თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, გიორგი მიქაუტაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ა.ი–ა
დავის საგანი - თანხის დაკისრება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
I აღწერილობითი ნაწილი:1. ა.ი–ამ 2018 წლის 22 იანვარს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ და მოპასუხისთვის აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ჩამორთმეული ქონების რეალურ ღირებულებასა და კომპენსირებულ თანხას შორის არსებული სხვაობის - 160865,36 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.
2. მოპასუხემ - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა.ი–ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს ა.ი–ას სასარგებლოდ დაეკისრა 160865,36 ლარის ანაზღაურება; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, ასევე, დაეკისრა იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 1500 ლარის და ექსპერტიზის მომსახურების ხარჯის - 1600 ლარის ანაზღაურება.
4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
4.1. საჯარო რეესტრიდან 2017 წლის 19 მაისის ამონაწერით დგინდება, რომ №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული, ზუგდიდის რაიონის სოფელ ..... მდებარე 3281 მ2 ფართობის უძრავი ნივთი 2007 წლის 10 აპრილიდან ირიცხებოდა ა.ი–ას საკუთრებაში;
4.2. საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 13 თებერვლის №247 განკარგულებით მოწონებულ იქნა ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების პოლიტიკის სახელმძღვანელო - ჩარჩო დოკუმენტი და განსახლების სამოქმედო გეგმა, რომელთა შესაბამისად, განხორციელდებოდა ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის ზემოქმედების არეალში მდებარე, კერძო საკუთრებაში არსებული ქონების შესყიდვასთან, პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მყოფი ქონების მესაკუთრეებისა და მფლობელების სასარგებლოდ სხვა საკომპენსაციო ზომების მიღებასა და განსახლებასთან დაკავშირებული ღონისძიებები;
4.3. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 21 აგვისტოს №3/173-17 გადაწყვეტილებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს განცხადება დაკმაყოფილდა და ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის მშენებლობის პროექტის განხორციელების მიზნით, ზემოქმედების ზოლში არსებული უძრავი ქონების მესაკუთრის სათანადო კომპენსაციით უზრუნველყოფის აუცილებელი პირობით, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის, სააგენტოს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება, მათ შორის, ა.ი–ას საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე (ს/კ .....);
4.4. საჯარო რეესტრიდან 2017 წლის 9 სექტემბრის ამონაწერის მიხედვით, №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული, ზუგდიდის რაიონის სოფელ ..... მდებარე ნივთი სახელმწიფო საკუთრებაში აღირიცხა;
4.5. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ მიერ განხორციელებული, ანაკლიის ღრმაწყლოვანი ნავსადგურის განსახლების სამოქმედო გეგმის მომსახურების შეფასების 2016 წლის 15 ნოემბრის ანგარიშის შესაბამისად, მოპოვებული ინფორმაციის ანალიზის შედეგად განსაზღვრული ღირებულების საბოლოო მაჩვენებელი დაიყო 4 ჯგუფად, საიდანაც მეოთხე ჯგუფში შემავალი მიწის ნაკვეთები შეფასდა 17 ლარად და 12 ლარად (1 მ2). მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი მოექცა მე-4 ჯგუფში;
4.6. შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ 2016 წლის 15 ნოემბრის ანგარიშის თანახმად, ქონების საბაზრო ღირებულება განსაზღვრულია 2016 წლის ნოემბრის მდგომარეობით. დასკვნაში მითითებულია, რომ გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე. ამავე დასკვნაში წარდგენილი ცხრილის მიხედვით, გაყიდვების ბაზის მონაცემები აღებულია 2016 წლის მარტი-სექტემბრის პერიოდში;
4.7. შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ შეფასებაში აღნიშნულია შემდეგი: შეფასებულ იქნა 522 მიწის ნაკვეთი, შესაფასებელი ობიექტები დაიყო 4 ჯგუფად, თითოეული ჯგუფი გაიყო 2 ნაწილად და გამოყვანილ იქნა 8 ღირებულება ერთმანეთისგან განსხვავებული მიწის ნაკვეთებისთვის. თითოეულ ჯგუფში, საცხოვრებელი უბნების მიხედვით, შერჩეულ იქნა თითო შესაფასებელი ობიექტი - საუკეთესო ან საშუალო მახასიათებლების მქონე ქონება. გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან მიმდინარე თარიღამდე. შეთავაზებების განხილვისას გასაუბრება შედგა ყველა განმცხადებელთან. მოძიებული შესადარისი ანალოგებიდან, თითო ასეთი ობიექტისთვის შერჩეულ იქნა მინიმუმ სამი ანალოგი, რომელთა მეშვეობითაც განხორციელდა შედარებითი ანალიზი. ანალოგები შეირჩა რელევანტურობის პრინციპით. შერჩეული ობიექტის ღირებულების აღნიშნული მეთოდით დადგენის შემდეგ, შემფასებელმა მოახდინა ჯგუფში შემავალი დანარჩენი შესაფასებელი ნაკვეთების ღირებულების განსაზღვრა, შეფასებულ ქონებასთან მათი შედარების საფუძველზე. გათვალისწინებულ იქნა საცხოვრებელი ან/და კომერციული მიმზიდველობა, რელიეფური თავისებურება, მისადგომლობა, ხედი, კონფიგურაცია და სხვა მახასიათებლები. ნაკვეთები შეფასდა როგორც ვაკანტური, ყველანაირი გაუმჯობესების გარეშე. ღირებულების დადგენა მოხდა შეფასების დროისთვის, არსებული კურსით (1 აშშ დოლარი - 2,489 ლარი). ამავე დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი მოხვდა საკვლევ მე-4 ჯგუფში. ამ ჯგუფის მიწის ნაკვეთები მდებარეობს ნესტიან ტერიტორიაზე, აქვს გრუნტის მისასვლელი გზა და გამოიყენება მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით. ამასთან, ამ ჯგუფში არსებული ნაკვეთების ნაწილს აქვს უკეთესი მდებარეობა, არის შედარებით მშრალი ნიადაგი, არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების და აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა, რის გამოც მათი ღირებულების შეფასება მოხდა 40%-იანი ნამეტით და 1მ2-ის ფასი განისაზღვრა 7 აშშ დოლარით (ეკვივალენტი ლარში -17 ლარი);
4.8. 2017 წლის 30 მაისის №292-02 გამოსყიდვის შეთავაზების წერილით ა.ი–ას, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (ს/კ ......) სანაცვლოდ, შეეთავაზა 59134,64 ლარი, რაზეც ა.ი–ამ უარი განაცხადა, თუმცა აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მაინც ჩაერიცხა;
4.9. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნის თანახმად (დამკვეთი - გ.ლ–ვა), ზუგდიდის რაიონის სოფელ ......... მდებარე, ექსპერტიზაზე წარდგენილი უძრავი ქონების (ს/კ ......) საბაზრო ღირებულება, იმ დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენდა 77140 ლარს, საიდანაც 1 მ2 მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 72,5 ლარს; ასევე, ზუგდიდის რაიონის, სოფელ ......... მდებარე, ექსპერტიზაზე წარდგენილი უძრავი ქონების (ს/კ ....) საბაზრო ღირებულება, იმ დღის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენდა 77210 ლარს, საიდანაც 1 მ2 მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 72,5 ლარს;
4.10. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 ივლისის №5004474818 წერილით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარეს ეცნობა, რომ 2017 წლის 11 აპრილის №001994017 დასკვნაში შეფასების დროს მოხდა ტექნიკური შეცდომა, რაც ზეგავლენას ახდენდა დასკვნის საბოლოო შედეგზე, კერძოდ, მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების ციფრებში გამოსახვისას მოხდა ბეჭდური შეცდომა და 77140 ლარის ნაცვლად, უნდა ყოფილიყო 17140 ლარი, ხოლო 77210 ლარის ნაცვლად - 17210 ლარი, საიდანაც თითოეული მიწის ნაკვეთის 1 მ2-ის საბაზრო ღირებულება დამრგვალებით შეადგენდა 16 ლარს;
4.11. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის - შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის №04/26 დასკვნის თანახმად, ზუგდიდის რაიონის სოფელ ......... მდებარე, ა.ი–ას საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ......) 1 მ2-ის საბაზრო ღირებულება, 2017 წლის მარტის თვის მდგომარეობით, შეადგენდა 67 ლარს. დასკვნაში მითითებულია, რომ შეფასების მსვლელობისას ანალოგებად მოძიებულ იქნა საჯარო რეესტრის გაყიდვების ბაზიდან ანალოგიური მონაცემები, რომელთაგან ნაწილი ზუსტად იმავე სექტორშია, ნაწილი -მომიჯნავედ, მაგრამ ზუსტად შეესაბამება შესაფასებელი ქონების ღირებულებით სექტორს. ამავე დასკვნაში წარმოდგენილი ცხრილის თანახმად გაყიდვების ბაზის მონაცემები აღებულია 2017 წლის მაისი-ივლისი-აგვისტოს პერიოდში. საბაზრო (შედარების) მეთოდის გამოყენების დროს ყურადღება მიექცა ანალოგიური მიწის ნაკვეთების ფაქტობრივი გაყიდვების მონაცემებს, რომლებიც განხორციელებულია ტიპურ საბაზრო პირობებში და მაქსიმალურად მიახლოებულია შეფასების თარიღს. ამ მეთოდის პრინციპს წარმოადგენს ჩანაცვლების პრინციპი, რომელიც მიუთითებს იმ გარემოებზე, რომ ბაზარზე ინვესტორი (მყიდველი) არ გადაიხდის კონკრეტულ ობიექტში იმაზე მეტს, რაც ღირს იმავე სარგებლის მქონე ანალოგიური უძრავი ქონება. დასკვნის მიხედვით, შესაფასებელ უძრავ ქონებასთან ტრანსპორტით მისადგომლობა შეუზღუდავია, ქონება უშუალოდ ემიჯნება ქუჩას, ნაკვეთი არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების (კონკრეტულად, საკარმიდამო ან თხილის პლანტაციისთვის); დატბორვა არ შეიმჩნევა, მის საუკეთესო გამოყენებას წარმოადგენს სააგარაკე დანიშნულებით გამოყენება - ზღვის სანაპირო ზოლთან სიახლოვის გამო, ესაზღვრება დასახლებულ ზოლს და სანაპირო ზოლიდან დაშორებულია 570 მეტრით;
4.12. აუდიტორ-შემფასებლის - გ.ლ–ას 2019 წლის მაისის საშემფასებლო ანგარიშის მიხედვით, 2017 წლის მაისის თვის მდგომარეობით, მოსარჩელის ნაკვეთის საერთო ღირებულება განისაზღვრა 261300 ლარად (1 მ2 - 80 ლარი). დასკვნაში აღნიშნულია, რომ შედარების მეთოდით უძრავი ქონების შეფასებისას შესწავლილ იქნა შესაფასებელი ობიექტის მიმდებარე სექტორი და შესადარებლად გამოყენებულ იქნა ობიექტები, რომლებიც მახასიათებლებით შესაფასებელი ობიექტის მსგავსია (ადგილმდებარეობა, დანიშნულება, ფიზიკური მახასიათებლები და სხვა). დასკვნის მიხედვით, ......... პორტის მშენებლობასთან დაკავშირებით საკმაოდ გაზრდილია ინვესტორების ინტერესი. 2017 წლის მაისში ნაკვეთი წარმოადგენდა არადაჭაობებულ ნაკვეთს; არის ოთხკუთხედი ფორმის, ბალახითა და მცირე ბუჩქოვანი მცენარეებით დაფარული. უძრავი ქონების საუკეთესო და ეფექტურ გამოყენებას წარმოადგენს მისი აგრომიზნებისათვის ან საკარმიდამო ნაკვეთად გამოყენება.
5. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონზე და აღნიშნა, რომ ქონების მესაკუთრეს, ექსპროპრიაციის დროს, უნდა მიეცეს სამართლიანი და ობიექტური კომპენსაცია.
6. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ მიუთითა, რომ აღარ გამოიყენა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მინიჭებული დისკრეცია და აღარ დანიშნა დამატებითი საექსპერტო კვლევა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში, ვინაიდან მოსარჩელისა და გ.ლ–ვას მიწის ნაკვეთები ერთი და იმავე კატეგორიისაა, შესაბამისად, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს უკვე ჰქონდა შეფასებული მსგავსი კატეგორიის მიწის საბაზრო ღირებულება. ამასთან, ამავე ბიუროს დასკვნა სასამართლომ არ გაითვალისწინა და აღნიშნა, რომ თუკი 1 მ2 ფართის ღირებულება შეადგენდა 16 ლარს, შეფასებული ქონებების ფართობის გათვალისწინებით შეფასებული ნაკვეთების ღირებულება იქნებოდა 17024 ლარი და 17040 ლარი და არა - 17140 ლარი და 17210 ლარი. ამდენად, სასამართლომ სადავო შემთხვევაში სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, კომპენსაციის განსაზღვრის მიზნებისთვის, არ გამოიყენა, დასკვნასა და წერილში გამოვლენილი შეუსაბამობების გამო.
7. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი, 2017 წლის 31 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნა უფრო სრული, მოცულობითი და დეტალური იყო და უფრო მეტად ასახავდა ექსპროპრიაციის დროს არსებულ ვითარებას - რეალურ საბაზრო ღირებულებას. შედეგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ქონების 1მ2-ის ღირებულება, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის კრიტერიუმების გათვალისწინებით, უნდა განსაზღვრულიყო 67 ლარით. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ მოსარჩელისთვის გადარიცხული თანხის გათვალისწინებით კი, მოპასუხის მიერ ა.ი–ასათვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობამ 160865,36 ლარი შეადგინა.
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.
10. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ დავა მართებულად გადაწყვიტა.
11. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ კანონით დადგენილი სამართლიანი ანაზღაურების პირობებში უმნიშვნელოვანესი იყო თითოეული მესაკუთრის ქონების ინდივიდუალური შეფასება, რადგან „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი ექსპროპრიატორის მხრიდან საექსპროპრიაციო ქონების დეტალურ აღწერას მოითხოვს, რათა კომპენსაცია იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი. შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ მიერ კი ქონებების შეფასება მოხდა სხვა მიწის ნაკვეთებთან ერთობლიობაში და ამასთან, შეფასება 2016 წლის 15 ნოემბერს მომზადდა. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის (მოპასუხის) მიერ შეთავაზებული შეფასება ვერ გამოდგებოდა სამართლიანი ღირებულების განმსაზღვრელად, რადგანაც ნივთების შეფასება მოხდა მასშტაბურად და არა -ინდივიდუალურად; შემფასებელს მხედველობაში არ მიუღია, თუ რა მანძილით იყო დაშორებული მესაკუთრის მიწის ნაკვეთი ზღვის ზოლიდან, ასევე - მიწის ნაკვეთის ფორმა.
12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის - შპს „ვ–ის“ დასკვნაში ინდივიდუალურად არის შეფასებული მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი, დეტალურად არის აღწერილი ნაკვეთის მახასიათებლები, აქცენტი არის გაკეთებული ურბანული განვითარების იმ პერსპექტივაზე, რომელიც კომერციული მიზნებისთვის ვარგის მიწის ნაკვეთად მიიჩნევს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთს. დასკვნაში არ არის აღნიშნული, რომ ნაკვეთი ნესტიანია.
13. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, ყურადღება გაამახვილა აუდიტორ-შემფასებლის - გ.ლ–ას დასკვნაზე, რომლის მიხედვითაც, ......... პორტის მშენებლობასთან დაკავშირებით საკმაოდ გაზრდილია ინვესტორების ინტერესი. ამავე დასკვნის თანახმად, 2017 წლის მაისში უძრავი ქონება წარმოადგენდა არადაჭაობებულ ნაკვეთს.
14. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნასა და წერილთან დაკავშირებით კი, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვერ გაიზიარებდა ბიუროს შეფასებას შეუსაბამობების გამო. ამასთან, ამავე ბიუროს დასკვნის არსებობიდან გამომდინარე, სასამართლომ აღარ გამოიყენა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მინიჭებული დისკრეცია და აღარ დანიშნა დამატებითი საექსპერტო კვლევა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში, რადგან ბიუროს უკვე ჰქონდა შეფასებული მსგავსი კატეგორიის მიწის საბაზრო ღირებულება.
15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ 2017 წლის 31 აგვისტოს ექსპერტიზის დასკვნა უფრო სრულ, მოცულობით და დეტალურ დასკვნად მიიჩნია, რომლის მიხედვითაც უნდა მომხდარიყო კომპენსაციის გამოთვლა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ა.ი–ასთვის, მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაციის გზით ჩამორთმევის სანაცვლოდ, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ კომპენსაციის სახით გადახდილი საზღაური არ წარმოადგენდა სრულ და სამართლიან საკომპენსაციო თანხას, რის გამოც სარჩელი მართებულად იქნა დაკმაყოფილებული.
16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინება სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.
17. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საექსპერტო დასკვნები არ ეხება და არ იხილავს შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ დასკვნის სისწორეს, არამედ სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დამოუკიდებელ შეფასებას შეიცავს.
18. კასატორი მიუთითებს, რომ შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ მიერ ჩატარებული კვლევის მასშტაბურობა მეტყველებს არა დასკვნის არასრულყოფილებაზე, არამედ პირიქით - კვალიფიციურობასა და სისრულეზე. ექსპერტიზამ შეაფასა 522 მიწის ნაკვეთი, ხოლო ამ მიწის ნაკვეთების შეფასების შედეგად გამოიკვეთა ბაზარზე არსებული რეალური სურათი, მიწის ნაკვეთთა განსხვავებული ღირებულება და ჯგუფები. გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან ნოემბრამდე. შეთავაზების განხილვისას შედგა გასაუბრება აბსოლუტურად ყველა განმცხადებელთან გასაყიდი ქონების რეალური ღირებულების დადგენის მიზნით. ანალოგები შერჩეულ იქნა მაქსიმალური რელევანტურობის პრინციპით და გათვალისწინებულ იქნა საცხოვრებელი ან/და კომერციული მიმზიდველობა, რელიეფური თავისებურება, მისადგომლობა, ხედი, კონფიგურაცია და სხვა მნიშვნელოვანი მახასიათებლები. მოსარჩელის მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დროს კი უფრო ნაკლები რაოდენობის მიწის ნაკვეთი შეფასდა; შესაძლებელია, უშუალოდ გამყიდველებთან ინფორმაცია არც გადამოწმებულა; ანალოგად გამოყენებული მიწის ნაკვეთები კი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა სადავო მიწის ნაკვეთისგან.
19. კასატორი, ასევე, უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს განმარტებას, რომ შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ დასკვნა არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან მიწის ნაკვეთის შეფასებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ განხორციელდა მოსარჩელისთვის შეთავაზება. საკასაციო საჩივრის მიხედვით, მოსარჩელეს არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა დროის ამ მცირე ინტერვალში ბაზარზე არსებული მონაცემებით მიწის ნაკვეთების ღირებულებათა აშკარა ცვლილება. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა და წერილი.
20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას მოითხოვს.
21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2021 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი განიხილებოდა მათი დასწრების გარეშე.
II სამოტივაციო ნაწილი:22. საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.
23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრა წარმოადგენს.
24. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით.
25. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
26. ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა. ანაზღაურების ოდენობის სათანადოობა კი, პირველ ყოვლისა, დადგენილ უნდა იქნეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით. სწორედ ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებით უნდა შესთავაზოს ექსპროპრიატორმა მესაკუთრეს კომპენსაცია და შეუთანხმდეს მის ოდენობაზე. ამასთან, მხარეთა შორის შეთანხმების მიუღწევლობა სასამართლოში საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით სარჩელის წარმოდგენისა და კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ განსაზღვრის საფუძვლებს ქმნის. განსახილველი დავა სწორედ კომპენსაციის ოდენობის თაობაზე ექსპროპრიატორსა და ქონების მესაკუთრეს შორის შეთანხმების მიუღწევლობამ წარმოშვა, კერძოდ, სადავო არ არის, რომ სააგენტომ კანონმდებლობით დადგენილი წესის დაცვით მოიპოვა ქონების ექსპროპრიაციის უფლება, თუმცა მოსარჩელის მოსაზრებით, სააგენტომ მას ქონების რეალურ ღირებულებაზე ნაკლები თანხა გადაუხადა.
27. საკასაციო პალატა, სადავო საკითხის (კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის) შესწავლისას, აღნიშნავს, რომ საქმეში ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნებია წარმოდგენილი, კერძოდ, მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის 1მ2-ის ფასი, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დაკვეთით შესრულებული, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ დასკვნის მიხედვით, შეადგენს 17 ლარს (2016 წლის 15 ნოემბრის მდგომარეობით); მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის - შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის №04/26 დასკვნის მიხედვით - 67 ლარს (2017 წლის მარტის თვის მდგომარეობით); ხოლო აუდიტორ-შემფასებლის - გ.ლ–ას დასკვნის თანახმად - 80 ლარს (2017 წლის მაისის თვის მდგომარეობით). დამატებით საყურადღებოა, რომ მოპასუხემ წარმოადგინა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა (დამკვეთი - გ.ლ–ვა) და 2018 წლის 17 ივლისის №5004474818 წერილი, რომლის მიხედვითაც ა.ი–ას მეზობლად მდებარე ერთ-ერთი ნაკვეთის 1 მ2-ის საბაზრო ღირებულება 16 ლარად არის შეფასებული.
28. გარდა ამისა, განსხვავებულად არის შეფასებული მიწის ნაკვეთის მახასიათებლებიც, კერძოდ, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი მოხვდა საკვლევ მე-4 ჯგუფში. ამ ჯგუფის მიწის ნაკვეთები კი მდებარეობს ნესტიან ტერიტორიაზე, აქვს გრუნტის მისასვლელი გზა და გამოიყენება მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით. ამასთან, ამ ჯგუფში არსებული ნაკვეთების ნაწილს აქვს უკეთესი მდებარეობა, არის შედარებით მშრალი ნიადაგი, არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების და აქვს ურბანული განაშენიანების პერსპექტივა, რის გამოც მათი ღირებულების შეფასება მოხდა 40%-იანი ნამეტით და 1მ2-ის ფასი განისაზღვრა 7 აშშ დოლარით (ეკვივალენტი ლარში - 17 ლარი). დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის - შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის №04/26 დასკვნის თანახმად, შესაფასებელ უძრავ ქონებასთან ტრანსპორტით მისადგომლობა შეუზღუდავია, ქონება უშუალოდ ემიჯნება ქუჩას, ნაკვეთი არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების (კონკრეტულად, საკარმიდამო ან თხილის პლანტაციისთვის); დატბორვა არ შეიმჩნევა, მის საუკეთესო გამოყენებას წარმოადგენს სააგარაკე დანიშნულებით გამოყენება - ზღვის სანაპირო ზოლთან სიახლოვის გამო, ესაზღვრება დასახლებულ ზოლს და სანაპირო ზოლიდან დაშორებულია 570 მეტრით. აუდიტორ-შემფასებლის - გ.ლ–ას 2019 წლის დასკვნის მიხედვით კი, 2017 წლის მაისში ნაკვეთი წარმოადგენდა არადაჭაობებულ ნაკვეთს; არის ოთხკუთხედი ფორმის, ბალახითა და მცირე ბუჩქოვანი მცენარეებით დაფარული. უძრავი ქონების საუკეთესო და ეფექტურ გამოყენებას წარმოადგენს მისი აგრომიზნებისათვის ან საკარმიდამო ნაკვეთად გამოყენება.
29. საკასაციო სასამართლო, წარმოდგენილი დასკვნების შეფასებისას, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლით კი დადგენილია, რომ სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. გასათვალისწინებელია, რომ „ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას (რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება) ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში... მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 17 აპრილის №ას-406-383-2014 განჩინება).
30. საკასაციო პალატა ყურადღებას სწორედ წარმოდგენილი დასკვნების კვლევით ნაწილზე გაამახვილებს. საგულისხმოა, რომ სამივე დასკვნაში მითითებულია გაყიდვების ბაზის შესწავლასა და ანალოგიური მონაცემების გამოკვლევაზე. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის - შპს „ვ–ის“ 2017 წლის 31 ოქტომბრის №04/26 დასკვნის თანახმად, გაყიდვების ბაზის მონაცემები აღებულია 2017 წლის მაისი-ივლისი-აგვისტოს პერიოდში; გათვალისწინებულ იქნა ჩანაცვლების პრინციპი, რომელიც მიუთითებს იმ გარემოებზე, რომ ბაზარზე ინვესტორი (მყიდველი) არ გადაიხდის კონკრეტულ ობიექტში იმაზე მეტს, რაც ღირს იმავე სარგებლის მქონე ანალოგიური უძრავი ქონება. აუდიტორ-შემფასებლის - გ.ლ–ას 2019 წლის მაისის საშემფასებლო ანგარიშის მიხედვით კი, შედარების მეთოდით უძრავი ქონების შეფასებისას შესწავლილ იქნა შესაფასებელი ობიექტის მიმდებარე სექტორი და შესადარებლად გამოყენებულ იქნა ობიექტები, რომლებიც მახასიათებლებით შესაფასებელი ობიექტის მსგავსია (ადგილმდებარეობა, დანიშნულება, ფიზიკური მახასიათებლები და სხვა). რაც შეეხება მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ, შპს „დ.ზ. და გ.ს.ს.ც. - გ–ის“ შეფასებას, მასში დამატებით მითითებულია, რომ შეთავაზებების განხილვისას გასაუბრება შედგა ყველა განმცხადებელთან; გათვალისწინებულ იქნა საცხოვრებელი ან/და კომერციული მიმზიდველობა, რელიეფური თავისებურება, მისადგომლობა, ხედი, კონფიგურაცია და სხვა მახასიათებლები, თუმცა გაყიდვების ბაზიდან განხილულ იქნა ტრანზაქციები 2016 წლის 1 იანვრიდან 15 ნოემბრამდე.
31. საკასაციო პალატა, ზემოაღნიშნული კვლევების შეფასების შედეგად, აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი დასკვნები განსხვავებულ მონაცემებს შეიცავს სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულებასთან მიმართებით, ამასთან, მათი შედარება ცალსახად, უპირობოდ და სარწმუნოდ არ ადასტურებს რომელიმე დასკვნაში ასახული ღირებულების მეტ სისრულესა და დამაჯერებლობას. ამასთანავე, საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ ურთიერთსაწინააღმდეგო დასკვნების არსებობის პირობებში, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენება. დასახელებული მუხლის მიხედვით, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.
32. განსახილველ შემთხვევაში კი, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს კანონმდებლობით მინიჭებული, ექსპერტიზის დანიშვნის უფლებამოსილება არ გამოუყენებიათ. ამ მხრივ საყურადღებოა სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება, რომელმაც მიუთითა, რომ საქმეში სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნის არსებობის პირობებში, ექსპერტიზის დანიშვნა მხოლოდ საქმის განხილვის გაჭიანურებას გამოიწვევდა. ამავდროულად, დასახელებული დასკვნა სააპელაციო პალატამ შეისწავლა და სარწმუნოდ და სათანადოდ არ მიიჩნია, გამოვლენილი არითმეტიკული შეუსაბამობების გამო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თუკი სხვა პირის მიმართ შედგენილი ექსპერტიზის დასკვნა შეიცავდა შეუსაბამობებს, რაც იმავე დასკვნის გამოყენების გამომრიცხველ ფაქტორად მიიჩნია სასამართლომ, ამავე დასკვნის არსებობა არ უნდა გამხდარიყო უშუალოდ სადავო მიწის ნაკვეთის შესაფასებლად ექსპერტიზის დანიშვნაზე უარის თქმის საფუძველი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნასთან და ამავე ბიუროში ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებით ურთიერთსაწინააღმდეგოა (საგულისხმოა, რომ განსახილველი საქმე ამ ნაწილში არსებითად განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ 2022 წლის 31 იანვარს გადაწყვეტილი მსგავსი, №ას-1152-2021 სამოქალაქო საქმისგან, რომელშიც სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 11 აპრილის დასკვნა თავად მოსარჩელემ წარადგინა და ემსახურებოდა მისი პოზიციის გამყარებას; სწორედ ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რადგან დასკვნაში შეფასებული იყო არა მოსარჩელის, არამედ სხვა პირების საკუთრებაში არსებული ქონება და ეს დასკვნა არ წარმოადგენდა მოდავე მხარის პოზიციის დამადასტურებელ პირდაპირ მტკიცებულებას, განსახილველი დავის ფარგლებში არარელევანტურად იყო აღნიშნული დასკვნისა და ამავე ბიუროს წერილის სიღრმისეული შეფასება).
33. ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებით, დამატებით გასათვალისწინებელია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლის მეორე ნაწილიც, რომლის შესაბამისადაც, თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს. ამრიგად, განსახილველ საქმეში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ აქტიური მოქმედება და სადავო საკითხის დასადგენად ექსპერტიზის დანიშვნა, რაც შესაძლებელს გახდიდა საკითხის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტის - ქონების რეალური ღირებულების დადგენას, მით უფრო, ექსპერტიზის დასკვნებით გათვალისწინებულ ფასებს შორის მნიშვნელოვანი სხვაობის პირობებში. ხსენებული ფაქტის დადგენის გარეშე კი შეუძლებელია სადავო საკითხის ობიექტურად და სწორად გადაწყვეტა.
34. საქმისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დადგენასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის საფუძველზე, განმარტავს, რომ მართალია, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენ სასამართლოს, თუმცა მის კომპეტენციაში შედის ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ ფაქტების დადგენის პროცესის განხორციელების მართებულობის გადამოწმება. სადავო შემთხვევაში კი, არ არის დადგენილი ჩამორთმეული ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება და სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებს, ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს არ უსარგებლია სპეციალური კანონმდებლობით მინიჭებული, ექსპერტიზის დანიშვნის უფლებამოსილებით მაშინ, როდესაც „ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულებისა და სანაცვლო საკომპენსაციო თანხის ოდენობის განსაზღვრისას საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების პირობებში კანონმდებელი სასამართლოს ანიჭებს ქონების შეფასების მიზნით დამოუკიდებელი ექსპერტის დანიშვნის უფლებას და სწორედ აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე სასამართლო ახორციელებს საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 იანვრის №ას-388-361-2017 განჩინება).
35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დანიშნოს ექსპერტიზა ა.ი–ასთვის ჩამორთმეული უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულების (კომპენსაციის შეთავაზების მომენტისთვის) განსაზღვრის მიზნით. ამასთან, ვინაიდან საკითხის სწორად გადასაწყვეტად საქმეზე დამატებით შესასწავლი და დასადგენია ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გაუქმების საფუძველი და საქმე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.
36. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. მაშასადამე, საქმის ხელახლა განხილვისას, საპროცესო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
III სარეზოლუციო ნაწილი:საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ა. წულაძე
მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე
გ. მიქაუტაძე
