საქმე №ას-1352-2021 18 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ჰ.ბ–ი, უ.ნ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის (დივიდენდის) დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ჰ.ბ–მა (შემდგომში – პირველი მოსარჩელე) და უ.ნ–იმ (შემდგომში – მეორე მოსარჩელე) 2021 წლის 4 მარტს სარჩელი აღძრეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდგომში – მოპასუხე) მიმართ 61 560.16 ლარისა და 60 100.23 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეების განმარტებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებისა და შპს „ე–ას“ (შემდგომ - შპს) სარჩელი ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ, 2011 წლის 27 სექტემბერს დადებული უფლების დათმობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის გამო, შპს-ში ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკუთრებად რეგისტრირებული 15% წილი მოსარჩელეებზე გადანაწილდა. გადაწყვეტილებით პირველ მოსარჩელეს მიეკუთვნა 7.59% წილი, ხოლო მეორე მოსარჩელეს - 7.41% წილი. გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა.

3. 2012 წლიდან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მოპასუხემ შპს-საგან დივიდენდის სახით მიიღო 121 660.40 ლარი. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უფლების დამდგენი დოკუმენტი, რომლითაც მერია წილის მესაკუთრე გახდა, ბათილად იქნა ცნობილი, შესაბამისად, ბათილი ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული დივიდენდები მოსარჩელეებს უნდა დაუბრუნდეთ. ( იხ. სარჩელი, ს.ფ. 5-9).

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და აღდგა პირვანდელი მდგომარეობა, რომლითაც მოსარჩელეებს დაუბრუნდათ არა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით დათმობილი თანხა, არამედ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით გადაცემული 15% წილი შპს-ში. შესაბამისად, დივიდენდის სახით მიღებული თანხა დაბრუნებას არ ექვემდებარება. ასევე, დივიდენდებთან დაკავშირებულ საკითხებზე დავისთვის დადგენილია ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა, რომლის ათვლაც 2011 წლის 27 სექტემბრიდან უნდა დაიყოს. შესაბამისად, მოსარჩელეების მოთხოვნა ხანდაზმულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ( იხ. ს.ფ.87-90).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 61 560.16 ლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 60 100.23 ლარის გადახდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით, შპს-ს სარჩელი მოპასუხეების - ლ.ა–სა და დ.ბ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა, აღნიშნულ მოპასუხეებს მოსარჩელე შპს-ს სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 76 979.30 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბაჟის სახით - 2 309.38 ლარის გადახდა. 2011 წლის 22 სექტემბერს გადაწყვეტილების იძულებით აღსასრულებლად გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

8. 2011 წლის 27 სექტემბერს შპს-სა და ქალაქ რუსთავის მერიას შორის დადებული ხელშეკრულებით, შპს-მ მოპასუხეების - ლ.ა–სა და დ.ბ–ის მიმართ 76 979.30 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას დაუთმო.

9. 2011 წლის 27 სექტემბერს, მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების დადების დროს, შპს-ს პარტნიორებს წარმოადგენდნენ ლ.ა–აძე - 15%, მეორე მოსარჩელე - 50% და პირველი მოსარჩელე - 35%.

10. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების შედეგად, ვინაიდან შპს-ში ლ.ა–ს კუთვნილი 15% წილის რეალიზაცია ვერ განხორციელდა, 2012 წლის 19 სექტემბერს იგი აღმასრულებლის განკარგულებით ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას ნატურით საკუთრებაში გადაეცა და 2012 წლის 20 სექტემბერს შპს-ს 15% წილის მესაკუთრედ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია დარეგისტრირდა.

11. შპს-მ და მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვეს 2011 წლის 27 სექტემბერს ქალაქ რუსთავის მერიასა და შპს-ს შორის დადებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე შპს-ში რეგისტრირებული 15%-იანი წილიდან 7,59%-ის მესაკუთრედ პირველი მოსარჩელის, ხოლო, 7,41%-ის მესაკუთრედ - მეორე მოსარჩელის ცნობა.

12. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს-სა და მოსარჩელეთა სარჩელი რუსთავის მერიის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს-სა და მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს-სა და რუსთავის თვითმმართველ ერთეულს შორის 2011 წლის 27 სექტემბერს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება და პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრირებული შპს-ს 15%-იანი წილიდან 7.59% წილის მესაკუთრედ, ხოლო, მეორე მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრირებული შპს-ს 15%-იანი წილიდან 7.41% წილის მესაკუთრედ.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა. 2020 წლის 6 ნოემბერს გაცემული ამონაწერის მიხედვით, შპს-ს პარტნიორები არიან მეორე მოსარჩელე - 35.41%, მ.ს–ძე - 29% და პირველი მოსარჩელე - 35.59%.

15. რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას, როგორც შპს-ს 15% წილის მესაკუთრეს, 2012-2020 წლებში მიღებული აქვს დივიდენდი 126 660.40 ლარის ოდენობით.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის გამომრიცხავი (მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი გარემოების) - ხანდაზმულობის დამადასტურებელი სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

17. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 128-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 130-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 137-ე მუხლით და განმარტა, რომ, მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელეს გაშვებული აქვს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა. შესაბამისად, ნათელია, რომ მოპასუხის მიერ, მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი იქნა წარდგენილი. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა. მოპასუხე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ ეთანხმება მხოლოდ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შეფასების თვალსაზრისით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შემოწმება მხოლოდ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამართლებრივი შეფასების ნაწილში.

18. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ დავაში, სწორი სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის, უმნიშვნელოვანესია იმ ფაქტის დადგენა, თუ რა სამართლებრივ ურთიერთობას აქვს ადგილი.

19. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიალურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს რამდენიმე პირობა კუმულატიურად, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება; მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა.

20. სსკ-ის 976-ე მუხლი პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ წარმოდგენილ სარჩელში დავის საგანს, მოპასუხის მიერ შპს-ს 15% წილის მესაკუთრედ ყოფნის პერიოდში, საზოგადოებიდან მიღებული დივიდენდის დაბრუნება წარმოადგენს. მოთხოვნის საფუძველია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი შპს-ს და რუსთავის თვითმმართველ ერთეულს შორის 2011 წლის 27 სექტემბერს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება, რომელიც შპს-ს 15% წილის ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის ნატურით საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი გახდა. წილზე საკუთრების უფლების გადაცემით, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ შეიძინა ყველა ის უფლება-მოვალეობები, რაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორს შეიძლება გააჩნდეს, მათ შორის, დივიდენდის მიღების უფლება და 2012-2020 წლებში, რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას, როგორც შპს-ს 15% წილის მესაკუთრეს, მიღებული აქვს დივიდენდი 121 660.40 ლარის ოდენობით.

21. წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნისა და ამ მოთხოვნის საფუძვლად, მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა წარმოშობილია უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი საფუძვლიდან. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა განსახილველი ურთიერთობის მოწესრიგებისას სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადის გამოყენების შესახებ გასაზიარებელია, რადგან აღნიშნული დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც სპეციალურ ვადას არ ითვალისწინებს. კონდიქციურ ვალდებულებიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნების მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრების თავში სპეციალური ვადა გათვალისწინებული არ არის.

22. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, ასევე, მნიშვნელოვანია, თუ საიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადა. ზოგადად, სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან იწყება. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ე.ი. თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს, ამასთან იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას არ ეთანხმება, მაშინ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, იმის გასარკვევად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თუ როდიდან უნდა დაიწყოს.

23. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა 2011 წლის 27 სექტემბრიდან, ანუ, მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების დადების დღიდან უნდა დაიწყოს, აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა საქმეში დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ სანამ შპს-სა და მოპასუხეს შორის 2011 წლის 27 სექტემბერს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება ლეგიტიმურად მიიჩნეოდა და მოპასუხე შპს-ს 15%-იანი წილის მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული, მოსარჩელეებს წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დაყენების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდათ, ხოლო, მას შემდეგ, რაც მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლით სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული შპს-ს 15%-იანი წილიდან 7.59% წილის მესაკუთრედ - პირველი მოსარჩელე, ხოლო, 7.41% წილის მესაკუთრედ მეორე მოსარჩელე იქნა ცნობილი, მოსარჩელეებს წარმოეშვათ წარმოდგენილი სახით სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის უფლება.

24. ამდენად, იმ სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორების გათვალისწინებით, რომლებიც მხარეთა მიერ არცერთ ეტაპზე შედავებული არ ყოფილა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 129-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული 10-წლიანი ვადის ათვლა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან უნდა დაწყებულიყო. უდავოა, რომ სარჩელი სასამართლოში 2021 წლის 4 მარტს იქნა წარდგენილი, ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო.

25. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუკი გაიზიარებდა აპელანტის პოზიციას, რომ მოცემულ შემთხვევაში „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა უნდა გავრცელებულიყო, მოთხოვნის წარმოშობის დროის გათვალისწინებით, რაც დაკავშირებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული მაინც არ იქნებოდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

27. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ წინამდებარე დავაზე წარმოდგენილი სარჩელი ხანდაზმულად არასწორად არ მიიჩნია.

28. მხარის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეხუთე პუნქტი, როდესაც თავისი მსჯელობით, ფაქტობრივად, არა მხოლოდ განიხილა შპს-ში დივიდენდის გადანაწილების საკითხი, არამედ გადაწყვიტა რომელ პარტნიორს რა ოდენობისა გადასცემოდა. ამასთან, დივიდენდის მოთხოვნა/მიღების დავებზე ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა ვრცელდება („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 15.1 მუხლი), ხოლო ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. სსკ-ის 2.2 მუხლის მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგაად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. სსკ-ის 130-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, როგორადაც მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატამ არასწორად აითვალა ხანდაზმულობის ვადა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან - 2020 წლის 3 ივნისიდან. მოსარჩელეები ხელშეკრულების ბათილად ცნობამდე შპს-ში წილებს დამოუკიდებლადაც ფლობდნენ და სხვა პარტნიორებთან ერთად, დივიდენდის განაწილების საკითხის გადაწყვეტაში მონაწილეობდნენ, შესაბამისად, მათთვის მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების დადების დღიდან ხელშეკრულების თანმდევი შედეგების შესახებ უკვე ცნობილი იყო. კასატორმა მიიჩნია, რომ მოცემული საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სპეციალური „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით და მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული 5-წლიანი ვადით.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

30. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

31. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

32. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით, შპს-ს სარჩელი მოპასუხეების - ლ.ა–სა და დ.ბ–ის მიმართ დაკმაყოფილდა, აღნიშნულ მოპასუხეებს მოსარჩელე შპს-ს სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 76 979.30 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბაჟის სახით - 2 309.38 ლარის გადახდა. 2011 წლის 22 სექტემბერს გადაწყვეტილების იძულებით აღსასრულებლად გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

33. 2011 წლის 27 სექტემბერს შპს-სა და ქალაქ რუსთავის მერიას შორის დადებული ხელშეკრულებით, შპს-მ მოპასუხეების - ლ.ა–სა და დ.ბ–ის მიმართ 76 979.30 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას დაუთმო.

34. 2011 წლის 27 სექტემბერს, მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების დადების დროს, შპს-ს პარტნიორებს წარმოადგენდნენ ლ.ა–აძე - 15%, მეორე მოსარჩელე - 50% და პირველი მოსარჩელე - 35%.

35. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების შედეგად, ვინაიდან შპს-ში ლ.ა–ს კუთვნილი 15% წილის რეალიზაცია ვერ განხორციელდა, 2012 წლის 19 სექტემბერს იგი აღმასრულებლის განკარგულებით ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას ნატურით საკუთრებაში გადაეცა და 2012 წლის 20 სექტემბერს შპს-ს 15% წილის მესაკუთრედ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია დარეგისტრირდა.

36. შპს-მ და მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვეს 2011 წლის 27 სექტემბერს ქალაქ რუსთავის მერიასა და შპს-ს შორის დადებული მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე შპს-ში რეგისტრირებული 15%-იანი წილიდან 7,59%-ის მესაკუთრედ პირველი მოსარჩელის, ხოლო, 7,41%-ის მესაკუთრედ - მეორე მოსარჩელის ცნობა.

37. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს-სა და მოსარჩელეთა სარჩელი რუსთავის მერიის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

38. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს-სა და მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შპს-სა და რუსთავის თვითმმართველ ერთეულს შორის 2011 წლის 27 სექტემბერს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულება და პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრირებული შპს-ს 15%-იანი წილიდან 7.59% წილის მესაკუთრედ, ხოლო, მეორე მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქალაქ რუსთავის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრირებული შპს-ს 15%-იანი წილიდან 7.41% წილის მესაკუთრედ.

39. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და აღსრულდა. 2020 წლის 6 ნოემბერს გაცემული ამონაწერის მიხედვით, შპს-ს პარტნიორები არიან მეორე მოსარჩელე - 35.41%, მ.ს–ძე - 29% და პირველი მოსარჩელე - 35.59%.

40. 2012-2020 წლებში მოპასუხემ, როგორც შპს-ს 15% წილის მესაკუთრემ, დივიდენდის სახით მიიღო 126 660.40 ლარი.

41. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსახილველ დავაზე ხანდაზმულობის ვადის ათვლას და მიაჩნია, რომ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო ხანდაზმულობის მოტივით.

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ).

43. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონდარღვევას, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური ნორმების დარღვევით;

44. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

46. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხისათვის მიღებული დივიდენტის თანხების - 61560,16 ლარისა და 60100, 23 ლარის დაკისრების შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა), განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 976 I „ა“ პუნქტის (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოშობილა ან შეწყდა შემდგომში) და სსკ-ის 979 I-ე მუხლის (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით) საფუძველზე.

48. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

49. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს, შესრულების კონდიქციის სამართალურთიერთობის თავისებურებებზე.

50. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტით კი, დადგენილია ქცევის იმგვარი წესი, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ნორმის მიზნიდან გამომდინარეობს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიე–აში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ.სუსგ №ას-360-342-2015, 3 ივნისი, 2015 წელი). ამასთან სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით. ( იხ. სუსგ №ას-251-2021, 11 ივნისი, 2021).

51. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე, ასევე, აუცილებელია გამდიდრება სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც, ერთი პირის ქონება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე იზრდება (იხ., მ. ახალაძე „უსაფუძვლო გამდიდრება,“ თბილისი, 2018, გვ: 16- 17).

52. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი - მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია - ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას. დაბრუნებას“ ( შდრ: სუსგ №ას-390-390-2018, 15 მაისი, 2018 წ).

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა, ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე. შესაბამისად, შეცილების განხორციელების მომენტიდან, მოსარჩელის მიერ ნების გამოვლენა ითვლება ბათილად, რაც გულისხმობს იმ სამართლებრივი შედეგის გაუქმებას, რაც ამ გარიგებას მოჰყვა. (შდრ: სუსგ №ას-334-2021, 05 ნოემბერი, 2021).

54. სსკ-ის 976-ე მუხლი აწესრიგებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ასრულებს ფაქტობრივად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე. (შდრ: სუსგ №ას-479-2021, 15 ოქტომბერი, 2021). სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“...( იხ. სუსგ №ას-403-2020, 18 ნოემბერი, 2021).

55. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეებსა და მოპასუხეს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარეობს და სახეზეა კონდიქციური სარჩელი. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სახეზეა მოსარჩელეების ხარჯზე მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრება, რაც სადავო თანხის უკან მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს მოსარჩელეებს. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე, 979-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით. ( შდრ: სუსგ №ას-251-2021, 11 ივნისი, 2021).

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკასაციო საჩივრით სადავოდ არ არის გამხდარი. მოპასუხე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ ეთანხმება მხოლოდ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შეფასების თვალსაზრისით. შესაბამისად, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შემოწმება მხოლოდ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამართლებრივი შეფასების ნაწილში. ( მოპასუხეს ანალოგიური პრეტენზია ჰქონდა წარდგენილი სააპელაციო საჩივარშიც (იხ. ს.ფ.150), რომელზეც იმსჯელა სააპელაციო პალატამ წინამდებარე განჩინების პპ.17-25).

57. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ წინამდებარე დავაზე წარმოდგენილი სარჩელი ხანდაზმულად არასწორად არ მიიჩნია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მეხუთე პუნქტი, როდესაც თავისი მსჯელობით, ფაქტობრივად, არა მხოლოდ განიხილა შპს-ში დივიდენდის გადანაწილების საკითხი, არამედ გადაწყვიტა რომელ პარტნიორს რა ოდენობის გადასცემოდა. ამასთან, დივიდენდის მოთხოვნა/მიღების დავებზე ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა ვრცელდება („მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 15.1 მუხლი), ხოლო ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი. სსკ-ის 2.2 მუხლის მიხედვით, ამ კოდექსით გათალისწინებულ ზოგაად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. სსკ-ის 130-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, როგორადაც მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატამ არასწორად აითვალა ხანდაზმულობის ვადა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან - 2020 წლის 3 ივნისიდან. მოსარჩელეები ხელშეკრულების ბათილად ცნობამდე შპს-ში წილებს დამოუკიდებლადაც ფლობდნენ და სხვა პარტნიორებთან ერთად, დივიდენდის განაწილების საკითხის გადაწყვეტაში მონაწილეობდნენ, შესაბამისად, მათთვის მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების დადების დღიდან ხელშეკრულების თანმდევი შედეგების შესახებ უკვე ცნობილი იყო. კასატორის მოსაზრებით, მოცემული საკითხის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სპეციალური „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით და მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული 5-წლიანი ვადით.( იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.28).

58. საკასაციო პალატამ არერთ საქმეში განმარტა, რომ დივიდენდი წარმოადგენს იურიდიული პირის ფინანსური მოგების ნაწილს, რომელზე უფლებაც მოპოვებულია ამ იურიდიულ პირში წილის ფლობით, შესაბამისად, მასზე „უფლება“ დაკავშირებულია პარტნიორის სტატუსთან (იხ. სუსგ №ას-1063-1018-2014 08.04.2015წ.). ამასთან, დივიდენდის მიღების უფლება რეალიზდება გარკვეული წინაპირობების დაცვით. „დივიდენდების გაცემა საწარმოს საქმიანობის ჩვეულებრივი პროცესი კი არ არის, არამედ განსაკუთრებული შემთხვევაა, რომელიც შესაბამისი პროცედურის დაცვით ხორციელდება. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდების გაცემის შესახებ... (იხ. სუსგ №ას-75-408-09, 02.07.2009წ). როდესაც მიიღება გადაწყვეტილება დივიდენდების განაწილებაზე, პირი აღიჭურვება კრედიტორული უფლებით, რაც საზოგადოების წინაშე პარტნიორის მოთხოვნის უფლებას განამტკიცებს (იხ: ი.ბურდული, სააქციო სამართლის საფუძვლები, ტომი I, თბილისი, 2010, გვ. 368- 369). ( შდრ: სუსგ №ას-907-2018, 27 ნოემბერი, 2020).

59. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

61. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“ (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.). კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად, მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

64. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს.

65. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხემ წარადგინა არა მხოლოდ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხავი, არამედ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელიც (ხანდაზმულობა) (იხ.ს.ფ. 87-89

66. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელის წარდგენისას, მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე, ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი).

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დრო დიდ როლს თამაშობს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საკითხში. მხარეთა შორის გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობები შეიძლება იმდენად დიდი ხნის წინ წარმოიშვას, რომ გავლენა მოახდინოს მხარეთა უფლება-მოვალეობებზე. მართლწესრიგი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს, რომლის ერთ-ერთ სახესაც წარმოადგენს სასარჩელო ხანდაზმულობა. მისი არსებობა განპირობებულია ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობისა და მათი ინტერესების თანაბარი დაცვის საჭიროებიდან გამომდინარე. გონივრული ხანდაზმულობის ვადების არსებობა უფლების რეალიზაციის აუცილებელი წინაპირობაა. განსაზღვრული დროის გასვლის შემდეგ სამართლებრივი სტაბილურობის მოთხოვნა უფრო მეტად დაცვის ღირსია. სასარჩელო ხანდაზმულობა უფლების განხორციელებისათვის განსაზღვრულ ჩარჩოებს აწესებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა წარმოადგენს მიზნის მიღწევის საშუალებას და არა თვითმიზანს.

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ამცნობს უფლების სუბიექტს მისი დარღვეული უფლების სასამართლოს გზით განხორციელების ვადის თაობაზე. სასარჩელო ხანდაზმულობა იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია, რომ რაღაც ურთიე–ას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლვი დროის გასვლა პირდაპირ გავლენას ახდენს პირთა უფლებებზე (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ. 133; ბესარიონ ზოიძე, ქართული სამოქალაქო კოდექსის შექმნის ისტორიიდან, ჟურნალი „ქართული სამართლის მიმოხილვა“, თბილისი, 2003 წ. გვ. 110.).

69. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე. ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია. (შდრ: გიორგი სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 144-ე, ველი 1. თბილისი, 2017 წელი).

70. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შდრ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012).

71. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტომ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51). (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).

72. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკსაციო პალატამ არერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება (შდრ. სუსგ №ას-1428-2018, 27 დეკემბერი, 2018; №ას-369-350-2015, 30 ივლისი, 2015).

73. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითების შედეგად წარმოშობილი საწინააღმდეგო უფლება მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობით შესაგებელია, რომელიც მოთხოვნის განხორციელებას ხანგრძლივად ან დროებით აფერხებს. „მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიზანია მოვალის დაცვა იმ პროცესის ნაწილად გახდომისაგან, რომელშიც პოზიციის დაცვა რთული ან შეუძლებელია მოთხოვნის სიძველის გამო“. (შდრ: სუსგ №ას-898-860-2014, 09 ოქტომბერი, 2015 წელი). ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს. (შდრ. სუსგ №ას-1764-2018, 13 აპრილი, 2020წ).

74. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი) (იხ. დამატებით: ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ.20).

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელი აერთიანებს ორ ნაწილს: სარჩელის აღძვრისა და სარჩელის დაკმაყოფილების უფლებას. რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობა არის დარღვეული უფლების იძულებითი განხორციელების ვადა, ის უკავშირდება სწორედ სარჩელის დაკმაყოფილების უფლებას. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა უფლების იძულებითი განხორციელების შესაძლებლობა მატერიალური და არა საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი მიჩნეული უნდა იქნეს მატერიალური სამართლის კუთვნილებად კანონმდებლობაში მისი ადგილისა და სამართლებრივი შედეგების გათვალისწინებით.

76. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ასეე მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად. კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან.

77. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შდრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123).

78. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შდრ: სუსგ-ები №ას-1937-2018, 15 მარტი, 2019 წელი, პ-16; №ას-1343-1263-2017, 20 დეკემბერი, 2017 წელი; №ას-934-899-2016, 14.02.17წ.; №ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.; №ას-382-2019, 14 მაისი, 2019 წელი.).

79. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინაარმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობისვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შდრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი).

81. ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

82. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის დაწყებისათვის, როგორც წესი, არ არის სავალდებულო, რომ კრედიტორმა მისთვის ცნობილ ფაქტებს სამართლებრივი შეფასება მისცეს. თუ კრედიტორი მცდარ დასკვნებს გამოიტანს, ფაქტებს მცდარად შეაფასებს, ხანდაზმულობის ვადის დინება მაინც იწყება. ხანდაზმულობის ვადების დაწყებისათვის მიზანშეწონილად უნდა იქნეს მიჩნეული ხანდაზმულობის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ცოდნა მისი სამართლებრივი შეფასების გარეშე, რადგან რთულია შესაბამისი განათლების არმქონე პირს მოეთხოვოს ნორმის ქმედების შემადგენლობის კომპონენტების შეფასება. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას, პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ითვალისწინებს ბრალეულ არცოდნასაც. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის თაობაზე, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (იხ. დამატებით: ზურაბ ახვლედიანი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კომენტარი, წიგნი პირველი, თბილისი, 1999 წელი, მუხლი 130, გვერდი 320.).

83. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის (კასატორის) პოზიცია იმას ეფუძნება, რომ წინამდებარე საქმეზე წარდგენილი სარჩელის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს დავის წარმოშობისას მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული 5 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა და მისი დენა უნდა დაიწყოს 2011 წლის 27 სექტემბრიდან - იმ მომენტიდან, როდესაც დაიდო მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება შპს-სა და ქალაქ რუსთავის მერიას შორის, რა დროსაც შპს-მ მოპასუხეების - ლ.ა–სა და დ.ბ–ის მიმართ 76 979.30 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას დაუთმო.

84. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ისეთ საკითხებზე მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას, რომელიც სცილდება საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობას, გამოყენებული უნდა იქნეს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი პუნქტით (ამ კანონის მიხედვით პრეტენზიების ხანდაზმულობის ზოგადი ვადა არის ხუთი წელი, რომელიც აითვლება მათი წარმოშობიდან, თუ კანონი სხვა რამეს არ განსაზღვრავს) გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტში (დაუშვებელია პარტნიორთა კრების, აგრეთვე სამეთვალყურეო საბჭოს გადაწყვეტილებათა გასაჩივრება შესაბამისი ოქმის შედგენიდან 2 თვის გასვლის შემდეგ, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კრება (სხდომა) მოწვეულ იქნა ან ჩატარდა კანონის ან წესდების ნორმათა უხეში დარღვევით; ამ შემთხვევაში გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა ერთი წელია) მითითებული გასაჩივრების ვადები შეეხება პარტნიორთა კრების მიერ საზოგადოების ჩვეულებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებას (შდრ: სუსგ №ას-1310-1249-2014, 6.03.2015 წ., №ას-1047-1004-2014, 19.03.2015 წ.). ამასთან, სხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დივიდენდის გაცემა საწარმოს საქმიანობის ჩვეულებრივი პროცესი კი არ არის, არამედ განსაკუთრებულ შემთხვევას წარმოადგენს, რომელიც შესაბამისი პროცედურის დაცვით ხორციელდება. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და საზოგადოების პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდის გაცემის შესახებ (შდრ: სუსგ №ას-1328-1170- 2010, 06.06.2011).

85. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი _ „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს.

86. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით) დანაწესიდან გამომდინარეობს.

87. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ „გარიგების ნამდვილობისათვის უნდა დადგინდეს ნამდვილი ნების არსებობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე იქნება შესრულების კონდიქციის პირველი და მეორე ელემენტი (გარიგების არარსებობა; ქონებრივი მიმოქცევა). ამ მხრივ უნდა აღინიშნოს, რომ აქციაზე ან სამეწარმეო საზოგადოებაში წილზე უფლება კონვენციური სამართლის თანახმად, საკუთრების უფლებას წარმოადგენს (Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის No 8588/79, 8589/79; 1982) და მისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სხვა პირისათვის გადაცემა ამ პირის გამდიდრებად უნდა შეფასდეს, რაც შესაბამის ქონებრივ დანაკლისს წარმოშობს უსაფუძვლო გამდიდრების კრედიტორისათვის.“ (შდრ: სუსგ №ას-509-509-2018, 05 აპრილი, 2019).

88. სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. საერთო სასამართლოების მიერ მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკით მიხედვით კონდიქციური წესით განსაზღვრულ მოთხოვნებზე საერთო, ანუ ათწლიანი ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება. ( შდრ:. სუსგ №ას-678-2021, 24 დეკემბერი, 2021, პ.41). იმ მოთხოვნებზე, რომელთა მიმართ კანონმდებელი სპეციალურ ვადას არ განსაზღვრავს, ვრცელდება ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა. საკუთრების უფლების უკუქცევაზე - შესრულების კონდიქციური ვალდებულებიიდან წარმოშობილ ურთიე–ებზე (სსკ-ის 976.1 "ა" ქვეპუნქტისა და 979.1. მუხლები), ვრცელდება ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა. (შდრ. სუსგ №ას- 685-639-2017, 22 დეკემბერი, 2017 წელი; სუსგ №ას-761-729-2016, 31 იანვარი, 2017 წელი).

89. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს არა დივიდენდის განაწილება, არამედ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მოპასუხის მიერ დივიდენდის სახით მიღებული ფულადი თანხის დაბრუნება, ამიტომაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ განსახილველი შემთხვევის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს დავის წარმოშობისას მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული ვადები და მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს საერთო ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა, ვინაიდან მოთხოვნა ეხება უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სიკეთის დაბრუნებას. (შდრ: სუსგ №ას-546-519-2014, 02 თებერვალი, 2015 წელი).

90. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა, კერძოდ გამოვლენილია უსაფუძვლო გამდიდრების (შესრულების კონდიქციის) მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების წინაპირობა და სწორად იმსჯელა განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გამოყენებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, მოდავე მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის ნორმებით ვერ მოწესრიგდება და სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის შედავება ამ ნაწილში.

91. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ სადავო საკითხი უნდა დარეგულირდეს სსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე და წინამდებარე საქმეზე მოსარჩელეთა მიერ წარდგენილ სასარჩელო განცხადებაზე უნდა გავრცელდეს აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული ხადაზმულობის 10-წლიანი ვადა.

92. კასატორის პრეტენზიის - ხანდაზმულობის ვადის ათვლა სსკ-ის 130-ე მუხლის მიხედვით უნდა მოხდეს 2011 წლის 27 სექტემბრიდან, გაზიარების შემთხვევაშიც კი, სასარჩელო მოთხოვნა მაინც არ არის ხანდაზმული, რადგან სარჩელი შეტანილი იქნა ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის დაცვით - 2021 წლის 4 მარტს, შესაბამისად, აღნიშნული მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი არ არსებობს.

93. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

94. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

95. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

96. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

97. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

მირანდა ერემაძე