თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) - ქ.გ–ი, რ.ჭ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ.ფ–ი
დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების საკუთრებაში დაბრუნება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
აღწერილობითი ნაწილი:გ.ფ–მა 2019 წლის 18 ივნისს სარჩელით მიმართა მცხეთის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების - ქ.გ–ისა და რ.ჭ–ის მიმართ და მოითხოვა 2018 წლის 2 მარტისა და 2019 წლის 26 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, ასევე, მცხეთაში, ...... მდებარე №1 ბინის (ს/კ ........) მესაკუთრედ გ.ფ–ის ცნობა.
მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ.ფ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება გ.ფ–მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით გ.ფ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ფ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი ქ.გ–სა და რ.ჭ–ს შორის 2019 წლის 26 მარტს გამოსყიდვის უფლებით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება; გ.ფ–ი ცნობილ იქნა მცხეთაში, ....... მდებარე №1 ბინის (ს/კ ......) მესაკუთრედ. მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ.გ–მა და რ.ჭ–მა, რომელთაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.
კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არასწორად მიიჩნია შეცდომით დადებულად. საკასაციო საჩივრის მიხედვით, მოსარჩელის მიერ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადების სურვილის შესახებ სასამართლოს მსჯელობა არ არის დასაბუთებული და არ ემყარება საქმეში წარმოდგენილ სათანადო მტკიცებულებებს. გარდა ამისა, კასატორები უსაფუძვლოდ მიიჩნევენ სასამართლოს მითითებას, რომ გ.ფ–ი განსაკუთრებულ მზრუნველობას საჭიროებს. ამასთან, კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მხარეს დაცული არ აქვს შეცდომით დადებული გარიგების შეცილების ვადა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით ქ.გ–ისა და რ.ჭ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2022 წლის 25 იანვრის სხდომაზე, მხარეთა დასწრებით, განიხილა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი. ამასთან, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის გადაწყვეტა საბოლოოდ სასამართლომ ზეპირი მოსმენის გარეშე, 2022 წლის 10 თებერვალს დანიშნა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 თებერვლის განჩინებით კი ქ.გ–ისა და რ.ჭ–ის საკასაციო საჩივარი დაშვებულ იქნა არსებითად განსახილველად მხოლოდ ნაწილობრივ (ქ.გ–სა და რ.ჭ–ს შორის 2019 წლის 26 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის მოთხოვნათა ნაწილში).
სამოტივაციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლო, საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ ქ.გ–ისა და რ.ჭ–ის საკასაციო საჩივარი, გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების შეცდომით დადებულ გარიგებად შეფასების წინაპირობების არსებობა.
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. იმავე კოდექსის 73-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად კი, არსებით შეცდომად ითვლება, როცა პირს სურდა დაედო სხვა გარიგება და არა ის, რომელზედაც მან გამოთქვა თანხმობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „შეცდომით დადებული გარიგებისას ნების ნაკლს მხარის არასწორი წარმოდგენა განაპირობებს დასადები გარიგების არსთან თუ შინაარსთან დაკავშირებით, ასევე, იმ გარემოებების არასწორი აღქმა, რაც გარიგების დადებას საფუძვლად დაედო... შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. სხვანაირად რომ ვთქვათ, შეცდომა არის მხარის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე. ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია. მაშასადამე, ცალკეული შემთხვევების გათვალისწინებით, ყურადღება უნდა მიექცეს, როგორც ობიექტურ, ისე სუბიექტურ კრიტერიუმებს: თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“. ამდენად, შეცდომის არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება, რომელიც ყოველ შემთხვევაში განსხვავებული წინაპირობებიდან უნდა გამომდინარეობდეს. აღნიშნული კი თავის მხრივ, ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ შეცდომის არსებითობის შეფასება სამართლებრივი კატეგორიაა“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივლისის №ას-174-2021 განჩინება).
განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2018 წლის 2 მარტს გ.ფ–მა შვილიშვილთან - ქ.გ–თან დადო მცხეთაში, ...... მდებარე №1 ბინის (ს/კ .....) ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 25000 ლარით. მოსარჩელე დასახელებულ ხელშეკრულებას სადავოდ ხდის, რადგან მისი განმარტებით, მას სურდა არა ბინის გაყიდვა, არამედ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების დადება.
საკასაციო სასამართლო, ხელშეკრულების შეცდომით დადებულად მიჩნევის საკითხის შესწავლისას, ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: გ.ფ–ი არის ხანდაზმული (72 წელზე მეტის); საჭიროებს მზრუნველობას; სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ მან მუშაობა დაიწყო დარაჯად, სადაც მისი ანაზღაურება შეადგენდა 150 ლარს; გასხვისებული ქონება წარმოადგენდა გ.ფ–ის ერთადერთ საცხოვრისს; ნასყიდობის საგნის ღირებულების მოსარჩელისთვის გადაცემის ფაქტის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ არის მაშინ, როდესაც ნასყიდობის ფასის გამყიდველისთვის რეალურად გადაცემის ფაქტის მტკიცების ტვირთი მყიდველს (მოპასუხეს) ეკისრებოდა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დასახელებულ გარემოებათა ერთობლიობა, მოწმეთა ჩვენებებთან ერთად, მიუთითებს და ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს მართლაც ესაჭიროებოდა მოვლა-პატრონობა და ქონების შვილიშვილისთვის გადაცემით სურდა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის მიღწევა (და არა ერთადერთი საცხოვრებლის გაყიდვა), რადგან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 941-ე მუხლიდან გამომდინარე, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება ითვალისწინებს ქონების გადაცემის სანაცვლოდ სარჩენისთვის მთელი სიცოცხლის მანძილზე სარჩოს გადახდას. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია, რომ „მხარდაჭერის და თანადგომის მოთხოვნილება არ გამოიხატება მხოლოდ მატერიალურ უზრუნველყოფაში. ის ინდივიდუალურია და ასევე გულისხმობს მარტოხელა ადამიანთან მუდმივ კონტაქტს და რწმენას მასზე, რომ შესაძლო არასასურველი გარემოების დადგომა შემსუბუქებული ან აღმოფხვრილი იქნება თანამდგომი პირის მიერ“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის №ას-1181-2018 განჩინება). ამრიგად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენს შეცდომას გარიგებაში, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველს ქმნის.
რაც შეეხება კასატორთა პრეტენზიას შეცილების ვადის დაუცველობასთან დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 79-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, შეცილება უნდა მოხდეს შეცილების საფუძვლის შეტყობის მომენტიდან ერთი თვის ვადაში. საგულისხმოა, რომ „შეცილების ვადა უნდა შემოწმდეს სასამართლოს მიერ თავისი ინიციატივით (სასამართლო შესაგებელი). შეცილების ვადის გასვლის შემდეგ შეცილების უფლება ქარწყლდება და შეცილების განცხადება სამართლებრივი შედეგის არმქონეა“; ამასთან, „იმ შემთხვევაში, თუ შეცილების ადრესატი მხარე უთითებს, რომ შეცილების განცხადება ვადის დარღვევით იქნა გაცხადებული, მაშინ მასზე გადადის უფლებამოსილი პირის მიერ შეცილების საფუძვლის შეტყობის მომენტის მტკიცების ტვირთი, ხოლო თავის მხრივ შეცილებაზე უფლებამოსილმა პირმა უნდა დაასაბუთოს შეცილების საფუძვლის არსებობა და დაამტკიცოს, რომ შეცილება ერთი თვის ვადაში განახორციელა“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის №ას-1181-2018 განჩინება).
განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს მოსარჩელის განმარტებებსა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ გ.ფ–ი სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობდა; იხდიდა კომუნალურ გადასახდელებს; მისი ნივთები ინახებოდა ამავე სახლში; მოსარჩელის განმარტებით, მან შეცილების უფლების შესახებ სარჩელის შეტანამდე რამდენიმე დღით ადრე შეიტყო, კერძოდ, მას შემდეგ, რაც ქურდობის ფაქტზე, მისი განცხადების საფუძველზე, გამოძიება დაიწყო და განაწყენებულმა მოპასუხემ სახლს გასაღები შეუცვალა, რის შედეგადაც გ.ფ–ი თავშესაფრის გარეშე დარჩა. ხსენებული გარემოების გამო, მოსარჩელე იძულებული გახდა, მიემართა საჯარო რეესტრისათვის სადავო ხელშეკრულების გაუქმებისა და უძრავი ქონების უკან დაბრუნების მიზნით, რა დროსაც მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მოდავე მხარეთა შორის რეალურად დადებული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულება; საქმის მასალებში მართლაც არის წარმოდგენილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მცხეთა-მთიანეთის პოლიციის დეპარტამენტის 2019 წლის 23 მაისის წერილი გამოძიების შეწყვეტასთან დაკავშირებით; სარჩელი კი სასამართლოში წარდგენილია 2019 წლის 18 ივნისს. ამრიგად, მითითებულ გარემოებათა ერთობლიობა ადასტურებს მოსარჩელის მიერ სარჩელის შეცილების ერთთვიანი ვადის დაცვით წარდგენას, ხოლო საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი და ამ ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, ვინაიდან: საქმე არ მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ასევე, არ ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი; სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული, საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ არსებითად განსახილველად იქნა დაშვებული, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხზე საკასაციო პალატა საჩივრის არსებითად გადაწყვეტის ეტაპზე იმსჯელებს.
სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ქ.გ–ისა და რ.ჭ–ის საკასაციო საჩივარი, გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება გ.ფ–სა და ქ.გ–ს შორის 2018 წლის 2 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
