, მოსარჩელემ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის განმარტების მოთხოვნით მიმართა მოპასუხეს. 2020 წლის 7 აპრილს N166 წერილით, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ დსს „ა.რ–ის" 2020 წლის 19 მარტის N39/ს ბრძანებით მას განესაზღვრა საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაციის და ახალი საშტატო განრიგის პროექტის მომზადების საჭიროება. ამ ბრძანების შესრულების ფარგლებში, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება საშტატო განრიგში განსაზღვრულიყო მხოლოდ ერთი იურისტის პოზიცია, რის გამოც, მიიღო გადაწყვეტილება არსებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. მოსარჩელის მითითებით, მასთან ხელშეკრულება შეწყდა უსაფუძვლოდ, ახალი საშტატო განრიგის დამტკიცებამდე. რეორგანიზაციის საფუძველზე, იმ კომპანიაში, სადაც იგი დასაქმებული იყო, არათუ უნდა შემცირებულიყო, არამედ გაზრდილიყო თანამშრომელთა რაოდენობა. ამასთან, არ არსებობდა იურისტის თანამდებობის (2 ერთეულიდან ერთამდე) შემცირების საფუძველი საწარმოსათვის, რომელიც 600 მილიონი აშშ დოლარის სამუშაოებს აწარმოებს.
3. მოპასუხეებმა წარდგენილ შესაგებელში უარყვეს მოსარჩელის მითითება იმაზე, რომ ადგილი ჰქონდა ერთ საწარმოში თანამშრომელთა რაოდენობის გაზრდას მეორე საწარმოში თანამშრომელთა რაოდენობის შემცირების ხარჯზე. შესაგებელში აღნიშნულია, რომ ოპტიმიზაცია ნიშნავს არსებული შესაძლებლობიდან საუკეთესო შესაძლებლობისათვის უპირატესობის მინიჭებას. განსახილველ შემთხვევაში, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, რომ დირექტორის მოადგილის საშტატო ერთეული საერთოდ გაუქმებულიყო. მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს ეკავა იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის საშტატო ერთეული. ოპტიმიზაციის ფარგლებში მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა გაუქმდა. კომპანიაში 2019 წლის ნოემბრიდან აყვანილ იქნა წამყვანი იურისტი.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი დსს ა.რ. ს.ფ–ის 20.03.2020წ. #6/კ ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. დსს „ა.რ–ას“, დსს „ა.რ. ს.ფ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაცია 10 თვის განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობით, ყოველთვიური ხელფასის 3 000 აშშ (დარიცხული) დოლარის ეკვივალენტი ლარის გათვალისწინებით; სარჩელი სამუშაოზე აღდგენისა და აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხეებმა სარჩელის უარყოფა.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში (სარეზოლუციო ნაწილის 1.2 პუნქტი) და მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ კომპენსაცია 18 თვის სახელფასო ანაზღაურების ოდენობა, ხელზე ასაღები 3000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით - 54 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, თანხის გადახდის დღეს არსებული კურსის შესაბამისად. მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
7. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:
8. მოსარჩელე 2015 წლის 22 დეკემბრიდან 2020 წლის 19 აპრილამდე (უვადოდ) მუშაობდა დსს „ა.რ.’’ ს.ფ–ის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე იურიდიულ საკითხებში. მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს, საშემოსავლოს ჩათვლით, გადახდის დღეს საქართველოს ეროვნული ბანკის კურსის შესაბამისად.
9. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ 2007 წლის 7 თებერვალს ხელმოწერილი „ბაქო-თბილისი-ყარსის“ ახალი სარკინიგზო ხაზის პროექტის განხორციელების ფარგლებში (,,მარაბდა - თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე კარწახის რკინიგზის მონაკვეთის დაფინანსების, დაპროექტების, მშენებლობის, რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციის და ექსპლუატაციის პრინციპებისა და პირობების შესახებ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მთავრობასა და საქართველოს მთავრობას შორის შეთანხმების“) დსს „აზერბაიჯანის რკინიგზა“ ახორციელებს მარაბდა-თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე მშენებლობასა და რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციას. ამ პროექტის ფარგლებში, მითითებული მონაკვეთის ექსპლუატაციასა და მართვას მოპასუხე ახორციელებდა შვილობილი კომპანიის „დ–ის“ ს.ფ–ის მეშვეობით.
10. დახურული სააქციო საზოგადოება ,,ა.რ–ების“ 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანების საფუძველზე, მშენებელობისა და რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებული სამუშაოების გარდა, დსს „ა.რ.“ ს.ფ–ს, დამატებით დაევალა მარაბდა-თურქეთის საზღვრამდე ექსპლოატაციასთან, პროექტის მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა სამუშაოს განხორციელება, რომელსაც აქამდე დსს „ა.რ–ის“ შვილობილი კომპანია „დ–სი“ ახორციელებდა. შესაბამისად, ამ დამატებითი ფუნქციების შესასრულებლად, „დ–ის“ ს.ფ–ის ბალანსზე არსებული ყველა, ექსპლუატაციისათვის ვარგისი ქონება, მათ შორის, ძირითადი საშუალებები, დსს „ა.რ.“ ს.ფ–ს მის ბალანსზე და სარგებლობაში გადაეცა. დასახელებული ბრძანების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ს დაევალა „ბაქო-თბილისი-ყარსის“ ახალი სარკინიგზო ხაზის ყველა საორგანიზაციო და ტექნიკური სამუშაოს განხორციელება, რომლის მშენებლობა და რეაბილიტაცია- რეკონსტრუქციაც გრძელდება დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ის მიერ (საქართველოს ნაწილის კუთვნილი მარაბდა - თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე (კარწახი) რკინიგზის მონაკვეთის ექსპლუატაციასთან, მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებით). ამავე ბრძანების მე-4 პუნქტით განისაზღვრა „ა.რ.“ ს.ფ–ის ადამიანური რესურსების სამმართველოს ვალდებულება, 10 დღის განმავლობაში შპს „დ–თან“ ერთად განახორციელებინა შპს „დ–ის“ ს.ფ–ის საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაცია და ამის შედეგის მიხედვით მოემზადებინა ამ ფილიალის ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. მოემზადებინა დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ის სამუშაო მოცულობასთან შესაბამისი ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. ამავე ბრძანების მე-5 პუნქტით შპს „დ.“ და დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ს დაევალათ საქართველოს შრომის კანონმდებლობის მოთხოვნათა თანახმად საჭირო ღონისძიებების ჩატარების უზრუნველყოფა.
11. დადგენილია, რომ დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ის 2020 წლის 20 მარტის N6/კ ბრძანებით 2020 წლის 19 აპრილიდან, დსს „ა.რ.” ს.ფ–ის თანამშრომელი მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შეწყდა მასთან შრომითი ურთიერთობა, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე.
12. დადგენილია, რომ დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ის 07.04.2020 წლის N166 მიმართვით, მოსარჩელეს 2020 წლის 1 აპრილის წერილის საპასუხოდ, განემარტა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები. კერძოდ, დასაქმებულს ეცნობა, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყვეტა განაპირობა დსს ა.რ–ის 2020 წლის 19 მარტის ბრძანებით (N39/ს), კომპანიაში განხორციელებულმა ორგანიზაციულმა და ეკონომიკურმა ცვლილებებმა, რომლითაც განისაზღვრა საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაციის და ახალი საშტატო განრიგის პროექტის მომზადების საჭიროება (აღნიშნულის თაობაზე, ყველა თანამშრომელს წერილობით ეცნობა 2020 წლის 20 მარტს ელ-ფოსტის საშუალებით).
13. მოსარჩელეს ასევე განემარტა, რომ 2020 წლის 19 მარტის ბრძანების შესრულების ფარგლებში, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება საშტატო განრიგში მხოლოდ ერთი იურისტის პოზიციის განსაზღვრის თაობაზე, რამაც გამოიწვია მასთან არსებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა.
14. დადგენილია, რომ 2018 წლის 01 აპრილის საშტატო ნუსხის მიხედვით (ს.ფ. 228-229), დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ის საშტატო ნუსხა შედგებოდა 28 საშტატო ერთეულისაგან, რომლის შემადგებლობაში გათვალისწინებული იყო დირექტორის მოადგილის 2 შტატი: დირექტორის მოადგილე და დირექტორის მოადგილე იურიდიულ საკითხებში (მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა).
15. 2020 წლის 1 აპრილის საშტატო ნუსხით (ს.ფ. 233-234) დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ში განისაზღვრა 226 საშტატო ერთეული, მათ შორის, წამყვანი იურისტის ერთი შტატი. ამასთან, გათვალისწინებულია დირექტორის მოადგილის 3 შტატი, მათ შორის, დირექტორის მოადგილე მშენებლობის დარგში; დირექტორის მოადგილე ექსპლუატაციისა და მოძრაობის საკითხში; დირექტორის მოადგილე უსაფრთხოების დარგში. შესაბამისად, დგინდება, რომ თანამშრომელთა საერთო რიცხვი გაიზარდა 198 ერთეულით, ამასთან, ერთი ერთეულით გაიზარდა დირექტორის მოადგილის შტატი. იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობა ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული არ არის. 6 თვეში, 2020 წლის 01 ოქტომბერს ორგანიზაციის საშტატო ნუსხაში კვლავ შეტანილი იქნა ცვლილება (ს.ფ. 222-227), რომლითაც დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ.“ ს.ფ–ი განისაზღვრება 242 ერთეულით, ანუ საშტატო ერთეული გაიზარდა 16-ით, ხოლო დირექტორის მოადგილის პოზიცია უცვლელია და 3-ს შეადგენს: დირექტორის მოადგილე მშენებლობის დარგში; დირექტორის მოადგილე ექსპლუატაციისა და მოძრაობის განხრით; დირექტორის მოადგილე უსაფრთხოების განხრით. ასევე უცვლელია იურისტის პოზიციაზე გათვალისწინებული რიცხვი, რაც ერთ საშტატო ერთეულს შეადგენს.
16. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სშკ-ის 47-ე მუხლი (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 37-ე მუხლი) შეიცავს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგიტიმურ საფუძვლებს, რომელთაგან წინამდებარე დავის ფარგლებში შეფასების საგანს „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოების არსებობა წარმოადგენს (სახეზეა, თუ არა ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), უნდა დადგინდეს უშუალოდ ამ გარემოებამ განაპირობა თუ არა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა.
17. სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების ჩამონათვალს. მათი შინაარსის გათვალისწინებით, აღნიშნულ ნორმაში მოცემული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს შესაძლოა იყოს დამსაქმებლის საოპერაციო (სამოქმედო) მოთხოვნებთან დაკავშირებული. აქვე, აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა.
18. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა იმ საკითხზე სამუშაო ძალის შემცირება ხომ არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. საყურადღებო საკითხად იქნა მიჩნეული, რომ საწარმოს ან მისი სტრუქტურული ერთეულის რეორგანიზაცია უკანონოა, როდესაც რეალურად ადგილი არ ჰქონდა რეორგანიზაციას, ფორმალური ნიშნების მიხედვით დარჩა იგივე სტრუქტურული ერთეული (ერთეულები), ან ცვლილებით გაუქმებული სტრუქტურების ნაცვლად შემოღებულ იქნა ახალი სტრუქტურული ერთეულები, რომლებიც ფორმალური ნიშნით განსხვავდება, მაგრამ შინაარსობრივად იმავე ფუნქციის მატარებელია, რაც ძველი სტრუქტურული ერთეულები. ყოველივე ზემოაღნიშნულთან ერთად, რეორგანიზაციის შედეგად პირთა გათავისუფლების უკანონობაზე უნდა უთითებდეს, აგრეთვე, სამუშაო ძალის შემცირების არარსებობა. ჩატარებული რეორგანიზაციის პირობებში, მაშინაც კი, როდესაც მას შტატების შემცირება მოსდევს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნება შეესაბამება თუ არა ამ ნების საკანონმდებლო მოთხოვნებს.
19. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია განხორციელდა თუ არა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ზემოთ ხსენებული ნორმების შემადგენლობის სრული დაცვით.
20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის ფაქტობრივი გარემოების არსებობის მტკიცების ტვირთი გადადის არა დასაქმებულზე, არამედ დამსაქმებელზე, რომელმაც უნდა შეძლოს რეორგანიზაციაში არსებული ცვლილებებისა და მოსარჩელის სამსახურიდან გაშვებას შორის არსებული მიზეზობრივი კავშირის დადგენა და საკუთარი გადაწყვეტილების (ხელშეკრულების შეწყვეტის) ლეგიტიმურობის დასაბუთება (შდრ: სუსგ 2015 წლის 29 ივნისი, Nას-414-391-2014), რომლის მიხედვით, იმისათვის, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება ლეგიტიმურად ჩაითვალოს, სშკ-ის 47(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა, იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. პალატამ აღნიშნა რომ დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო.
21. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, რამეთუ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა. ამასთან, გასათვალისწინებელია, ასევე, საწარმოს მენეჯმენტის მიზნები და სწრაფვა, რათა გონივრულად, სამართლიანად და კანონიერად შეფასდეს საწარმოს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, მათ შორის, ეკონომიკური მოთხოვნების საფუძველზე, დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე.
22. განსახილველ დავაზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხე კომპანიამ საპროცესო კანონმდებლობით მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზების პირობებში, ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა მოსაჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერება. მართალია, მოპასუხე კომპანიაში განხორციელდა მნიშვნელოვანი ცვლილებები, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია საშტატო განრიგში შესაბამისი ცვლილების განხორციელების საჭიროება, თუმცა, საგულისხმოა, რომ კომპანიაში განხორციელებული ცვლილებების საფუძველზე 28 საშტატო ერთეულიდან, შტატების რაოდენობა გაიზარდა 226 საშტატო ერთეულამდე, შესაბამისად მოპასუხეს ევალებოდა მტკიცების მაღალი სტანდარტით დაესაბუთებინა, კონკრეტულად მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობა. მხოლოდ აპელირება იმ გარემოებაზე, რომ გაუქმდა მოსარჩელის მიერ დაკავებული შტატი, ვერ გაამართლებდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილებას, რამეთუ კომპანიაში შექმნილი ახალი საშტატო ერთეულების გათვალისწინებით, დამსაქმებელს შეეძლო მოსარჩელისათვის შეეთავაზებინა სხვა პოზიციაზე დასაქმება, რაც მოპასუხის მხრიდან არ განხორციელებულა. მოსარჩელის მიერ დაკავებული პოზიცია - ,,დირექტორის მოადგილე იურიდიულ საკითხებში’’, არ წარმოადგენს სპეციფიურ კატეგორიას და ცალსახაა, რომ მოსარჩელის მიერ განსახორციელებელ ფუნქცია-მოვალეობებს ახალი საშტატო განრიგის პირობებში შეითავსებს სხვა პოზიციაზე დასაქმებული პირი. შესაბამისად, გარკვეული პოზიციებისათვის სახელწოდების ცვლილება არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას. საგულისხმოა, ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე წლების მანძილზე დასაქმებული იყო კომპანიაში და ჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. თავად რეორგანიზაციისა და შტატების ოპტიმიზაციასთან მიმართებით, ყურადღება გამახვილდა იმ გარემოებაზე, რომ 2007 წლის 7 თებერვლის საერთაშორისო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროექტის შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, დსს „ა.რ–ა“ ახორციელებს მარაბდა-თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე მშენებლობასა და რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციას. ამავე მონაკვეთის ექსპლუატაცია და მართვა წარმოებდა მისი შვილობილი კომპანიის „დ–ის“ ს.ფ–ის მიერ. დახურული სააქციო საზოგადოება ,,ა.რ–ების“ 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანების საფუძველზე, მშენებელობისა და რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებული სამუშაოების გარდა, დსს „ა.რ.’’ ს.ფ–ს, დამატებით დაევალა მარაბდა-თურქეთის საზღვრამდე ექსპლუატაციასთან, პროექტის მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა სამუშაოს განხორციელება, რომელსაც აქამდე დსს „ა.რ–ის“ შვილობილი კომპანია „დ–ი“ ახორციელებდა. შესაბამისად, ამ დამატებით ფუნქციებთან ერთად, მასთან დაკავშირებული სამუშაოების შესრულების მიზნით, „დ–ის“ ს.ფ–ის ბალანსზე არსებული ყველა ქონება, დსს „ა.რ–ის“ ს.ფ–ს მის ბალანსზე და სარგებლობაში გადაეცა. ხსენებული ბრძანების მე-4 პუნქტით განისაზღვრა „ა.რ–ბის“ საქართველოს ფილიალის ადამიანური რესურსების სამმართველოს ვალდებულება, 10 დღის განმავლობაში შპს „დ–თან“ ერთად განეხორციელებინა შპს „დ–ის“ ს.ფ–ის საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაცია და ამის შედეგის მიხედვით მოემზადებინა ამ ფილიალის ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. მოემზადებინა დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის სამუშაო მოცულობასთან შესაბამისი ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. ამდენად, ბრძანების შინაარსის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება მასზედ, რომ ბრძანების საფუძველზე საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაცია დადგინდა არა დსს „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის თანამშრომელთა მიმართ, არამედ იგი უნდა შეხებოდა „დ–ის“ საშტატო ერთეულებს. რეორგანიზაციის შედეგად „ა.რ–ბის“ ს.ფ–ის იქამდე არსებული ფუნქციები არ შეცვლილა შემცირების სახით, არამედ მას დაემატა მარაბდა-თურქეთის საზღვრამდე ექსპლუატაციასთან, პროექტის მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა იმ სამუშაოს განხორციელება, რომელსაც აქამდე „დ–ი“ ახორციელებდა.
23. ხაზგასმით აღინიშნა, რომ 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანების გამოცემიდან მეორე დღესვე, ახალი საშტატო ნუსხის დამტკიცებამდე, რომელიც სამუშაოს მოცულობის შესაბამისად უნდა განსაზღვრულიყო, 20.03.2020წ. #6/კ ბრძანებით, დამსაქმებელმა მიიღო გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან 19 აპრილიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. მაშინ როდესაც, პირის დათხოვნის საფუძველია რეორგანიზაციის შედეგები და არა თვით რეორგანიზაციის პროცესის დაწყების გამოცხადება. მართალია, დამსაქმებელი ვალდებულია რეორგანიზაციის დაწყების შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს დასაქმებულს და გააფრთხილოს შტატების შემცირების შემთხვევაში, შესაძლო განთავისუფლების შესახებ, თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც მხოლოდ გამოცხადდა რეორგანიზაციის პროცესი და გაურკვეველი იყო მცირდებოდა თუ არა არსებული საშტატო ნუსხა, რეორგანიზაციის საფუძვლით პირის სამსახურიდან გათავისუფლება დაუშვებელი იყო.
24. ამასთან, 2020 წლის 1 აპრილის ახალი საშტატო ნუსხით ირკვევა, რომ საშტატო განრიგით, არათუ შემცირდა დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის თანამშრომელთა რიცხვი, არამედ 28 ერთეულიდან გაიზარდა 226-მდე, რაც ბუნებრივია, მისი ფუნქციების მატებით იყო განპირობებული. აღსანიშნავია, რომ ერთი ერთეულით გაიზარდა დირექტორის მოადგილის შტატიც. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ დაკავებულ იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობას, ასეთი ახალი ნუსხით აღარ იქნა გათვალისწინებული. უდავოა, რომ მოსარჩელის, როგორც იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის ფუნქციებს, იურისტის ფუნქცია-მოვალეოების განხორციელება განეკუთვნებოდა. მასთან ერთად, ორგანიზაციას ჰყავდა კიდევ ერთი იურისტი. ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებულია მხოლოდ ერთი იურისტის თანამდებობა. აღნიშნულის საფუძველზე შეიძლება იმ დასკვნის გაკეთება, რომ, ფაქტობრივად არსებული იურისტის 2 შტატის ნაცვლად, რეორგანიზაციის შემდგომ დარჩა მხოლოდ ერთი. ამასთან, დამსაქმებელს არც კი უმსჯელია თუ რატომ მიენიჭა უპირატესობა მეორე იურისტს და უპირობოდ რატომ იქნა დათხოვნილი მოსარჩელე, რომელსაც იურისტად მუშაობის მეტი გამოცდილება და წარმატებული კარიერა ქონდა.
25. სააპელაციო პალატამ რეორგანიზაციის საფუძვლით თანამშრომლის გათავისუფლებასთან მიმართებით ზემოთ განვითარებული განმარტების შესაბამისად დამატებით მიუთითა რომ სშკ-ს 47(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო.
26. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს მიხედულებით აპელანტმა/დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა ის საჭიროება/აუცილებლობა, რასაც შეეძლო გაემართლებინა დასაქმებული მუშაკის გათავისუფლება, კერძოდ არ დგინდება სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა, ეკონომიკური თვალსაზრისით. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში ერთმანეთს უპირისპირდება მეწარმე სუბიექტის ინტერესები საკუთარი შეხედულებისამებრ წარმართოს კომპანიის შიდა სტრუქტურა და საქმიანობა, თუმცა დაცვის ღირსი ინტერესი აქვს დასაქმებულის შრომით უფლებებს და ყოველ ინდივიდუალურ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს შეპირისპირებული ინტერესებიდან, რომელს შეიძლება მიენიჭოს უპირატესობა. ზოგადი წესის შესაბამისად შრომის უფლება გარანტირებულია და მეწარმე სუბიექტის ინტერესს, მხოლოდ აუცილებლობით ნაკარნახევი გარემოებების არსებობისას ენიჭება უპირატესობა, რისი დადასტურებაც თავად ამ თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების უფლების მატარებელს (მეწარმეს) ეკისრება.
27. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებლის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძველი, სშკ-ს 37.1 მუხლის ,,ა’’ ქვეპუნქტის მიზნებიდან გამომდინარე, არ დადასტურდა გარემოება, რომ კომპანიისათვის გარდაუვალი იყო მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დასახული მიზნების მიღწევისათვის. სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის (მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი) შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, მისი სადავოობისას, დასაქმებული უფლებამოსილია მოითხოვოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების (გადაწყვეტილების) ბათილად ცნობა და პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენა, ან ბრძანების ბათილად ცნობასთან ერთად, აღდგენის ნაცვლად, მოითხოვოს კომპენსაცია.
28. განსახილველ შემთხვევაში, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობები განხორციელებულად იქნა მიჩნეული, ხოლო რაც შეეხება მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზას დამსაქმებელმა აღნიშნა, რომ პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს თუ რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. სუსგ Nას-632-2019, 21.06.2019წ).
29. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ის თანამდებობა, რომელსაც მოსარჩელე იკავებდა გათავისუფლებამდე და, რომელზედაც აღდგენას ითხოვს სარჩელით, ახალი საშტატო ნუსხით აღარ არის გათვალისწინებული. ამასთან, მოსარჩელე არ მიუთიუთებს და საქმის მასალებითაც არ დასტურდება მოპასუხე ორგანიზაციაში ტოლფასი, თავისუფალი შტატის არსებობა. მოსარჩელე მართალია მოითხოვდა სამსახურში აღგენას, თუმცა აღსანიშნავია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის ფარგლებში სწორედ მოსარჩელის (მოთხოვნის ავტორის) და არა მოპასუხის (მოთხოვნის ადრესატის) მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა ტოლფასი თანამდებობის არსებობისა და მისი ვაკანტურობის ფაქტის დადასტურება. სწორედ მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, როგორც ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ისე მიუთითოს კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებული თანამდებობის შესაბამისი თანამდებობა. მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება, რომ არსებობს ვაკანტური პოზიცია, რომელზეც შესაძლებელი იქნებოდა მოსარჩელის აღდგენა და შესაბამისად მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულება. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ დაუშვებელია დამსაქმებლის იძულება, შექმნას დამატებითი საშტატო ერთეული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენის და სამსახურში აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ, არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
30. სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის (სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი კოდექსის 38.8 მუხლი) შესაბამისად, იმ პირობებში თუ შეუძლებელია დასაქმებულის სამსახურში აღდგენა, შეფასება უნდა მიეცეს კომპენსაციის დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის წინაპირობებს. მოხმობილი ნორმის ჩანაწერი, სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას მიიღოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 კონვენციის „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ (Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158)) მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“. კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობი განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში.
31. სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. როგორც აღინიშნა, კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არუნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს, თანახმად სსკ-ის 976-991-ე მუხლებისა (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10 ნოემბერი, 2017 წელი,პ-11.7).
32. მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, კერძოდ, დასაქმების ხანგრძლივობის, გათავისუფლების უკანონობის ხარისხის, ასევე გათავისუფლებული მუშაკის ასაკისა და მისი სამომავლო დასაქმების პერსპექტივის შესაბამისად, პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია მოსარჩელის უფლებებში რესტიტუციის მიზნით, მოპასუხეს კომპენსაციის სახით დაეკისროს 18 თვის მისაღები თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით, კომპენსაცია - 54 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში (3000x18). აღნიშნული ოდენობით კომპენსაციის დაკისრება, ერთის მხრივ უზრუნველყოფს უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის უფლებრივ რესტიტუციას, ხოლო მეორეს მხრივ გონივრულ ტვირთს დააწესებს დამსაქმებლისათვის, რათა სამომავლოდ უკანონო გადაწყვეტილების მიღებისას, დაკისრებულ კომპენსაციას ჰქონდეს პრევენციული ეფექტი. ამდენად, მოსარჩელეს სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ მიეკუთვნა კომპენსაცია 54 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში.
33. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აპელანტმა (მოპასუხეებმა) გაასაჩივრეს საკასაციო საჩივრით. კასატორებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.
34. მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლებასთან მიმართებით წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიაში კასატორები აღნიშნავენ, რომ 19.03.202 წლის #39/ს ბრძანების 4.2 მუხლი რომელიც ეხება დსს ა.რ–ის ს.ფ–ს, ასევე, საუბრობს საზოგადოებისათვის საჭირო ახალ საშტატო პოლიტიკაზე, რომელიც მორგებული იქნებოდა რეორგანიზაციის შედეგად საზოგადოების ახალი საქმიანობის ამოცანების განხორციელებაზე, კერძოდ 4.2 მუხლში მითითებულია შემდეგი - „მოამზადოს დახურული სააქციო საზოგადოება („ა.რ–ების“) ს.ფ–ის სამუშაო მოცულობასთან შესაბამისი ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარუდგინოს საზოგადოების თავმჯდომარეს“. აღნიშნულ მუხლში პირდაპირაა საუბარი ახალ საშტატო განრიგზე, რომელიც უნდა მომზადებულიყო რეორგანიზაციის შედეგად წარმოქმნილი საზოგადოების ახალი საქმიანობისათვის, დაკისრებული მოვალეობების სრულად შესასრულებლად, კომპანიის ახალი ამოცანების სრულად მისაღწევად და კვალიფიციურად გადაწყვეტისათვის. კასატორების მოსაზრებით, მითითებულ ბრძანებაში ნაგულისხმევია, რომ კომპანიის ს.ფ–ს, ასევე, ეხება კადრების ოპტიმიზაცია, რაც გულისხმობს იმას, რომ ახალ სამუშაო მოცულობასთან შესაბამისობაში უნდა მომზადდეს ახალი საშტატო განრიგი. კასატორები მიუთითებენ, რომ დირექტორის მოადგილეთა რიცხვი და ფუნქციური დატვირთვა შეიცვალა და ორი მოადგილის ნაცვლად სახეზეა სამი მოადგილე. თავად მოსარჩელე რეორგანიზაციამდე მუშაობდა დირექტორის მოადგილედ იურიდიულ საკითხებში, მისი გათავისუფლების მომენტისათვის ორგანიზაციაში მუშაობდა მეორე იურისტიც, რომელიც იგივე სახელფასო განიკვეთით სარგებლობდა, როგორც მოსარჩელე (3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) შესაბამისად, სახეზეა იურისტების მომსახურების სახელფასო განაკვეთის განახევრება (ეკონომიკური ეფექტი). სააპელაციო სასამართლო აქცენტს აკეთებს, რომ მისთვის გაუგებარია თუ რატომ იქნა დათხოვნილი მეტი გამოცდილებისა და წარმატებული კარიერის იურისტი (მოსარჩელე), რასთან მიმართებითაც კასატორები აღნიშნავენ, რომ თუ ერთ იურისტს ნაკლები სამუშაო გამოცდილება აქვს ვიდრე მოსარჩელეს, ეს იმთავითვე არ გულისხმობს, რომ დარჩენილი კადრი ინტელექტუალურად ან ცოდნით ჩამორჩებოდა მოსარჩელეს. მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების მთავარ მიზეზს წარმოადგენს ის, რომ მოსარჩელის კუთვნილი საშტატო ერთეული რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა.
35. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას დასაქმებულის არამართლზომიერ გათავისუფლებასთან დაკავშირებით (პუნქტები 14, 15, 16, 17). კასატორები აღნიშნავენ, რომ კომპანიამ იმოქმედა მხოლოდ მისი დასახული მიზნებისა და ამოცანების შესასრულებლად, რის გამოც, დაიწყო რეორგანიზაცია. კასატორები პრეტენზიას გამოთქვამენ მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობაზე და აღნიშნავენ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპანიას დააკისრა 10 თვის სახელფასო სარგო 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპანიას დააკისრა 18 თვის სახელფასო სარგო, რაც ჯამში, შეადგენს 54 000 აშშ დოლარს. აღნიშნული საკმაოდ დიდ ტვირთს წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიისათვის. შრომის დავებზე პრაქტიკის გათვალისწინებით საკომპენსაციო თანხა განისაზღვრება 5-12 თვიანი პერიოდით. შესაბამისად, არაადეკვატურია ჯერ 10 ხოლო შემდეგ 18 თვის ხელფასის სახით კომპენსაციის კასატორისათვის დაკისრება. აღნიშნულის საფუძვლად სააპელაციო პალატა უთითებს ქვეყანაში შექმნილ მძიმე ეკონომიკურ და პანდემიურ ფონს, რომლის დადგომაშიც მოპასუხე კომპანიას წვლილი არ მიუძღვის. კასატორი ასევე უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 ნოემბრის Nას-787-736-2017 გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც განმარტებულია შემდეგი: „საკასაციო სასამართლოს გონივრულად მიაჩნია უკანონოდ გათავისუფლებული მოსარჩელისათვის კომპენსაციის სახით 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის მიკუთვნება. საკასაციო სასამართლოსათვის ცხადია, რომ „ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი არ წარმოადგენს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის თანასწორ სიკეთეს, რამეთუ, კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს იმ დასკვნასაც, რომ კომპენსაციის გონივრული ოდენობა დასაქმებულის ერთი წლის ხელფასით უნდა განსაზღვრულიყო.“ გარდა ამისა, რაც შეეხება ზოგადად, უფლებრივი რესტიტუციის გზად კომპენსაციას, აღნიშნულს კასატორები სადაოდ ხდიან და მიიჩნევენ, რომ მოსარჩელის არცერთი სასარჩელო მოთხოვნა არ შეიცავს მოთხოვნას კომპენსაციის შესახებ, სასარჩელო მოთხოვნა შეეხება მხოლოდ თანამდებობაზე აღდგენასა და განაცდურის ანაზღაურებას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
37. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით.
39. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში და მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ კომპენსაცია 18 თვის სახელფასო ანაზღაურების ოდენობით, ხელზე ასაღები 3000 აშშ დოლარის გათვალისწინებით 54 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. დანარჩენ ნაწილში, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.
40. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).
41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორებს არ წარმოუდგენიათ წინამდებარე განჩინების პპ: 8-15-ში მითითებული და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საწინააღმდეგოიდ დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზიები.
42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის დასაშვებობა (დასაბუთება) უნდა შემოწმდეს იმ თვალსაზრისით, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში (მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანება) მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (სუსგ-ები №ას-235-2021,18 ივნისი, 2021; №ას-151-147-2016, 19.04.2016).
43. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლად მიჩნეულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) (კანონის მოქმედი რედაქციის 47-ე მუხლი). ამავე განჩინების პპ:12-15-ით დადგენილია, რომ დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის 07.04.2020 წლის N166 მიმართვით, მოსარჩელეს 2020 წლის 1 აპრილის წერილის საპასუხოდ, განემარტა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები. კერძოდ, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყვეტა განაპირობა დსს ა.რ–ის 2020 წლის 19 მარტის ბრძანებით (N39/ს), კომპანიაში განხორციელებულმა ორგანიზაციულმა და ეკონომიკურმა ცვლილებებმა, რომლითაც განისაზღვრა საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაციის და ახალი საშტატო განრიგის პროექტის მომზადების საჭიროება (აღნიშნულის თაობაზე, ყველა თანამშრომელს წერილობით ეცნობა 2020 წლის 20 მარტს ელ-ფოსტის საშუალებით). მოსარჩელეს, ასევე, განემარტა, რომ 2020 წლის 19 მარტის ბრძანების შესრულების ფარგლებში, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება საშტატო განრიგში მხოლოდ ერთი იურისტის პოზიციის განსაზღვრის თაობაზე, რამაც გამოიწვია მასთან არსებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა. დადგენილია, რომ 2018 წლის 01 აპრილის საშტატო ნუსხის მიხედვით (ს.ფ. 228-229), დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის საშტატო ნუსხა შედგებოდა 28 საშტატო ერთეულისაგან, რომლის შემადგენლობაში გათვალისწინებული იყო დირექტორის მოადგილის 2 შტატი: დირექტორის მოადგილე და დირექტორის მოადგილე იურიდიულ საკითხებში (მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა).2020 წლის 1 აპრილის საშტატო ნუსხით (ს.ფ. 233-234) დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ში განისაზღვრა 226 საშტატო ერთეული, მათ შორის, წამყვანი იურისტის ერთი შტატი. ამასთან, გათვალისწინებულია დირექტორის მოადგილის 3 შტატი, მათ შორის, დირექტორის მოადგილე მშენებლობის დარგში; დირექტორის მოადგილე ექსპლუატაციისა და მოძრაობის საკითხში; დირექტორის მოადგილე უსაფრთხოების დარგში. შესაბამისად, დგინდება, რომ თანამშრომელთა საერთო რიცხვი გაიზარდა 198 ერთეულით, ამასთან, ერთი ერთეულით გაიზარდა დირექტორის მოადგილის შტატი. იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობა ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული არ არის. 6 თვეში, 2020 წლის 01 ოქტომბერს ორგანიზაციის საშტატო ნუსხაში კვლავ შეტანილი იქნა ცვლილება (ს.ფ. 222-227), რომლითაც დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ი განისაზღვრება 242 ერთეულით, ანუ საშტატო ერთეული გაიზარდა 16-ით, ხოლო დირექტორის მოადგილის პოზიცია უცვლელია და 3-ს შეადგენს: დირექტორის მოადგილე მშენებლობის დარგში; დირექტორის მოადგილე ექსპლუატაციისა და მოძრაობის განხრით; დირექტორის მოადგილე უსაფრთხოების განხრით. ასევე, უცვლელია იურისტის პოზიციაზე გათვალისწინებული რიცხვი, რაც ერთ საშტატო ერთეულს შეადგენს.
44. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ვარგის საფუძვლად კასატორის მიერ დასახელებულ არგუმენტს (იხ., ამ განჩინების პ-35) და განმარტავს, რომ საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებით (მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების დროისათვის მოქმედი რედაქციით 37-38მუხ.) ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქცია, საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177), რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე, არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულატიური ერთობლიობით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 47-ე და 48-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის.
45. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულია ეკონომიკურ გარემოებები (ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქციით 47-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177), ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, ისინი შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა, იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ (ეკონომიკურ, ტექნოლოგიურ ან ორგანიზაციულ) გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის, რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (სუსგ. Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.).
46. მოსამართლის ერთ-ერთი ვალდებულება მტკიცებით საქმიანობაში მხარეთა შორის საპროცესო ვალდებულებების სწორი გადანაწილებაა. აღნიშნული ემსახურება პროცესის მონაწილე სუბიექტების უფლებრივი მდგომარეობის დაცვასა და იმავდროულად, უზრუნველყოფს მართლწესრიგის ეფექტურ ფუნქციონირებას. მტკიცების ტვირთის გადანაწილების დროს, უაღრესად დიდი მნიშვნელობისაა ის, თუ როდის გადადის მტკიცების ვალდებულება ერთი მხარიდან მეორეზე. როგორც წესი, ფაქტის მითითების და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან, თუმცა, არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი. ამის თვალსაჩინო მაგალითია შრომითი დავა, რომლის დროსაც, ფაქტებზე მითითების ტვირთი და დამტკიცების ტვირთი პროცესის სხვადასხვა მონაწილეს ეკისრება, კერძოდ, დასაქმებული უთითებს სამუშაოდან მისი გათავისუფლებისათვის აუცილებელი სშკ-ის შესაბამისი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობაზე, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლისმტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7). მაშასადამე, შრომითისამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებზე, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის მნიშნელოვანი საფუძვლის (“Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. კანონმდებლის ასეთი მიდგომა განპირობებულია მეტადრე იმით, რომ შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებში, ,,სუსტი მხარის“, კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომა პრიორიტეტულია. ცხადია, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად. ასეთი კატეგორიის საქმეებში სწორედ, უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება, რამდენადაც, შრომითი ურთიერთობა მოიცავს ისეთ მხარებს, რომლებიც კლასიკურად ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთმანეთის მიმართ. საქმე იმაში, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ. დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი (ე.წ. “Good Reason“) საფუძველი ჰქონდა“ (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 229-231; 258-259. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი).
47. მტკიცებითი საქმიანობის სფეროში ეროვნულ დონეზე არსებული მიდგომა შესაბამისობაშია საერთაშორისო გამოცდილებასთან. მიუხედავად იმისა, რომ „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ მიღებულ N158 კონვენციას საქართველოსთვის სავალდებულო ძალა არა აქვს, მისი დებულებები და ამ თვალსაზრისით, განვითარებული პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსთვისაც საინტერესოა. N158 კონვენციის მე-9 მუხლის მე-2 (ა) პარაგრაფი სამუშაოდან არამართლზომიერი გათავისუფლებისაგან დაცვის ეფექტიან საშუალებად მტკიცების ტვირთის დამსაქმებელზე დაკისრებას ადგენს. კონვენციის ამ დებულების მიხედვით, მუშაკი მარტო ვერ გაუმკლავდება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების საფუძვლის არამართლზომიერების მტკიცებით პროცესს; სწორედ ამიტომ, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს უნდა დაეკისროს. ყოველ შემთხვევაში, კონვენცია ამ საკითხის მოწესრიგებას ეროვნული კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკას უტოვებს (Termination of Employment Convention, 1982 (N158) (Article 9, p.1.p2.); Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 80).
48. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ამ განჩინების პპ:23-25-ში მითითებულ მსჯელობებს, რომ კომპანიაში შექმნილი ახალი საშტატო ერთეულების გათვალისწინებით, დამსაქმებელს შეეძლო მოსარჩელისათვის შეეთავაზებინა სხვა პოზიციაზე დასაქმება, რაც მოპასუხის მხრიდან არ განხორციელებულა. მოსარჩელეს ეკავა პოზიცია - ,,დირექტორის მოადგილე იურიდიულ საკითხებში’’, რაც ფუნქციური თვალსაზრისით, შეთავსებადია სხვა პოზიციაზე დასაქმებული პირისთვის. შესაბამისად, გარკვეული პოზიციებისათვის სახელწოდების ცვლილება არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას. საგულისხმოა, ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე წლების მანძილზე დასაქმებული იყო კომპანიაში და ჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს.
49. ამასთან, რეორგანიზაციისა და შტატების ოპტიმიზაციასთან მიმართებით, ყურადღება უნდა გამახვილდეს იმ გარემოებაზე, რომ 2007 წლის 7 თებერვლის საერთაშორისო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროექტის შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით, დსს „ა.რ–ა“ ახორციელებს მარაბდა-თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრამდე მშენებლობასა და რეაბილიტაცია- რეკონსტრუქციას. ამავე მონაკვეთის ექსპლუატაცია და მართვა წარმოებდა მისი შვილობილი კომპანიის „დ–ის“ ს.ფ–ის მიერ. დახურული სააქციო საზოგადოება ,,ა.რ–ების“ 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანების საფუძველზე, მშენებელობისა და რეაბილიტაცია-რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებული სამუშაოების გარდა, დსს „ა.რ–ის’’ ს.ფ–ს, დამატებით დაევალა მარაბდა-თურქეთის საზღვრამდე ექსპლუატაციასთან, პროექტის მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა სამუშაოს განხორციელება, რომელსაც აქამდე დსს „ა.რ–ის“ შვილობილი კომპანია „დ–ი“ ახორციელებდა. შესაბამისად, ამ დამატებით ფუნქციებთან ერთად, მასთან დაკავშირებული სამუშაოების შესრულების მიზნით,„დ–ის“ ს.ფ–ის ბალანსზე არსებული ყველა ქონება, დსს „ა.რ–ის“ ს.ფ–ს მის ბალანსზე და სარგებლობაში გადაეცა. ხსენებული ბრძანების მე-4 პუნქტით განისაზღვრა „ა.რ–ბის“ საქართველოს ფილიალის ადამიანური რესურსების სამმართველოს ვალდებულება, 10 დღის განმავლობაში შპს „დ–თან“ ერთად განეხორციელებინა შპს „დ–ის“ ს.ფ–ის საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაცია და ამის შედეგის მიხედვით მოემზადებინა ამ ფილიალის ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. მოემზადებინა დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის სამუშაო მოცულობასთან შესაბამისი ახალი საშტატო განრიგის პროექტი და დასამტკიცებლად წარედგინა საზოგადოების თავმჯდომარისათვის. შესაბამისად, ზემოთმითითებული ბრძანების შინაარსის გათვალისწინებით, გასაზიარებელია ქვემდგიმი ინსტაციის სასამართლოთა მსჯელობები, რომ ბრძანების საფუძველზე საშტატო ერთეულების ოპტიმიზაცია დადგინდა არა დსს „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის თანამშრომელთა მიმართ, არამედ იგი უნდა შეხებოდა „დ–ის“ საშტატო ერთეულებს. რეორგანიზაციის შედეგად „ა.რ–ბის“ ს.ფ–ის იქამდე არსებული ფუნქციები არ შეცვლილა შემცირების სახით, არამედ მას დაემატა მარაბდა-თურქეთის საზღვრამდე ექსპლუატაციასთან, პროექტის მართვასა და ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებასთან დაკავშირებული ყველა იმ სამუშაოს განხორციელება, რომელსაც აქამდე „დ–ი“ ახორციელებდა. აღნიშნულს კასატორი არ ეთანხმება, თუმცა, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი არ აქვს, კერძოდ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური - დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის (იხ. შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის 47-ე, 48-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით, ვერ უზრუნველყო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, სახელდობრ კი, მან ვერ შეძლო სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად დასახელებული გარემოებების უტყუარობის გაქარწყლება. პირიქით, მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ 19.03.2020 წლის N39/ს ბრძანების გამოცემიდან მეორე დღესვე, ახალი საშტატო ნუსხის დამტკიცებამდე, რომელიც სამუშაოს მოცულობის შესაბამისად უნდა განსაზღვრულიყო, 20.03.2020წ. #6/კ ბრძანებით, დამსაქმებელმა მიიღო გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან 19 აპრილიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. მაშინ როდესაც, პირის დათხოვნის საფუძველია რეორგანიზაციის შედეგები და არა თვით რეორგანიზაციის პროცესის დაწყების გამოცხადება. მართალია, დამსაქმებელი ვალდებულია რეორგანიზაციის დაწყების შესახებ ინფორმაცია მიაწოდოს დასაქმებულს და გააფრთხილოს შტატების შემცირების შემთხვევაში შესაძლო განთავისუფლების შესახებ, თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც მხოლოდ გამოცხადდა რეორგანიზაციის პროცესი და გაურკვეველი იყო მცირდებოდა თუ არა არსებული საშტატო ნუსხა, რეორგანიზაციის საფუძვლით პირის სამსახურიდან გათავისუფლება დაუშვებელი იყო.
50. ამასთან, 2020 წლის 1 აპრილის ახალი საშტატო ნუსხით ირკვევა, რომ საშტატო განრიგით, არათუ შემცირდა დახურული სააქციო საზოგადოება „ა.რ–ების“ ს.ფ–ის თანამშრომელთა რიცხვი, არამედ 28 ერთეულიდან გაიზარდა 226-მდე, რაც ბუნებრივია, მისი ფუნქციების მატებით იყო განპირობებული. აღსანიშნავია, რომ ერთი ერთეულით გაიზარდა დირექტორის მოადგილის შტატიც. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ დაკავებულ იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის თანამდებობას, ასეთი ახალი ნუსხით აღარ იქნა გათვალისწინებული. უდავოა, რომ მოსარჩელის, როგორც იურიდიულ საკითხებში დირექტორის მოადგილის ფუნქციებს, იურისტის ფუნქცია-მოვალეოების განხორციელება განეკუთვნებოდა. მასთან ერთად, ორგანიზაციას ჰყავდა კიდევ ერთი იურისტი. ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებულია მხოლოდ ერთი იურისტის თანამდებობა. აღნიშნულის საფუძველზე შეიძლება იმ დასკვნის გაკეთება, რომ, ფაქტობრივად არსებული იურისტის 2 შტატის ნაცვლად, რეორგანიზაციის შემდგომ დარჩა მხოლოდ ერთი.
51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ს 47(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკიდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა. დამსაქმებლის ვალდებულებას შეადგენს დაამტკიცოს, რომ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით, ეკონომიკური თვალსაზრისით გარდაუვალი იყო.
52. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა ის საჭიროება/აუცილებლობა, რასაც შეეძლო გაემართლებინა დასაქმებული მუშაკის გათავისუფლება, კერძოდ არ დგინდება ის გარემოება, რომ კომპანიისათვის გარდაუვალი იყო მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დასახული მიზნების მიღწევისათვის.
53. რაც შეეხება, დასაქმებულის მაკომპენსირებელ საშუალებებს, ვინაიდან მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამუშაოზე აღდგენის ნაცვლად, მიზანშეწონილი იქნებოდა კომპენსაციის მიკუთვნება, რამეთუ დადგენილი იქნა, რომ არ არსებობდა თავისუფალი ვაკანტური თანამდებობა. აქვე აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია საკასაციო საჩივრით. გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია მხოლოდ დამსაქმებლის მიერ, შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორის შედავების ფარგლებში იმსჯელებს კომპენსაციის მიკუთვნებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის მართებულობაზე. კასატორი მიიჩნევს, რომ უფლებრივი რესტიტუციის გზად კომპენსაციის განსაზღვრა უმართებულოა, რადგან მოსარჩელის არცერთი სასარჩელო მოთხოვნა არ შეიცავს მოთხოვნას კომპენსაციის შესახებ, სასარჩელო მოთხოვნა შეეხება მხოლოდ თანამდებობაზე აღდგენასა და განაცდურის ანაზღაურებას.
54. საკასაციო პალატა უფლებრივი რესტიტუციის ფორმის შერჩევის თვალსაზრისით აღნიშნავს, რომ საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგებს ადგენს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი (ამჟამად მოქმედი კანონის რედაქციით 48.8 მუხლი), რომლის თანახმადაც, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოხმობილი ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, კანონმდებელი ითვალისწინებს დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის სამ საშუალებას, რომლებიც თანმიმდევრობით უნდა შეამოწმოს სასამართლომ (შდრ: სუსგ №ას-1210-2018, 15 თებერვალი, 2019 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია იქნა, რომ მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე შეუძლებელია, შესაბამისად, სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია დააკისროს მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის გადახდა.
55. რაც შეეხება კასატორების მოსაზრებას, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა სამსახურში აღდგენას და არ ჰქონდა მოთხოვნილი კომპენსაციის დაკისრება, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ბრძანების ბათილად ცნობა და სამსახურში აღდგენა. ვინაიდან, ვერ მოხერხდა სამსახურში აღდგენა, სასამართლომ მიაკუთვნა მოსარჩელეს კომპენსაცია.
56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. ამასთან, კომპენსაცია გამოყენება უფლებრივი რესტიტუციის გზად, როდესაც სამსახურში აღდგენა ვერ ხერდება. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სამსახურში აღდგენა, რომელიც არ დაკმაყოფილდა, სასამართლო უფლებამოსილი იყო მოსარჩელისათვის მიეკუთვნებინა კომპენსაცია (შდრ: სუსგ-ები №ას-267-2021, 11 ივნისი, 2021; №ას-1208-2018, 18 თებერვალი, 2021).
57. თუ უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტი უფლებრივი რესტიტუციის ფორმად პირდაპირ კომპენსაციას არ მოითხოვს, ამ შეშემთხვევაში, კომპენსაციის საკითხი მას შემდეგ გადაწყდება, თუ დადგინდა, რომ პირვანდელ სამუშაო ადგილას აღდგენა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია. დასაქმებულის უკანონოდ დათხოვნის პირობებში დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალებისა და წესის დადგენა სასამართლოს დისკრეციაა, კერძოდ, სასამართლო წყვეტს, უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული პირვანდელ სამუშაოზე აღადგინოს, ტოლფასი სამუშაოთი უზრუნველყოს თუ კომპენსაცია მისცეს (იხ., საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო სტანდარტები, გვ: 272). შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 კონვენციის „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“.
58. რაც შეეხება მოსარჩელისათვის მიკუთვნებულ კომპენსაციის ოდენობის გონივრულობას, საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა (მრავალ გადაწყვეტილებათა შორისაა სუსგ-ები საქმე №ას-792-2019, 18 თებერვალი, 2021; №ას-536-2021, 21 სექტემბერი, 2021). კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ კომპენსირების მიზანი. კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომაც, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან (იხ. სუსგ-ები №ას-1208-2018, 18 თებერვალი, 2021 წელი; Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017 წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.;). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაცია სწორად იქნა განსაზღვრული და აღნიშნულის საწინააღმდეგო დასაბუთებული საკასაციო შედავება კასატორებმა ვერ წარმოადგინეს. კასატორების პრეტენზია, რომ სასამართლოს, მოსარჩელის 18 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა განესაზღვრა კომპენსაციის თანხმად, არაა გასაზიარებელი. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელესთან არსებობდა უვადო შრომითი ურთიერთობა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში მითითებული კასატორების არგუმენტები, არ წარმოშობენ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს.
59. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
60. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება.
61. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
62. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დსს „ა.რ–ის“ და დსს „ა.რ.ს.ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. დსს „ა.რ–ას“ (ს/კ: ......) და დსს „ა.რ–ის ს.ფ–ს“ (ს.კ: ......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფოხაზინა“, ბანკისკოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით დსს „ა.რ.“ ს.ფ–ოს მიერ 29.11.2021-ში N144284 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი
მირანდა ერემაძე
