საქმე №ას-949-2020 20 იანვარი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ტ.ც.თ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ. “ (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - გ.ვ–ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს ,,კ. “-ის (შემდგომში „მოსარჩელე“) საკუთრებაა საგზაო ჰორიზონტალური მონიშვნის დამხაზავი მანქანა Linelazer V5900.

2. 2016 წლის 9 აპრილს ქ. თბილისში, .... ქუჩაზე მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა.

3. ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოიწვია „ტოიოტა რავ-4“-ის მარკის (სახელმწიფო ნომრით ....) ავტომანქანამ, რომელსაც მართავდა გ.ვ–ა (შემდგომში „მოპასუხე“ ან „მოპასუხე ფიზიკური პირი“). მანქანა რეგისტრირებული იყო შპს „ტ.ც.თ–ის“ (შემდგომში „მოპასუხე“, „მოპასუხე იურიდიული პირი“, „მოპასუხე კომპანია“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სახელზე.

4. გ.ვ–ა ავტომანქანა „ტოიოტა რავ-4“-ს ფლობდა მოპასუხე კომპანიასთან 2016 წლის 18 იანვარს გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების ფარგლებში.

5. მოსარჩელის მოთხოვნა

5.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა ავტოსაგზაო შემთხვევით მიყენებული ზიანის, 10 600 ლარის, მოპასუხეთათვის სოლიდარულად დაკისრება.

5.2. მოსარჩელის განცხადებით, ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულია მოპასუხე ფიზიკური პირის ბრალით, ხოლო ვინაიდან ავტომანქანა მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაა, მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ. ამასთან, მოსარჩელის განცხადებით, დაზიანებული ავტომანქანა შეკეთებას არ ექვემდებარება და მისი ღირებულება ავარიამდე იყო 10 600 ლარი. სწორედ ეს თანხა უნდა დაკისრებოდათ მოპასუხეებს.

6. მოპასუხეების პოზიცია

6.1. მოპასუხე კომპანიამ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა მას არ უნდა დაკისრებოდა, ვინაიდან ავტომანქანა, რომელმაც გამოიწვია ავტოსაგზაო შემთხვევა, მართალია, მოპასუხის საკუთრებაა, თუმცა შემთხვევის დროს იგი იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ჰქონდა მოპასუხე ფიზიკურ პირს და სწორედ ის წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურებაზე მავალდებულებელ სუბიექტს.

6.2. მოპასუხე ფიზიკურ პირს სარჩელზე შესაგებელი არ წარუდგენია

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა მიმართ ზიანის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე ფიზიკურ პირს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის, 10 600 ლარის, ანაზღაურება

8. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

8.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 10 600 ლარის გადახდა.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

9.3. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 999-ე მუხლებით, ასევე მიუთითა უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ სასამართლო პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. მოცემულ შემთხვევაში, კი სახეზეა მოწინააღმდეგე მხარე - „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ - მძღოლი (პირდაპირი მფლობელი).

9.4. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ ზიანი სწორედ მოწინააღმდეგე მხარის იურიდიულ მფლობელობაში არსებული ავტომანქანის ექსპლუატაციას მოჰყვა. სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეთს მიმართ პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშველოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) - გამომდინარეობს. ამ ნორმის მიზანი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს.

9.5. სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 463-ე, 408-ე-409-ე მუხლებით და დაასკვნა, რომ მოპასუხე კომპანია, როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელი, ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირია. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, ავტოსატრანსპორტო შემთხვევით დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ერთობლივად წაუყენოს როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, რომელიც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტია სსკ 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადების საფუძველზე, ისე სატრანსპორტო საშუალებით მოსარგებლეს, რომელიც ბრალეულად მოქმედებდა და ზიანის მიმყენებელია სსკ 992-ე მუხლის საფუძველზე.

9.6. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა სარწმუნო და შეუდავებელი მტკიცებულებების წარდგენით ემტკიცებინა, რომ მოპასუხე ფიზიკური პირი ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს კომპანიის ავტომანქანას არამართლზომიერად მართავდა, ან უნდა ემტკიცებინა, რომ იურიდიულ მფლობელსა და ავტომანქანის ფაქტობრივ მფლობელს შორის არსებობდა შუალედური რგოლი, სუბიექტი, რომელიც მესაკუთრის გარეშე, დამოუკიდებლად არჩევდა მძღოლებს და მომეტებული საფრთხის წყაროს დამოუკიდებლად განკარგავდა. მოცემულ შემთხვევაში, წარდგენილი მტკიცებულებებებით დადასტურებულია, რომ მოპასუხე ფიზიკურ პირს, ავტოსატრანსპორტო საშუალება მართლზომიერი საფუძვლით, იჯარის ხელშეკრულებით ჰქონდა გადაცემული, რაც მეიჯარეს, სსკ 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, სოლიდარულ მოვალედ აქცევდა.

10. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე კომპანიამ, მის მიმართ წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა მოპასუხეებს არასწორად დააკისრა სოლიდარულად და არ გაითვალისწინა დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა (საქმე #ას-254-239, 2010), რომლის შესაბამისად, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც იურიდიული საფუძვლით ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას. შესაბამისად, მომეტებული საფრთხის წყაროს (ავტომანქანის) ექსპლუატაციისას დამდგარი ზიანისას, ავტომანქანის არაპირდაპირ მფლობელს ბრალის გარეშე ეკისრება პასუხისმგებლობა, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სამართლებრივი თვალსაზრისით პირდაპირ მფლობელსა და არაპირდაპირ მფლობელს შორის ისეთი სამართალურთიერთობაა სახეზე, რომელიც გამორიცხავს პირდაპირი მფლობელის ფაქტობრივ ბატონობას ავტომანქანაზე და იგი მხოლოდ „მჭერად“ გვევლინება. ამასთან, ვინაიდან იჯარის ხელშეკრულება ორმხრივი ხელშეკრულებაა მეიჯარესა და მოიჯარეს შორის თანმხვედრი უფლებებითა და მოვალეობებით, ხოლო მოიჯარე უფლების თვალსაზრისით უთანაბრდება მესაკუთრეს, მანვე უნდა ზღოს მომეტებული საფრთხის წყაროს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ტვირთი.

10.3. საკასაციო საჩივრის ავტორის განცხადებით, მსგავსი მსჯელობაა განვითარებული უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საქმეზე #ას-594-562-2015, სადაც სასამართლომ აღნიშნა, რომ იჯარის საფუძველზე რომ ყოფილიყო პირისათვის გადაცემული ავტომანქანა, ამ პირს მფლობელის განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა წარმოეშვებოდა და ის იქნებოდა პასუხისმგებელი ზიანის ანაზღაურებაზე.

10.4. მითითებული მსჯელობების საწინააღმდეგოდ კი, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა პასუხისმგებლობის საკითხი ავტომანქანის მესაკუთრესა და პირდაპირ მფლობელს შორის არსებული სამართალურთიერთობის იურიდიული ელემენტების გათვალისწინებით. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ დაადგინა მოპასუხეთა შორის საიჯარო ურთიერთობის არსებობა, არასწორად დაასკვნა, რომ ფიზიკურ პირზე იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ავტომანქანის გადაცემა მესაკუთრის მიერ მძღოლის არჩევსა და მძღოლის მიერ მესაკუთრის სასარგებლოდ ნივთის ფლობას ნიშნავს.

10.5. ამრიგად, მოპასუხე კომპანია არ წარმოადგენს მოცემულ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს. იჯარის ხელშეკრულებით გარანტირებულია მოპასუხე ფიზიკური პირისთვის ნივთით სარგებლობის შედეგად მატერიალური სიკეთის მიღების შესაძლებლობა და იგი არანაირ მითითებებს არ იღებს ავტომანქანის მესაკუთრისგან (როგორ გამოიყენოს ნივთი და ა.შ) და ქონებას იყენებს თავისი ინტერესების შესაბამისად, რაც ავტომანქანის ექსპლუატაციის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირად აქცევს და გამორიცხავს ამგვარი პასუხისმგებლობის ავტომანქანის მესაკუთრისთვის დაკისრებას.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1 .საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

14. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს მხრიდან მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის იდენტიფიცირების საკითხს და განმარტავს, რომ ვინაიდან მოპასუხე ფიზიკურ პირსა და მოპასუხე კომპანიას შორის გაფორმებული იყო იჯარის ხელშეკრულება ავტომანქანაზე, რომლითაც მოპასუხე ფიზიკურმა პირმა ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს, ზიანის ანაზღაურებაზე მავალდებულებელ სუბიექტს სწორედ ავტომანქანის მფლობელი ფიზიკური პირი წარმოადგენდა და არა ავტომანქანის მესაკუთრე (მოპასუხე იურიდიული პირი).

15. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მითითებულ პრეტენზიას შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელთა მიმართ პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამინის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) - გამომდინარეობს. ნორმის მიზანია, ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს. (შდრ. სუსგ: №ას-630-2019, 30.09.2020წ). საგულისხმოა, რომ სსკ-ის 999.1 მუხლი, ბრალეულობის მიუხედავად სატრანსპორტო საშუალების იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობას აკისრებს მომეტებული საფრთხის წყაროს (სატრანსპორტო საშუალების) ექსპლუატაციით გამოწვეული ზიანისათვის.

16. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი). უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (იხ. სუსგ №ას-1245-2020, 1.07.2021; # ას 504-481-2016, 30.09.2016წ;).

17. წინამდებარე საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მოპასუხე კომპანიის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანის ექსპლუატაციისას საგზაო წესების დარღვევის შედეგად. ამასთან, ცალსახადაა დადგენილი, რომ ზიანის გამომწვევი ავტომანქანის მოსარგებლე (დამრღვევი მძღოლი, მოპასუხე ფიზიკური პირი) ავტომანქანის მესაკუთრის - მოპასუხე კომპანიის - ნების საფუძველზე (საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე) ფლობდა მითითებულ სატრანსპორტო საშუალებას. შესაბამისად, არ არსებობს გარემოებები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხე კომპანიის სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით.

18. დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების საფუძველს ადგენს სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმადაც, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები.

19. ამავე კოდექსის 463-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. სსკ-ის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად კი, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

20. განსახილველ საქმეზე სადავო არაა, რომ ზიანი კასატორის (მოპასუხე კომპანია) იურიდიულ მფლობელობაში (საკუთრებაში) მყოფი ავტომობილის ექსპლუატაციას მოჰყვა, რომელსაც პირველი მოპასუხე მართავდა. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ უშუალოდ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულია პირველი მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებით, მოპასუხეები ერთობლივად არაინ პასუხისმგებელი ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანისათვის.

21. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ სამართლებრივ შედეგს ვერ შეცვლის ის გარემოება, რაზეც კასატორი მიუთითებს საკასაციო საჩივარში, კერძოდ, რომ ვინაიდან მოპასუხეთა შორის არსებობდა საიჯარო ხელშეკრულება, დელიქტურ ზიანზე პასუხსმგებლობა სწორედ მოიჯარეს უნდა დაკისრებოდა, რაც გამორიცხავდა მოპასუხეთა სოლიდარულ ვალდებულებას ზიანის ანაზღაურებაზე.

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

23. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე Nას-589-2021, 14 სექტემბერი, 2021 წელი; საქმე Nას-1158-2020, 12 ივლისი, 2021 წელი; საქმე Nას-465-433-2017, 30 ივნისი, 2017 წელი), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 530 ლარის 70% - 371 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ტ.ც.თ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „ტ.ც.თ–ს“ (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №512, გადახდის თარიღი 2020 წლის 1 სექტემბერი და საგადახდო დავალება №106, გადახდის თარიღი 2020 წლის 22 ოქტომბერი), 530 ლარის 70% - 371 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე